<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>13971696
         Offshore wind
         Pijler onder  klimaatambitie
         Groene waterstof vraagt        om  groene stroom, windstroom in         ons geval. Daarom ontwikkelen      wij ruim
         uit het zicht van onze     Waddeneilanden,       op 80 tot 100 kilometer buiten de      kustlijn van Noord-
         Nederland, grote windparken          voor een van     de meest ambitieuze    wind-tot-waterstofprojecten in
         Europa. Niet omdat wij de grootste willen zijn, maar omdat onze nationale en Europese
         klimaatambities (uiterlijk 2050 een energiesysteem net 0% uitstoot van broeikasgassen) nou eenmaal
         vragen   om  grootschalige     inzet  van  waterstof in   ons  energiesysteem.   Wat  ons  betreft groene
         waterstof dus. En zoals      gezegd,   dat  begint bij groene wind. Veel groene wind. En niet onbelangrijk,
         het moet niet alleen op       stevige schaalgrootte, maar als wij de klimaatdoelen op tijd willen realiseren,
         moet het ook     nu!
         De Nederlandse klimaatambitie is           om  nog voor 2030 al 4    Gigawatt  groene waterstof te kunnen
         produceren    uit groene stroom,       een even    pittige als noodzakelijke ambitie.   Dan treft het dus dat
         NortH2 in 2030     maar   liefst 3 en   wellicht zelfs 4 GW groene waterstof wil     produceren    uit offshore
         wind. Zo rond het     jaar  2040 willen    wij dit hebben    opgeschroefd   naar maar   liefst 10 GW
         waterstofproductie. De groene waterstofproductie, initieel in de Eemshaven en later mogelijk ook op
         zee, zal naar verwachting zo’n 800.000 ton per jaar zijn in 2040. Dat scheelt een uitstoot van zo’'n
         zeven megaton CO2 per jaar. Daarmee zouden wij de energietransitie in Nederland en omringende
         landen dus een meer dan stevige duw in de goede richting geven!
         Windfarms op      zee
         Die ambitie   begint bij   de realisatie   van  grote windparken op     zee, het duurste onderdeel     van ons
         project, ook al dalen de kosten        van  windturbines naarmate de markt verder groeit. De         opbrengst aan
         groene stroom     van   deze windfarms       brengen wij via een viertal grote elektriciteitskabels aan land,
         waar  deze wordt omgezet in        groene waterstof, wordt opgeslagen in een viertal lege zoutcavernes, of
         via de  aardgasinfrastructuur      meteen verder wordt        getransporteerd richting eindgebruik.
         Naarmate de     windoogst verder van land plaatsheeft, wordt offshore omzetting dichterbij de bron
         overigens aantrekkelijker. Daarom blijven wij studeren op mogelijkheden om de opgewekte
         windstroom direct in of bij de windturbines om te zetten naar waterstof: off shore electrolyse. In de
         huidige berekeningen is offshore electrolyse nog te duur, maar innovaties op dit gebied gaan hard,
         en naarmate de waterstofmarkt doorgroeit gaan ook de kosten van (offshore) electrolyse gestaag
         omlaag. Wij houden deze ontwikkelingen uiteraard strak in de gaten, maar in huidig denken vindt de
         electrolyse dus plaats op land, in onze Noordelijke ‘hydrogen port’, de Groningse Eemshaven.
         De  gedachte   is dat  wij ver  uit de   kust, op een   diepte van maar liefst 35 meter, 600 tot uiteindelijk
         zo'n 1200 windturbines gaan         plaatsen, uiteenlopend van 12 tot 15 MW elk. Om dit voor elkaar te
         krijgen moet er nog heel wat gerekend en geregeld worden en moet ook de politiek nog een tandje
         bijschakelen. Maar onze haalbaarheidsstudies geven aan dat het kan. En de klimaatplannen geven
         aan  dat het moet. No time to waste dus!
         Waarom groene waterstof?
         Cruciale rol in  klimaatplannen
         Het staat vast dat waterstof       een   cruciale rol gaat  spelen  in onze nationale  en  Europese
         klimaatambities.     Logisch,   H2 is een   onmisbaar element in      een betaalbare  en  duurzame
         energievoorziening.      En  een  pijler onder   een  slim  en geintegreerd energiesysteem. Waterstof mag
         dan ook rekenen op steeds         meer    steun in brede   lagen van maatschappij, markt, wetenschap en
                                                                                                                             1563
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>13971696
         politiek. Niet verwonderlijk dus dat deze energiedrager zo’'n centrale rol speelt in de ambities rond
         bijvoorbeeld het Klimaatverdrag van Parijs (2015), ons eigen Klimaatakkoord (2019) en de Europese
         Green Deal (2020).
         De toekomst     van   waterstof bruist  van  de  energie, maar   dan zijn snelle en  grote stappen
         noodzakelijk! Daarom wil NortH2 een toekomstvaste integrale waterstofketen van de grond krijgen.
         Van productie tot opslag en van transport tot het bedienen van de grotere industrieclusters en
         andere   grootgebruikers     van moleculen.    Hierbij gaan  wij offshore  op grote schaal groene windstroom
         oogsten,   om   die  volledig aan te wenden voor de productie van groene waterstof. Dus niet alleen wat
         electrolyse   als  er op enig moment een overschotje is, maar consequent en grootschalig bouwen aan
         een  stabiele waterstofketen!
         In ons  Klimaatakkoord staan dus heel wat         maatregelen om met groene waterstof de CO»-
         reductiedoelstellingen      voor 2030   dichterbij te brengen. In de gebouwde omgeving, onze
         automobiliteit,     maar  bovenal in  de industrie en in de (zware) mobiliteit. Logisch, menig staalfabriek,
         schip of raffinaderij kan helemaal      niet overstappen    van gasmoleculen naar stroom. Het
         Klimaatakkoord hanteert       een   ambitie  van  500 MW    elektrolyse in 2025 en maar liefst 3 tot4 GW      in
         2030,  een   ambitie die NortH2 in     belangrijke  mate  voor  haar rekening   neemt!
         Voor  een   uitgebalanceerd energiesysteem
         Maar de   klimaatplannen wijzen er cok op dat waterstof essentieel is in een slim energiesysteem.
         Daarom    publiceerde Topsector Energie begin 2020 een programmatische aanpak voor waterstof,
         gericht  op versnelde     opschaling van elektrolyse.    Over al deze visies, ambities   en plannen kun je   meer
         vinden op deze website       en via  onze links.
         Naast de   energetische en non-energetische toepassingen in bijvoorbeeld vervoer en industrie, is ook
         de brede   systeemrol van waterstof in ons toekomstig energiebestel helder. Denk aan waterstof als
         flexibel opslag- en transportmedium voor het variabele aanbod van groene stroom uit zon of wind en
         de eveneens variabele vraag naar groene waterstof. Zo kan waterstof een belangrijke rol spelen in
         het in balans houden van ons energiesysteem en voorkomen wij overbelasting of onnodig zware
         investeringen     in het elektriciteitsnetwerk.
         Betaalbaarheid
         Maar alle klinkende visies op waterstof in        energietransitie en  energiesysteem     ten spijt: geen
         duurzaamheid zonder betaalbaarheid. Daarom onderzocht NortH2 in haar                   feasability study met de
         experts van TNO en DNV-GL in hoeverre groene waterstof overeind blijft in de vergelijking met
         andere groene dragers. Wat te vinden van het energieverlies dat optreedt bij electrolyse
         bijvoorbeeld, wat willen de afnemers straks betalen voor de overstap naar groene moleculen, wat
         kosten die windparken op zo'n 80 tot 100 km uit de kust           en kunnen   we  die  electrolysers  niet beter
         offshore bouwen?       Complexe vraagstukken en rekensommen met een veelheid aan variabelen. Het is
         nu  nog te vroeg     om je dieper mee te nemen in deze rekenexercities, maar wij kunnen nu al
         weggeven: groene       waterstof blijft op de langere termijn recht overeind in termen van haalbaarheid
         en  betaalbaarheid, ook door de bril      van  de rekenmeesters.
         Electrolyse
         Waterstof    (Hz)  komt op aarde    bijna niet in geisoleerde vorm voor. Je moet het uit componenten
         halen die waterstofelementen         bevatten, zoals water (HzO) of uit methaan (CHa), dat we vooral
         kennen als    aardgas.   Daarvoor bestaan allerlei    productiemethoden,     maar   die kosten uiteraard   geld  en
         energie. Bovendien, bij de productie       van   waterstof uit fossiele bronnen komt CO;      vrij. Dat kunnen   we
                                                                                                                             1564
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>13971696
         dan  natuurlijk   weer   opslaan (we spreken dan van blauwe waterstof),       en dat is  vandaag de dag ook
         een  heel valide    oplossing, maar op termijn willen we zoveel mogelijk      naar groene waterstof.
         NortH2 zet   voor    100% in op    productie, opslag  en transport van groene waterstof uit groene stroom,
         zonder   daarbij   CO2 of andere     ongewenste bijproducten uit te stoten. Wij doen dit door water in
         contact te brengen met de op zee gewonnen groene stroom: electrolyse dus. Hierbij wordt dat water
         gesplitst in zuurstof en waterstof. En omdat wij hiervoor uitsluitend duurzaam opgewekte
         elektriciteit gebruiken is er dus geen sprake van CO;-uitstoot.
         Om deze    productiemethode in de praktijk te bewijzen, begonnen wij eerder aan HyStock, een
         serieuze markttest in      Zuidwending bij Veendam, die in de zomer van 2019 werd geopend door
         Koning Willem Alexander. Met 1 Megawatt groene waterstofcapaciteit is Hystock Nederlands
         grootste elektrolyse-installatie. Prachtig als serieuze marktpilot en wij hebben er veel van geleerd,
         maar 1 Megawatt is peanuts vergeleken bij de 3 tot 4 Gigawatt die wij medio 2030 gerealiseerd
         moeten hebben        om onze    klimaatdoelstellingen  te halen.
         Vervolgens    is er  stevig onderzoek opgezet     naar de bouw   van elektrolysefabrieken   met  een  capaciteit
         van  1 GW, duizend maal zoveel als HyStock! Dat brengt          onze klimaatambities    een stuk dichterbij. Van
         dergelijke electrolysercapaciteit willen wij er voor NortH2 een aantal bouwen nabij de Eemshaven.
         Ook blijven wij ondertussen kijken naar mogelijkheden voor elektrolyse op de Noordzee, dicht bij de
         productielocaties van duurzame elektriciteit dus. Maar kostentechnisch is die aanpak nu nog een
         brug te ver.
         Kosten
         De kosten   van   deze   elektrolysers zijn aanzienlijk. Zo lang de schaal van  de installaties nog beperkt is,
         zullen de kosten niet snel genoeg dalen. Die impasse wil NortH2 doorbreken. Met              name  door
         versneld toe te werken        naar een  volwassen  schaalgrootte  van  zowel groene   windstroomwinning als
         electolysecapaciteit. Ook moet de vraag naar CO;-neutrale waterstof een            duwtje in de rug krijgen.
         Dat is noodzakelijk voor de prijsontwikkeling en het geeft partijen het vertrouwen om over te
         stappen op dit type waterstof en te investeren in landelijke infrastructuur en opslag. Dit is waar         de
         landelijke  en   Europese overheden hun rol       moeten  pakken.
         Tot slot zal er voor    COz-neutrale waterstofproductie veel duurzame elektriciteit nodig zijn. Veel       meer
         dan thans voorhanden. Daarom zet NortH2 in op            een  bloeiende  ontwikkeling   van (offshore)
         windparken.
         Opslag     en    transport
         Voor betrouwbare        levering van waterstof is het nodig vraag en aanbod goed op elkaar af te
         stemmen, in zowel tijd plaats als tarieven. Een slimme waterstofinfrastructuur is hierbij een
                                     ,
         essentiéle schakel. Juist door zijn sterke infrastructuur is Nederland goed toegerust om haar
         voorloperrol op het gebied van waterstof te versterken. De potentiéle vraag naar waterstof in de
         industriéle clusters is groot en er ligt al een landelijk dekkende gasinfrastructuur, dus waar wachten
         we op?
         NortH2 zet in op het      produceren, transporteren en opslaan van grote hoeveelheden waterstof. Dit
         kan  dankzij de   inzet  van   de landelijke pijpleidinginfrastructuur en opslagfaciliteiten van Gasunie.
         Hoe vervoeren we waterstof van de plek van productie, in ons geval dus op de Noordzee, naar de
         plek van eindverbruik? Er zijn verschillende methodes om dat te doen. Wat het meest kostenefficiént
         is, hangt af van de volumes waterstof, van de afstand en van specifieke opslagmogelijkheden (niet
         elk land heeft lege zoutcavernes binnen handbereik).
                                                                                                                          1565
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>13971696
         Bij kleine volumes waterstof       is transport onder druk in cilinders      een logische keuze. Bijvoorbeeld in
         gascilinders   of in  opleggers  die bestaan uit     hogedrukwaterstoftanks, de zogenoemde tubetrailers. De
         capaciteit van tubetrailers, zoals       we   die bijvoorbeeld zien rijden tussen HyStock en afnemers, ligt
         tussen de    0,5  en 1 ton. Maar    bij  volumes zoals die   van  NortH2 schiet   vervoer over  de weg   natuurlijk
         niet op. Daar moeten       we  het hebben      van  pijpleidingen.
         Vandaag al operationeel
         Op dit moment zijn er al verschillende waterstoftransportleidingen operationeel in Nederland. Air
         Products, een onderneming in industriéle gassen, beheert een waterstofnetwerk in de Rotterdamse
         Haven. Dat netwerk voorziet de lokale industrie            van waterstof met ongeveer 140 km        pijpleidingen.
         Een  soortgelijke onderneming,         Air  Liquide, verbindt met haar waterstofnetwerk de Rotterdamse
         haven met Noord-Frankrijk. Air Liquide heeft daarnaast nog zo’'n 1.000 km pijpleidingen in het Duitse
         Ruhrgebied. Deze waterstofpijpleidingen hebben overigens een veel kleinere diameter dan de hoge
         druk aardgasleidingen van in Nederland. In Zeeland verbindt een 12 km lange pijplijn van Gasunie de
         chemische bedrijven Dow Chemical en Yara. Voorheen stroomde daar aardgas door, maar sinds eind
         2018 wordt deze       ex-aardgasleiding succesvol gebruikt voor waterstof. Waarmee meteen in de
         praktijk  wordt    aangetoond dat de omschakeling van aardgas naar waterstofgas relatief snel en               100%
         veilig is te regelen.
         De industrie in Nederland       en  omringende landen produceert haar waterstof nu voornamelijk              uit
         fossiele grondstoffen. Daarnaast wordt voor de productieprocessen veel fossiel gas gebruikt.                 Dat
         willen wij vanaf uiterlijk 2030 dus gaan omschakelen naar groene waterstof.
         Veel  van  de off shore gewonnen groene stroom komt via kabels               aan land. Infrastructuuranalyses van
         TenneT    en  Gasunie laten zien dat slimme         oplossingen gevonden moeten worden voor het transport
         van deze energie landinwaarts. Grootschalige elektrolyse voor de productie van duurzame waterstof
         nabij de clusters langs de kust ligt dan voor de hand, evenals het aanbieden van de aldus
         geproduceerde groene waterstof aan de industrieclusters, die               een grote CO2-footprint hebben. En
         precies in die constatering ligt de start van NortH2.
         Lege   cavernes
         Naast het verbinden       van  aanbod-     en  afnemerslocaties,   is het van belang  dat vraag en   aanbod  van
         waterstof ook in     tijd worden verbonden, zodat de afnemers op elk gewenst moment waterstof
         kunnen    gebruiken. Dat vereist opslag, als onderdeel van een efficiénte en betrouwbare
         infrastructuur. Gelukkig kunnen wij grote hoeveelheden waterstof opslaan in lege zoutcavernes. In
         Noord-Nederland is een aanzienlijke zoutlaag aanwezig en gebruiken we al cavernes voor de opslag
         van aardgas. Om alle gebieden op het juiste moment van de juiste hoeveelheid waterstof te
         voorzien, moeten wij lege zoutcavernes geschikt maken voor opslag van groene waterstof.
         Met het klimaatakkoord als leidraad wil Gasunie op basis              van de bestaande infrastructuur, naast de
         aardgas- ook     een  dedicated waterstofinfrastructuur realiseren rond 2030. Tegen die            tijd kan dit
         netwerk    een   capaciteit hebben      van  circa 15 GW. Hiertoe worden diverse       projecten ontwikkeld met
         partners in de industrieclusters Eemshaven, Noordzeekanaal, Rotterdam, Zeeland                  en  Limburg. Het
         grootschalige project      NortH2 moet deze clusters dus voorzien          van betrouwbare    levering van groene
         waterstof.
         Kosten
         De kosten    om een     landelijke waterstofbasisinfrastructuur te realiseren, bedragen naar schatting zo’n
         1,5 miljard   euro.  In dit bedrag zit het ombouwen van delen van het aardgasnetwerk, met name de
         compressorstations, en enkele nieuwbouwtrajecten van leidingen. Ter vergelijking: het aanleggen
         van een nieuw, landelijk dekkend waterstofnetwerk met volledig nieuwe pijpleidingen zou ongeveer
         4,5 tot 5 miljard euro kosten.
                                                                                                                             1566
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>13971696
         Zo kunnen   wij, als  we   de goede dingen doen, in 2030 een unieke energie-infrastructuur in place
         hebben, die bestaat      uit het elektriciteitsnet, het aardgasnet dat deels is gevuld met groengas, en       een
         waterstofnetwerk als verbindende schakel. Netwerken die elkaar versterken              en samen     zorgdragen
         voor een  betrouwbare, betaalbare         en duurzame    energievoorziening.   Dat brengt   de  energietransitie
         écht dichterbij!
         Waarom NortH2
         Dit doen  we   als  we  de narrative  van RE    hebben
         Offshore wind      >
         Geen groene waterstof zonder groene stroom, windstroom in              ons  geval. Daarom ontwikkelen wij      op
         de Noordzee, zo’'n 80 tot 100 kilometer boven de Eemshaven, grote windparken voor een van de
         meest ambitieuze wind-tot-waterstofprojecten in Europa.
         Groene waterstof       >
         Het staat vast dat waterstof      een  cruciale rol gaat spelen  in onze nationale  en  Europese
         klimaatambities.     Logisch,  het is onmisbaar in het vergroenen     van  de industrie  en  pijler onder een
         slim betaalbaar     en uitgebalanceerd energiesysteem.
         Electrolyse  >
         NortH2 zet in op     grootschalige productie, opslag     en transport  van  groene waterstof uit groene
         stroom, zonder daarbij CO2 uit te stoten. Wij doen dit door water in contact te brengen met groene
         stroom.  Hierbij   wordt dat water     gesplitst in zuurstof en waterstof, electrolyse dus.
         Opslag en transport >
         Door zijn sterke infrastructuur kan Nederland zijn leidende waterstofpositie versterken. De vraag
         naar waterstof in de industrie is er, de duurzaamheidsnoodzaak is kraakhelder en er ligt al een
         landelijke gasinfrastructuur. Dat, plus de zeehavens en de lege zoutcavernes: waar wachten we nog
         op?
                                                                                                                           1567
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>