<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>11278515
    MA Nederlandse Casunie
                                                                                    gaSUuHE
                     Aan                                       Van
                      Ministerie   van     EZK                 N.V. Nederlandse Gasunie
                                                               Datum 16-03-2020
                      INPUT GASUNIE M.B.T. AANWIJZING WINDENERGIE
                      GEBIEDEN EN INFRASTRUCTUUR NOORDZEE
                     Op verzoek        van   het Ministerie van   EZK wordt   hierbij een overzicht gegeven   van  de door
                     Gasunie voorziene offshore ruimtebehoefte              voor het project NortH2   en andere  toekomstige
                     groene    waterstofprojecten.        Het gaat  hierbij om  ruimte  voor  windparken, offshore-installaties
                     en   tracés   voor    infrastructuur  voor  energietransport    naar de kust.
                      Windmolenparken          en  offshore-installaties  voor NortHZ2
                     Om de Nederlandse           klimaatdoelstellingen te kunnen halen zal groene waterstof een
                     onmisbaar onderdeel worden als energiedrager in een economisch geoptimaliseerde
                     duurzame energievoorziening. Daarvoor zal er in 2050 alleen al voor Nederland een aanbod
                     moeten     zijn   van   meerdere 10-tallen GW groene waterstof. Ter wille        van een  tijdige realisatie
                     van   de  klimaatdoelstellingen en van een duurzame energievoorziening is in             het Nederlandse
                      klimaatakkoord de ambitie          geformuleerd om elektrolyse op te schalen naar       3 tot 4 GW in
                     2030
                     Tot dusver       zijn  er enkele  plannen   in ontwikkeling  waarmee    in de periode tot 2025 aanbod
                     van enkele 10-tallen MW groene waterstof wordt ontwikkeld en mogelijk 2 of 3 projecten met
                     elk 100 MW. Voor de afspraken in het klimaatakkoord zal een opschaling noodzakelijk in het
                     aanbod van groene waterstof, met een leveringsketen op economische (GW-)schaal,
                     ontwikkeling van een landelijke markt voor groene waterstof en een bijkomend aanbod van
                     windenergie dat in principe volledig wordt ingezet als duurzame bron voor de groene
                     waterstof.
                      De  doelstelling van NortH2 is om voor 2030 4 GW wind voor groene waterstofproductie te
                      realiseren    (na elektrolyse omgezet in plm 3GW waterstofvermogen en plm 320 kton
                     waterstofproductie per jaar) om daarna door te groeien naar plm 10 GW in een dan snel
                     groeiende markt van groene waterstof. Dan dient zich de vraag aan, welke toekomstige
                     offshore windparken daarvoor het beste zouden kunnen worden ingezet. Voor NortH2 is
                     betoogd, dat toekomstige offshore windparken boven de Wadden, c.g. in het Noordelijke deel
                     van het Nederlandse continentale plat, optimaal zijn. Door inzet van additionele Nederlandse
                     windenergie vanuit het Noorden het zwaartepunt te leggen op waterstof en bij inzet van
                      Pagina 1 van  1
                                                                                                                                  0193
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>11278515
    MA Nederlandse Casunie
                                                                                  gaSUuHE
                      N.V. Nederlandse Gasunie
                      Datum: 16 maart 2020                    Ons kenmerk:
                      Onderwerp: Input   Gasunie Ruimtebehoefte offshore
                     bijkomende windenergie vanuit het Westen het zwaartepunt te leggen op verdere
                     vergroening van de elektriciteitsmarkt, kunnen grote investeringen worden vermeden                    in
                     verdere verzwaring         van  het elektriciteitsnet  (onshore Noord-Zuid).
                     Voor de     wind   voor   waterstof in 2030 zal     een aantal additionele   windenergiegebieden     moeten
                     worden aangewezen waarbinnen kavels beschikbaar komen met                     een potentieel
                     totaalvermogen        van   ruim 4  GW,. Dit vermogen     zou voor   NortH2   stapsgewijs beschikbaar
                     moeten komen in de          periode   2027-2030.
                     Als af te leiden uit het laatste concept        van  het Noordzeeakkoord      en de daar in aangegeven
                      referenties    (PBL 2018, Toekomst van de Noordzee) kunnen de blokken als aangegeven in het
                     onderstaande       kaartje in aanmerking komen voor ontwikkeling van nieuwe windparken.
                      Deze blokken bevinden zich in het bovengenoemde ‘zoekgebied’ van NortH2. Ze liggen op
                      redelijke afstand van de Eemshaven, wat van belang is voor de kosten van he voor 2030 aan
                     de orde    zijnde elektriciteitstransport.     Als de blokken  tijdig beschikbaar kunnen komen wordt
                      het  mogelijk   om voor      2030 binnen de aangegeven ruimte        windparken    te ontwikkelen met
                     een   totaal vermogen        van 4 GW.
                                                                  =
                                 ay      i
                                          Vv                         4 GW
                                                J2
                                                    3
                                                        Leeuwarden
                      De twee blokken       zijn elk plm. 400 km2 in    oppervlak. Dit is af te leiden uit een vergelijking met
                     Texel,   een  eiland met     een opperviak   van  170 km2. Uit de   pre-feasibility studie is naar voren
                     gekomen dat voor iedere GW offshore wind een oppervlak van ruim 200 km2 nodig is voor
                     optimale exploitatie van offshore windpark. Afhankelijk van de relatieve ligging t.o.v. andere
                     windparken kan de ruimtebehoefte nog iets groter zijn.
                     Pagina  2 van 2
                                                                                                                                 0194
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>11278515
    MA Nederlandse Casunie
                                                                                    gaSUuHE
                      N.V. Nederlandse Gasunie
                      Datum: 16 maart 2020                    Ons kenmerk:
                      Onderwerp: Input    Gasunie Ruimtebehoefte offshore
                     Voor het bereiken        van  de benodigde economische schaal        voor een groene waterstof aanbod
                     en  -levering    is een  programma voorzien dat in stappen        van  1 GW wordt neergezet.   Op grond
                     daarvan wordt met NortH2           beoogd    voor  de eerste 4 GW   (2027-2030) een tweetal
                     windenergiegebieden met 2 GW vermogen te realiseren                 Deze gebieden worden dan     in 1 GW
                     stappen (parken) ontwikkeld. Daarmee worden de bovengenoemde                     blokken volledig  in
                     gebruik genomen. Mocht het niet mogelijk zijn om beide windenergiegebieden tijdig volledig
                      beschikbaar te stellen, is te overwegen om voor een deel van de benodigde capaciteit de kavel
                     ‘ten noorden       van  de wadden’ te    gebruiken voor NortH2 (en enkele jaren later een
                     vergelijkbaar vermogen         uit de 2% in het tweede windenergiegebied in te zetten voor de
                     elektriciteitssector).
                     Voor ieder    van    deze  windparken    in de  periode   2027-2030 wordt voorzien dat per windturbine
                      kabels worden       getrokken   naar een   centraal offshore   platform waar deze worden verzameld      en
                     vandaaruit de       geproduceerde     elektriciteit  wordt  getransporteerd naar de kust. Afhankelijk
                     van   de uitkomsten van de lopende haalbaarheidsstudie wordt mogelijk naast het
                     verzamelplatform van het 4% windpark een testinstallatie gebouwd voor omzetting                 naar
                     waterstof (elektrolyse) op zee op een schaal van plm. 100 MW of zo mogelijk meer.
                     We    pleiten   er voor om    de windenergie die      na 2030 uit de Noordelijker gelegen blokken
                      beschikbaar kan komen -zie         bijgaande   kaart- merendeels in te zetten   voor de productie van
                     waterstof. Dat heeft het maatschappelijk voordeel dat kan worden bespaard op kosten die
                     anders mogelijk zouden worden gemaakt voor elektriciteitstransport over grote afstanden van
                      bron   naar  markt: zowel onshore als -hierna aangegeven- offshore.
                     Voor de    na   2030 te realiseren    projecten verwachten      we dat de eerste ervaringen zijn
                     opgedaan      met offshore     elektrolyse   op grotere schaal. We voorzien dat    van deze latere  en ook
                     verder afgelegen blokken het merendeel              van  de opgewekte elektriciteit reeds offshore wordt
                     omgezet in waterstof        en  dus ook offshore als waterstof zal worden      getransporteerd.
                     Verder voorzien       we dat dezelfde ontwikkelingen kunnen plaatsvinden in Noordelijk gelegen           en
                     aangrenzende Duitse blokken van waaruit gebruik kan worden gemaakt van de voorziene
                     waterstoftransportinfrastructuur als aangegeven in het volgende onderdeel.
                     Overigens     moet    er naar  wij hebben begrepen       ten aanzien van  de Noordelijke blokken   nog
                     enkele nadere       indelingen   worden   gemaakt     mede met oog op ruimtebehoefte      voor Defensie.
                     Pagina  3 van 2
                                                                                                                                 0195
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>11278515
    MA Nederlandse Casunie
                      N.V. Nederlandse Gasunie
                      Datum: 16 maart 2020                    Ons kenmerk:
                      Onderwerp: Input   Gasunie Ruimtebehoefte offshore
                              5       NS                      Wind     voor
                                :             ~
                             I                  \             waterstof
                                                                   2030
                                                   NN
                                                                             |
                                                              na
                             \
                               \                      \
                                \       i               \
                                                         1
                                  N                       |
                                      SS
                                            as
                                                 Sse
                                                    La
                                                     pe
                                                     Leeuwarden
                      Tracés   voor  infrastructuur   voor  energietransport   naar de kust en onshore installaties
                      Een  belangrijke uitdaging in de eerste fase van NortH2 is het economisch opschalen van de
                     omzetting van duurzame elektriciteit naar groene waterstof met grootschalige elektrolyse-
                      installaties. De gedachten gaan thans uit naar een schaal van 1 GW (inname) per installatie
                     vanaf 2027. Mogelijk wordt dit getal bijgesteld naar aanleiding van de lopende studie. Voor
                     deze opschaling zal een innovatie- en standaardiseringstraject moeten worden doorlopen in
                     de periode 2027-2030. We voorzien voor die periode voornamelijk onshore met een ruimte-
                     behoefte van plm. 5 tot 10 ha per installatie van 1 GW (inname): ook deze cijfers kunnen
                      nog wijzigen naar aanleiding van de studie en zijn ook mede afhankelijk van de in te zetten
                     technologie (alkaline of PEM).
                     We voorzien      voor  de  periode   tot 2030 dat als aangegeven 2 offshore    windgebieden worden
                     gerealiseerd     in stappen   van   1 GW   (parken), die elk met een 1 GW AC kabel worden
                     verbonden met        een  1 GW   (inname) elektrolyser onshore. Dit hangt mede samen met het feit
                     dat het maximum transportvermogen van een offshore AC-kabel 1 GW bedraagt. Gezien de
                     aan de orde zijnde afstanden en technologieén tussen de schakels in de keten is de keuze
                     voor AC de meeste renderende voor wat betreft energie en v.w.b. investeringen. Deze
                     windparken worden in principe niet op het hoogspanningsnet van TenneT aangesloten.
                      Het bovenstaande betekent dat 4 nieuwe traces zullen moeten worden aangewezen                 voor de
                     AC kabels die      voor  2030   operationeel   moeten  zijn. Het onderstaande  kaartje  van  Tennet
                     Pagina  4 van 2
                                                                                                                            0196
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>11278515
    MA Nederlandse Casunie
                                                                                  gaSUuHE
                      N.V. Nederlandse Gasunie
                      Datum: 16 maart 2020                 Ons kenmerk:
                      Onderwerp: Input Gasunie Ruimtebehoefte offshore
                     t.b.v. tracés  voor   de  uitbreiding van   het Ten Noorden     van  de Wadden   (TNW) windpark kan
                     behulpzaam zijn bij het identificeren       van   deze  traces, waarbij uteraard ook   voor  het TNW
                     windpark    een  tracé moet worden gekozen. We achten de Eemshaven de meest geéigende
                     plaats voor aanlanding en voor het bouwen van elektrolysers, maar als uit oogpunt van
                     tracémogelijkheden voor enkele kabels een ander aanlandingspunt moet worden gekozen
                      (bijv op hoogte   van   het Lauwersmeer),      is het mogelijk  om   ook voor de elektrolysers  een
                     andere locatiekeuze te maken.
                     Als aangegeven heeft NortH2 het         plan  om voor    2030  een  eerste grote pilot te starten met
                     offshore   elektrolyse. Dat kan alleen met voldoende betrouwbaarheid en compactheid nadat
                     ervaring   is opgedaan met het tot 1 GW opschalen van onshore elektrolyse in de jaren ervoor
                      (2027-2029). Samen met deze pilot is het plan om een offshore waterstofleiding te bouwen
                     tot aan het platform van deze pilot, echter wel op een schaal en met een techniek dat deze
                     waterstofleiding kan worden uitgebouwd en verder uitgelegd voor het transport van 10-tallen
                     GW offshore waterstofproductie van een reeks van projecten na 2030 uit het Noordelijke
                     gebied.
                     Pagina 5 van 2
                                                                                                                           0197
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>11278515
    MA Nederlandse Casunie
                                                                                  gaSUuHE
                      N.V. Nederlandse Gasunie
                      Datum: 16 maart 2020                   Ons kenmerk:
                      Onderwerp: Input   Gasunie Ruimtebehoefte offshore
                     Ook   voor   deze offshore    waterstofleiding zal    een tracé moeten worden geidentificeerd    en
                     aangewezen        om  uiterlijk in 2030 in   bedrijf te kunnen  zijn. Er van  uitgaande dat nieuwe
                     windparken die na 2030 kunnen worden ontwikkeld in het meer Noordelijke gebied
                     overwegend zullen worden ingezet voor (offshore) waterstofproductie heeft het realiseren
                     van   deze offshore     waterstofleiding    het voordeel dat  na  2030   hooguit een beperkt aantal
                      nieuwe tracés     voor  energietransport     hoeft te worden  geidentificeerd   en aangewezen  voor
                     aanlanding      in Noord Nederland.
                     Pagina  6 van 2
                                                                                                                          0198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>