<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>13962647
         Offerte onderzoek      werkgelegenheidseffecten NorthH2
         IEEE                 (Rijksuniversiteit Groningen, Faculteit Economie & Bedrijfskunde)
         IEEE                          Rijksuniversiteit Groningen, Faculteit Ruimtelijke Wetenschappen)
         Vraagstelling
         Shell  en Gasunie ontwikkelen         plannen   voor  grootschalige offshore windparken          ten noorden
         van   de Waddeneilanden. De grote hoeveelheden elektriciteit die hiermee zullen worden
         opgewekt zullen     niet alleen in Noord-Nederland worden             gebruikt,  maar  ook elders. Transport
         over  lage afstanden    is het efficiéntst als de elektriciteit eerst wordt omgezet in waterstof. De
         plannen    voorzien dan ook in       een   grote waterstoffabriek in de Eemshaven. Shell           en  Gasunie
         willen indicaties   krijgen  van   de werkgelegenheidseffecten die de plannen voor de Noordelijke
         economie     (en  de provincie Groningen in het       bijzonder zullen hebben).
         De kwantitatieve     analyse    dient zich te richten op     (1)  de directe effecten   van  de bouw     van   de
         windparken, de fabriek        en  de daaraan    gerelateerde infrastructuur, (2) de effecten          van   deze
         initiéle investeringen op de      werkgelegenheid bij      toeleveranciers     (de indirecte effecten),   en  (3)
         de directe   en  indirecte effecten die      regelmatig terugkeren       vanaf het moment dat de       plannen
         (of  delen   ervan) zijn gerealiseerd. Bij 3)       moet     men    denken    aan  zaken als onderhoud         en
         vervanging. Bij de kwantificering             van  de   drie   genoemde        effecten  dient de      mogelijk
         aanzuigende werking        van    grootschalige investeringen         op  bedrijven die   nu  nog niet in de
         provincie Groningen zijn gevestigd in de analyse           te  worden verwerkt.
         Naast deze kwantitatieve        analyse dient   er in kwalitatieve zin aandacht te worden         geschonken
         aan  de bredere effecten op de arbeidsmarkt          van   de provincie Groningen. Zaken die        hierbij  een
         rol zouden dienen te      spelen zijn eventuele effecten         op het   regionale vestigingsklimaat      en  de
         mogelijke vorming       van    clusters   van  bedrijven    die niet    aan  het project   toeleveren,      maar
         gerelateerde technologieén gebruiken. Zulke clusters zouden mede het gevolg kunnen zijn                      van
         spin-offs (bedrijven die zich afsplitsen       van oorspronkelijk bij de realisatie van de investeringen
         en/of   het onderhoud betrokken zijn,         maar  zelfstandig verder gaan).
         Voorgestelde uitwerking
         Het kwantitatieve deel       van   de vraagstelling kan het beste worden benaderd            met   behulp    van
         zogenaamde input-outputtabellen             en delen  van   de  bijbehorende input-output analyse.          Deze
         tak  van  economie is bedacht          en   uitgewerkt   door Harvard-econoom          Wassily Leontief,      die
         hiervoor    in   1973   de    Nobelprijs     voor  economie        kreeg.   Een   input-outputtabel      is  een
         kwantitatieve     beschrijving    van  de   productiestructuur      van een   economie   en  de links   van   die
         productiestructuur        met      eindgebruikers      (grofweg:       consumenten,      bedrijven      die     in
         kapitaalgoederen investeren, de overheid           en  het  buitenland).    Om de   productiestructuur goed
         te kunnen     beschrijven   is detail met    betrekking   tot sectoren     nodig.  Een recente   input-output
         tabel  voor   de provincie Groningen of Noord-Nederland met voldoende sectordetail bestaat
         niet. Het Planbureau     voor    de  Leefomgeving heeft      samen     met  onderzoekers   van  verschillende
                                                                                                                            1064
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>13962647
         universiteiten     een   interregionale      tabel  voor  de hele EU     geconstrueerd (Thissen       et al., 2018),
         maar    in die tabellen worden slechts 14 breed            gedefinieerde      sectoren onderscheiden.
         We stellen     voor een    andere weg te bewandelen. De stappen zijn de                volgende:
         1) Uitgangspunt         is  een    input-outputtabel       voor    de    Nederlandse economie          voor    2017,
         gepubliceerd      door het Centraal Bureau          voor  de Statistiek. In deze tabel is de economie in 81
         sectoren     opgesplitst.   De aandelen       van  deze sectoren in het Groningse BBP verschillen            van  die
         van   die in het Nederlandse BBP. Om hiervoor te corrigeren worden Eurostat-data                          ("regional
         economic       accounts") gebruikt,        waarin    voor  de provincie Groningen BBP-aandelen                van  11
         brede sectoren zijn opgenomen,                eveneens voor      2017. Uit    een   ander deel    van  de Eurostat
         regional    economic accounts worden            cijfers betrokken     over  consumptie     en  investeringen    in de
         provincie       Groningen.        Middels       in    de     input-output        Iliteratuur   voorgestelde        en
         geimplementeerde methoden kunnen de drie bronnen                        van  data   zo goed mogelijk     met elkaar
         in  overeenstemming worden gebracht.                Hiervoor   zijn echter wel vrij strikte    aannames      nodig;
         2)  De  Groningse     economie is veel kleiner dan die         van   Nederland. Een Gronings        bedrijf dat   een
         onderdeel      inkoopt bij   een   Fries   bedrijf importeert dat (vanuit Gronings regionaal perspectief
         bezien), terwijl      dezelfde transactie in de nationale input-output tabel als binnenlandse
         aankoop      wordt   geregistreerd.      Om de effecten      van   investeringen     op de   Groningse    economie
         in te schatten moeten          schattingen worden gemaakt            over  de   "weglek-effecten”      naar   andere
         provincies. Voor deze schattingen maken                 we  gebruik    van  de EUREGIO-database         (Thissen    et
         al., 2018), die zijn gebaseerd       op transport-     en reisdata. De recentste data zijn beschikbaar voor
         2010,    maar onze     inschatting     is dat de   voor  deze studie relevante variabelen tussen 2010              en
         2017 niet drastisch       zijn veranderd;
         3)  Middels uit de input-output literatuur bekende methoden                     (die  zowel directe als indirecte
         effecten     becijferen)   worden de effecten         van   de  NorthH2-investeringen         op de   toegevoegde
         waarde     voor   elk van   de Groningse sectoren berekend. Uit             regionale werkgelegenheidscijfers
         van   Eurostat   voor   2017 kan worden berekend hoeveel banen                   bij benadering overeenkomen
         met deze effecten. De methode             gaat uit  van een   situatie waarin het arbeidsaanbod          onbeperkt
         is. In dit concrete     geval betekent dit dat        we aannemen        dat  bedrijven   en  werknemers zich in
         Groningen vestigen als de huidige productiecapaciteit niet voldoende is, of als het huidige
         arbeidsaanbod te klein is. Dit houdt ook in dat               we   impliciet   aannemen      dat de  grootschalige
         investeringen      geen opwaartse effecten op lonen            en  prijzen zullen hebben. Het is de bedoeling
         deze stap     3) tweemaal      uit te voeren, zowel      voor  de  eenmalige, initiéle investeringen als        voor
         de zich herhalende uitgaven           voor   onderhoud     en  vervanging.
         Op dit   moment      (zonder al    kennis te hebben      van  de uitkomsten      van  de kwantitatieve     analyses)
         is het nog     moeilijk   aan   te geven hoe het kwalitatieve deel           van   de  analyse   eruit zal zien. De
         wetenschappelijke literatuur           over   determinanten      van   vestigingsklimaat     en over  verklaringen
         waarop     bedrijven    met kennis      en  expertise die    aan  elkaar zijn   gerelateerd    wel of niet elkaars
                                                                                                                                1065
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>13962647
         nabijheid opzoeken zal     een  belangrijke    rol  spelen    in de  duiding   van  de resultaten  van  de
         kwantitatieve   analyses.
         Benodigde input    van  Gasunie
         Om de kwantitatieve      analyse   te kunnen doen is        een  gedetailleerde kwantificering     van  de
         investeringen   in het kader van    NorthH2   (zowel    voor   de initiéle fase als voor  de operationele
         fase) nodig.  De   investeringen dienen in monetaire termen              (b.v. miljoenen euro's)    te zijn
         uitgedrukt.  De  bedragen dienen zoveel mogelijk         te worden    uitgesplitst  naar leverende sector
         of product (b.v.  100  miljoen euro aan    metaalproducten,       150   miljoen  euro aan  betalingen  aan
         verzekeraars, enz.). Waarschijnlijk zal   er een   beperkt aantal malen onderling overleg nodig zijn
         om  zulke cijfers op de meest   geéigende     manier in de     analyse  op te  nemen.
         Financién
         Het kwantitatieve deel     van   de studie    (inclusief    het  schrijven   van  het  rapport)  kost tien
         werkdagen.   Voor het kwalitatieve deel     zijn twee   werkdagen nodig.      Het  bedrag (excl. BTW) dat
         we  hiervoor rekenen is          (10)(1c)
         Uitvoerenden
                                                              (10)(2e)
                                                                                                                     1066
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>