<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>11279370
                  A),
             (x                 2) provincie
          7 EN                    €
                                         groningen
         van:          ie]       BUCO       cn  BRE)
         datum:       26  augustus 2020
         betreft:    \oorlopig informatiepakket        over waterstofprojecten  in Groningen
         Investeringsagenda Waterstof Noord-Nederland
         Apart bijgevoegd of klik hier. Een gelipdate versie wordt         over een  paar weken verwacht.
         HEAVENN        -
                          Hydrogen Valley
         Noord-Nederland       krijgt als eerste regio subsidie   voor  hun zogenoemde Hydrogen Valley,     naar  het
         model   van   Silicon Valley in de Amerikaanse staat Californié. Hiermee worden Groningen, Drenthe en
         Friesland    Europese waterstofkoplopers. De Europese Commissie heeft het project geselecteerd voor
         een  subsidie van 20 miljoen euro met een publiek-private cofinanciering van 70 miljoen euro.
         De totale    projectomvang komt daarmee op circa 90 miljoen euro. Deze subsidie is bestemd voor de
         ontwikkeling van een volledig functionerende groene waterstofketen in Noord-Nederland. Uiterlijk
         januari 2020 beoogt het consortium de overeenkomst te kunnen tekenen               en kan het zesjarige project
         van  start.
         Minister Wiebes      (EZK):   “Dit is een  mooi voorbeeld hoe    Groningen, Drenthe en Friesland voorlopers
         zijn als nieuwe duurzame energie-provincies. Omdat het Groningengasveld in 2022 sluit, biedt dit
         project het noorden van het land mooie kansen en werkgelegenheid. De regio heeft alles in huis
         koploper te worden in de energietransitie.”
         Het HEAVENN-consortium heeft de              subsidieaanvraag gedaan in april dit jaar en bestaat uit 31
         publieke    en  private partijen  uit zes  Europese landen. New Energy Coalition en het
         Samenwerkingsverband Noord-Nederland waren de aanjagers in de aanvraag, die is ondersteund
         door meer dan 65 nationale en internationale partijen van Californié tot aan Japan en Nieuw-Zeeland.
         Het HEAVENN-project is uniek omdat het de hele waterstofketen omvat en plaatsvindt in een
         geografische regio.
         Integrale   groene waterstofketen:       van  productie tot tankstations
         Verschillende     projecten worden uitgevoerd, zoals de grootschalige productie van groene waterstof als
         grondstof    voor  de industrie, de opslag, transport en distributie van waterstof en de toepassing voor de
         energievoorziening voor zowel de industrie als de gebouwde omgeving en in de mobiliteit. Bestaande
         aardgaspijpleidingen worden geschikt gemaakt voor het transport van waterstof en nieuwe
         waterstofleidingen worden aangelegd op het Chemie Park Delfzijl en tussen het GZI-Next terrein en
         het Emmtec Industry & Business Park in Emmen. Een ondergrondse waterstofopslag is voorzien bij
         HyStock in Veendam. Waterstof als toepassing voor de verwarming van huizen wordt gerealiseerd in
         Hoogeveen en Groningen en voor de industrie in Delfzijl en Emmen. In de mobiliteit zal waterstof
         worden gebruikt voor onder meer bussen, lichte én zware vrachtwagens en personenauto’'s en er
         20200826  informatiepakket waterstof nnl nederdands.docx
                                                                                                                         0433
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>11279370
                 A),
             (x               2)
          7%“IN Proninsen
         komen waterstoftankstations in
                                           rovincie
                                               Groningen en Emmen bovenop de reeds geplande in Pesse,
         Groningen   en  het al  operationele tankstation in Delfzijl. Eveneens wordt een binnenvaartschip op
         waterstof (H2) gebouwd en wordt groene H2 ingezet bij de productie van e-kerosine voor vliegtuigen.
         Juist de zwaardere voertuigen zijn zeer geschikt voor het gebruik van waterstof en daar is ook de
         grootste CO2-reductie en milieuwinst te behalen.
         https://www.newenergycoalition.org/groningen-en-drenthe-krijgen-eu-geld-als-eerste-groene-
         waterstofregio-van-europa/
         https://vimeo.com/389737412
         Djewels 20 MW elektrolyse-installatie
         De  ontwikkeling  van   de waterstofeconomie        gaat in stappen. Het HyStock-project is de eerste stap in
         de  opschaling  van  waterstof. Een      volgende stap is een unit van 20-30 Mega\Watt waarvoor we samen
         met Nouryon op Chemiepark Delfzijl, voorheen AkzoNobel Specialty Chemicals, plannen hebben. De
         rol van Gasunie New Energy binnen dit project ligt vooral bij het faciliteren en beheren van
         waterstofinfrastructuur en opslagcapaciteit.
         Op het Chemiepark,      waar   de nieuwe unit     mogelijk wordt gebouwd, bevinden zich zowel aanbieders
         als afnemers   van  waterstof    en  groene   energie. Daarmee is het Chemiepark de ideale locatie voor
         deze waterstof-installatie.
         Noord-Nederland is de meest         geschikte regio om een groene waterstofeconomie te ontwikkelen
         omdat hier grootschalige productie en import van groene elektriciteit zal plaatsvinden. Er is een
         bestaande chemische industrie, de gastransportinfrastructuur ligt er, er zijn kennisnetwerken en         er is
         draagvlak binnen de Noordelijke Innovation Board.
         In de (chemische) industrie wordt veel energie omgezet en verbruikt. Waterstof is een belangrijke
         grondstof  die nu nog niet duurzaam wordt geproduceerd. Daar is dus veel winst te halen in het
         beperken   van  CO2-emissies. Het definitieve besluit voor de fabriek wordt in 2019 genomen, de bouw
         kan in 2020 beginnen.
         Het doel  voor  de toekomst is    om    met waterstof steeds   een  stap in schaalvergroting te doen. Zodat het
         aandeel van waterstof in de energiemix uiteindelijk voldoende dekkend is om CO2-vrij aan onze
         energiebehoefte te voldoen. Niet alleen de productie, maar ook het gebruik van groene waterstof door
         afnemers, en de waterstofinfrastructuur zullen mee moeten groeien. Daarom kan de overgang naar
         grootschalige inzet van waterstof alleen slagen wanneer dat in (steeds grotere) stappen gebeurt.
         Schaalvergroting maakt de productie van waterstof goedkoper. Op den duur zal waterstof net zo
         goedkoop worden als stroom op dit moment is.
         Nouryon en Gasunie hebben een voorbereidingsstudie uitgevoerd naar de haalbaarheid van de 20
         MWe electrolyser. Deze studie is uitgevoerd met subsidie van het Ministerie van Economische Zaken,
         Nationale regelingen EZ-subsidies, Topsector Energie uitgevoerd door Rijksdienst voor Ondernemend
         Nederland.
         https://www.gasunienewenergy.nl/projecten/djewels-20-mw-elektrolyse-installatie
         20200826 informatiepakket waterstof nnl nederdands.docx
                                                                                                                         0434
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>11279370
                  A),
             (x                 2)
          2%@IN Proninsen
         NortH2    -
                     Een consortium         van
                                               rovincie
                                                 Gasunie, Groningen Seaports          en  Shell Nederland starten met
         ambitieus groene        waterstofproject ‘NortH2.’
         NortH?2 visie
              e
                   Energie    van  de bron    naar  de klant  —
                                                                van   groene stroom tot groene    waterstoflevering  —
                                                                                                                       waar
                   met   behulp   van   diverse   partners schaalgrootte    bereikt kan worden    om  ambitie te realiseren.
              e    Nieuwe    windparken op Noordzee voeden megawaterstoffabriek in de Eemshaven, eventueel
                   aangevuld met omzetting van stroom naar waterstof op zee.
              e    De ambitie is    voor    2030 zo'n 3 tot 4 GW     windenergie te genereren     voor waterstofproductie,   en
                   mogelijk    10 GW in 2040.
              e    Groene    waterstofproductie       van  800.000   ton, voorkomt rond 7 megaton CO2-uitstoot per jaar.
              e    Infrastructuur    van   Gasunie vervoert groene waterstof        naar industriéle klanten in Nederland   en
                   Noordwest-Europa.
              e    Een grote groene waterstofbuffer levert de benodigde flexibiliteit omdat            zonne- en
                   windenergie fluctuaties kennen.
              ¢    Provincie    Groningen     wordt het   Europees centrum van groene waterstofproductie         en een
                   Europees     voorbeeld als eerste      European Hydrogen Valley.
              ¢    De   investeringen     in NortH2 kunnen duizenden banen in Noord-Nederland creéren.
              e    De start   van  het   project  wordt nog dit   jaar verwacht met de    aftrap van een
                   haalbaarheidsstudie.
         Een consortium      van   Gasunie, Groningen Seaports          en Shell Nederland    kondigt vandaag aan dat zijj
         willen  beginnen    met het    project  NortH2: de    productie  van  groene waterstof met    behulp van stroom die
         door   een  megawindpark op zee wordt opgewekt van          —
                                                                            3 tot 4 gigawatt in 2030, waarmee invulling
         wordt gegeven aan de doelstellingen van het Klimaatakkoord.
         Daarnaast heeft het de ambitie          om   door te groeien   naar zo'n 10  gigawatt rond 2040. De groene
         waterstofproductie, initieel in de Eemshaven en later mogelijk ook op zee, zal naar verwachting zo'n
         800.000 ton per jaar zijn in 2040. Dat scheelt een uitstoot van zo'n zeven megaton CO2 per jaar.
         NortH2 heeft de steun van de provincie Groningen en gaat op zoek naar partners om het consortium
         uit te breiden en dit project te realiseren.
         Groene waterstof,      gemaakt uit hernieuwbare bronnen zoals wind en zonne-energie, staat centraal in
         het Nederlandse Klimaatakkoord            en de Europese ‘Green Deal’. Op dit moment wordt waterstof al in
         grote hoeveelheden gebruikt in de industrie, maar wordt voornamelijk geproduceerd uit aardgas. Het
         vervangen door groene waterstof draagt serieus bij aan de verduurzaming van de industrie.
         Allereerst voorziet NortH2 in de bouw           van enorme    windparken in de Noordzee, die stapsgewijs
         kunnen    uitgroeien   tot een    uiteindelijke capaciteit  van  zo'n 10 gigawatt. Dat is omgerekend goed      voor
         het  elektriciteitsgebruik    van   circa 12,5 miljoen Nederlandse huishoudens. Hiervoor moeten veel
         20200826   informatiepakket waterstof nnl nederdands.docx
                                                                                                                                0435
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>11279370
                   A),
             (x                 2) provincie
          7%5IN
         windturbines worden
                                   €
                                         groningen
                                    gebouwd. De eerste kunnen al in 2027 gereed zijn         en worden  ingezet voor
         groene    waterstofproductie.
         Daarnaast voorziet het       plan in   een  grote ‘elektrolyser’ in de Eemshaven, waar de windenergie wordt
         omgezet     in groene waterstof. Het consortium         overweegt verder de mogelijkheid om elektrolysers op
         zee  te plaatsen.
         Ten slotte is   een   slim transportnetwerk in Nederland en Noordwest-Europa nodig om de 800.000 ton
         groene waterstof      naar  voornamelijk industrie, maar later mogelijk ook naar de consument te brengen.
         Hiermee kan rond 2040 naar schatting zeven megaton CO2-uitstoot per jaar worden bespaard. Met dit
         project wordt de aardgasinfrastructuur van Gasunie, die nu nog vooral wordt ingezet voor aardgas en
         groen gas, ook     gebruikt   voor  de   opslag   en het  transport van waterstof.
         Marjan   van   Loon, president-directeur       van  Shell Nederland: “We zetten hier met elkaar   een ambitie
         neer  die Nederland      wereldwijd    in de  koplopersgroep plaatst    op het gebied van waterstof. Bovendien
         draagt het bij   aan   het behalen     van  de  doelstellingen van het Nederlandse Klimaatakkoord en het
         versnellen van de energietransitie. Dit project biedt kansen in de gehele waterstofketen. Daarnaast
         past het goed bij onze New Energies-aspiraties en bij onze ambities om steeds weer nieuwe manieren
         te vinden om CO2-uitstoot te verminderen en meer en schonere energie te leveren, thuis, onderweg
         en op het werk. Om dit project te realiseren zullen er verschillende nieuwe partners nodig zijn. Samen
         zullen we moeten pionieren en innoveren om alle beschikbare kennis en kunde die nodig is bij elkaar
         te brengen. De energietransitie vraagt om lef, durven en doen.”
         Eerste windturbines in 2027
         De start   van  het  project wordt nog dit jaar verwacht met de aftrap van een haalbaarheidsstudie. Als de
         uitkomst succesvoal is,     hoopt het consortium de eerste waterstof te produceren rond 2027. Dit is onder
         meer athankelijk van vergunningen van overheden, het aanwijzen van plaatsen voor nieuwe
         windparken in de Noordzee, de beschikbare locaties van de waterstoffabriek(en) en de
         investeringsbeslissingen van de betrokken partijen. De realisatie is dan ook mede afhankelijk van de
         bijdragen van verschillende industriéle en energiepartners. NortH2’s partners verwachten dat de
         initiéle projectfases mogelijk Europese en nationale subsidies nodig hebben die beschikbaar zijn voor
         verduurzaming van energie.
         Han   Fennema, CEO Gasunie: “Nederland heeft                een toppositie om  de omslag naar een
         waterstofeconomie te leiden. We hebben de Noordzee                 voor de productie van wind, de havens  als
         logistieke hubs, de industrieclusters die de overstap willen maken naar groene moleculen én een
         prima transportnet. Dit komt in het Noorden mooi bij elkaar met Groningen Seaports waar de
         conversie naar waterstof plaatsvindt, opslag in Zuidwending en een ambitieuze provincie. Als wij onze
         klimaatambities willen waarmaken, dan moeten wij tijdig beschikken over een grootschalige
         infrastructuur. Met deze, en hopelijk binnenkort nog meer, partners helpen wij de markt om versneld
         de overstap te maken naar duurzame energie.”
         Fluctuaties opvangen
         Omdat    zonne- en windenergie fluctuaties kennen, is het van belang deze ook om te zetten in andere
         energiedragers, zoals waterstof. Met de nieuwste technologieén is het relatief eenvoudig en
         bovendien veilig te produceren en in tegenstelling tot stroom kan waterstof makkelijk worden
         opgeslagen.
         20200826   informatiepakket waterstof nnl nederdands.docx
                                                                                                                        0436
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>11279370
                  A),
            (x                  2)
          7%“IN Proninsen
         Noord-Nederland
                                            rovincie
         Het Noorden     van   Nederland is goed gepositioneerd om het centrum te worden van groene waterstof
         in Nederland    en  Noordwest-Europa. De Noordzee heeft een groot potentieel aan grootschalige
         windenergie. De Eemshaven is een belangrijke schakel tussen windenergie opgewekt op zee en de
         omzetting naar groene waterstof op land. De aardgasinfrastructuur is geschikt voor opslag en
         grootschalige transport van waterstof vanuit Noord-Nederland naar de rest van Nederland en
         Noordwest-Europa.
         “In Noord-Nederland bouwen          we   al actief aan  de groene industrie    van de toekomst. Zo  gebruikt  een
         belangrijk deel   van   de industrie in   Delfzijl al waterstof en is de bouw van Europa’s grootste groene
         waterstoffabriek in onze havenstad dichtbij. De industrie kan hierdoor fors vergroenen en heeft de
         ruimte om door te groeien waardoor ook onze kennispositie verder verstevigd wordt. De groene
         industrie in het Noorden levert eveneens een concrete bijdrage aan de klimaatdoelstellingen van
         Nederland voor 2030. We gaan voor de grootste groene waterstofketen van Europa met Noord-
         Nederland als centrum”, aldus Groningen Seaports-CEO Cas Konig.
         Vervolgstappen
         Deze   aankondiging is de start van de verdere ontwikkeling van het project met meerdere partners, om
         een  brede coalitie te    vormen die nodig is om een succes te maken van dit grootschalige project. Het is
         ook het begin van de haalbaarheidsstudies en de gesprekken met betrokken Europese, nationale,
         regionale en lokale overheden over de wetgevings- en beleidskaders waardoor stabiele en positieve
         investeringsbesluiten mogelijk gemaakt kunnen worden.
         https://youtu.be/hivUvFJOk k
         https://www.shell.nl/media/persberichten/2020-media-releases/grootste-groen e-waterstofproject-van-
         europa-in-grongingen.html
         HyNetherlands:       Een groene waterstofketen
         Groene waterstof is      een  onmisbare schakel in de        energietransitie. Het is daarom €én  van  de pijlers
         van  ENGIE’s “zero carbon        as a  service”   strategie.  Gasunie wil in Nederland   een grootschalige
         waterstofinfrastructuur ontwikkelen         en  beheren. Daarom werken ENGIE          en Gasunie aan  de
         ontwikkeling   van   de eerste   grootschalige,     groene waterstofketen in Noord-Nederland:      HyNetherlands.
         HyNetherlands
         Het  project HyNetherlands gaat         om  grootschalige productie, transport, opslag én toepassing van
         groene waterstof. Noord-Nederland is           een geschikte locatie voor een grootschalige waterstofketen
         vanwege de aanwezigheid van groene stroom, het goede en uitgebreide bestaande gasnetwerk, de
         gasopslagmogelikheden en de aanwezigheid van grote industriéle gebruikers van waterstof. Het
         project sluit aan bij de ambitie van Noord-Nederland om een regionale waterstofeconomie te
         ontwikkelen en koploper te worden in Europa. Het is dan ook onderdeel van de zogenaamde
         ‘Hydrogen Valley’.
         Samenwerking
         20200826  informatiepakket waterstof nnl nederdands.docx
                                                                                                                           0437
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>11279370
                  «™
            (x     7 2)                     rovincie
          ReoA oA                                          gen
         Voor de   ontwikkeling    van een    groene waterstofketen werkt ENGIE     samen  met onder andere Gasunie
         en  EMMTEC. ENGIE          gaat  de fabriek bouwen die groene waterstof    produceert, de zogenoemde
         elektrolyser.  De  beoogde     |locatie  is ENGIE’'s  Eemscentrale in de Eemshaven.  Gasunie richt zich op
         transport en opslag van de groene waterstof. EMMTEC kan de groene waterstof gebruiken als
         brandstof voor de energievoorziening van haar klanten. Verder heeft ENGIE in april 2020 met succes
         een passadgierstrein in Noord-Nederland getankt met groene waterstof. Zo zorgen we gezamenlijk
         voor  CO2-reductie in de hele waardeketen.
         Uniek: de schaal
         Uniek  aan   het project HyNetherlands is de schaal. Op dit moment werken ENGIE en Gasunie aan een
         100  Megawatt elektrolyser. Dit is nagenoeg 100 keer zo groot als Gasunie’'s HyStock, op dit moment
         de grootste waterstof elektrolyser van Nederland die draait op groene elektriciteit. Het is de bedoeling
         dat de HyNetherlands elektrolyser in de toekomst verder opgeschaald wordt naar Gigawatt schaal.
         Voortgang project
         ENGIE    en  Gasunie hebben       een   haalbaarheidsstudie   gedaan voor een 100 Megawatt elektrolyser.
         Een belangrijk aspect van haalbaarheid is duidelijkheid over wet- en regelgeving. ENGIE, Gasunie en
         hun partners werken nauw samen met andere organisaties om de juiste randvoorwaarden voor de
         ontwikkeling van een waterstofeconomie te scheppen. Bijvoorbeeld met de Top Dutch alliantie onder
         leiding van de provincie Groningen.
         https://www.engie-services.nl/referenties/hynetherlands-een-groene-waterstofketen/
         20200826  informatiepakket waterstof nnl nederdands.docx
                                                                                                                    0438
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>