<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>11279338
         Rolverdeling      NortH2
         Met de  lancering  van  NortH2 op 27 februari    jl. is bekend  geworden dat een consortium van
         Gasunie, Groningen Seaports      en  Shell betrokken is   bij de ontwikkeling van NortH2. Deze
         initiatiefnemers kunnen rekenen op de steun van de Provincie Groningen bij dit project. Het
         is een unieke combinatie van publieke en private (markt) partijen die op een geintegreerde
         wijze aan de slag gaan. Zoals bekend is het consortium op zoek naar partners om het
         consortium te verbreden en versterken. Deze uitbreiding wordt gezocht aan de kant van de
         marktpartijen. Hoewel integratie bovenaan staat in dit project: we doen dit gezamenlijk,
         begrijpen we ook dat er vragen leven naar de rolverdeling in de toekomst. Dit document
         zorgt voor verheldering.
             1.  Marktpartijen (Shell     en mogelijk bijkomende partners, bijv Engie, Vattenfall):
                    a.  Investeren in offshore    windparken;
                    b. Ontwikkelen van offshore wind-parken
                    C.  Productie en levering van elektriciteit uit de windparken tbv omzetting naar
                        H2;
                    d. Investeren in elektrolyse-capaciteit;
                        Conversie van de geleverde elektriciteit in waterstof (met eigenaarschap
                        elektriciteit);
                        Handel en levering van groene waterstof (uit de elektrolysers) aan de
                        afnemers via de landelijke waterstofinfrastructuur (backbone);
             2.  Netwerkbedrijf (Gasunie):
                    a.  Investeren (ontwikkelen) in landelijke waterstoftransportinfrastructuur
                        (backbone);
                    b. Transport van waterstof via (landelijke) waterstofinfrastructuur (beheer en
                        exploitatie netwerk);
                        Investeren (ontwikkelen) in opslaginstallaties voor groene waterstof
                        (Zoutcavernes Zuidwending)
                        Aanbieden van open-access waterstof-opslagcapaciteit (opslagdienst);
                    ()
                        Mogelijke mede-investeerder in elektrolysers
                    A   Mogelijke aanbieder van open-access elektrolyse capaciteit (conversiedienst;
                        zoals capaciteit van de LNG GATE terminal aan de markt wordt aangeboden)
             3.  Havenbedrijf (Groningen Seaports):
                    a.  Investeren in en uitgifte van grondkavels voor elektrolysers en tracés voor
                        kabels en leidingen nodig voor NortH2;
                        Lokale infra en mogelijk het fijnmazige waterstof netwerk naar de industrie
                    Oo
                        Hydrogen port
                        Advies/support voor activiteiten met maritieme / offshore raakvlakken.
                        aanlanding offshore wind
             4. Openstaand:
                    a.  Offshore   elektriciteitstransport, incl. aanlanding (eerste 4 GW NortH2):
                        investeringen/diensten door Tennet of onderdeel van de investeringen van de
                        marktpartijen;
                        Offshore waterstoftransport, incl. aanlanding (verdere doorgroei na 2030):
                        investeringen/diensten door Gasunie of onderdeel van de investeringen van
                        de marktpartijen (of gezamenlijk).
                                                                                                         0366
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>11279338
         Korte   toelichting rol     en ambities deelnemers NortH2
         Betrokken partijen maart 2020
             e
                 Groningen Seaports
             e   Gasunie
             e   Shell
             e   Provincie   Groningen
         Gasunie
         Gasunie    wil  een     belangrijke bijdrage leveren aan de energietransitie en de CO2
         reductiedoelen     van   de samenleving. Met onze kennis en kunde maar vooral met de
         bestaande waterstofinfrastructuur kunnen we hier een belangrijke bijdrage aan leveren.
         Gasunie heeft ten tijde van het klimaatakkoord aangeboden om voor 2030 landelijke
         waterstofinfrastructuur te realiseren op basis van de bestaande gas-infrastructuur.
         Gasunie is  een   infrastructuurbedrijf en haar groepsmaatschappijen beheren in Nederland en
         in grote delen   van   Duitsland aardgasinfrastructuur. Gasunie is daarnaast actief in de opslag
         van aardgas (zoutcavernes in Zuidwending) en is mede-eigenaar van de LNG importterminal
         GATE. Gasunie is een staatsdeelneming; het Ministerie van Financién beheert 100% van de
         aandelen.
         Gasunie ziet   voor   zichzelf binnen NortH2  een  rol weggelegd als ontwikkelaar  en  beheerder
         van een   (landelijk) waterstoftransportnetwerk.    Gasunie verwacht dat deze infrastructuur op
         termijn gereguleerd. Daarnaast wil Gasunie voor waterstof open-access opslagcapaciteit
         realiseren in zoutcavernes. Deze opslagcapaciteit is beschikbaar voor alle marktpartijen.
         Indien    wenselijk      uit   oogpunt   van   marktwerking/marktfacilitering    (aggregatorrol,
         laagdrempelige toegang         nieuwe  spelers op markt groene waterstof) kan Gasunie als
         netwerkbedrijf ook een rol spelen in het aanbieden van open-access conversiecapaciteit.
         Hierbij is het van belang dat onafhankelijk netbeheer voorop blijft staan. Gasunie wordt
         geen eigenaar van moleculen of elektronen. Open-access opslag en conversie zullen altijd
         binnen een afzonderlijke juridische entiteit plaats moeten vinden net zoals nu LNG terminal
         Gate en Gasopslag Energystock afzonderlijk functioneren van de netbeheerder.
         Groningen Seaports
         Het   havenbedrijf wil de binnen haar terrein opererende industrie verder vergroenen en
         tezamen met het       bedrijfsleven een forse bijdrage leveren aan de doelstelling de landelijke
         C02 uitstoot naar beneden te brengen. De energie-intensieve bedrijven in Noord-Nederland
         zijn geconcentreerd op twee locaties, namelijk de regio Delfzijl-Eemshaven en Emmen.
         Daarnaast staan verspreid in de regio productielocaties die zeer veel energie verbruiken.
         Opgeteld bieden deze bedrijven werk aan zo’'n 25.000 mensen. Daarmee is dit cluster een
         belangrijke pijler voor de economie van de regio. Als groep heeft de industrie in de
         Industrietafel Noord Nederland de koers bepaald voor het behalen van de klimaat-en CO2-
         reductiedoelstelling zoals afgesproken in het akkoord van Parijs en uitgewerkt in het
         Nationale Klimaatakkoord.
                                                                                                          0367
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>11279338
         Groningen Seaports is de beheerder van de haven van Delfzijl en de Eemshaven en
         aangrenzende industrieterreinen. De organisatie verzorgt de complete havendienstverlening
         aan haar industriéle en MKB-klanten             -
                                                            van logistieke en infrastructurele diensten tot de
         uitgifte  en  het  onderhoud    van   de  terreinen  in beide havengebieden.
         Groningen Seaports heeft ruime ervaring met het faciliteren en organiseren van
         grootschalige energie- en infrastructurele projecten en ziet binnen NortH2 een rol op het
         gebied van de aanleg van een fijnmazig waterstof netwerk naar de industrie waarbij ook
         haar innovatieve         kunststof waterstof buis kan worden gebruikt.                Daarnaast zal   er
         haventerrein moeten worden ontwikkeld en uitgegeven voor de komst van electrolysers,
         kabels en leidingen waarmee een scharnierpunt ontstaat naar de rest van noordwest
         Europa. Verder wil het havenbedrijf op basis van kennis en ervaring van eerdere
         energieprojecten een rolpakken als adviseur en liaison met diverse stakeholders rondom
         onderwerpen als de routes voor buizen             en   kabels offshore  en onshore, vergunningen  en de
         aanlanding ervan in de havens.
         Shell
         Shell   neemt     haar   verantwoordelijkheid       in   de  huidige energietransitie. De doelen zoals
         gesteld in het Nederlandse Klimaatakkoord worden ondergeschreven, evenals de doelen van
         Parijs. De toekomstige volledig duurzame energievoorziening in Europa zal bestaan uit
         levering van groene elektronen en moleculen, waarvan waterstof de belangrijkste is.
         Shell is in Nederland      (en daarbuiten) een grote energiespeler en wil dat in de toekomst ook
         blijven. Wij ambiéren daarom een positie als grote marktspeler in de levering, handel en
         afname    van   groene elektronen      en  moleculen.
         De situatie mbt waterstof       lijkt in sommige aspecten heel erg op het begin van de (vloeibare)
         aardgasmarkt.       Er  moeten     nieuwe    waardeketens gevormd worden door marktpartijen in
         samenwerking met de overheden. Wat uniek aan de ontwikkeling van de waterstofmarkt is,
         is dat er een dwingend tijdpad is om de transitie te maken, gedreven door het akkoord van
         Parijs.
         Shell   ziet   NortH2    als  het project     om   de    essentiéle  versnelling en  opschaling van  de
         ontwikkeling      naar    een  volledig duurzame waterstofmarkt in Noord-West Europa (als
         onderdeel     van   de  volledig duurzame Europese energievoorziening) te realiseren. Dit kan
         alleen als onderdeel van een breed gedragen beweging waarin alle partijen (investeerders,
         financiers, leveranciers, afnemer, overheden) nauw samenwerken. Shell ziet voor zichzelf
         een   rol weggelegd als aanjager en co-ontwikkelaar van het project, als risicodragende
         investeerder in wind en elektrolyse, als verkoper en afnemer van waterstof en als inbrenger
         van kennis, kunde en middelen om een dergelijk complex project te realiseren. Als het
         nodig is kunnen wij ook kennis aanleveren en investeren in transport en opslag, maar dat
         heeft niet   onze   voorkeur.
         Provincie     Groningen
         De Provincie    Groningen ziet een belangrijke rol voor groene waterstof, enerzijds als
         grondstof    voor  vergroening van de chemische industrie en anderzijds als essentieel
         puzzelstuk in de energietransitie (opslag en transport van energie). Alle elementen voor            een
         vliegende start van de groene waterstofketen zijn aanwezig in de provincie Groningen:
                                                                                                                  0368
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>11279338
             e
                 Ligging aan zee voor    de productie van duurzame energie (offshore wind) voor het
                 maken   van  waterstof;
             e   Het Noordwest-Europese aardgasnetwerk begint hier (incl. opslagmogelijkheden);
             e   In het gebied is veel kennis op het gebied van energie aanwezig, zowel bij publieke
                 instellingen (bijv. universiteit) als bij bedrijven;
             e   Grote energie- en waterstofgebruikers aanwezig in het industriecluster;
             e
                 Bestuurlijke bereidheid om de economische kansen te verzilveren: Groningen wil ook
                 na het aardgastijdperk een belangrijke speler blijven in het energieveld, ook omwille
                 van de werkgelegenheid.
         Om de waterstofketen op gang te       krijgen hebben wij met anderen het initiatief genomen om
         de  investeringsagenda    Waterstof uit te  brengen, waarin we laten zien welke investeringen
         op stapel  staan. Een  update   hiervan  verschijnt binnenkort. Met de Investeringsagenda
         wordt duidelijk dat bedrijven in onze regio serieus werk maken van projecten op het gebied
         van waterstof. Dit wordt ook Europees erkend (bijv. HEAVENN). De provincie staat dus in
         contact met meerdere partijen die verder willen met groene waterstof.
         Projecten en initiatieven die de groene waterstofeconomie verder brengen steunen wij waar
         passend en mogelijk. Dit doen wij 0.a. door een duidelijke ambitie neer te zetten voor een
         groene waterstofeconomie, en ons daar (ambtelijk en bestuurlijk) hard voor te maken. De
         provincie ziet het daarbij als onze rol om partijen te verbinden. Bijvoorbeeld tussen
         verschillende initiatieven, maar ook tussen initiatieven en andere overheidslagen (bijv. Rijk,
         Europa). Daarnaast kan het zijn dat er op termijn een rol is in bijv. de vergunningverlening
         of bij het verkrijgen van middelen.
                                                                                                        0369
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>