<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>13964154
         Project NortH2:  Kernboodschappen         en  QAs
         ALGEMEEN     (VOOR ALLE      CONSORTIUM PARTNERS EXTERN TE               GEBRUIKEN)
         KERNBOODSCHAPPEN:
                                     (nog vertalen)
                 The ‘NortH2’ project will be the       largest Green    Hydrogen project    in Europe   to date
                 The project will achieve decarbonization of the energy system,             including industry, transport,
                 possibly  even    built environment
                 Northern Netherlands is        uniquely positioned    to become the center for green       hydrogen    in
                 Northern   Europe
                 We call  on the government to act        swiftly to  make   sure we,  as The Netherlands,     can realise this
                 project
         Groter, groener, sneller
             »   Groter:  opschaling     en  integratie van  project (van wind    tot waterstofproductie)
             »   Groener: Reductie CO,-uitstoot door          gebruik  groene stroom     en waterstof
             »   Sneller: Met beleid      en  relevante partners   samen    sneller doelen behalen
         ONDERBOUWENDE FEITEN
         NortH2 visie:
             e   Een  geintegreerde      waardeketen     —van  groene stroom tot groene       waterstoflevering    —
                                                                                                                     waar   met
                 behulp  van   diverse partners     schaalgrootte   bereikt kan worden      om  ambitie te realiseren
             e   De ambitie is    voor  2030 zo’n 3 tot 4 GW     windenergie     te produceren    voor  waterstof,  en  mogelijk
                 10 GW in 2040. Waterstoffabriek komt in           Delfzijl, eventueel aangevuld     met   omzetting   op  zee.
             e   Groene   waterstofproductie       van  0,8 miljoen ton, voorkomt 7 megaton CO,-uitstoot per jaar
                 Infrastructuur    van  Gasunie vervoert groene waterstof         naar industriéle clusters in Nederland      en
                 Noordwest-Europa
                 Daarnaast levert     een   grote groene waterstofbuffer de benodigde flexibiliteit         om  op en  af te
                 schalen in  lijn  met de beschikbaarheid      van  andere    energiedragers
                 De  provincie Groningen wordt het Europees            centrum   van  groene   waterstofproductie     en
                 Europees   voorbeeld      van een   grootschalige  waterstofketen
                 Zou de  grootste groene waterstoffaciliteit in        Europa worden     en  leiden tot  significante
                 investering   in Nederland als eerste     European Hydrogen Valley
                 NortH2 kan duizenden banen in Noord-Nederland creéren
                                                                                                                                 1385
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>13964154
         Q&A’s     —
                      PROJECT ALGEMEEN
         Ql. Waar gaat het project NortH2 over?
         Al. Waterstof gaat         een  onmisbare rol     spelen  in het realiseren  van onze     nationale én Europese
         klimaatdoelen. Het         gebruik   van  waterstof leidt tot   een  drastische   verlaging   van  de CO,-uitstoot in
         Nederland       en een   duurzamere Nederlandse industrie.
         Een consortium dat op dit moment bestaat uit Gasunie,                  Groningen Seaports      en  Shell,   met steun   van de
         provincie Groningen, begint           daarom    nu  met de   benodigde stappen      voor een    grootschalige productie      van
         groene waterstof.
         Concreet gaat het        om   het realiseren, in fases,    van windparken     op  zee om    groene stroom te genereren,
         opslag    van   energie   op  zee en   productie van waterstof op       zee, het bouwen      van een    waterstoffabriek in
         de Eemshaven         om   de groene stroom      om   te zetten in  waterstof, het realiseren      van een    opslag voor
         waterstof     voor   als de wind niet waait      en  ombouwen      van  het Gasunie-leidingnetwerk om de waterstof
         naar    de industriéle klanten in NL       en  Noordwest-Europa       te transporteren.
         Q2. Wat is de exacte omvang             en  grootte   van  de waterstoffabriek? En      waarom      het grootste     H2-project
         in Europa?
         A2. De exacte omvang           ligt nog niet vast, daarvoor moet nog het         nodige studiewerk gebeuren.          De
         ambitie is    om voor     2030 zo'n 3 tot 4 GW       windenergie    te produceren     voor  waterstof,     en  mogelijk  10 GW
         aan  elektrolysecapaciteit        te realiseren rond 2040. Ter      vergelijking:  daarmee kan ongeveer de helft          van
         het  huidige     waterstofverbruik in Nederland worden            vergroend    en  past bij  de ambities    van  de industrie.
         Uiteindelijk     is het doel   natuurlijk  om   hiermee    een stevige bijdrage    te leveren   aan  de   energietransitie   in
         Nederland,       met als einddoel het halen       van   de doelen   van  het Klimaatakkoord      van   Parijs.
         Q3. Wat zijn de concrete           (‘benodigde’) stappen      die het consortium gaat nemen?
         A3. Voor de overstap         naar   (groene)  waterstof moet      een  geheel   nieuwe   geintegreerde waardeketen
         worden opgezet. Nu wordt de waterstof                voornamelijk geproduceerd        uit  aardgas.   In de toekomst maken
         we  waterstof uit groene elektriciteit. NortH2 voorziet dat het              hierbij concreet    gaat   om:
              eo     het realiseren, in fases,     van een   megawindpark      op  zee om   groene stroom te genereren,
              e      het bouwen      van een   waterstoffabriek in de Eemshaven          om  de groene stroom        om   te zetten in
                    waterstof     (en potentieel    ook op   zee),
              eo     het realiseren    van een    opslag  voor   waterstof voor als de wind niet waait        en
              e¢     het ombouwen        van  het Gasunie     leidingnetwerk    om  de waterstof     naar  de industriéle klanten in
                     Nederland     en  Noordwest-Europa)        te transporteren.
              eo     De klant moet     zijn  fabriek inrichten op het    gebruik van    de groene waterstof.
              e      Daarnaast moet       er een   heel scala  aan  beleid, standaarden, procedures         en  regelgeving worden
                    geregeld zodat deze        nieuwe waardenketen        gebouwd kan worden.
              eo     Dit gebeurt    allemaal niet in eén keer,      maar  gefaseerd.
                                                                                                                                          1386
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>13964154
         Q4 Wat is dan die eerste fase?
         A4, De eerste stappen behelzen het inventariseren            van   wat er allemaal   voor    nodig   is  om  de eerste fase
         van  dit project, ongeveer 1 gigawatt in 2027, te realiseren          en afspraken    te maken met        toekomstige
         klanten   voor  de groene waterstof. Cruciaal is dat      we   op zoek   naar  nieuwe partners        en  bedrijven   om   tot
         een  breed   gedragen    consortium te komen.
         Q5. Wat is de rol    van   ieder  consortiumpartner in het project?        Waarom deze        partners?
         A5. De   huidige  vier partners hebben allen     binding    met Noord-Nederland         en  willen   een  grote sprong
         maken in de energietransitie. Zo is het      huidige   consortium ontstaan. De         partijen vullen elkaar goed        aan.
         Gasunie heeft verstand       van  transport en  opslag   van  gas. Groningen Seaports heeft ruimte             om   de nieuwe
         fabriek te faciliteren, lokale netten in te richten      en  positioneert zich nadrukkelijk als ‘hydrogen port’.
         GSP ontwikkelt ook allerlei diensten die de waterstofwaardeketen ondersteunen. Shell heeft                        ervaring
         met moleculen      (gas), heeft  ervaring  met windenergie       en heeft naast de technische         expertise   ook veel
         ervaring   met  grote projecten. De provincie Groningen is actief aanjager            van   nieuwe     bedrijvigheid    op het
         gebied   van  de energietransitie    voor de provincie. De provincie investeert niet in het project,              maar
         ondersteunt het wel.
         Q6. Wat is de rol    van   de  Rijksoverheid?
         AG. De rol   van  de overheid is   om  het regelgevend     kader te   scheppen    waarbinnen het         mogelijk   wordt   om
         deze  gehele   keten   neer  te zetten. Denk  bijvoorbeeld     aan  het  aanwijzen   van    nieuwe    windparken      in het
         noordelijk   deel  van  de Noordzee,    regelgeving   voor   opslag, transport    en  levering   van    waterstof,
         stimuleren    van  de vraag   naar  CO,-arme waterstof      en investeringen    in (delen van)      de keten.
         Q7. Hoeveel bedragen de investeringen in dit project? Hoeveel dragen alle consortium partners bij?
         A7. Het is  nu  nog  onduidelijk   hoeveel  investeringen     er  met dit project gemoeid zijn.        Maar het is evident
         dat het neerzetten     van   10 GW wind op zee,     elektrolysecapaciteit     op gigawatt-schaal        en  de  noodzakelijke
         transportinfrastructuur      een  miljardeninvestering vergt.      Het is daarom    noodzakelijk      dat andere     partijen
         aanhaken    om   dit te realiseren. Daardoor kunnen       we   nog niet zeggen wie welke         bijdrage levert.
         Q8. Blijft het  (financiéle)   commitment     van   de huidige partners     staan als    er geen nieuwe        (betalende)
         andere   bedrijven    aanhaken?
         A8.   De  consortiumpartners zijn vastbesloten        om een    groene waterstofketen uit te werken             en  op te
         zetten.  Uiteindelijk   zullen de  investeringen   in dit project economisch       moeten     zijn.  En dat kan als    we
         allemaal samenwerken. Samen kunnen            we   deze grootse ambitie realiseren.
         Wanneer     er geen   krachtige partners toetreden,      heeft dat   waarschijnlijk consequenties          voor  de snelheid
         en  de uiteindelijke   omvang    van  het project,  maar we    achten deze kans      zeer   klein.
         Q9. Wanneer zal het project gerealiseerd zijn?
         A9. We willen in de eerste fase      van  het project 1 tot 2 GW      aan  windcapaciteit gekoppeld          aan   groene
         waterstofproductie, gerealiseerd        hebben in de tweede helft       van  dit decennium.
                                                                                                                                        1387
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>13964154
         Q17. Waarom groene waterstof                 en  geen blauwe?
         A17.  Uiteindelijk,     op de    lange termijn, zal alle waterstof die geproduceerd wordt                groen   zijn. Op dit
         moment wordt         er  in de hele wereld        nauwelijks    groene waterstof       geproduceerd.     Het neerzetten    van de
         benodigde      groene waterstof         productiecapaciteit       zal vele tientallen jaren in    beslag   nemen, het is dus
         zaak  om nu     al daarmee te        beginnen.     Dat  gaat heel   goed    in combinatie met blauwe        waterstof,   waar de
         partijen  in dit consortium trouwens ook               bij betrokken     zijn.
         Q10. Wie profiteert         van    dit project?
         A10. Voor Nederland is           er een   aantal voordelen. Ten eerste wordt de CO,-uitstoot                van  Nederland
         gereduceerd       door dit project. Dit is       een  belangrijke stap      naar een    CO,-neutrale   economie. Daarnaast
         biedt dit project de Nederlandse industrie de kans                  om    haar   producten   te vergroenen. Nederland wordt
         koploper    in  Europa     op het    gebied    van  waterstof. Dat levert nieuwe economische kansen                voor
         Nederlandse       bedrijven.     Nederland kan       een   internationale waterstof hub worden.
         Voor  Groningen liggen          er  kansen op het      gebied   van  waterstof. De realisatie      van een   waterstoffabriek   en
         de  opslag   en  transport      van   waterstof     brengt werkgelegenheid          met zich  mee.   Ook zal Noord-Nederland
         er profijt van    hebben dat        onze  internationale      koppositie     als European Hydrogen Valley hierdoor         nog
         meer   profiel krijgt.    Er is  een   unieke concentratie       van   kennis    en bedrijven   op het  gebied   van  waterstof.
         Denk   hierbij   aan  de RUG, de Hanze           hogeschool, EnTranCe, Gasunie,            NAM   en een   groot chemiecluster
         met  een   eigen waterstofvraag.
         Q11. Wat zijn de voordelen             van  dit  project voor Nederland?           En  voor Groningen?
         All. Voor Nederland           zijn  er een  aantal voordelen. Ten eerste wordt de CO2-uitstoot                van   Nederland
         gereduceerd       door dit    project.   Daarnaast biedt dit       project    de Nederlandse industrie de kans        om  haar
         producten     te vergroenen. Nederland wordt                koploper    in  Europa   op het  gebied   van  waterstof. Dat levert
         nieuwe economische kansen               voor    Nederlandse     bedrijven.     Nederland kan    een   internationale waterstof
         hub worden, net zoals          ze   dat nu  is  voor  aardgas.
         Voor  Groningen liggen          er  kansen op het      gebied   van  waterstof. De realisatie      van een   waterstoffabriek   en
         de  opslag   en  transport      van   waterstof     brengt werkgelegenheid          met zich  mee.   Daarnaast biedt het
         Groningen de kans         om    kenniscentrum op het          gebied   van    waterstof in Europa te worden. Er is       een
         unieke concentratie         van   kennis   en   bedrijven    op het  gebied     van  waterstof. Denk    hierbij  aan  de RUG, de
         Hanze   hogeschool, EnTranCe, Gasunie,                NAM    en een   groot chemiecluster       met  een   eigen waterstofvraag.
         Q12. Hoeveel banen worden                er gecreeerd      en  op welke     termijn?
         A112. Dit levert zeker      werkgelegenheid          op. Hoeveel     precies    weten   we nu  nog niet. We gaan dit
         onderzoeken.
         Q13. Waar komt de waterstoffabriek te staan? En                      waar    de  windparken?
         A13. De exacte locaties          zijn  nog niet   bekend,    maar   de Eemshaven heeft de ruimte           om   zo’n fabriek te
         accommoderen. Het            noordelijke     deel   van  de Noordzee heeft        een   gigantische potentie    voor
         grootschalige      wind op     zee.   Het is aan    de overheid    om    snel nieuwe     gebieden   aan  te wijzen.
         Q14. Wat is de rol        van   andere    provincies     in het Noorden in dit        project? (waarom wel/niet betrokken)
                                                                                                                                            1388
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>13964154
         A114, Op dit    moment     zijn de   twee andere     noordelijke provincies        nog niet betrokken. Ze       zijn
         geinformeerd      over   dit project    en van  harte welkom       om    net als de  provincie Groningen supporting
         partner  te worden.
         Q15. Waar gaat de waterstof             naar  toe? Wie    zijn  de afnemers?
         A15. In  Europa wordt waterstof voornamelijk gebruikt                  in de industrie. Denk     aan    raffinaderijen   en
         kunstmestfabrieken,         maar   ook de staalindustrie      en  de mobiliteitssector bieden          mogelijkheden. Wij      zien
         de waterstof in eerste instantie          voornamelijk     in deze sectoren      gebruikt   worden.
         Q18. Waarom is        voor   Noordwest-Europa gekozen?
         A18. We hebben        voor   Groningen gekozen         vanwege de       strategische locatie van Groningen.          Er is veel
         windpotentieel      op de Noordzee boven Noord-Nederland. In                  Groningen kan de waterstof worden
         opgeslagen     en er  ligt  een gastransport netwerk dat met relatief weinig investeringen                   omgebouwd kan
         worden    om    waterstof    naar   gebieden    met   een   waterstofvraag      in geheel   Noord-    en  West-Europa      te
         transporteren.
         Daarnaast heeft      Groningen de benodigde           ruimte    en  is de  provincie   een  knooppunt van       elektriciteitsnet
         werken,   is  er ruimte    en zijn  er  veel kennisinstituten      en  bedrijven    die verstand hebben       van   gas  en van
         waterstof. En, last but not        least,  een enthousiaste      provinciale    overheid   (graag aanvullen met specifieke
         Q19. Wat gaat      er  met de    gasleidingen     in Groningen gebeuren?
         A19. De   gasleiding    in  Groningen zijn     op  langere termijn geschikt om          te worden     om   gebouwd      naar
         transport   voor   waterstof. Voor de zekerheid: het            huidige   netwerk zal nog      jaren  in  gebruik zijn   voor  het
         transport   van   gas.  Daarbij   is het   goed te weten dat de overheid als          doelstelling    heeft  om   Nederland in
         2030  van   het gas af te hebben.
                                                   (Hergebruiken/circulariteit toevoegen?).
         Q200. Waarom        kondigen jullie       deze ambitie    nu   al aan?
         A20. Het neerzetten        van een    grootschalige     groene waterstofketen is         een enorm      karwei, dat veel tijd    en
         moeite zal kosten      van   bedrijven,     maar ook   van   overheden. Het is      goed   als  mensen     weten dat    er  grote
         stappen worden genomen,             waarom ze     worden genomen,          maar    ook dat het wel     enige tijd   zal duren
         voordat dit deel     van   de energietransitie voltooid zal zijn. Ook          van   de gelegenheid gebruik         maken    om een
         uitgestoken     hand te presenteren         naar andere     bedrijven/organisaties       die zich   hierbij aan   zouden willen
         sluiten?
         Q21. Gaat het consortium subsidies aanvragen bij de overheid? Indien ja, waarom?
         A21.
               1020)  B Om dit   project te realiseren      is overheidssteun       onontbeerlijk.    Het   gaat   om  het  aanwijzen    van
         nieuwe wind op       zee  gebieden,      het juiste regelgevend kader        en   investering   in (delen van)    de nieuwe
         waardeketen.
         Het is onze    overtuiging dat      groene waterstof      uiteindelijk    economisch zal     zijn. Op dit   moment wordt        er in
         de hele wereld     nauwelijks     groene waterstof       geproduceerd.       Het   gevolg  daarvan is dat de kosten in de
         keten in de eerste fase       hoger    zullen zijn dan in latere fases. Het idee achter          ons   project  is dat door op
         grote schaal    te werken, de toeleveranciers de benodigde investeringen kunnen doen                         om    de kosten
                                                                                                                                               1389
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>13964154
         zodanig te   gaan drukken dat groene waterstof economisch zal worden. Het is                    waarschijnlijk  dat  er in het
         begin  subsidie    nodig  zal  zijn,  maar   dat de dit  van tijdelijke  aard zal  zijn.
         Q22. Hoe linkt dit project        aan   het NL  klimaatakkoord, het Parijsklimaat akkoord            en de Europese Green
         deal?
         A22. Met dit     project wordt      een  belangrijke stap gezet     in het realiseren    van  de ambities uit het
         Klimaatakkoord       om  in 2030 3-4 GW        aan elektrolysevermogen       te hebben     gerealiseerd.  Daarnaast is het
         gebruik van    groene waterstof essentieel         om   de  lastig te verduurzamen sectoren zoals de industrie          en
         het  zware   wegtransport      te verduurzamen. Ook de          Europese   Green Deal ziet     een belangrijke   rol voor
         waterstof in het verduurzamen            van  de Europese    economie. Dit alles is      noodzakelijk  om  de
         klimaatdoelen     van   Parijs  te halen.
         Q23. Worden       er nog   meer     partners   aan dit  project toegevoegd?       Zo  ja, wie?
         A23. Ja. Een    project  van   dergelijke    omvang kan alleen worden neergezet met             een  brede groep partners.
         Daarvoor    kijken   we naar    partijen   in de gehele   waardeketen:     wind, elektrolyse, opslag     en transport   en
         afnemers. Als nieuwe partners zich hebben              aangesloten     zullen we   dit uiteraard bekendmaken.
         Q24. Hoe verhoudt dit project zich tot het Investeringsplan Noord-Nederland?
         Q25 Waarom doet TenneT hier niet               aan  mee?
         Q25 Kan dit project      van   de   grond komen als overheidssubsidies uit zouden blijven?
         Q26 Waar ligt het business-eigenbelang              van   Gasunie   en  (met name)      Shell?
         Q26 Friesland zet stevig in op Groen gas. Waar blijft de Noordelijke samenwerking?
         Q27 Wanneer is de studiefase afgerond? En kan daar de conclusie uit volgen dat het consortium                           er
         toch  maar   niet   aan  begint?
         Q28 Hoe verhoudt NortH2 zich tot projecten als HEAVENN of NSWH?
         Q. Welke   vorm van      opslag van waterstof wordt          er  overwogen?
         A. Hiervoor wordt      opslag    in  zoutkoepels   overwogen, net als      nu het   geval  is met aardgas,  in Zuidwending.
         Aanvullen door Gasunie met wat hun              plannen zijn.
         Q. Wordt    er  ook   geinvesteerd in brandstofcellen of alleen in elektrolysers?
         A. In dit project gaat het      om    waterstof te maken uit stroom. Hiervoor          gebruiken   we  electrolysers.
         Bransdstofcellen doen het          omgekeerde, die make        stroom uit waterstof       en vormen   geen onderdeel     van
         dit project.
         Q. De productie      van  groene waterstof is       onlangs    nog door het PBL berekend dat het         voorlopig    geen
         CO2-besparing oplevert          vanwege de inefficienties. Wat is         daarop    uw   reactie?
         A. De groene waterstof wordt           geproduceerd      met hernieuwbare electriciteit. Als deze groene waterstof
         bijvoorbeeld grijze waterstof in de industrie vervangt of straks wordt gebruikt in                 een
         waterstofvrachtwagen,         is absoluut    sprake  van   CO2-besparing.
                                                                                                                                        1390
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>13964154
         Q. Veel onderzoek toont          aan   dat de kosten     voor  groene waterstof dit decennium nog te              hoog zijn.
         Hoe denken     jullie  deze   investering     rendabel te maken?
         A. Een  schaalsprong     in  electrolyse technologie gekoppeld           met nog     grootschaliger productie van
         hernieuwbare electrictieit is        nodig   om  de kosten    van  groene waterstof       omlaag    te  brengen.   Dat is  precies
         wat dit  project beoogt.
         Q. Wordt dit ook      weer    zo’n   project  van   de vervuilende fossiele industrie dat de hele            subsidiepot
         leegslurpt,  helemaal geen CO2           bespaart    en  uiteindelijk  de   belastingbetaler weer voor         mag   opdraaien?
         A. Nee. Dit  project    bouwt juist     nieuwe duurzame waardeketens. En dat is               noodzakelijk    om  de economie
         te verduurzamen       en  de klimaatdoelen te halen.
         Q. Hoeveel GW is 0,8 miljoen ton? Is dat 10 GW afkomstig                    van   het windpark     op zee?
         A. 0,8 miljoen   ton waterstof is de verwachte hoeveelheid waterstof die kan worden                       gegenereerd      met
         een  windpark van      10  gigawatt     waarvan    alle elektriciteit wordt     aangewend      om  waterstof te maken.
         Q&A’s   —
                   Over WATERSTOF
         Q1l6a. Wat is waterstof?
         Al6. Waterstof is     een   extreem licht     en  onschadelijk    gas, veertien    keer lichter dan lucht,     en  kan worden
         omgezet    naar elektriciteit. Ook kan het gas als energie gebruikt worden voor het verwarmen van onze
         huizen, dient het als grondstof voor de chemische industrie en alle vormen van transport én heeft het
         een  veelbelovende toekomst als schone brandstof. Een                 belangrijk pluspunt       van  waterstofgas,    is dat het
         kan worden    opgeslagen,       zodat het later    gebruikt   kan worden.
         Omdat waterstof op aarde voorkomt in               verbindingen,    moet eerst iets      gebeuren    om   deze te ‘ontbinden’
         en zo  waterstofgas     te  krijgen.   Een  veelgebruikte     methode is     elektrolyse:   een   proces  waarbij je   water
         (H20)   onder stroom zet       en zo   water omzet in zuurstof       (O)  en  waterstofgas (H2).       Er zijn verschillende
         soorten waterstof:      'groene' waterstof (uit elektrolyse         met duurzame elektriciteit         van  wind,  zon  of
         water), 'grijze'  waterstof     (uit  fossiele brandstof); bij   de laatste komt CO2 vrij. En dan is         er  nog  een
         'blauwe’ variant.    Hierbij gaat de vrijgekomen          CO2 permanent in        opslag,  in  bijvoorbeeld lege gasvelden
         op zee, waardoor de       zo  verkregen waterstof klimaatneutraal             is. Het  restproduct bij verbranding       is dus
         wel in alle gevallen    schoon.
         Q. Wat zijn de eigenschappen            van  waterstof?
         A. Als gas  (H2)  is waterstof     kleurloos, reukloos, smaakloos,         niet  radioactief,   niet giftig en  heeft het   een
         hoge verbrandingswaarde. Waterstof              is een   extreem licht gas, veertien keer lichter dan lucht.
         Q. Hoe maak je waterstof?
         A. Omdat waterstof op aarde voorkomt in               verbindingen,    moet eerst iets      gebeuren     om  deze te
         ‘ontbinden’   en zo   waterstofgas       te krijgen.  De eerste methode is        elektrolyse:   een   proces  waarbij je   water
         (H20)   onder stroom zet       en zo   water omzet in zuurstof       (0)  en  waterstofgas (H2). Waterstof         is ook te
         maken via thermochemische processen,                bijvoorbeeld het     omzetten     van  fossiele brandstoffen,      waarbij
                                                                                                                                            1391
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>13964154
         koolwaterstoffen         gesplitst worden           in koolstof     (C)  en  waterstof. Tot slot is waterstof te         verkrijgen   via
         biochemische        omzetting       van    biomassa       en   bijvoorbeeld      van  algen.
         Q. Hoe wordt waterstof energie?
         A. Waterstof is geen          energiebron, wel           een   energiedrager.        Om  er een   elektromotor      (bijvoorbeeld     in   een
         auto)   op te kunnen laten           draaien,     is  een    brandstofcel     nodig die waterstof omzet          in elektriciteit.  Daarbij
         vindt omzetting        van   waterstof       en   zuurstof     plaats   in ionen:    deeltjes  die  geladen zijn.    Die reactie wekt
         elektriciteit op     voor    de   aandrijving      van een      elektrische installatie of motor. Het           restproduct is
         waterdamp.        Een andere        mogelijkheid         is  een op waterstof aangepaste           verbrandingsmotor.
         Q. Waarvoor is waterstof te gebruiken?
         A. Vandaag de dag          is waterstof op grote schaal in               gebruik als grondstof       in de chemische industrie         -
                                                                                                                                                   voor
         bijvoorbeeld      ammoniak         en   bepaalde       kunststoffen       -
                                                                                     en  in raffinaderijen.    Waterstof is verder       een
         (potentiéle)     brandstof      voor     alle  vormen van        transport: via weg, water, lucht           en  spoor. In het    algemeen      is
         het  bij  uitstek   geschikt     voor    elektrische        toepassingen      die het niet redden met         batterijen.   In de industrie
         is het  een   interessante        optie   voor    processen die         hoge temperaturen        vereisen. Huishoudens kunnen het
         in de  toekomst,      via netwerken op            wijkniveau, mogelijk gaan gebruiken               voor   warmte.
         Q. Is waterstof       een   schone brandstof?
         A. Als het    gaat   om   het   gebruik      in  een    brandstofcel      om   elektriciteit te maken, is waterstof in alle         gevallen
         volledig   schoon.      Daarbij     is er  geen emissie, behalve            van  schone    waterdamp.       Gaat het   om    hoe schoon de
         productie     van   waterstof is, dan          hangt     dat af  van   de herkomst      van   die waterstof. Vandaar het
         onderscheid tussen          'groene’      waterstof       (uit elektrolyse     met duurzame elektriciteit         van   wind,   zon of
         water)    en  'grijze' waterstof (uit fossiele brandstof); bij de laatste komt                      CO2   vrij. Dan is  er  nog  een
         'blauwe’ variant.       Hierbij gaat de vrijgekomen                CO2 permanent in         opslag,   in bijvoorbeeld lege gasvelden
         op zee, waardoor de           zo   verkregen       waterstof klimaatneutraal is. Het            restproduct bij verbranding         is dus
         wel in alle    gevallen schoon.
         Q. Hoe sla je waterstof op              en  hoe transporteer je het?
         A. Het mooie       van   waterstof is       dat   je  het kunt     opslaan.    In  grote hoeveelheden        en voor    langere tijd. Bij
         wind-    en  zonnestroom is dat nog              altijd lastig. Opslaan gebeurt          in  tanks, als samengeperst gas of         -
                                                                                                                                               flink
         gekoeld     en  geisoleerd      -
                                           als vloeistof. Het wordt ook als              gecomprimeerd        gas  ondergronds opgeslagen,
         bijvoorbeeld      in zoutgrotten         en   in lege olie-     en  gasvelden.
         Net zoals    bij opslag vindt vervoer van waterstof plaats                     in samengeperste of vloeibare vorm, in tanks. In
         de industrie bestaan al           leidingnetwerken            voor  waterstof. In de toekomst is waterstof via het bestaande
         aardgasnetwerk mogelijk               ook te transporteren           naar    woningen     en  bedrijven.    Hiervoor    loopt al  een    aantal
         proeven.
         Q. Wat kost waterstof?
         A. Er  zijn veel factoren die de kosten                en   daarmee de prijs        van waterstof    bepalen. Denk       aan   de kosten
         voor   productie, de prijs        van    (groene, grijze        of blauwe)     elektriciteit  en van    aardgas, investeringen       in
         installaties, opslag      en   distributie. Ook het klimaatbeleid                 speelt  een  rol. Uiteindelijk    zal waterstof moeten
                                                                                                                                                           1392
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>13964154
         kunnen    concurreren      met andere     energiebronnen.      Daarvoor is    grootschalige productie nodig.          Naar
         verwachting     zal dat nog zeker tot 2030 duren.
         'Aan de   pomp’ kost     een  kilo waterstof     nu   ongeveer tien   euro.   De  prijs  per kilometer    voor een
         personenauto      is daarmee     om en    nabij  de tien cent, nagenoeg       gelijk  aan  de gemiddelde       brandstofkosten
         van een   auto op benzine of diesel. De         verwachting     is dat de  prijs aan   de pomp door       schaalvergroting
         flink zal dalen.
         Q. Is waterstof gevaarlijk?
         A. Waterstof is     brandbaar,    maar    uitsluitend    na het in de juiste  verhouding      mengen met zuurstof         en  als
         er dan ook nog      eens een   vlam   bij  komt. Bovendien is waterstof         een  vluchtig gas;    het  stijgt met   twintig
         meter per seconde. Neem          een   auto met     een   waterstoftank. Mocht       er een  gat in die tank komen, dan zit
         de waterstof al     hoog   in de lucht voordat het met zuurstof is          gemengd     waardoor het kan branden. Mocht
         er ook   een vlam    bij komen,    dan zal de waterstof door de         hoge   druk de vlam als het      ware   ‘uitblazen’. Dit
         alles neemt niet weg dat       voor   bewerking, opslag       en  transport   van  waterstof    -
                                                                                                            net zoals  bij benzine,
         diesel  en  aardgas allerlei voorschriften bestaan om de veiligheid
                                -
                                                                                            te garanderen.
         Q: Is het niet inefficient     om   dure groene elektriciteit       om   te zetten in waterstof? Gaat         er  niet veel
         energie   verloren?
         A: Bij de omzetting      naar  waterstof gaat      er  energie verloren.    Daarom moeten        we   de waterstof allereerst
         inzetten   voor  die sectoren    waar    de CO,-uitstoot alleen met waterstof kan worden vermeden. De
         chemische industrie is zo'n sector. Daar is het waterstofmolecuul                 nodig    voor  de chemische processen,
         niet voor   de energie.    Elektrolyse    is de  enige   manier  om   dit molecuul op      een groene manier te
         produceren     in grote hoeveelheden. Daarnaast is waterstof              nodig   om   energie    op te slaan als de    zon  niet
         schijnt  of de wind niet waait. TenneT          en  Gasunie hebben      uitgebreide     studies   gedaan   waaruit    blijkt dat
         het meest    optimale energiesysteem          voor    Nederland is dat in 2050      1/3°  van  alle energie in de     vorm van
         waterstof wordt      gebruikt.
         Q. Hoeveel is 800.000 ton waterstof? Zet dat zoden                 aan  de  dijk?
         A. Opmerking:      Dit is voldoende     om meer      dan 50%   van   de  huidige waterstofconsumptie van de
         Nederlandse industrie te vergroenen.
                                                                                                                                           1393
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>13964154
         PARTNER SPECIFIEKE       Q&A GERELATEERD AAN NORTH2
         Q&A GASUNIE SPECIFIEK
         Q1. Wat is jullie specifieke rol in het NortH2 project?
         Q2. Waarom willen jullie hieraan        mee   doen?
         Q3. Hoeveel gaan jullie als bedrijf specifiek investeren?
         Q4: Waarom werken jullie        samen   met Shell dat toch de       grote veroorzaker is     van  boosheid   en
         teleurstelling in Groningen?
         Q&A GRONINGEN SEAPORT SPECIFIEK
         Q1. Wat is jullie specifieke rol in het NortH2 project?
         Groningen Seaports heeft veel       ruimte   om  de nieuwe waterstoffabriek te faciliteren. Daarnaast
         positioneert GSP zich    nadrukkelijk   als ‘hydrogen port’     en  ontwikkelt allerlei diensten die de
         waterstofwaardeketen ondersteunen.
         Q2. Waarom willen jullie hieraan        mee   doen?
         NortH2 gaat uit   van een    economische groei die groen is        en het tot stand laten komen       van  grootschalige
         opwekking   van  groene waterstof past heel       goed   binnen    onze  visie. Naast de    positieve invloed die dit
         heeft op het nastreven     van   klimaatdoelstellingen, zorgt dit ook voor ontwikkeling           en behoud   van
         werkgelegenheid     in de  regio.
         In Noord-Nederland bouwen          we bovendien al actief     aan   de groene industrie     van  de toekomst:   een  deel
         van de industrie in   Delfzijl gebruikt  al waterstof   en  de bouw    van   Europa’s grootste     groene
         waterstoffabriek in de Eemshaven is        dichtbij. De industrie kan hierdoor fors vergroenen          en  heeft de
         ruimte  om  door te  groeien    waardoor    onze  kennispositie     behouden    blijft. Voor GSP is het   belangrijk om
         de waterstofbelofte     zo snel  mogelijk volledig   tot leven te    brengen   zodat de    energietransitie versneld kan
         worden.
         Het Noorden   van   Nederland is al met al     goed gepositioneerd       om   het centrum te worden      van  groene
         waterstof in Nederland      en  Noordwest-Europa.      Zo is de Eemshaven is       een   belangrijke schakel tussen
         windenergie opgewekt       op  zee en  de  productie   van  groene waterstof op land. We gaan          voor  de grootste
         groene waterstofketen      van   Europa  en  willen met NortH2 de       positie van    Noord-Nederland als     European
         Hydrogen Valley    versterken. Q3. Hoeveel gaan        jullie als bedrijf specifiek   investeren?
         Q3. Hoeveel gaan jullie als bedrijf specifiek investeren?
         Q4: Waarom werken jullie        samen   met Shell dat toch de       grote veroorzaker is     van  boosheid   en
         teleurstelling in Groningen?
                                                                                                                                   1394
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>13964154
         Q&A SHELL SPECIFIEK
         Ql. Wat is jullie specifieke rol in het NortH2 project?
         Q2. Waarom willen jullie hieraan     mee  doen?
         Q3. Hoeveel gaan jullie als bedrijf specifiek investeren?
             A.  De totale  investeringen die nodig zijn om NortH2 te realiseren  zijn significant en zal lopen in de
                tientallen   miljarden euro’s.
         Q4: Hoe serieus zijn jullie? Bij Eneco  wilden/durfden jullie niet ver genoeg te  gaan!
         Q5: Geldt hiervoor ook jullie 8-12% rendementseis?
                                                                                                                      1395
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>13964154
         Q&A PROVINCIE
         Ql. Een aantal megawindparken,        over  hoe groot hebben    we  het?
         Al. We hebben het    over honderden windmolens op de        Noordzee,    ver uit het zicht.
         Q2. Zie ik de windturbines vanuit Schiermonnikoog?
         A3. Absoluut niet. De  windparken komen       op de  Noordzee,  ver uit het zicht. Zoals dat ook   geldt voor  het
         bestaande    windpark.
         Q4. Wat is de waterstofconsumptie in Delfzijl? Kunnen jullie met dit project         aan  de vraag voldoen?
         Ad,
         18 PJ in Eemshaven =    huidige waterstofconsumptie
         De industrie in het chemiecluster heeft     nu 1 miljard kuub gas  nodig
         Q5. Er ligt al een COBRA-kabel    naar  de  Eemshaven,    komt daar dan    een  kabel naast te   liggen?
         AS,
         Q6. De Waddenzee is UNESCO-werelderfgoed, hoe gaat dit project hiermee om?
         A6. De  windparken komen     in door de   Rijksoverheid  aangewezen    gebieden, dien de uitkomst zijn     van  het
         recent  afgesloten Noordzee akkoord.
         Q7. Als de elektrolyser misschien op     zee  komt, kan/mag    dat? Hoe werkt dat     voor  de natuur?
         A7.
         Q8. Wat zijn de criteria om   door te gaan met dit    project?
         A8. Wij  gaan als partners sowieso door. De vraag is alleen welke rol de overheid       pakt  en  hoe snel, de
         toetreding   van nieuwe partners   en  subsidies van  de nationale  en Europese overheid.
                                                                                                                             1396
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>