<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>13990755
                CONCEPT BASIS STORYLINE WUHN                  (tbv EZK,   andere B2G, evt partners, bestuurders               etc)
         Spreekpunten     voor    EZK engagement
             e
                 Gasunie, de provincie Groningen, Groningen Seaports                     en  Shell onderzoeken de         mogelijkheid
                 om   grootschalig     te investeren in      een  geintegreerd       waardeketen in Noord-Nederland die
                 uiteindelijk    betaat uit 10+ GW offshore wind,             (gedeeltelijke) omzetting          naar  groene
                 waterstof     en  transport, opslag      en  levering van     waterstof    aan   industriéle clusters in
                  Nederland     en  Duitsland.
             e¢   Het ideeis    om   de eerste 1-2 GW groene H; in de tweede helft                 van   de jaren 2020 te leveren
                 aan   klanten.
             e    Met dit   project kan de schaalsprong worden gerealiseerd die                   na  2025     noodzakelijk    is  om  de
                 ambitie uit het Klimaatakkoord            van  3-4 GW     geinstalleerd     vermogen in 2030 te realiseren.
                      o     Dit project    vormt ook    een    basis  voor   verdere    grootschalige     groene     wind/waterstof
                            projecten die     na  2030   nodig zijn    om een     volledig (uiteindelijk groene) liquide
                            waterstofmarkt te realiseren.
             e    Het neerzetten      van een    geintegreerde      waardeketen        (waarbij   alle onderdelen op elkaar          zijn
                 afgestemd)      is belangrijk omdat dit je       in staat stelt    om over    de hele keten te       optimaliseren     en
                 dat is  nodig   om   de onrendabele toppen in verschillende delen                  van  de keten     (wind,  groene H»
                  productie, opslag, transport, gebruik           van   groene     H,) te verlagen.
             e   Vanaf 2020 gaat het project          een    volgende    fase in waarin in detail onderzocht zal worden hoe
                 de  geintegreerde       waardeketen technisch, economisch                en commercieel vormgegeven kan
                 worden     en  wat   er  beleidsmatig (0.a.      wet-   en  regelgeving, wind locaties          en incentives     aan de
                 vraag-   en  aanbodkant) nodig        is.  Duidelijk   wordt welke rollen       en  vertanwoordelijkheden
                  bedrijven    en  overheden moeten          pakken    om een     grote stap   te zetten     richting   een  uiteindelijk
                  liquide,  groene pan-Europese waterstofmarkt.
             eo   Uit het  projectwerk      zullen inzichten     en  keuzemogelijkheden          naar voren       komen die    voor   de
                 ontwikkeling van beleidskaders            en  instrumenten door de overheid              van   belang kunnen zijn.
                 Als de overheid dat op prijs stelt, delen wij deze inzichten graag                   (ook tussentijds).
             e    De waterstof waardeketen zal zich niet tot Nederland                   beperken.     Er  liggen   ook kansen in
                 samenwerking        met Duitsland      en   Duitse   partijen. Wij    staan open     om    in  ons  werk  aan    te
                 sluiten   bij het werk dat     in het kader     van  de Nederlands-Duitse          samenwerking        op
                 waterstofgebied       wordt    uitgevoerd.
         Europa heeft als doel      om  in 2050 Net Zero Emission te           zijn. Nederland heeft        in de Klimaatwet
         vastgelegd dat de     uitstoot   van  broeikasgassen       in 2050 met 95% moet           zijn verminderd (ten opzichte
         van 2050).  Waterstof zal daaraan         een  grote bijdrage      leveren. Waterstof kan worden              gebruikt voor:
         de productie   van   schone brandstoffen        voor    de mobiliteits-     en  luchtvaartsector, bij       nieuwe
         industriéle toepassingen      gericht    op circulair   gebruik    van   koolstof, als energiedrager         voor  de  opslag
         en het transport van hernieuwbare energie              en voor    CO2-vrij electriciteitsproductie          en  netstabiliteit.
         De ontwikkeling     van een    liquide, pan-Europese        markt    voor   waterstof met de        bijbehorende
         infrastructuur zorgt    voor een     betrouwbare       en betaalbare       levering  van  groene waterstof.
                                                                                                                                           3104
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>13990755
         Om de   Europese    en  Nederlandse klimaatdoelen te halen moet de groene waterstofketen                     (van
         hernieuwbare     electricteitsproductie      tot  eindverbruik)    tussen 2030     en  2050 fors worden
                                                                                                                              ™
         opgeschaald.    Het  opgesteld     vermogen     van   windmolens in de Noordzee moet zijn           gegroeid   naar
         100 GW. Offshore      electrolyse    moet   zijn opgeschaald      van  MW    naar  GW-schaal. Een
         waterstoftransportinfrastructuur         moet worden       gerealiseerd    om   de  belangrijkste (Noordwest-)
         Europese  industriéle clusters te verbinden met de             productielocaties     en onder andere zoutcavernes
         moeten worden      geconverteerd       om   waterstof    grootschalig    op te slaan. En het   gebruik   van  groene
         waterstof moet worden        gestimuleerd.
         Nederland kan     vooroplopen bij      het ontwikkelen      van een    waterstofeconomie. Het Klimaatakkoord
         biedt daarvoor    een  goede basis.     Om de ambitie      van   3-4 GW    opgesteld electrolyse vermogen        in 2030
         te realiseren en   op het  juiste pad    te zitten   voor  verdere    opschaling    na 2030,  moeten    bedrijfsleven   en
         overheid  samen    stappen    zetten.   Bedrijven     moeten investeren in      projecten die leiden    tot de
         ontwikkeling   van  grootschalige electrolyse        en  het  ontwikkelingen     van   nieuwe markten     voor  groene
         waterstof. Overheden kunnen deze            ontwikkeling     steunen met de      juiste mix  van
         beleidsinstrumenten, bijvoorbeeld          door het stellen     van  lange termijn doelen     voor   groene   waterstof,
         gerichte subsidies   voor   opschaling     en kostenreductie      van   electrolysetechnologie,     beleid gericht  op
         het creéren  van   vraag  naar   groene waterstof       en  het aanwijzen     van  nieuwe   gebieden   voor
         grootschalige (GW) wind       op   zee voor   groene    waterstofproductie.
         Doel NL overheid &     samenleving:      In 2030 49%      en in 2050 95% vd NL       energievraag CO2-vrij bedienen.
         Tot dusver  zijn de  meeste concrete        Investeringen     en  programma’s      voor  het CO2-vrij maken     van  de
         energievoorziening gericht       op de   beleveringsketen       voor  de  elektriciteitsvraag  van nu.
         Thans wordt minder dan 20%           van  de Nederlandse energievraag bediend met elektronen. Ruim 80%
         van  de energievraag wordt bediend uit moleculen als               energiedrager. Al zal    naar  verwachting    in de
         toekomst   (2030-2050)     het aandeel     van   ‘elektronen’ toenemen, dan nog zal 60% tot 70%             van  de
         energievraag   moeten worden bediend met ‘moleculen’.
         Met de bovenstaande       getallen    en  tijdslijnen kunnen     we   niet anders dan concluderen dat        er voor
         2030 méer   stappen    en  grootschalige stappen         zullen moeten worden gezet         (op systeemniveau)      om
         de  beleveringsketen    van   de ‘moleculen’ te vergroenen:          zo  niet zal het doel  van  49% CO2-vrij in 2030
         niet worden   gehaald    en  zal  er ook geen    goede uitgangspositie worden gecreéerd             om  de doelen   voor
         2050 te halen.
         In verscheidene onderzoeken          over  het  toekomstige duurzame energiesysteem wordt geconcludeerd
         dat waterstof als   energiedrager hierin       een   heel  belangrijke rol zal    moeten   spelen [als deel   van  het
         totaalpakket]:   voor  betaalbaar transport        en  opslag   van  de dan grote hoeveelheden groene energie
         (en inpasbaar   in de  ruimte), plus emissievrij       verbruik   van  waterstof.
         Wij (consortium*) hebben         een  investeringstraject     in gang gezet    voor een   nieuwe    beleveringsketen
         van  groene waterstof op      een   schaal die in de toekomst economisch zal zijn           en  die  een significante   en
         broodnodige bijdrage      zal leveren    aan  de   klimaatdoelstellingen,     al voor 2030. De keten zal      zodanig
         worden ontworpen, dat deze vanuit Noord NL                een  goede    basis biedt   voor doorontwikkeling,     ook   na
                                                                                                                                    3105
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>13990755
         2030. Gezien de      doorlooptijden die zijn gemoeid                met dit     investeringstraject     en   met innovaties    en  de
         ontwikkeling    en  groeipaden        van   markten      voor   groene     waterstof,     nemen    wij het volgende pad       voor:
             in 2021 worden         voor een     integrale beleveringsketen             in Noord NL     investeringsbeslissingen
             genomen      voor   wind op      zee  (700     MW    —
                                                                     1 GW, ‘boven de         wadden’),    een   dedicated    off-shore kabel
             naar   elektrolyse     op  land,   een    backbone      voor   waterstoftransport        en een    waterstofopslag
             installatie   (caverne), fase 1;
             de  beleveringsketen         is in  2026/2027 volledig operationeel               en  kan afnemers bedienen          (m.n.
             industrie)   in Noord Nederland              en enkele andere        belangrijke (industrie)regio’s        in NL;
             in 2023/2024      worden nieuwe            investeringsbeslissingen          genomen      voor   uitbouw    van
             beleveringsketen         tot  een   schaal     van  5 GW,    waarmee       alle  belangrijke industriecentra       in NL  en
             belangrijke industriecentra            in Duitsland      en  evt  Belgié    van  groene waterstof worden voorzien
             (operationeel     in   2028-2030), mogelijk ook             met wind uit Duitse concessies            (=fase 2).
         Om dit  traject   te kunnen realiseren zal            aan een    aantal    belangrijke condities       moeten worden voldaan
         waarin de overheid        (gratis)   kan voorzien:
             De concessie     ....
                                    (700 MW,       boven de      Wadden)       zal moeten      uitgegeven     voor  levering   aan  de in het
             kader    van  project te realiseren elektrolyse-installatie(s)                 en  daar ook direct     mee   moeten worden
             verbonden      (NB    is verschuiven       van   ‘routekaart el’      naar   ambitie   voor   vergroenen     industrie);
             Daarmee hoeft hiervoor niet te worden                    geinvesteerd       in verzwaring     van  het   landelijke (onshore)
             elektriciteitsnet      voor   transport van elektriciteit uit het Noorden                naar   de Randstad     [checken!];
             Deze    netoptimalisatie (onshore)             zal moeten worden          gereflecteerd     in de voorwaarden        voor
             Elektriciteit-transport (tijdige besluitvorming);
             Ook is   tijdige besluitvorming nodig             om   vrijkomende gastransportinfrastructuur                beschikbaar te
             krijgen (onder werkbare voorwaarden)                    om   te kunnen inzetten        voor   waterstoftransport.
             Er zal  tijdig meer     duidelijkheid        moeten komen in de markt             over  het voordeel dat      gebruik   van
             ‘groene    moleculen’ zal gaan bieden boven                 gebruik     van   ‘grijze moleculen’     (in  2021  duidelijkheid
             >2025:    ETS,  evt additionele        CO2-heffingen, EU-boundary-adjustments).
         Ons consortium zal bestaan uit            ......  en is van   plan het volgende        te gaan aanbieden:
             Commitment        om     toe te werken         naar een    investeringsbeslissing (FID)         in 2021   voor  fase 1  (totaal
             investeringsbedrag plm           2 mld     €), waarbij     het  nodig    zal zijn  om  ‘pre  FID’  voorbereidingskosten       te
             maken ten      bedrage      van   circa   xx   mln €  voor   scoping, detailed engineering, management enz;
             De consortiumleden willen             bij toereikende condities            in 2022-2026 investeren in fase 1          van  de
             leveringsketen      voor    productie        en conversie     van   groene     energie (wind, elektrolyse),       en transport
             en  opslag van    waterstof        (NB  offshore      kabel=Tennet);
             Ontwerp     van een      initieel marktmodel dat           functioneel/acceptabel          is in fase 1 én in   vervolgfasen.
         De consortiumpartners zijn bereid                een  significant    deel  van    de fase 1  investeringen      voor  eigen
         rekening   te  nemen     in  een   markt die zich nog moet ontwikkelen                  en waarin innovaties nog moeten
         worden   gerealiseerd. Daarbij wordt van ‘Den Haag’                     en  ‘Brussel’   gevraagd bij    te  dragen   aan:
         -
             De initiéle meerkosten          voor    innovatietrajecten (upfrontkosten)              voor   het  -tijdens  fase 1-
             opschalen     van   electrolyse      van     1 MW    naar   400   —
                                                                                  1000 MW per       installatie;
                                                                                                                                               3106
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>13990755
             Run-in kosten    (exploitatiekosten)     van  eerste 4  jaar van  operatie  van de keten  voor  ingroeien  van
             de markt   (fysieke H2-vraag)     voor  fase 1  (wind, elektrolyse, opslag);
             Compensatie     over  wat   langere tijd  voor  initiéle  onderbezetting  in de  zeekabel, bij keuze  voor
             overdimensionering        met oog op   vervolgfasen/nieuwe       concessies  voor  WuhN   (fase 2, 4 MW);
             Compensatie     over  wat   langere tijd  voor  initiéle  onderbezetting  in de eerste onderdelen     van de
             backbone    voor  H2-transport (fase      1 over  meerdere    regio’s).
         Het consortium stelt    voor om    de  beleveringsketen      te ontwikkelen vanuit Noord    Nederland, omdat:
             Voor de   klimaatdoelstellingen      ook in de   Noordelijke   Noordzee  windenergie projecten      moeten
             worden ontwikkeld        (ook al in het volgende decennium), terwijl       het uit oogpunt  van
             netoptimalisatie efficient zal zijn     om   deze groene energie in de    vorm van   waterstof   naar  de
             marken te    brengen ipv elektriciteit;
             De  regio sterk  en  innovatief acteert met      kennis, beleid, aanbod    en vraag  naar groene   waterstof;
             De transitie  van  Groningen(veld)      als startpunt nieuwe     energiemarkt   in de 1960-s  naar  Groningen
             als startpunt  van  nieuwe groene moleculenmarkt in de 2020-s met nieuwe               bronnen, hergebruik
             van  gastransportnet, gebruik van kansen          voor  energieopslag,  sterke ‘thuismarkt, kennisinfra...
             spreekwoordelijk     is.
                                                                                                                            3107
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>