<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>23993322
         Historische context ESD    —
                                      geur
         Inleiding
         Begin jaren '60 van de vorige eeuw werd de Groninger gasbel ontdekt. Vrij snel was duidelijk
         dat deze gasbel een enorme omvang had.
         In het begin werd nog aangenomen dat de opkomst van kernenergie uiteindelijk de rol van
         fossiele brandstoffen zou overnemen. Om nuttig gebruik te maken van de enorme
         hoeveelheid gas kwam energie-intensieve industrie naar Delfzijl: de productie van aluminium,
         de productie van chloor/natronloog en ook de productie van siliciumcarbide hoort daarbij.
         ESD, aanvankelijk    een  dochter  van een  aantal chemische     multinationals, tegenwoordig een
         zelfstandig bedrijf, verzorgt ongeveer 10% van de wereldproductie van dit materiaal.
         Siliciumcarbide, vaak aangeduid met de chemische afkorting SiC, kent vele toepassingen,
         zoals slijpmiddel, toeslagstof  in de staalindustrie   en als vuurvast materiaal.
         De  oprichtingsvergunning werd afgegeven door het college van B&W van Delfzijl in 1977.
         Tussen '88   en ‘90 legde bedrijf een laad- en lossteiger in het Oosterhornkanaal aan, werd,
         kreeg het bedrijf toestemming de productiecapaciteit grafiet te verhogen en de omzetting
         van de productie van 65.000 ton grafiet in de productie van 65.000 ton SiC of grafiet.
         In 2005 zijn middels een actualiseringsvergunning de voorschriften in de vergunningen
         tussen 1977 en 2004 komen te vervallen en        —
                                                             geactualiseerd in de vergunning van 22
                                                                              -
         maart 2005 op te nemen.
         tussen 1989 en 2013 zijn    er verschillende veranderingsvergunningen van kracht geworden
         die milieumaatregelen vast legden, waaronder installaties voor ontzwaveling, waterzuivering,
         ammoniak, afvalwater, geluidsvoorschriften, opslag van afgewerkte olién etc.
         geurhinder
         SiC wordt gemaakt door zand en cokes        in een  bepaalde verhouding te mengen om daar
         vervolgens in een oven (die feitelijk niet  meer   is dan   een grote berg van dat mengsel) een
         sterke elektrische stroom door te voeren. Onder zeer extreme omstandigheden
         (temperaturen tot 2500 °C) wordt uit de grondstoffen SiC gevormd. Als belangrijkste
         bijproduct ontstaat koolmonoxide. Verder ontstaat zwavelwaterstof, de bekende “rotte
         eierengeur” en andere stinkende zwavelverbindingen. Tijdens het afgraven van de ovens
         komen de meeste geurstoffen vrij. Tussen het mengsel zit nog gas en bij het afgraven van         de
         oven ontsnapt dat. Dit deel van het proces levert de meeste hinder op.
         In de actualisatievergunning van ESD uit 2005 zijn t.a.v. de geuremissie geen geurnormen of
         geurmaatregelen opgenomen, omdat in 2005 nog niet bekend was welke geurreducerende
         maatregelen en daaraan gekoppelde geurnormen haalbaar waren. Daarom zijn in de
                       -                                           -
         vergunning onderzoeken voorgeschreven naar de haalbaarheid van een aantal mogelijke
         geurreducerende maatregelen. Deze onderzoeken zijn inmiddels uitgevoerd. De volgens
         deze onderzoeken financieel en technisch haalbare maatregelen heeft ESD inmiddels ook in
         de praktijk gebracht. Deze maatregelen en de door deze maatregelen gereduceerde
         geuremissie zijn echter niet vastgelegd in voorschriften, waardoor niet handhavend kan
         worden opgetreden indien ESD de geurreducerende maatregelen niet (op juiste wijze)
         uitvoert en/of de maatregelen de geuremissie onvoldoende reduceren.
         De door ESD veroorzaakte      geurbelasting is inzichtelijk gemaakt door snuffelploeg-
         onderzoeken in de    perioden 1998, 2000-2001 en 2006-2008. De resultaten van deze
         metingen zijn,  zeker  gezien de vrij grote foutenmarges, heel goed vergelijkbaar.
         Nadien is de geuremissie fors afgenomen (met 70%) door de realisatie van geur
         reducerende maatregelen.
         Daarnaast voert ESD ook eigen initiatief snuffelploegmetingen uit, onder hun voorwaarden
         en onder bij hen bekende omstandigheden zonder het bevoegd gezag daar bij te betrekken.
                                                                                                             0000002494
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>23993322
         In de omgeving    van   ESD   zijn in het verleden diverse      luchtmetingen uitgevoerd   die de
         heersende concentratieniveaus         van  diverse stoffen in de buitenlucht in beeld hebben
         gebracht:
         Tot 1993 had het    landelijk  meetnet luchtkwaliteit      een  meetstation in Delfzijl.
         in het LML worden stoffen      gemeten     die als gas of als zwevende deeltjes in de lucht
         voorkomen. Ook worden stoffen die uitregenen gemeten in regenwater. Hier werd o.a.
         stikstofdioxide  (NO2), fijn  stof  (pm 10)   en koolmonoxide     (CO) gemeten.
         De concentraties NO2       en  PM10   zijn  in de  loop van de jaren flink verminderd. De functie van
         het meetstation Delfzijl is overgenomen door verspreidingsberekeningen gekoppeld aan
         gegevens van een meetstations op 3 niveaus: Voorstad, stedelijke en regionale
         achtergrondstations.
         In de jaren "90 van de vorige eeuw heeft de landbouwuniversiteit Wageningen onderzoek
         gedaan naar de gevolgen van emissie’s van kwik pak’s door de industrie in de regio Delfzijl
         op boerenkool. Er werd geen verhoging van kwik geconstateerd, echter wel een lichte
         verhoging van PAK's.
         Rond het   jaar 2000   zijn in kader  van   justitieel onderzoek   (parkethnummer 070731-99)      de
         concentraties SOzin de      omgeving    van    ESD onderzocht.
         In 2004 heeft TNO     (rapport Thijsse) in opdracht van de provincie Groningen in Delfzijl
         metingen uitgevoerd naar een aantal luchtverontreinigende stoffen, waaronder zwaveldioxide
         en zwavelwaterstof. De gemeten concentraties zijn in overeenstemming met de op grond van
         modelberekeningen geschatte waarden. Uit de metingen van zwavelwaterstof is af te leiden
         dat de emissie van ESD ongeveer 0,8 kg/s bedraagt; de vergunde waarde is 1,5 kg/s.
         De Hulpverleningsdienst Groningen heeft n.a.v. de vraag of er ten gevolge van de emissies
         van kankerverwekkende stoffen door de industrie (m.n. ESD) laten onderzoeken of er sprake
         is van toegenomen kankerincidentie in Delfzijl. Dat blijkt niet het geval te zijn.
         In opdracht van   de  provincie Groningen heeft TNO in 2011 (rapport Roemer) en vervolgens
         in 2013  en 2014   (rapport Voogd) metingen uitgevoerd van de concentratie van NO2, SO2 en
         viuchtige koolwaterstoffen in de omgeving van industriegebied Delfzijl.
         Gedurende 4 perioden van 4 weken, verspreid over een jaar, op 10 locaties gemeten.
         Daarnaast zijn gedurende twee perioden verkennende metingen aan aldehyden uitgevoerd.
         Er zijn geen opvallend hoge concentraties gemeten. Voor die stoffen waarvoor een MTR-
         waarde of grenswaarde is vastgesteld worden deze waarden op geen van de locaties
         overschreden. Wat betreft formaldehyde ligt de concentratie rond de streefwaarde.
         De  provincie Groningen      heeft tot 2015 ruim 20     jaar  een meetnet fluoride   onderhouden,
         waarmee een     robuust beeld is    verkregen     van  de fluoridenconcentraties in de   regio Delfzijl.
         De concentraties kwamen        overeen    met het    landelijke achtergrondniveau (tevens MTR-
         waarde), incidenteel werden verhoogde waarden gemeten, echter gaf dit geen
         gezondheidsrisico's. Omdat fluoriden geen prioritaire stof meer is en de MTR-waarde is
         komen te vervallen waren er geen dringende redenen het meetnet te continueren.
         Enkele bedrijven die fluoride emitteren (0.a. PPG) monitoren nog wel fluoride. ESD emitteert
         geen fluor.
         In het Oosterhorngebied bij Delfzijl     is  een   netwerk  opgesteld van elektronische neuzen.
          Met elektronische   neuzen     kunnen   veranderingen      in de luchtsamenstelling gemonitord
         worden die kunnen leiden tot geur. Een e-neus meet dus geen concentratie geur,                maar   is wel
         een handig hulpmiddel bij de afhandeling van klachten.
                                                                                                                     0000002495
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>23993322
          De gegevens worden blijvend opgeslagen en kunnen dan ook later teruggekeken worden,
         ook als  er niemand ter plaatse is geweest. Afhankelijk van de mate van vooronderzoek
         kunnen de gegevens indicatief ('is er iets aan de hand?'), kwalitatief ('en dat is de bron’) of
         kwantitatief ('en het is zo erg’) gebruikt worden. In ons geval is kwalitatief gebruik deels
         mogelijk,  kwantitatief gebruik (nog)  niet. ESD heeft inzage  in de data van onze   E-neuzen   en
         heeft zelf E-neuzen op haar terrein staan.
         Tot slot is het goed te nomen    dat de GGD elke 4   jaar ‘geurhindermeting’  uitvoert in het kader
         van  de Gezondheidsenquéte       en het E-neuzen netwerk rondom ESD.
                                                                                                             0000002496
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>