<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>24047995
                 ALTERRA
                      WAGENINGEN      [NEE
         Draaiboek Wolf: Onderzoek door Alterra
         Projectplan
         ALTERRA
         Postbus 47
         6700 AA   Wageningen
         Telefoon:    0317 -48 07 00
         Fax:         0317 -
                             41 90 00
                                                0000000211
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>24047995
                  ALTERRA
                        WAGENINGEN                     [NEE
         Offertenummer:                  @@
         Opdrachtgever
         Naam                      :      BIJ12 Unit Faunafonds
                                                       APL
         Contactpersoon                                             (Codrdinator Faunazaken)
         Adres                     :      Leidseveer 2
         Postcode/plaats           :      3511 SB Utrecht
         Telefoon
                                   :
         Fax
         E-mail
         Opdrachtnemer
         Naam
                                   :
         Auteurs
         Afdeling                         Dierecologie
         Telefoon
         E-mail                                                   wur.nl
         Partners                  :      n.v.t.
         Datum:              10 oktober 2015
         Alterra                                                                  ]
                                                                             luv               Alterra werkt sinds 2003 met      een
         Postbus 47
                                                                       oN               ~
                                                                                               ISO 9001:2008
                                                                                                          .
                                                                                                                         iE
                                                                                                                  gecertificeerd
         6700 AA      Wageningen                                    /S                 2
         Telefoon:
         Fax:
                          0317
                          0317
                                 -
                                 -
                                     48 07 00
                                     41 90 00
                                                                   /s
                                                                   =
                                                                                         Z\
                                                                                          —|
                                                                                               kwaliteitsmanagementsysteem.
                                                                                               In 2006 heeft Alterra    een
                                                                                               milieuzorgsysteem
                                                                     \/                        geimplementeerd, gecertificeerd
                                                                      \%.           Rd
                                                                        “9000033               volgens  de   norm  ISO 14001:2004.
         !
           Alterra is een instituut binnen de      rechtspersoon Stichting DLO,     in dit projectplan  te noemen Alterra.
         Alle rechten ten aanzien     van   dit  projectplan alsmede   van  alle daarin vervatte kennis     en informatie, berusten bij
         Alterra. Alterra aanvaardt geen        aansprakelijkheid   voor eventuele schade voortvloeiend uit het        gebruik van  de
         kennis  en/of informatie    uit dit  projectplan.
         © 2015 Alterra
         Niets uit dit drukwerk mag worden          verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt         d.m.v.  druk, fotokopie, microfilm
         of welke andere   wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming              van  Alterra, noch mag het
         zonder   dergelijke toestemming        worden   gebruikt voor  enig ander werk dan     waarvoor    het is vervaardigd.  Alle
         rechten voorbehouden.
                                                                                                                                        0000000212
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>24047995
                ALTERRA
                     WAGENINGEN                [NEE
         INHOUDSOPGAVE
         1     Projectdefinitie                          4
           1.1   Achtergrond                             4
           1.2   Projectdoelstelling                     4
           1.3   Projectresultaat                        5
           1.4   Uitgangspunten projectplan              5
         2     Activiteitenplan                          6
           2.1   Project onderdelen
           2.2   Werkwijze
           2.3   Communicatie met de      opdrachtgever 12
         3     Beheersplan                              13
           3.1   Kwaliteit                              13
           3.2   Duurzaambheid   bij Alterra            13
           3.3   Organisatie                            13
           3.4   Tijdschema                             15
           3.5   Beheersing  van  afwijkingen           16
           3.6   Kosten                                 16
             3.6.1   Zekere werkzaamheden               16
             3.6.2   Optionele werkzaamheden            17
                                                           0000000213
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>24047995
                   ALTERRA
                         WAGENINGEN                      [NEE
         1          Projectdefinitie
         1.1        Achtergrond
         De   wolvenpopulaties       in  Europa groeien. De centraal Europese populatie                 breidt haar    verspreidingsgebied
         uit  naar  het westen      en   noorden,     en  ook wolven uit de        Frans/Alpine populatie migreren         noordwaarts.
         Wolven zijn inmiddels         regelmatig      net   over    de grens in Duitsland      gesignaleerd    en  tenminste eenmaal
         (voorjaar 2015)       is met zekerheid        een   wolf in Nederland       gezien.   In 2013 heeft ALTERRA        een  voorstel
         voor een    wolvenplan      voor     Nederland     opgesteld (Groot Bruinderink          en  Lammertsma, 2013         -
                                                                                                                                 ALTERRA-
         rapport 2486). Hierin zijn concrete aanbevelingen                    voor  de  verdeling   van  taken/verantwoordelijkheden
         en   beoogde    actoren    gedaan (tabel 2.2,          pag.    17).
         Momenteel werken          vertegenwoordigers            van   de  provincies, het ministerie    van    EZ  en  BIJ12 Unit
         Faunafonds      -
                            in het  navolgende aangeduid              met de   naam   Werkgroep      LUPUS   -
                                                                                                                aan een   nadere uitwerking
         van   deze   aanbevelingen        en een    bestuurlijk akkoord        tussen alle betrokken      partijen. Dit moet resulteren
         in  een  door alle    partijen gedragen        en   praktisch opgezet ‘draaiboek’ dat         als  protocol   kan dienen   voor  alle
         acties die   nodig zijn    op het moment dat in Nederland                een  wolf  -
                                                                                               of sporen   van een    wolf  -
                                                                                                                              worden
         aangetroffen en/of        wolven zich in      ons    land   vestigen.   Dit draaiboek richt zich      hierbij vooralsnog   op de
         twee eerste fasen       van    kolonisatie: de komst           van zwervers en     de vestiging   van    de eerste territoria.
         Op   6 november 2014 is          er  overleg geweest         tussen de   Werkgroep LUPUS        en  ALTERRA      om  te verkennen
         voor   welke   taken/verantwoordelijkheden                in het draaiboek ALTERRA         opteert c.q.   waar   ALTERRA   een  rol
         bij  zou  kunnen     spelen.   In dit    overleg   is  afgesproken     dat ALTERRA deze       taken/verantwoordelijkheden         in
         een   korte notitie samenvat. Deze notitie is inmiddels                 geschreven      en voorgelegd     aan  de  Werkgroep
         LUPUS                       et al.    -
                                                  Draaiboek Wolf:        Taken/verantwoordelijkheden         waarvoor     ALTERRA    opteert,
         d.d. 14 november         2014).     In de notitie    zijn   tien  taken/verantwoordelijkheden genoemd             waarvoor
         ALTERRA      opteert, te weten: (1) Centrale data administratie; (2) Organiseren ontheffingen WOD, FF-wet,
         CITES; (3) Ecologische secties kadavers; (4) Genetisch onderzoek; (5) Telemetrisch onderzoek; (6)
         Identificatie   van (potentiéle) infrastructurele knelpunten; (7) Onderzoek effectiviteit preventieve
         maatregelen landbouw; (8) Onderzoek effecten op prooidieren en ecosystemen; (9) Internationale
         afsternming onderzoek; (10) Informatie                  en   communicatie.
         Naar aanleiding van deze notitie is             er  op 25     augustus 2015 opnieuw overleg geweest tussen de
         Werkgroep LUPUS en ALTERRA. In                  dit  overleg heeft Werkgroep LUPUS aangegeven voor welke
         onderdelen uit       genoemde notitie zij op korte termijn een rol zien voor ALTERRA. Werkgroep LUPUS heeft
         ALTERRA      gevraagd deze geselecteerde onderdelen nader te specificeren en de kosten van de verwachte
         werkzaamheden in beeld te               brengen.
         1.2        Projectdoelstelling
         Het doel    van   dit project    is  om inhoudelijke ondersteuning te bieden aan de verantwoordelijke overheden
         (Ministerie EZ,      BIJ12 Unit      Faunafonds, provincies) bij de diverse acties/onderzoeken die nodig zijn op
         het moment dat in Nederland               een  wolf   -
                                                                  of sporen   van een    wolf  -
                                                                                                 worden   aangetroffen en/of wolven       zich
         in  ons  land  vestigen.
                                                                                                                                               0000000214
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>24047995
                ALTERRA
                      WAGENINGEN                  [NEE
         1.3     Projectresultaat
         Het project resulteert   in de  volgende producten:
                 Ontheffing    Flora  en  Fauna Wet;
                 CITES; EU certificaat
                 Vergunning Wet       op  Dierproeven
                 Protocol behandelen kadavers i.h.k.v. de             Regeling Dierlijke   Producten
                 Protocol dode wilde fauna
                 Protocol telemetrie wolf
                 Onderzoeksplan telemetrie         wolf
         Daarnaast  zijn  er een  aantal optionele producten. Oplevering hiervan is afhankelijk van het al dan niet
         waarnemen van      wolven, kadavers en/of wolvensporen binnen de duur van het project. Dit betreft:
                 Rapportages sporenonderzoek kadavers wolf
                 Rapportages sporenonderzoek kadavers                wilde  prooidieren
                 Rapportages secties wolf
                 Rapportages     secties landbouwhuisdier
                 Rapportages secties       wild prooidier
                 Rapportages genetische analyses
                 Database     genetisch onderzoek        wolf
         De rapportages worden       opgeleverd    in de    vorm van een     Alterra-notitie of een  Alterra-rapport, afhankelijk
         van de omvang     van  de  rapportages,     in  digitale  vorm   (PDF-formaat).
         1.4     Uitgangspunten projectplan
                 Dit  projectplan   is  gebaseerd    op de voorstellen in de Alterra-notitie Draaiboek Wolf:
                 Taken/verantwoordelijkheden            waarvoor ALTERRA        opteert,   d.d. 14 november     2014,    en het
                 overleg dat    naar   aanleiding   van    deze notitie met de     Werkgroep LUPUS      is gevoerd,    d.d. 25
                 augustus 2015.
                 Naar   aanleiding van het overleg met de Werkgroep LUPUS richten we ons in dit projectplan op
                 de  volgende onderdelen uit genoemde notitie: (1) Centrale data administratie; (2) Organiseren
                 ontheffingen WOD, FF-wet, CITES; (3) Ecologische                secties  kadavers; (4) Genetisch onderzoek;
                 (5) Telemetrisch onderzoek; (10)            Informatie en communicatie.
                 De onderdelen      (6) Identificatie van (potentiéle) infrastructurele knelpunten; (7) Onderzoek
                 effectiviteit  preventieve maatregelen landbouw; (8) Onderzoek effecten op prooidieren en
                 ecosystemen zijn       wat betreft de     Werkgroep LUPUS        nu  nog niet aan  de orde   en  blijven hier  dus
                 verder buiten    beschouwing.      Het onderdeel       (9) Internationale   afstemming     onderzoek wordt door
                 de  Werkgroep LUPUS vooral gezien             als een   taak van   het Ministerie van   EZ  en blijft hier verder
                 dan ook buiten      beschouwing.
                 In dit  projectplan maken we onderscheid             tussen zekere    en optionele werkzaamheden. De
                 zekere werkzaamheden betreffen activiteiten die in ieder                   geval worden uitgevoerd, ongeacht
                 of er  wolven of   wolvensporen       worden     aangetroffen tijdens de duur van het project. Dit betreft
                 vooral voorbereidende activiteiten die           nodig zijn om adequaat te kunnen handelen op het
                 moment dat      wolven/wolvensporen worden aangetroffen. De optionele werkzaamheden
                 betreffen activiteiten die alleen        plaatsvinden als    er wolven/wolvensporen worden          waargenomen.
                 Optionele werkzaamheden          worden alleen       uitgevoerd    na overleg  met  en  akkoord door de
                 opdrachtgever (zie ook paragraaf 3.6).
                 De duur    van  het   project is vier jaar.
                                                                                                                                    0000000215
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>24047995
                  ALTERRA
                       WAGENINGEN                     [NEE
         2         Activiteitenplan
         2.1       Project onderdelen
         We onderscheiden in dit project          zes onderdelen:
         Onderdeel 1:         Centrale data administratie
         Onderdeel 2:         Organiseren juridische        documenten
         Onderdeel 3:         Ecologische secties kadavers
         Onderdeel 4:         Genetisch onderzoek
         Onderdeel 5:        Telemetrisch onderzoek
         Onderdeel 6:         Informatie   en   communicatie
         2.2       Werkwijze
         Per onderdeel onderscheiden          we   één of   meer   activiteiten. Deze activiteiten     zijn hieronder beschreven.
         De  toevoeging    “Z"”  aan een   activiteit betekent dat het zekere werkzaamheden zijn. De toevoeging “"O”
         betekent dat het      optionele werkzaamheden zijn.
         Onderdeel 1: Centrale data administratie
         Wanneer wolven        -
                                 dood of levend     -
                                                      in  ons  land worden    aangetroffen,    of sporen die op de      aanwezigheid
         van  wolven kunnen duiden, zal          er snel   een  veelheid  aan   data  en  documenten ontstaan
         (verspreidingsgegevens, fotomateriaal, observaties, sectierapporten, DNA-analyses,
         schadetaxatierapporten, registraties tegemoetkomingen schade, etc.). Hierbij spelen                       verschillende
         partijen  een  rol,  o.a.  BIJ12 Unit    Faunafonds, ministerie, Alterra, Wolven in Nederland, DWHC, Naturalis.
         Om te voorkomen dat al deze informatie              versnipperd raakt,      wat de  toegankelijkheid van de data beperkt
         en  het  leggen  van    koppelingen    tussen de verschillende data         bemoeilijkt, is het opzetten en beheren van
         een  centrale data-administratie        van groot belang. De Werkgroep LUPUS ziet dit primair als een taak                 voor
         BIJ12 Unit Faunafonds.        Ondersteuning door Alterra is echter gewenst bij: (1) Het ontwerpen van de
         database; (2) Het uitwerken         van een     helder   proces/protocol    voor  het vullen   en  actueel houden    van  de
         database; (3) Het uitwerken         van een     praktische aanpak      voor  data-uitwisseling. We onderscheiden         in dit
         verband één activiteit:
         Activiteit 1.1: Deelname workshops database (Z)
         We   nemen   deel   aan   twee   workshops of bijeenkomsten, inclusief voorbereiding, waarin het ontwerp
         van  de database     en   bijbehorende werkprotocollen worden besproken. Alterra geeft tijdens deze
         bijeenkomsten advies. Alterra         levert zelf geen     product,   maar   draagt  wel  bij aan   de producten    waar  BIJ12
         Unit Faunafonds      naar   streeft (database, werkprotocol database).
         Onderdeel 2:      Organiseren juridische documenten
         Voor het   transport, bezit    van en    onderzoek     aan een    dode wolf of   een  kadaver    van een    wild prooidier, of
         delen daarvan     (bijvoorbeeld     DNA    monsters), zijn juridische      documenten     nodig   i.h.k.v. de  FF-wet,
         Regeling Dierlijke Producten        en  CITES. Wanneer in het kader          van  onderzoek     handelingen worden
         verricht die tot   een   dierproef leiden bij     een  levende wolf, is    toesternming nodig      in het kader   van  de Wet
         op de   Dierproeven (WOD). Alterra zal alle benodigde documenten aanvragen, zodat de gewenste acties
         bij de vondst   van een     dode wolf of kadaver        van een   wild  prooidier en/of onderzoek      aan een    levende wolf
         direct door Alterra in gang kunnen worden gezet. We onderscheiden vier activiteiten:
                                                                                                                                         0000000216
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>24047995
                  ALTERRA
                         WAGENINGEN                      [NEE
         Activiteit 2.1: Ontheffing Flora-         en   Faunawet (Z)
         Een   ontheffing FF-wet       is  nodig  voor    (1) het vervoeren van dode wolven (kadavers) of delen van wolven
         (o0.a. organen,     weefsels, DNA monsters), (2) het uitvoeren van secties op dode wolven, (3) het vangen
         van   levende wolven,       (4)  het  vervoeren van       levende wolven,         (5)  het doen       van   onderzoek       aan  levende
         wolven    (o0.a.  DNA monstername,           telemetrie), (6)       het vervoeren van         dode,    wilde    prooidieren     van  wolven,
         (7) het   uitvoeren     van  secties op     dode, wilde prooidieren. Alterra            is al in het bezit       van een     ontheffing   FF-
         wet   (FF/75A/2015/007)          voor  onderzoeksdoeleinden. Deze               geeft  Alterra     ontheffing      voor    het vervoeren,
         ter vervoer     aanbieden, afleveren, ruilen,          in ruil   aanbieden, uitwisselen, binnen of buiten het grondgebied
         van   Nederland brengen en onzer onder zich hebben van inheemse of uitheemse diersoorten. Hiermee
         zijn alle bovengenoemde aspecten gedekt. In dit project verstrekken we persoonsgebonden ontheffingen
         aan   diverse medewerkers binnen              en  buiten Alterra die betrokken           zijn bij bovengenoemde handelingen
         aan   wolven    en/of wilde prooidieren. Daarnaast              verzorgen      we  de  jaarlijkse rapportage            i.h.k.v. de FF-wet
         aan   RVO. Hierin worden alle         uitgevoerde activiteiten gemeld             en   geévalueerd.
         Activiteit 2.2: Vergunning Regeling Dierlijke Producten (Z)
         Een   vergunning      in het kader    van    de  Regeling Dierlijke Producten            is  nodig   voor    het uitvoeren      van  secties
         op dode wolven of        prooidieren    van    wolven. Alterra heeft         toestemming         om   dierlijke producten als        bedoeld
         in artikel  8, 9   en  10  van   Verordening (EG)        nr.   1069/2009 te gebruiken            voor    diagnose, onderzoek          en
         onderwijsdoeleinden (toezichthummer 209534). Aan deze vergunning zijn voorschriften verbonden
         m.b.t. administratie,       wijze   van  transport, transportdocumenten, opslag                    en  afvoer. In dit project stellen
         we een    standaard      procedure    op
                                                    -
                                                       een   protocol    voor   het behandelen         van   kadavers      -
                                                                                                                              die voldoet   aan  alle
         wettelijke verplichtingen         in het kader     van  de   Regeling Dierlijke       Producten       voor   dode wolven        en
         prooidieren     van   wolven.
         Activiteit 2.3: CITES EU-certificaat (Z)
         CITES    (Convention      on  International Trade in        Endangered Species of             wild flora and fauna) is een
         overeenkomst tussen 181 landen                en  is sinds 1975       van  kracht   (zie https://mijn.rvo.nl). CITES regelt de
         wereldwijde      handel in ongeveer 5.000 beschermde diersoorten                      en    30.000 beschermde             plantensoorten.
         Voor   sommige      soorten is de handel verboden, in andere                 gevallen zijn      er  vergunningen         of certificaten
         nodig. Onder CITES vallen levende en dode dieren of planten en (afgeleide) producten hiervan (o0.a.                                       DNA
         monsters). Een CITES EU-certificaat is nodig voor het handelen, vervoeren, verzamelen en bezitten                                        van
         de onder CITES beschermde soorten                 -
                                                              waartoe ook de wolf behoort             -
                                                                                                        in Nederland         en  de  Europese Unie.
         In dit  project   verzorgen      we  de aanvraag       van   EU-certificaten      voor    het  vervoeren en         bezitten   van  dode
         wolven    (kadavers), het       vervoeren en       bezitten    van    producten    van   wolven      (o0.a.  DNA     monsters), het
         overdragen      van   kadavers     en  producten      van  wolven      aan  andere onderzoeksinstituten in Nederland                   en
         daarbuiten,      en het   vervoeren en       bezitten   van    levende wolven.       Bij  RVO wordt verkend of Alterra              een
         CITES    registratie    kan  krijgen   om    uitwisseling    van     materiaal te    vereenvoudigen.
         Activiteit 2.4: Vergunning WOD (Z)
         Voor onderzoek        aan  levende wolven         (o.a. telemetrie)      is veelal een      vergunning nodig in het kader             van  de
         Wet op    Dierproeven (WOD).          Iedere     instelling  die    dierproeven    wil doen moet         voor    elk   project  een
         vergunning      aanvragen      bij de Centrale Commissie Dierproeven (CCD).                     Een    project kan bestaan uit één          of
         meerdere     dierproeven      en   heeft  een    maximale      geldigheid     van  vijf jaar.    De   instelling     mag alleen    een
         project   met    dierproeven     uitvoeren vanaf het moment dat de CCD daar                      een    projectvergunning         voor  heeft
         verleend. In dit project doen          we een     aanvraag      bij  de CCD    voor   het vangen, zenderen              en nemen van een
         bloedmonster       van   wolven. Tevens stellen         we   -
                                                                         als de   vergunning door de CCD              is verleend     -
                                                                                                                                        een
         werkplan/protocol        voor   het vangen      en   zenderen     van   wolven op     en    dienen dit in      bij de Instantie    voor
         Dierenwelzijn (IVD).        Na   goedkeuring       door de IVD kan op ad-hoc basis worden                   gehandeld gedurende de
         geldigheidsduur       van   de  dierproef (5 jaar).
                                                                                                                                                        0000000217
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>24047995
                   ALTERRA
                        WAGENINGEN                        [TEE
         Onderdeel 3:       Ecologische secties             kadavers
         Bij  de vondst   van een      dode wolf is      een   sectie vereist          om    de doodsoorzaak te kunnen vaststellen.
         Daarnaast kan      een   sectie veel      ecologische        en  veterinaire informatie            opleveren. Een      sectie  van een     dode
         wolf wordt dan ook        bij  voorkeur door        een     ecoloog      en een      veterinair   samen    uitgevoerd.      De veterinaire
         sectie richt zich   primair op de aanwezigheid van aangifteplichtige ziekten (inclusief zodnosen). De
         ecologische    sectie richt zich op        o.a.  conditie      van    het dier,      geslacht, leeftijd, voortplanting        en
         voedselkeuze. Ook        bij  de vondst      van   dode      prooidieren         is een  sectie gewenst, mits        er  sprake   is  van een
         “sterke   verdenking”      dat deze door        een   wolf    zijn gedood.          Dit kunnen zowel landbouwhuisdieren als wilde
         (hoef)dieren zijn. Alterra zal genoemde                 secties op wolven             en prooidieren uitvoeren.        We onderscheiden
         vier activiteiten:
         Activiteit 3.1: Sporenonderzoek             en  sectie wolf (0)
         Ingeval   van   de vondst      van een     dode wolf verzorgt Alterra het                 sporenonderzoek op locatie en het
         transport   naar   DWHC in Utrecht. De sectie wordt                    gezamenlijk door Alterra (dierecologisch) en DWHC
         (veterinair) uitgevoerd,        waarna      het dier     -
                                                                     of de restanten daarvan             -
                                                                                                            beschikbaar komt        voor  de nationaal
         natuurhistorische collectie          (Naturalis). Alterra verzorgt               de   verslaglegging     van   het  sporenonderzoek         en de
         dierecologische sectie        en  het   veiligstellen       van   monsters         voor  genetisch onderzoek.
         Activiteit 3.2: Sectie landbouwhuisdier (0)
         BIJ12 Unit Faunafonds en/of Wolven in Nederland                          (WIN)      verzorgen het      vervoer van      het
         landbouwhuisdier      naar     Alterra in     Wageningen.          Alterra zal de sectie          naar  het  predatiepatroon verrichten,
         inclusief het villen   van     de huid zodat het           bijtpatroon goed           zichtbaar wordt. Alterra verzorgt de
         verslaglegging     van  de sectie       en  de afvoer       van   het kadaver          voor  destructie.
         Activiteit 3.3: Ontwikkelen protocol dode wilde fauna (Z)
         Er  zijn reeds operationele protocollen             voor     ‘dode wolf’        en   ‘dood landbouwhuisdier’. In deze           protocollen is
         beschreven hoe      er  gehandeld        moet worden          bij  de vondst         van  respectievelijk    een   dode wolf    en    dood
         landbouwhuisdier. Deze           protocollen hebben mede als doel                      om  alle sporen te    registeren     die informatie
         geven    over  de doodsoorzaak          van   het betreffende dier. Een                protocol    voor  ‘dode wilde fauna’ ontbreekt
         nog. In het kader     van     dit  project ontwikkelen           we    daarom        een  dergelijk protocol.      Dit protocol    is  er op
         gericht   om  alle sporen, inclusief DNA,            veilig    te stellen c.q. te        registeren die informatie geven           over   de
         doodsoorzaak      van   het dode wilde         prooidier,      e.g.   reeén, zwijnen         en  herten   (zie figuur 1). Uitgangspunt         is
         dat   er sprake  is van een      "sterke     verdenking”        dat het       prooidier gedood is       door   een   wolf. Het   protocol
         geeft handvatten      voor     (1) het vastleggen           van   hoe de       prooi is gedood, dus welke bijtsporen zijn               er en
         hoe is de prooi aangegeten            (vraatsporen); (2)           wanneer         zijn bijtsporen    op  een   kadaver nog     geschikt     voor
         DNA    onderzoek; (3) hoe moet DNA verzameld worden                              van   de bijtwonden; (4) het        uitvoeren    van
         sporenonderzoek       rondom het         gevonden kadaver, waarbij wordt aangesloten bij internationale
         deskundigheid      op het     gebied    van   sporeninterpretatie             van    kadavers’; (5)      het  plaatsen    van een     cameraval
         -
           wanneer en     hoe?
                                                                                                              Figuur   1.  Voorgestelde werkwijze op
                             Oud;  niet geschikt                                        &
                                                         Sporenonderzoek kadaver omgeving                     hoofdlijnen bij de vondst van een
                             voor  DNA              ep}  (VIN)
                                                                                                              dood wild   prooidier.
                             sporenonderzoek             Evt cameraval plaatsen (WIN)
                                                         Sporenonderzoek kadaver & omgeving
                             Vers; geschikt  voor
                                                         (WIN  +
                                                                 Alterra)
                             DNA                                               DNA (Alterra)
                                                         Bemonstering    voor
                             sporenonderzoek             Sectie in het veld  (Alterra)
                                                         Evt cameraval   plaatsen (WIN)
         1
           Zie ook   Kaczensky    et al.   (2008):    “Wer    war     es?  Spuren       und risse   von  GroBen    Beutegreifern     erkennen und
         dokumentieren”.
                                                                                                                                                           0000000218
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>24047995
                    ALTERRA
                           WAGENINGEN                    [NEE
         Activiteit 3.4: Sectie dode wilde fauna (0)
         Ingeval     van    de vondst    van een    dood wild     prooidier    -
                                                                                  met   een  “sterke     verdenking” dat deze door         een   wolf
         is  gedood     -
                           verzorgt Alterra     een   dierecologische       sectie op de    vindplek. Uitgangspunt          is dat het dier nog
         vers   is  (zie figuur 1). Alterra      neemt de      gewenste DNA monsters             en  voert het     sporenonderzoek       uit
         rondom het         kadaver, i.s.m. Wolven in Nederland              (WIN).    Alterra verzorgt de rapportage            van zowel de
         sectie als het       sporenonderzoek. De         sectie heeft als      primair doel    om
                                                                                                     -
                                                                                                         in aanvulling    op DNA    analyses    -
         een   daderindicatie te       krijgen.   Daarnaast wordt         ecologische     informatie verzameld         over   de  prooidieren,
         e.g.  geslacht, leeftijd      en   conditie,   om meer      inzicht te    krijgen  in welke      prooidieren worden gepredeerd           en
         welke niet.
         Onderdeel 4: Genetisch onderzoek
         Genetisch onderzoek kan             belangrijke informatie leveren           over   de herkomst,        bewegingen      en fitness   van
         een   dier   en   eventuele    verwantschappen          tussen dieren. Daarnaast is           genetisch    onderzoek vaak
         onmisbaar        bij  het identificeren    van  de soort. In het kader          van  dit project zal Alterra alle acties die
         samenhangen           met het   verzamelen, analyseren           en   interpreteren     van   DNA analyses opzetten, aansturen
         en   uitvoeren. We zien in dit verband             een   sterke   analogie     met  onze   huidige werkzaamheden voor de
         otter. We zien het         genetisch onderzoek als één           van    de  belangrijke pijlers       voor het monitoren      van   (de
         ontwikkelingen in)         een   wolvenpopulatie. Merk          op dat    we  in 2014 in    opdracht      van  het ministerie    van   EZ
         (BO-onderzoek) hebben gewerkt                 aan   het  opzetten     van   Europese samenwerking            in  genetisch
         wolvenonderzoek, gericht op uitwisseling                 van   referentiemateriaal       en   harmonisatie       van  methodes,     om zo
         DNA    analyse      van   wolvenmonsters in Nederland             mogelijk    te maken. De laboratoriumtests             zijn inmiddels
         in  eigen    beheer     mogelijk,   en  het ministerie heeft Alterra recent verzocht in                 najaar 2015     verder te
         werken      aan    het versterken     van   het  opgerichte     CEwolf consortium met             betrekking    tot onderzoek aan de
         centraal     Europese populatie.        In  opdracht     van   het Faunafonds       zijn door Alterra al field kits ontwikkeld
         voor   genetische bemonstering            van   prooidieren bij verdenking          van een       wolvenaanval. We onderscheiden
         hier drie activiteiten:
         Activiteit 4.1: Bemonstering DNA (O)
         DNA-bemonstering            van   kadavers    van    mogelijke    wolven vind      plaats tijdens de sectie in het lab, door
         Alterra.    DNA-bemonstering           op  en  rond kadavers        van   mogelijke prooien onder landbouwhuisdieren vindt
         plaats    in het    veld, door medewerkers          van   BIJ12 Unit Faunafonds en/of WIN.               DNA-bemonstering         op   en
         rond kadavers          van  mogelijke prooien onder         wilde    (hoef)dieren,     mits vers, vindt      plaats   in het veld, door
         Alterra. Voor al deze         bemonsteringen         zal Alterra   (1) monsterkits verstrekken,            en  (2)  de betreffende
         medewerkers          van   BIJ12 Unit Faunafonds en/of WIN instrueren. De monsterkits bevatten
         monstermaterialen           voor   slijmresten    in  bijtwond,    bebloede vacht rond de            bijtwond,   en  keutels  en   haren
         gevonden       in de directe     omgeving.     Alle materialen       zijn  voorzien    van een      uniek monsternummer dat op
         voorhand      geregistreerd       staat in de database        (zie Activiteit 4.3).     De instructie     van   medewerkers      gebeurt
         via  een    workshop      die  plaats  vindt in   Wageningen.        De   workshop     duurt circa twee       uur en    bestaat uit twee
         onderdelen:        een   korte presentatie waarin de          protocollen stap      voor   stap worden doorgenomen             en een
         aantal    algemene aandachtspunten              worden     gepresenteerd. Vervolgens             wordt in de sectieruimte       van
         Alterra het      lastigste   onderdeel    -
                                                      swab-bemonstering           van  bijtwonden      -
                                                                                                          in de  praktijk gebracht     met    behulp
         van een      voorbeeld-kadaver.
         Activiteit 4.2: Genetische analyses (0)
         DNA-tests zijn uitvoerbaar op de              volgende drie monstertypen:
         -
            invasieve monsters         (weefsel    of  bloed);
         -
            non-invasieve monsters type I             (keutels, haren of bloedwol);
            non-invasieve monsters           type II (swabs van slijmresten).
         -
         Alterra heeft momenteel twee              typen analyses beschikbaar,            voor   twee verschillende doeleinden.
                                                                                                                                                      0000000219
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>24047995
                  ALTERRA
                         WAGENINGEN                   [NEE
         A.  Soortsbepaling (wolf,       vos  of hond)
         Deze test, op basis      van   mitochondriaal DNA       (mtDNA analyse), bepaalt of wolven-DNA aanwezig                  is in het
         monster.    Bij het aantreffen daarvan         kan echter niet worden       uitgesloten dat sprake      is  van een   wolf/hond-
         hybride   oorsprong. Daarvoor is         microsatelliet-analyse noodzakelijk.
         B. Individuele     herkenning
         Dit betreft   een   test waarbij    een  individueel   genetisch profiel    wordt   opgesteld    op basis   van   microsatelliet
         analyse.   Een    verkregen profiel     biedt  een  definitief onderscheid tussen        wolf/hond/hybride.      De data-
         analyse   omvat daarnaast        een   geslachtsbepaling (bij invasieve monsters, keutels of haren),               en  het
         bepalen   van    de meest    waarschijnlijke bronpopulatie. Indien het          een   individu uit de   centraal-Europese
         populatie betreft, wordt       tevens via bestaande contacten binnen het CEwolf consortium                    geprobeerd    na  te
         gaan of het betreffende        DNA-profiel al eerder      in  omringende landen       is  aangetroffen en/of     te herleiden is
         tot een  specifieke roedel      of  specifiek ouderpaar.
         Rapportage      van   de resultaten vind     plaats middels een korte       notitie  (~1 A4). Per ‘case’ (d.w.z.       een
         gevonden wolf,       een  locatie met    gevonden keutels/haren, of         een  bemonsterde      prooi)   wordt
         gerapporteerd       of wel of geen wolven-DNA is         aangetroffen, en indien dat niet het geval is, of het een
         hond of   vos   betrof. In   geval   van  microsatelliet-analyse wordt per case aangegeven hoeveel individuen
         zijn aangetroffen,      wat het   geslacht   van   deze dieren is    (indien mogelijk     voor  het  monstertype)     en  wat de
         meest   waarschijnlijke bronpopulatie          is. Per individu wordt tevens alle beschikbare informatie
         gerapporteerd       over  eventuele eerdere       waarnemingen      in binnen- of buitenland of exactere herkomst op
         roedelniveau. Resultaten worden binnen drie weken                 gerapporteerd      aan   de opdrachtgever. Spoedanalyse
         in een  korter    tijdsbestek   is in  overleg mogelijk,     maar   afhankelijk   van   beschikbaarheid      van  materialen,
         labruimte    en   analisten.
         Afbakening:
              e    Het   succes van     de  analyse is afhankelijk      van  de monsterkwaliteit      en  (in geval   van  bemonstering
                   van    prooien)   van   de  aanwezigheid     van   DNA   van  de  predator   in het monster. Een succesvolle
                   analyse met zekere conclusie kan derhalve niet worden gegarandeerd.
              e
                   Analyses worden per monster uitgevoerd op basis van akkoord door de opdrachtgever (*go/no
                   go”).
              e    De   doorlooptijd    voor   koppeling    van  individuele   wolvenprofielen      aan  profielen elders    in Europa is
                   afhankelijk     van  de beschikbaarheid       van   de betreffende buitenlandse        collega’s. Resultaat binnen
                   de   gestelde termijn      kan daarvoor niet worden        gegarandeerd.
         Activiteit 4.3: Borging      van   gegevens:     opslag  van   monsters    en beheer     van  DNA-gebaseerde
         onderzoeksgegevens (0)
         Binnengekomen         non-invasieve monsters worden            na DNA extractie maximaal 3         jaar ingevroren bewaard
         (met uitzondering       van  swabs, die destructief worden verwerkt in de             extractie).   DNA extracten worden
         blijvend  ingevroren bewaard          voor  eventuele aanvullende       analyses.    Daarnaast wordt      van   DNA extracten,
         na  afronding     van  de  analyses,    een  gedeelte opgestuurd       naar  Naturalis    Biodiversity  Center    voor  opslag   in
         het archief aldaar. Voor alle        binnengekomen       DNA-monsters wordt de          analyse-uitslag (genetisch profiel        +
         conclusie),   metadata      (type monster, locatie, datum         en  overige specificaties    van   bemonstering)      en  indien
         van   toepassing de ID-code        van een    individuele   wolf, opgenomen       in één centrale database.
         Onderdeel 5: Telemetrisch onderzoek
         Om de    aanwezigheid/afwezigheid           en  populatieontwikkeling      na vestiging van wolven te bepalen is een
         monitoringprogramma nodig.             Het  genetisch   onderzoek     (zie hierboven) maakt hier prominent deel van
         uit. Met telemetrisch onderzoek kan veel aanvullende informatie worden                      verkregen    over o.a.   actuele
         locatie, recente bewegingen, begrenzing leefgebied, habitatgebruik, dispersie, territoria, sociale
                                                                          10
                                                                                                                                             0000000220
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>24047995
                 ALTERRA
                       WAGENINGEN                   [NEE
         interacties, voortplanting, dieetkeuze. In het kader          van  dit project onderscheiden      we   in dit verband   vijf
         activiteiten:
         Activiteit 5.1: Ontwikkelen protocol telemetrie wolf (Z)
         Alterra  ontwikkelt,   in  samenwerking      met alle  overige betrokken partijen,      een  protocol    voor het vangen
         van een   wolf  en  het  aanbrengen     van een   GPS-zender. Het      protocol beschrijft   niet alleen de
         vangtechnieken,      maar   ook de   benodigde besluitvorming       op  hoofdlijnen (wanneer wel/niet uitvoeren
         telemetrie)   en  afspraken    over  de verdeling   van   taken/verantwoordelijkheden, zodat          snel kan worden
         gehandeld    als  een  kans zich voordoet. Dit omvat ook het         vastleggen    van  afspraken    met   een  dierenarts.
         Activiteit 5.2: Opstellen onderzoeksplan telemetrie wolf (Z)
         Alterra ontwikkelt    proactief,  in  samenwerking      met alle overige betrokken partijen,        een   onderzoeksplan
         voor  het uitvoeren    van   telemetrisch onderzoek. In dit      plan  wordt de   planning, aanpak, methoden,
         meetschema      en  analysetechnieken      van het onderzoek in detail uitgewerkt. Tevens worden de benodigde
         inzet van   personeel   en   de kosten   geraamd. Het onderzoeksplan voorziet ook in afspraken over de
         verdeling   van  taken/verantwoordelijkheden         in het telemetrisch onderzoek tussen de diverse            partijen.
         Activiteit 5.3: Bestellen benodigd materiaal         voor  telemetrisch onderzoek (Z)
         Alterra bestelt het    benodigd materiaal (0.a. GPS-zender)          voor   het uitvoeren  van   telemetrisch onderzoek.
         Tevens   zorgt  Alterra   er voor dat de   benodigde     materialen   voor   het vangen   van een    wolf  aanwezig zijn,
         in samenwerking      met de dierenarts.
         Activiteit 5.4: VVangen     en zenderen wolf (0)
         Alterra verzorgt,    samen    met de   dierenarts, het    vangen  en   zenderen   van een   wolf indien is besloten     om
         telemetrisch onderzoek uit te       voeren.
         Activiteit 5.5: Telemetrisch onderzoek wolf (0)
         Alterra voert het telemetrisch onderzoek uit, conform het            opgestelde onderzoeksplan (Activiteit 5.2).
         Onderdeel 6: Informatie          en   communicatie
         De  terugkeer    van  de wolf in Nederland vereist      een  zorgvuldig communicatieplan. Het           is immers   een
         diersoort die schade kan veroorzaken          (verkeer, landbouw)      en  ecosystemen kan veranderen (o.a.
         prooidieren, vegetatieontwikkeling).         BIJ12 Unit Faunafonds neemt het voortouw in het ontwikkelen                van
         een  communicatiestrategie.       In dit verband onderscheiden        we   hier één activiteit:
         Activiteit 6.1: Ondersteuning in communicatie (0)
         Alterra zal BIJ12 Unit Faunafonds        bij het verstrekken    van   informatie  aan   derden   (o0.a. media)
         ondersteunen. De noodzaak hiertoe is vooral            afhankelijk  van   het al dan niet aantreffen      van  dode of
         levende wolven. Echter, ook zonder concrete            vondsten/waarnemingen         kan  er een   noodzaak     voor
         communicatie ontstaan. Alterra onderneemt alleen acties in dit verband                 na overleg    met en akkoord door
         BIJ12 Unit Faunafonds.
                                                                      11
                                                                                                                                      0000000221
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>24047995
                 ALTERRA
                       WAGENINGEN                   [NEE
         2.3      Communicatie met de                  opdrachtgever
         Wij stellen  voor om    op drie momenten       een  bijeenkomst      te plannen:
              1.   Startoverleg
                  Voortgangsoverleg        1
              Ul
                  Voortgangsoverleg        2
                  Voortgangsoverleg        3
                  Voortgangsoverleg        4
             cul  Afsluitend    overleg
         Het startoverleg is bedoeld       voor  kennismaking, bespreking         van   het projectplan,   het   aan   de
         opdrachtnemer verstrekken          van  eventuele relevante documenten/informatie, het nader
         afsternmen/toelichten      van   de te  volgen werkwijze      van   onderzoek, het inventariseren        van   overige
         wensen van     de  opdrachtgever     wat betreft proces,      planning   en  product    en  het maken    van   nadere
         afspraken   over   de communicatie       tijdens de looptijd    van  het onderzoek.
         Het eerste voortgangsoverleqg is bedoeld         om   de stand     van  zaken en/of resultaten      van   de in dit
         projectplan   opgenomen zekere activiteiten te         bespreken. Het overleg wordt gebruikt             om   conceptversies
         te bespreken    van  het Protocol behandelen kadavers i.h.k.v. de             Regeling Dierlijke Producten,        Protocol
         dode wilde fauna, Protocol telemetrie wolf         en  Onderzoeksplan        telemetrie wolf. Naar     aanleiding     van dit
         overleg  worden de     eindconcepten opgesteld        van   genoemde producten. Wij          gaan  er  hier vanuit dat    er
         geen   bijeenkomst nodig      is voor  het  bespreken    van   reacties op deze     eindconcepten,     maar    dat eventuele
         reacties via email   en  telefoon kunnen worden         gecommuniceerd.
         Het tweede voortgangsoverleq is bedoeld            om aan     het eind  van   het eerste    projectjaar   alle  uitgevoerde
         activiteiten  en  gebeurtenissen     te evalueren en in      gezamenlijkheid     na   te gaan of  er  in het komende      jaar
         wijzigingen en/of    nieuwe acties binnen het       project nodig zijn.
         Het derde voortgangsoverleg is bedoeld           om aan     het eind   van  het tweede     projectjaar   alle  uitgevoerde
         activiteiten  en  gebeurtenissen     te evalueren    en  in  gezamenlijkheid     na   te gaan of  er  in het komende      jaar
         wijzigingen en/of nieuwe acties binnen het project nodig zijn.
         Het vierde voortgangsoverleqg is bedoeld         om aan      het eind  van   het derde    projectjaar alle uitgevoerde
         activiteiten  en  gebeurtenissen     te evalueren    en  in  gezamenlijkheid     na   te gaan of  er  in het komende
         wijzigingen en/of nieuwe acties        binnen het   project nodig zijn.
         Het afsluitend overleg is bedoeld        om aan   het eind    van   het vierde,  en  laatste, projectjaar het project       te
         evalueren   en  eventuele wensen/behoeften          voor een     vervolgproject    te  bespreken.
         Naast deze bijeenkomsten kan de noodzaak ontstaan voor aanvullend overleg met de opdrachtgever
         en/of de andere betrokken partijen, bijvoorbeeld n.a.v. een onverwacht groot aantal registraties van
         dode of levende wolven, het uitvoeren          van  telemetrisch onderzoek etc. Hierover worden dan                 specifieke
         afspraken (meerwerk) gemaakt           met de   opdrachtgever.
         Alterra zal  een  afsprakenlijst opstellen     van  ieder   overleg.
         Voor alle  optionele werkzaamheden geldt dat           deze pas worden        gestart   na  overleg   met de
         opdrachtgever     en een   helder besluit      van  de  opdrachtgever      om   de betreffende activiteit te starten.
         Nadat dit besluit met Alterra is      gecommuniceerd wordt de activiteit direct gestart. In verband                  met de
         urgentie  van   sommige activiteiten kan dit besluit eventueel mondeling/telefonisch worden
         gecommuniceerd.       In alle  gevallen   wordt dit besluit echter ook op korte          termijn schriftelijk bevestigd.
                                                                        12
                                                                                                                                        0000000222
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>24047995
                  ALTERRA
                        WAGENINGEN                 [NEE
         3         Beheersplan
         3.1       Kwaliteit
         Alterra kiest  voor een   wetenschappelijke aanpak          van  haar projecten. Alterra werkt onder     meer   op basis
         van  de  volgende kwaliteitssystemen:
              e    [ISO 9001:2000, systeemcertificaat werd op 17 december 2003 door TNO Certification
                   toegekend    aan  Alterra.
              e    [SO  14001:2004, systeemcertificaat werd op 25 oktober 2006 door TNO Certification toegekend
                   aan  Alterra.
         3.2       Duurzaamheid            bij Alterra
         Indien U   gaat samenwerken met Alterra kiest           u voor een   partner die voorloopt   op het  gebied   van
         duurzaamheid     en  daarbij gebruik    maakt    van  “proven technology”. Wij     streven ernaar de resultaten      van
         ons  onderzoek op    gebied    van  klimaat  en  duurzaamheid zoveel       mogelijk  in onze  eigen bedrijfsvoering    toe
         te passen. Dit   past  ook binnen de duurzaamheidsambities            van  Wageningen    UR.
         Alterra werkt met    een   ISO 14001    gecertificeerd milieuzorgsysteem. Dit betekent         dat  wij in onze
         projecten, onderzoek     en   bedrijfsvoering rekening       houden met   o.a. de milieuaspecten energie, mobiliteit,
         afval  en  duurzame    inkoop.
         3.3       Organisatie
         Het project zal worden      uitgevoerd   in opdracht    van   BIJ12 Unit Faunafonds. Namens de        opdrachtgever     is
         de heer               MSc. contactpersoon. Voor Alterra is de heer ir.                              werkzaam     bij het
         team   Dierecologie,   het eerste   aanspreekpunt.      Het onderzoek zal onder     leiding van  de heer
         worden    uitgevoerd. Hij   is tevens  verantwoordelijk      voor  de rapportage  van   de voortgang    en  de
         communicatie met de       opdrachtgever. Hij      wordt   bij de uitvoering  van het onderzoek ondersteund door
         een  klein  projectteam dat bestaat      uit diverse   experts, alle werkzaam bij Alterra.
         Het hier   gepresenteerde projectteam beschikt          over   de benodigde expertises    voor  het uitvoeren   van   het
         werk. Het team heeft      een   brede ervaring met het uitvoeren        van zowel desk studies als veldonderzoek.
         Wanneer     nodig, raadplegen     we  andere   specialisten    binnen Alterra. Indien de noodzaak zich hiertoe
         voordoet zal de heer                    eveneens     werkzaam     bij het team  Dierecologie   van  Alterra, optreden
         als vervangend projectleider. Bij      onvoorziene     omstandigheden (bijvoorbeeld ziekte)        zullen  genoemde
         projectteamleden worden        vervangen door      gelijk gekwalificeerde medewerkers.
                                                                       13
                                                                                                                                    0000000223
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>24047995
                    ALTERRA
                         WAGENINGEN                [NEE
          Het   projectteam heeft de volgende samenstelling         en   kenmerken:
         Naam                               Functie   Rol in  project        Relevante kennis    en  expertise
                                           SO         Projectleider          »   Ruime   ervaring  met  projectmanagement.
                                                                             .   Ruime   ervaring  met het leiden   van  dierecologisch
                                                                                 veldonderzoek.
                                                                             »   WOD art. 9.
                                           0          Expert genetica        .   Ruime   ervaring  met het   uitvoeren, interpreteren   en
                                                                                 rapporteren   van  genetisch  onderzoek.
                                                                             .   Ruime   ervaring  met internationale   samenwerking
                                                                                 genetische  wolvenonderzoek.
         Ing.                              OA         Expert                 «    Ruime ervaring   met het uitvoeren    van  dierecologisch
                                                      sporenonderzoek,           veldonderzoek, incl. sporenonderzoek        en telemetrie.
                                                      secties en             .   Ruime   ervaring  met het uitvoeren    van
                                                      telemetrie                 dierecologische   secties.
                                                                             .   WOQOD art. 12.
                                           OA         Expert  secties en     )   Ruime   ervaring  met het uitvoeren    van  dierecologisch
                                                      genetica                   veldonderzoek.
                                                                             .   Ruime   ervaring  met het uitvoeren    van
                                                                                 dierecologische   secties  en genetisch   onderzoek.
                                                                             .   WQOD art. 9.
                                           OA         Analist genetica       »   Ruime   ervaring  met het extraheren     van  DNA  en
                                                                                 uitvoeren  van  DNA   analyses.
                  5.1.2e                   OA         Analist genetica       »   Ruime   ervaring  met het extraheren     van  DNA  en
                                                                                 uitvoeren  van  DNA   analyses.
          SO  =
                 Senior-onderzoeker / O =
                                          Onderzoeker / OA   =
                                                               Onderzoeksassistent
                                                                      14
                                                                                                                                            0000000224
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>24047995
                    ALTERRA
                         WAGENINGEN                    [TEE
         3.4        Tijdschema
         Wij stellen de volgende planning           van   de zekere werkzaamheden             voor:
         Onderdeel                                                                  2016
                                                                                       J       F        M        A          M        J
         Startoverleg                                                                  X
         Activiteit 1.1 Deelname        workshops database
         Activiteit 2.1    Ontheffing   Flora-  en   Faunawet
         Activiteit 2.2    Vergunning Regeling Dierlijke        Producten
         Activiteit 2.3 CITES EU-certificaat
         Activiteit 2.4    Vergunning     WOD
         Activiteit 3.3 Ontwikkelen        protocol wilde fauna
         Activiteit 5.1 Ontwikkelen        protocol   telemetrie wolf
         Activiteit 5.2    Opstellen onderzoeksplan telemetrie
         Concept-protocol wilde fauna                                                                            |X
                                                                                                                  X
         Concept-protocol telemetrie        wolf
                                                                                                                 |X
         Concept-onderzoeksplan telemetrie
          Voortgangsoverleg     1
         Eindconcept protocol      wilde fauna
                                                                                                                            |X
         Eindconcept protocol telemetrie wolf                                                                               |X
         Eindconcept onderzoeksplan         telemetrie
                                                                                                                            [XX
         Reacties op    eindconcepten                                                                                       xX
         Activiteit 5.3 Bestellen      benodigd    materiaal telemetrie                                                          ]
         Oplevering    definitief protocol wilde fauna                                                                               X
         Oplevering definitief protocol telemetrie         wolf                                                                      py
         Oplevering definitief onderzoeksplan telemetrie                                                                             X
         X       m=    specifiek moment/dag,    nader af te  spreken tijdens het startoverleg
         []      =
                       tijdperiode
          Uitgangspunt     voor   deze  planning is dat opdrachtverlening geschiedt            op  uiterlijk 1 december 2015        en  het
          project    aanvangt      op    1   januari     2016.    Het    project    eindigt   op   31    december       2019.    Wanneer
         opdrachtverlening       op  een    later moment       plaatsvindt, zullen wij, in overleg met u, een nieuwe planning
         voor   deze werkzaamheden            opstellen. Deze planning is er op gericht om alle (voorbereidende) zekere
         werkzaamheden binnen            zes   maanden uit te      voeren    zodat snel    en adequaat kan     worden     gereageerd     op
         gebeurtenissen.
         Voor de    planning   van   alle  optionele werkzaamheden geldt dat hierover                 concrete   afspraken      met de
         opdrachtgever      worden    gemaakt     op het moment dat deze werkzaamheden zich aandienen                     (zie  ook
         paragraaf 2.3).
         Wij stellen   voor   het  jaarlijkse overleg        ter evaluatie   van   de uitgevoerde activiteiten      in het afgelopen
          projectjaar   en  verkenning     van   verwachte activiteiten in het komende          projectjaar   in januari 2017
          (voortgangsoverleg 2), januari 2018 (voortgangsoverleg 3) en januari 2019 (voortgangsoverleg 4)                            te
          plannen. Wij stellen voor het afsluitend overleg in december 2019 te plannen.
                                                                          15
                                                                                                                                            0000000225
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>24047995
                 ALTERRA
                       WAGENINGEN                   IEEE
         3.5       Beheersing       van     afwijkingen
         Indien het door onvoorziene       omstandigheden noodzakelijk blijkt         om  af te wijken  van de hier
         gepresenteerde aanpak, overlegmomenten             en  tijdplanning   zal hierover eerst   overleg worden    gevoerd
         met de   opdrachtgever.   In  nauwe     samenspraak     met de   opdrachtgever     zal vervolgens  naar een    oplossing
         worden   gezocht, bijvoorbeeld      in de vorm van een      aangepaste tijdsplanning, aangepaste aanpak en/of
         aangepast product.
         3.6       Kosten
         3.6.1    Zekere werkzaamheden
         De kosten   voor  het uitvoeren     van  de zekere werkzaamheden 2016-2019 conform dit                  projectplan
         worden   begroot   op, exclusief BTW: €     |
                                                     EGG                                                      Dit  bedrag   omvat
         (1) de  personele kosten,   en    (2)  de materiéle kosten. In onderstaande tabellen wordt         een   specificatie
         gegeven    van de  tijdraming  en    de kosten per   activiteit, alle bedragen in euro’s (exclusief BTW).
                   Personele kosten       -
                                            zekere werkzaamheden
          Activiteit                                                                     Uren                  Kosten    (€)
                                                                                   SO       (0)    OA
          Activiteit 1.1 Deelname    workshops     database                          8      8      24
          Activiteit 2.1  Ontheffing  Flora-   en Faunawet                                         16
          Activiteit 2.2  Vergunning Regeling Dierlijke     Producten                              24
          Activiteit 2.3 CITES EU-certificaat                                                      48
          Activiteit 2.4  Vergunning   WOD                                          16             16
          Activiteit 3.3 Ontwikkelen    protocol   wilde fauna                      A       4      24
          Activiteit 5.1 Ontwikkelen    protocol   telemetrie wolf                  16             24
          Activiteit 5.2  Opstellen onderzoeksplan      telemetrie wolf             16             20
          Activiteit 5.3 Bestellen  benodigd     materiaal telemetrie                               4
          Overleg  met de  opdrachtgever                                            30     30
          Projectleiding (4 jaar)                                                   64
          Totaal                                                                   146  |  42   | 164
                   Materiéle kosten      -
                                            zekere werkzaamheden
          Type  materiéle kosten
          Reiskosten  workshops   en overleg
          Materiaalkosten telemetrie
          Materiaalkosten deskstudie    (bibliotheek e.d.)
          Kosten aanvraag documenten        (leges, toets IVD  etc.)
          Kosten  vormgeving onderzoeksplan telemetrie
          Totaal
                   Projectgebonden       kosten totaal      -
                                                              zekere werkzaamheden
          Type  kosten
          Personele kosten
          Materiéle kosten
          Onvoorzien/afronding
          Totaal  (excl. BTW)
                                                                      16
                                                                                                                                  0000000226
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>24047995
                  ALTERRA
                       WAGENINGEN                 IEEE
         3.6.2     Optionele werkzaamheden
         Voor het berekenen    van  de kosten    voor het uitvoeren   van  de optionele    werkzaamheden         gelden de
         volgende eenheidsprijzen (excl. BTW):
           Onderdeel            Activiteit               Type   kosten                      Eenheid             Kosten per
                                                                                                                eenheid  (€)
           Onderdeel 3:         Activiteit 3.1:          uitvoeren  sporenonderzoek         case
           Ecologische          Sporenonderzoek          uitvoeren sectie                   sectie
           secties kadavers     en  sectie wolf          materiaalkosten                    sectie
                                                         reiskosten                         uur
                                                         reiskosten                         km
                                Activiteit 3.2:          uitvoeren sectie                   sectie
                                Sectie                   materiaalkosten                    sectie
                                landbouwhuisdier         kosten sectiekamer                 sectie
                                                         reiskosten                         uur
                                                         reiskosten                         km
                                Activiteit 3.4:          uitvoeren  sporenonderzoek         case
                                Sectie dode wilde        uitvoeren sectie                   sectie
                                fauna                                                       sectie
                                                         materiaalkosten
                                                         reiskosten                         uur
                                                         reiskosten                         km
           Onderdeel 4:         Activiteit 4.1:          verstrekken monsterkits            10 kits
           Genetisch            Bemonstering DNA      | workshop    DNA   bemonstering    | workshop
           onderzoek            Activiteit 4.2:            Afhankelijk  van  type monster en   type test;  zie onderstaande
                                Genetische    analyse                         tabel Genetische   analyses
                                Activiteit 4.3:          Opslag/transport   DNA             jaar
                                Borging   van            kosten  opzetten  database         database
                                gegevens                 kosten beheer database             jaar
           Onderdeel 5:         Activiteit 5.4:          inzet medewerker Art. 12           dag
           Telemetrisch         Vangen   en              inzet dierenarts                   dag
           onderzoek            zenderen wolf            reiskosten                         uur
                                                         reiskosten                         km
                                Activiteit 5.5:           Conform   kostenraming   in het op te stellen  Onderzoeksplan
                                Telemetrisch                              telemetrie wolf (Activiteit 5.2)
                                onderzoek
           Onderdeel 6:         Activiteit 6.1:          communicatie door Alterra-         uur
           Informatie  en       Ondersteuning     in     medewerker
           communicatie         communicatie
         *
            Afhankelijk van onderhandelingen    met dierenartsen. Naar   verwachting  wordt dit  cE per dag.
                                                                  17
                                                                                                                             0000000227
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>24047995
                 ALTERRA
                      WAGENINGEN                   IEEE
         Tabel met  specificaties  kosten    genetische analyses (excl. BTW):
          Type   monster                                                    Test A                 Test B           TestA +B
                                                                       (soortsbepaling) | (individueel profiel) | (combinatie)
          Invasief          Opstarttarief
                            Extra per monster    bij  >5 monsters
          Non-invasief      Opstarttarief
                            Extra per monster    bij  >5 monsters
                            Extra per monster    bij  >15 monsters
                            Extra per monster    bij  >23 monsters
         Toelichting tatiefstelling genetische analyses:      Aan non-invasieve monsters        zijn hogere kosten
         verbonden, vanwege      meer   geavanceerde      DNA-extractiematerialen      en  replicatie van de test in het lab
         (multi-tube analyse).   Verder kunnen       tijdens laboratoriumanalyse     meerdere monsters in één      run
         verwerkt worden    tegen   vaste kosten. Wordt      maar   één monster geanalyseerd, dan wordt        een run  dus
         suboptimaal benut,    en  zijn de kosten relatief hoog. Om die reden wordt gewerkt            met een  opstarttarief,
         dat bij analyse  standaard in    rekening    wordt gebracht.   Dit tarief is inclusief analyse  van de eerste  vijf
         monsters. Indien    meer  dan   vijf monsters worden      verwerkt, komt    er per extra monster    een  bedrag bij.
         Voor non-invasieve monsters neemt de extra           prijs per monster    stapsgewijs   af.
                                                                     18
                                                                                                                               0000000228
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>