<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>15265793
                                                                                                   -
                                                                                                     Hamaland Advies
         Archeologisch              Bureau-        en
         Cultuurhistorisch Onderzoek                            en
         Verkennend Booronderzoek
         Plangebied Natuurbegraafplaats                     Laude te        Sellingen,
         gemeente Westerwolde
                                                                                                    0  100   200 300  400 m|
                                                                                                     a.
                                                                                                     I
          Opdrachtgever:
          Dhr. INEFEETEEE
          Provincialeweg 2
          9463 TK Eext
           RES
                heidehof.org
          Projectnummer
          213125
          Kenmerk
          DWS/ALG/HAMA/213125                                  Eindredactie/kwaliteitscontrole Paraaf      Datum
                                                               Ors.
                                                                    IEEE                       BBY         22-03-2021
         © Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem, t.
                                                                                                                             0000000371
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>15265793
         Project     : BO  en IVO Archeologie Plangebied Natuurbegraafplaats Laude, gemeente               Westerwolde
         Kenmerk     : DWS/ALG/HAMA/213125
          Colofon
          Opdrachtgever               Dhr.
                                      Archeologisch   Bureau-   en    Cultuurhistorisch    Onderzoek   en   Verkennend    Booronderzoek
          Proiect
              J
                                      Plangebied Natuurbegraafplaats    Laude te  Sellingen, gemeente   Westerwolde
          Projectnummer               203005
          Titel
                                      Archeologisch Bureau- en Cultuurhistorisch Onderzoek en Verkennend                  Booronderzoek
                                      Plangebied Natuurbegraafplaats Laude te Sellingen, gemeente Westerwolde
          Datum   en versie           22-03-2021, versie 2.2 (BO: definitief en [VO-O: concept)
          Auteurs                                                                  5.1.2e 512e51.2e512
                                            SARE  Xr                    KNA   archeoloog /  senior KNA
          Redactie                                    RRERFA
                                                               (senior                                 prospector)
          Afbeelding voorzijde:       Luchtfoto met het plangebied in het rode kader    (Archis3)
         © Hamaland Advies, Ambachisweg 9b, 7021 BT Zelhem.                                                         2 van 54
                                                                                                                                        0000000372
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>15265793
              Project      :    BO           en          IVO          Archeologie Plangebied Natuurbegraafplaats Laude, gemeente Westerwolde
              Kenmerk      :    DWS/ALG/HAMA/213125
         inhoud
              SOPIBIEEING              .ccvvnssmmmsmmmmtrn                  mn  sommes
                                                                                                                                                                                                           A TRE           4
              Fo    IOIBIGING          ..ciiviniiiinivamuininnnsnnsowsnunsnss
                                                                                                      mins suas esse oobssommsinsissies hb ssi ss 310s 0a EHR EO HR AH S360 DRUUEHE STEELS SRNR ea 40                      6
                 1.2         Doel              en         vraagstelling              van     het bureauonderzoek                         ................cocoiiiiiiiiiiiiiiiiccii
                                                                                                                                                                                                            ccc 9
                 1.3         TE                                                                                                                                                             FO RS 9
                 1.4         BIOIASRBABIS. ..oussmimnisviswinvm                                   misma            ss as  om     sas
                                                                                                                                      S83 Hs  ER   FA   STH   ATER             SF   UTR   Hr     FETT     EER   CX
                                                                                                                                                                                                                      rit 10
                 1.5         AGINISIAEVE GROBVEIS                                            «uuu        uum                     ies      sis          sis     a     a  Ss                 TT                      A      11
              2     Bureauondeizoek                                   on   VeIWACHINGSIIIB.......counuvmmmimmmme                                          mss                    ran Enea A                        8      12
                 21          A                     ON       A         ON    A58    mre        a            TT                               GT                  TST                          ORE                    a
              3.        BECIBONIIGIR                              sins       ssn      abies       Ses   Sop  be    Ean               a      is          A   SRT       4 Ee                                                20
                 3.1         Bekéhde                          archeolOgISCRE               WRRTOBIL           coor       vmmmimmmsmmsesminsiss
                                                                                                                                                              mane nenssmemit mma bans sss sara nani                      20
                 3.2         BOI                                 SC SS BIOTBINS:            conn  srs        crus  ra         ESS                             A         TRAE               SE    FS         STREET        23
                 3.3         ATChBlogISCNE VBIWEBIING                                           .oooicmmummmiiuimiatmamiii
                                                                                                                                                        imi sia ia eros des naw ess saws                                  24
              4.        Cultuurhistorie                               ............cccccevveeeenn. EE
                                                                                                                                                                                                                TT        26
                 4.1         OT SONG BATON                                         «.ovuvsmvmnirss
                                                                                                    ans sommes        So      SE             ART                       A      FAH  RSE      AERA           FIA            26
                 4.2         HISIONSCHE                              QROQTIATIE       ......ocvnunisimmusnivisinsstsissss
                                                                                                                                            densa aes sR RAs FEAR a eh SRT                                    an ao       31
              5.        A NBEO...                                          vcr          rms            mS          Eo    EA               EE            ST            EAE               Tr       A           Ee           34
                 5.1         II IN                         co cnsvirmnmmrmanesmammm                          EE                       AB         SAR             ER                AA          KERR        ARSAART        34
                 5.2         Archeclogische                                 WaBIIEN.       .........cmmnivmminvnsiisvsm
                                                                                                                                                         ise mes wi sss ra                              A                 34
                 53          Fasating                         VEIONAGIZOBK                . ...cunivusssirmmun             smn       sons    a   mrs      ss    se         a   a  ha  ns         sap          ad   amit   35
                 54          Aanbevelingen archeologisch vervolgonderZoek                                                                 ............cccoveviiiiiiiiiiiiiiiii                eee                         35
                 5.5         CONCIUBIBE....uuiuviiinissnmismsrinion                                 mmm               shir                    a               SA       rR            RRA                a   a    ree      36
                 56          Toetsing conceptrapport                                       bureauonderzoek                    en      Plan      van      Aanpak.......................ooo                                 36
              8.     Roesuliaien verkennend DOOIONGBIZOBK..                                               .....ommmmmamsmmemmasusmsmsmmansnmsinm
                                                                                                                                                                                mms sims sms A SIR                        37
                 6.1         MBHNOTS                          ..c.ciinininimmsmssmmmmi
                                                                                                                         ra rts yal es vs ss                     i      A                        RA                       37
                 6.2         BESUNBIER                                corm                rr              EE      CAE                                 ET  ET       TE                           NAT                       37
              CEREUS EITCIIMIYOTY                        conn           cvmmpmiisss  issn    ms             SR             LE           AAO                       eH         RO       SA   SR        HH         RR        41
                 BEDTUIKEG WEBIBRUI                                 «ovis    vovviusinvansissvsss  dis
                                                                                                         sivasmis bos ans  sn ay ss  sw dai    sss     rau  owen SER    As     HA     aS    SARS  BA        hs SA         41
                 Ga AABDICaUHS WODBIHEE                                      .. . ...ovmmmnsr     assim                spre   sss          A          A    tS            A   SA   SR       SSAA   ES 44 ph  SRR           41
              ET                                                                                                                                                         EP SN                                            42
              © Hamaland Advies,                    Ambachtsweg 9b,                   7021 BT Zelhem.                                                                                                               3  van 54
                                                                                                                                                                                                                              0000000373
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>15265793
             Project      :  BO   en  IVO  Archeologie Plangebied Natuurbegraafplaats Laude, gemeente             Westerwolde
             Kenmerk      :  DWS/ALG/HAMA/213125
         Samenvatting
             In opdracht     van IEEE van de Heidehof te Eext heeft Hamaland Advies een archeologisch
             onderzoek      uitgevoerd voor het plangebied Natuurbegraafplaats Laude. Het onderzoek bestaat uit een
             archeologisch bureauonderzoek conform de BRL 4002 dat is uitgevoerd vanwege de
             bestemmingsplanwijziging. Het plangebied heeft een opperviakte van circa 60 hectare. Daarbinnen heeft
             een zone van ongeveer 13 hectare de aanduiding ‘natuurbegraafplaats’ gekregen. In het rapport zal
             hiernaar   verwezen      worden als    zijnde    het ‘'onderzoeksgebied’.
             Concilusie bureauonderzoek
             Uit het onderzoek is       gebleken dat een deel van het plangebied ter plaatse van het beekdal van een
             aftakking van de Ruiten Aa is gelegen. Dit lager gelegen deel was met veen begroeid. De rest van het
             plangebied ligt ter plaatse van dekzandwelvingen. Deze hoger gelegen delen zijn gebruikt voor het
             aanleggen van Celtic fields raatakkers uit de Late Bronstijd en IJzertijd. De nederzetting behorende bij
                                                —
             deze akkers moet in de nabijheid gelegen hebben; mogelilk bevindt deze zich binnen het plangebied,
             maar   dat is niet op voorhand vast te stellen zonder aanvullend bodemonderzoek.
             Het plangebied is vanaf de oudste beschikbare historische kaarten (deels) aangeduid als woeste grond.
             Dit komt terug op de eerste gedetailleerde kaart van 1811-1832, waarop sprake is van veenheide. Aan
             het  begin  van    de 20%®    eeuw    zijn  deze   gronden ontgonnen      en  omgezet  in landbouwgrond   en  weiland.
             Vanaf de    jaren    '60 van   de 20%     eeuw    zijn  delen van  de  agrarische grond omgezet   in bos. De    huidige
             situatie, waarbij alleen    maar    sprake    is van   bos, stamt uit het begin van de 21%  eeuw. Voor zover bekend
             heeft  er binnen het plangebied nooit bebouwing gestaan.
             Vanwege     de    ligging op   een  hoger gelegen dekzandwelving           en  de aanwezigheid van  Celtic fields   (een
             drietal AMK      terreinen)   heeft het     plangebied    een  hoge archeologische verwachting gekregen        voor    de
             periode   Paleolithicum     —
                                            IJzertijd. Deze hoge verwachting geldt        voor zowel de dekzandwelvingen als het
             beekdal, want exploitatie van de beek is niet ondenkbaar                      (vissen en andere water-gerelateerde
             activiteiten). Uit de periode Romeinse tijd Vroege Middeleeuwen zijn binnen de gemeente Westerwolde
                                                                  —
             geen archeologische resten bekend. De verwachting voor deze periode is daarom laag. In de Late
             Middeleeuwen en Nieuwe tijd bestond het plangebied uit onbebouwde en niet ontgonnen woeste
             gronden. Desondanks kunnen er resten van (zand)paden, agrarische activiteiten en perceelsgrenzen
             aanwezig zijn. De verwachting is daarom vastgesteld op middelhoog.
             Conclusie verkennend booronderzoek
             In boring 1, 2, 5, 6, 11, 12, 13, 14 en 15 is een (zwak ontwikkelde) B-horizont aangetroffen. Deze
             inspoelingslaag gaat geleidelijk over in de top van de C-horizont. In alle gevallen bestaat deze uit
             dekzand (Formatie van Boxtel, Laagpakket van Wierden). Alleen in boring 6 is een overstoven bodem
             aangetroffen. Dit betekend dat in de top van de natuurlijke ondergrond een B-horizont ontwikkeld is,
             welke vervolgens door dekzand overstoven is. In dit nieuwe pakket vormde zich opnieuw een B-horizont.
             Hierboven komt een geroerde of opgebrachte laag voor.
             In boring 3, 4, 7, 8, 9 en 10 ontbreekt de B-horizont. De bodem is hier verstoord tot in de top van het
             dekzand. De      enige uitzondering hierop is boring 3. Hier is onder de geroerde of opgebrachte laag sprake
             van een waterbodem van sterk moerig-venig, kleiig, sterk siltig fijn zand met houtresten en plantenresten.
             Onder de waterbodem is het in het gehele plangebied voorkomende dekzand aanwezig. Het
             dekzandpakket wordt alleen in boring 4 doorsneden door een laag grijze, zandige, iets roestige leem.
             Deze fluvioperiglaciale afzettingen worden, net als het dekzand, tot de Formatie van Boxtel gerekend.
             Selectieadvies op basis        van  het verkennend booronderzoek
             In het onderzoeksgebied zijn geen aanwijzingen gevonden voor de aanwezigheid van Celtic fields binnen
             de maximale boordiepte van 160 cm-mv. In 9 van de 15 boringen is wel een (zwak ontwikkelde) B-
             horizont aangetroffen, die geleidelijk overgaat in de top van de C-horizont. De top van de B-horizont
             komt op minimaal 25        cm-mv en      maximaal 90       cm-mv voor.
             De  toekomstige graven worden binnen het onderzoeksgebied gerealiseerd en zullen tot maximaal 120
             cm-mv    uitgegraven worden. Hiermee wordt een potentieel archeologisch niveau doorsneden (overgang
             van B- naar C-horizont). Echter, in het onderzoeksgebied is sprake van bos, dat ook zal blijven bestaan.
             De individuele begravingen zullen over een relatief kleine oppervlakte voor een bodemverstoring zorgen.
             Bovendien heeft het booronderzoek aangetoond dat de verwachte akkerlagen van Celtic fields niet
             © Hamaland Advies,     Ambachitsweg 9b,    7021 BT Zelhem.                                                       4 van 54
                                                                                                                                       0000000374
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>15265793
         Project       : BO   en  IVO   Archeologie Plangebied Natuurbegraafplaats Laude, gemeente         Westerwolde
         Kenmerk       : DWS/ALG/HAMA/213125
         aanwezig zijn binnen 160 cm-mv. Hamaland Advies adviseert               daarom   om  het plangebied tot 160 cm-mv
         vrij te geven voor de geplande graafwerkzaamheden.
         Wij wijzen    erop dat het advies geldt voor het onderzochte deel van het         plangebied (onderzoeksgebied).
         Indien   er in de rest van het plangebied toch structureel bodemingrepen          plaats gaan vinden, zal ook daar
         een   verkennend booronderzoek            uitgevoerd   moeten worden.   Voorafgaand daaraan dient een Plan van
         Aanpak opgesteld        te worden.
         Toetsing conceptrapport         bureauonderzoek      en  Plan  van Aanpak
         Op   4 maart 2021 is het         conceptrapport    van  het bureauonderzoek    en  het Plan  van Aanpak   voor  het
         verkennend booronderzoek namens gemeente Westerwolde getoetst door mw.                                  van Libau.
         Behoudens enkele opmerkingen die in deze definitieve versie van dit rapport zijn verwerkt           gaat  mevrouw
         IEEE             = kkoord  met het selectieadvies     voor verkennende   boringen.
         Toetsing conceptrapport         verkennend booronderzoek
         De resultaten       van  het verkennend booronderzoek dienen nog getoetst te worden door het              bevoegd
         gezag    (gemeente Westerwolde,          dhr.               ) en de archeologisch adviseur (Libau).
         Voorbehoud
         Het   uitgevoerde     onderzoek is op     zorgvuldige wijze verricht volgens de algemeen gebruikelijke inzichten
         en   methoden. Het        archeologisch onderzoek is erop gericht om de kans op het aantreffen dan wel
         vernietigen     van  archeologische waarden bij bouwwerkzaamheden in het plangebied te verkleinen.
         Verder dient te allen      tijde bij het afgeven van een omgevingsvergunning de wettelijke meldingsplicht (ex
         artikel 5.10     en   5.11  van    de  Erfgoedwet) kenbaar te worden gemaakt, om het documenteren van
         toevalsvondsten te garanderen; ‘Degene die anders dan bij het doen van opgravingen een zaak vindt
         waarvan hij weet dan wel redelijkerwijs moet vermoeden dat het een monument Is (in roerende of
         onroerende zin), meldt die zaak zo spoedig mogelijk bij onze minister. Deze aangifte dient te gebeuren
         bij de provinciaal archeoloog van Groningen (e-mail:                                                    nl) en de
         bevoegde ambtenaar van de gemeente Westerwolde (dhr.                 pp
         © Hamaland Advies,     Ambachitsweg 9b,   7021 BT Zelhem.                                                   5 van 54
                                                                                                                              0000000375
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>15265793
         Project       :  BO  en  IVO   Archeologie Plangebied Natuurbegraafplaats Laude, gemeente          Westerwolde
         Kenmerk       :  DWS/ALG/HAMA/213125
         Inleiding
         Algemeen
         In  opdracht van EEE                     van de Heidehof te Eext heeft Hamaland Advies een archeologisch
         onderzoek       uitgevoerd voor het plangebied Natuurbegraafplaats Laude. Het onderzoek bestaat uit een
         archeologisch bureauonderzoek conform de BRL 4002 en een verkennend booronderzoek conform de
         BRL 4003 dat is uitgevoerd vanwege de bestemmingsplanwijziging. Het plangebied heeft een
         oppervlakte van circa 60 hectare. Daarbinnen heeft een zone van ongeveer 13 hectare de aanduiding
         ‘natuurbegraafplaats’ gekregen. In het rapport zal hiernaar verwezen worden als het onderzoeksgebied.
         Hamaland Advies beschikt            over  een  certificering,  waarmee     onder andere BRL SIKB     protocol  4002
         (bureauonderzoek)           en   4003    (inventariserend veldonderzoek) uitgevoerd mogen worden. De
         werkzaamheden voor dit rapport zijn conform de richtljnen van het handboek Kwaliteitsnorm
         Nederlandse Archeologie (KNA 4.1) uitgevoerd.
         Aanleiding en doel
         Ter   plaatse van het plangebied zal een natuurbegraafplaats ontwikkeld worden. De omvang van het
         plangebied bedraagt circa 60 hectare. Hierbinnen ligt het onderzoeksgebied van circa 13 hectare,
         waarbinnen de graven worden aangelegd. Circa 16.965 m? hiervan ligt binnen een AMK-terrein (zie
         Afbeelding 9). Wanneer alle graven in gebruik zijn, zal het plangebied in gebruik genomen worden als
         natuur en zal het ook als zodanig beheerd gaan worden. Het ruimen van graven zal niet plaatsvinden.
         Het natuurgebied blijft via paden toegankelijk voor wandelaars.
         Voor het     plangebied geldt het bestemmingsplan Buitengebied 2009, gedeeltelijke herziening 2015,
         geconsolideerde versie, mei 2016 (22-03-2016). Hierin zijn binnen het plangebied drie AMK-terreinen
         opgenomen. Deze terreinen hebben een Waarde                      Archeologie. Archeologische verwachtingen zijn
                                                                        —
         verder nog niet opgenomen. Voor de natuurbegraafplaats wordt een nieuw bestemmingsplan opgesteld.
         Hierdoor is er een wettelijke verplichting om het aspect archeologie mee te nemen voor het gehele
         plangebied. Dit betekent dat er een (bureau)onderzoek uitgevoerd moet worden zodat de archeologische
         waarden van het terrein in kaart gebracht kunnen worden. Dit zal vervolgens opgenomen worden in het
         nieuwe     bestemmingsplan        zodat bekende       en verwachte   archeologische  waarden beschermd kunnen
         worden.’
         Op het hoge deel gaat de inrichting tot natuurbegraafplaats gepaard met het dunnen van het bos of het
         verwijderen van bomen. De gezaagde stammen worden verwijderd, maar de stronken blijven in de grond
         behouden.       Langs   de rand   van   het gebied    worden takken verwerkt in kleine   depots  en  de aanwezige
         heesters worden         vrijgesteld.  Daarnaast worden        bijzondere   bomen  aangeplant,  waaronder solitaire
         bomen,     een    laan en   bijzondere  bomen    bij  de entree. Bloemrijke graslanden  zullen gezaaid  worden     en
         mantelvegetaties        worden aangeplant. Daarvoor zullen eerst de randen opgeschoond en uitgedund
         worden. Tot slot worden er parkeerplaatsen gerealiseerd. De begravingen worden in het hoger gelegen
         deel   van  het   plangebied gerealiseerd.     De    begravingsdiepte  is vooralsnog onbekend.?
         In het  lage deel wordt het bos uitgedund of worden bomen verwijderd om een open plek              te creéren. Ook
         hier  blijven de stronken staan. Het verwijderen van bomen heeft tevens als doel de aanwezige watergang
         meer licht te geven. In het rabattenbos mogen de watergangen niet geschoond worden, zodat daar een
         moerassige vegetatie kan ontstaan, gevoed door kwelwater. Het historische beekdal van de Ruiten Aa
         wordt door zichtlijnen in beeld gebracht, waarvoor eveneens bomen gekapt zullen worden. De stronken
         blijiven behouden. Mogelijk worden er stuwties en/of dammen gemaakt om het kwelwater te
         behouden/stimuleren. Ook in de lage delen worden depots van kleine takken langs de rand van het
         gebied geplaatst en wordt er een mantelzone aangelegd waar het bos grenst aan open gebied. Hier
         worden bomen inclusief de stobben verwijderd. Tot slot worden eenjarige en vaste planten ingezaaid,
         dat moet leiden tot een vochtig hooiland. Vanwege de hoge grondwaterstanden zullen in het lager
         gelegen deel geen begravingen plaatsvinden.®
         Het doel    van    het bureauonderzoek is om de bekende en            potentiéle archeologische waarden van het
         onderzoeksgebied         in kaart te brengen. Aan de hand van de      geraadpleegde en geanalyseerde gegevens
         is  een  specifieke archeologische verwachting voor het plangebied opgesteld. Op basis van de resultaten
         '
            Schriftelijke mededeling      via e-mail door N.    van  der Mei op 8-1-2021
         ¢
            Schinkelshoek      en  Goutbeek, 2020
         >
            Schinkelshoek      en  Goutbeek, 2020
         © Hamaland Advies,     Ambachitsweg 9b,  7021 BT Zelhem.                                                     6 van  54
                                                                                                                                0000000376
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>15265793
         Project       :   BO  en      IVO   Archeologie Plangebied Natuurbegraafplaats Laude, gemeente                       Westerwolde
         Kenmerk       :   DWS/ALG/HAMA/213125
         van  het onderzoek zal             een      nader advies worden gegeven met betrekking tot de noodzaak van eventueel
         archeologisch vervolgonderzoek                    en, indien dit het geval is, uit welke stappen dit zou moeten bestaan.
         Dit advies dient te worden voorgelegd                   aan        de  bevoegde overheid, de gemeente Westerwolde en                diens
         archeologisch adviseur,                   ze) (cosrdinator                              archeologie/adviseur cultuurhistorie       Libau
         Groningen).
         Plangebied
         Het plangebied ligt in de zuidoosthoek van de provincie Groningen, binnen de gemeente Westerwolde.
         De noordwestelijke grens wordt gevormd door het Ruiten Aakanaal. De Borgerschapenweg vormt de
         noordoostelike grens, terwijl de zuidoostelijke grens gevormd wordt door de Lauder Hokweg. In het
         zuiden  ligt het plangebied langs de bosrand die zich ten noorden van de Lauder Hokweg bevindt (zie
         Afbeelding 1).
            :                                                                                                                    Li
                                                                                                                     =
                                                                                                                    )
            g
            i
                                ba     [A
                                     .
              Fh     \
                            \st
            a            py                                   -
           th            -
                                                                           9
                           92  :                                     |
                         1)                                               ’               j
              \   y=                         y
                                                                                                       ;
                  py                         =  As
                                                                  |                                   vi
                                                                                                                             Legenda
                 £4                                                     .
            g    all                               N
                                                                                  rN         :
                                                                                                  ee.                       [3 plangebied
            2a                            Pa
                                                                y.             ~
                                                                                                                            2 onderzoeksgebied
                                           WY
                                                       ;
                                        :
              ds                                                A                    =
                                                                                               /                       0    250 500  750 1000
                                                                                                                                                 m
                       270000                  271000               272000            273000              274000       275000               276000
         Afbeelding 1: Uitsnede uit de topografische kaart (bron: opentopo)
         Historische, huidige               en     toekomstige         situatie
         Het  plangebied ligt deels ter plaatse van dekzandwelvingen met een oud-bouwlanddek en deels ter
         plaatse van een beekdalbodem. Dit beekdal is van een aftakking van de Ruiten Aa, die meer ten westen
         van het plangebied stroomt. Tot in de Nieuwe tijd lag het plangebied (deels) ter plaatse van woeste
         gronden, welke in de vroege 19° eeuw zijn omschreven als veenheide. Vanaf het begin van de 20%
         eeuw heeft er ontginning plaatsgevonden van de woeste gronden, waarna deze in gebruik werden
         genomen als bouw- en weiland. Binnen het plangebied heeft voor zover bekend nooit bebouwing
         gestaan.
         Tegenwoordig         is het plangebied in gebruik als particulier bos, dat in twee fases                  aangeplant is. De oudste
         fase dateert      van     circa 1960, terwijl de jongste fase rond 2000 gerealiseerd is.                  Langs de randen van het
         natuurgebied wordt door de lokale bewoners gewandeld, maar in de kern van het bos is dit niet het geval.
         De toekomstige natuurbegraafplaats bestaat deels uit jong bos (circa 57 hectare) en deels uit ouder bos
         (circa 3 hectare) en wordt doorkruist door zandpaden. Een gegraven watergang vormt de scheiding
         tussen de oude en de nieuwe aanplant. Binnen het plangebied komen hogere droge koppen en lage
         veengronden voor. Binnen het natte deel is een deel in gebruik als rabattenbos.
         © Hamaland Advies,        Ambachisweg 9b,         7021 BT Zelhem.                                                                7  van   54
                                                                                                                                                      0000000377
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>15265793
         Project      : BO en  IVO  Archeologie Plangebied Natuurbegraafplaats Laude, gemeente          Westerwolde
         Kenmerk      : DWS/ALG/HAMA/213125
         De voorgenomen ontwikkeling tot natuurbegraafplaats is in detail beschreven in paragraaf 1.2. In grote
         lijnen kan geconcludeerd worden dat er in de toekomst enkele bomen gekapt zullen worden, maar dat
         in vrijwel  alle gevallen de stronken zullen blijven staan. Binnen het plangebied worden            zones    met
         bloemen    gecreéerd en mag het rabattenbos verlanden, zodat moerassige vegetatie op kan            komen. De
         begravingen zullen in het hoge deel plaatsvinden. Binnen het hoge deel wordt tevens een parkeerplaats
         gerealiseerd. Indien nodig worden in het lage deel enkele stuwen of dammetjes aangelegd.
         Voorgenomen bodemingrepen
         De voorgenomen activiteiten binnen het        plangebied zijn in detail beschreven in paragraaf 1.2. Niet alle
         activiteiten zullen echter leiden tot een     bodemverstoring (tot in het archeologisch relevante niveau).
         Bodemverstoring wordt wel veroorzaakt door het verwijderen van boomstronken en het uitgraven van
         grafkuilen (inhumatiegraven en crematiegraven c.q. urnbegravingen)
         Leeswijzer
         In dit eerste hoofdstuk is een overzicht gepresenteerd van de aanleiding, doel en kader van het
         onderhavige archeologische bureauonderzoek. Voorts zijn de concrete plannen voor de herinrichting
         besproken met de diverse bodemingrepen die hierbij voorgenomen zijn (voor zover op het moment van
         schrijven bekend).    In het volgende  hoofdstuk wordt ingegaan     op de (paleo-) landschappelijke setting  van
         het  onderzoeksgebied. Hier wordt tevens aandacht geschonken aan bekende aardkundige waarden.
         Hoofdstuk 3 presenteert een overzicht van de bekende en verwachte archeologische waarden en sluit
         af met een specifieke archeologische verwachting.                 In hoofdstuk 4 worden de aanwezige
         cultuurhistorische waarden besproken. In het laatste hoofdstuk zijn specifieke adviezen opgesteld voor
         het uitvoeren van archeologisch veldonderzoek in de verschillende verwachtingszones binnen het
         plangebied wanneer bodemingrepen plaats zullen vinden.
         © Hamaland Advies,  Ambachitsweg 9b, 7021 BT Zelhem.                                                     8 van 54
                                                                                                                           0000000378
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>15265793
             Project      :  BO  en  IVO  Archeologie Plangebied Natuurbegraafplaats Laude, gemeente              Westerwolde
             Kenmerk      :  DWS/ALG/HAMA/213125
         1.2 Doel   en   vraagstelling       van  het bureauonderzoek
             Het doel     van    het bureauonderzoek is         het verkrijgen     van   inzicht in  bekende   en  te verwachten
             archeologische      waarden in    en om   het  plangebied.
             Op grond     van   de  richtlijnen voor   archeologisch   bureau-    en   veldonderzoek in de   provincie Groningen
             zullen, indien mogelijk, de volgende vragen beantwoord worden:
             eo
                  Zijn er binnen het plan-/onderzoeksgebied bekende archeologische waarden aanwezig? Zo ja, wat
                  is de locatie, omvang, diepteligging, aard, kwaliteit, datering en de landschappelijke context
                  daarvan. (NB het merendeel van deze gegevens zal niet op basis van bureauonderzoek kunnen
                  worden     vastgesteld, hiervoor is veldonderzoek nodig.)
             o    Wat is de      archeologische verwachting van het gebied buiten de reeds bekende AMK-terreinen
                  (indien mogelijk gespecificeerd naar aard, vindplaats(en) /periode(n))?
             e
                  Zijn er binnen de verwachtingszones specifieke aandachtslocaties aan te geven (zandkoppen of                       -
                  ruggen, veentjes, historische bebouwing en infrastructuur (bijv. potentiéle plaats van voorde of
                  brug)?
             eo   \Watis    er bekend   over bodemverstorende ingrepen in het plan-/onderzoeksgebied. Is er bijvoorbeeld
                  informatie    over  ontgrondingen, bodemsaneringen, egalisaties, diepploegen en landinrichting?
             eo   Welk vervolgonderzoek is er nodig om de door het bureauonderzoek in beeld gebrachte specifieke
                  archeologische verwachting te toetsen?
             Op   basis     van    de   verworven     informatie   wordt   een     archeologisch verwachtingsmodel        voor     de
             onderzoekslocatie       opgesteld.
         1.3 Werkwijze
             Het bureauonderzoek is         uitgevoerd conform de eisen van de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie
             (protocol  4002 Bureauonderzoek          KNA, versie 4.1) en bestaat uit de volgende onderdelen:
             -
                 Afbakenen Plan- en onderzoeksgebied, vermelden overheidsbeleid, vaststellen consequenties
                 toekomstig gebruik (KNA-LS01);
             -
                 beschrijving van het huidig gebruik (KNA LSO2);
             -
                 beschrijving van de historische situatie en de mogelijke verstoringen KNA LSO3);
             -
                 beschrijving        van     de     bekende       archeologische,         ondergrondse     bouwhistorische         en
                 aardwetenschappeliik kenmerken (KNA LSO4);
             -
                 het opstellen van een specifieke verwachting en formulering onderzoeksstrategie (KNA LSO5);
             -
                 het  opstellen   van een    standaardrapport (KNA LS06).
             Om tot    een    gefundeerd archeologisch verwachtingsmodel              te komen is   voor het onderzoek relevant
             bronnenmateriaal geraadpleegd die gespecificeerd is in de literatuurlijst. Door informatie uit verschillende
             invalshoeken samen te voegen ontstaat de mogelijkheid dwarsverbanden te leggen tussen de diverse
             brontypen    en aan    de hand hiervan     een  geintegreerd archeologisch verwachtingsmodel op         te stellen. De
             gegevens     voor   het bureauonderzoek      zijn ontleend aan:
             e
                 Archis3, het geautomatiseerde archeologische informatiesysteem voor Nederland;
                 Geomorfologisch, geologische, bodemkundig, topografisch en historisch kaartmateriaal;
                 DINO-loket,     voor  aanvullende    geologische informatie;
                 Archeologische rapporten en publicaties;
                 Vooroverleg met de opdrachtgever en de adviseur              van het bevoegd gezag (Libau Groningen);
                 Bezoek aan het Noordelijk Archeologisch Depot (NAD) te Nuis d.d. 3-2-2021 voor het raadplegen
                 van   relevante literatuur   van het plangebied;
             e   Locatiebezoek       en terreinopname door E. van      der  Kuijl,  d.d. 3-2-2021.
             Wij zijn de heer IIEKIENMl         Zc    erkentelijk voor zijn bijdrage aan dit onderzoek en het NAD te Nuis {i
             WIE depotbeheerder)
             het
                                                zeer  erkentelijk voor het ter beschikking stellen van relevante literatuur voor
                 project.
             © Hamaland Advies,    Ambachitsweg 9b,  7021 BT Zelhem.                                                         9 van  54
                                                                                                                                       0000000379
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>15265793
             Project       : BO    en  IVO  Archeologie Plangebied Natuurbegraafplaats Laude, gemeente       Westerwolde
             Kenmerk       : DWS/ALG/HAMA/213125
         1.4 Beleidskaders
             Rijksbeleid
              In 1992 werd in Valetta door de Ministers            van Cultuur van de bij de Raad van Europa aangesloten
             landen het      'Europees Verdrag inzake de bescherming van het Archeologisch Erfgoed’, beter bekend
             onder de naam 'Verdrag van Malta’, ondertekend. De Wet op de Archeologische Monumentenzorg is op
             1 september 2007 in werking getreden. De Wamz (thans Erfgoedwet) is een wijzigingswet, waardoor
             o.a. de Monumentenwet, de Wet op de Ruimtelijke Ordening (WRO) en enkele andere wetten zijn
             gewijzigd.
             Met de    invoering van de Wet op de Archeologische Monumentenzorg (thans Erfgoedwet) is het accent
             komen te     liggen op het streven naar het behoud en beheer van archeologische waarden in de bodem
             (in situ) en het beperken van (de noodzaak van) archeologische opgravingen. Uitgangspunt van het
             beleid is tevens het principe 'de verstoorder betaalt’. Bij het voorbereiden van werkzaamheden die het
             bodemarchief kunnen wverstoren (zoals de aanleg van een weg, een nieuwe woonwijk, een
             bedrijventerrein), dient onderzocht te worden of daardoor archeologische resten verstoord kunnen
             worden. Als uit het onderzoek blijkt dat er archeologische waarden aanwezig zijn en deze niet ter plaatse
             behouden kunnen blijven, dan dient de initiatiefnemer van het werk de kosten te dragen die gepaard
             gaan met het opgraven en (ex situ) behouden van de informatie van de vindplaats. Met de introductie
             van de wet zijn de kerntaken en bestuurlijke verantwoordelijkheden van gemeenten veranderd. Eén van
             de belangrijkste consequenties is, dat gemeenten een centrale rol is toegekend in de bescherming van
             archeologisch erfgoed. In de wet is bepaald, dat gemeenten door inzet van een planologisch
             instrumentarium het archeologisch belang dienen te waarborgen.
             Bescherming        van   het archeologisch erfgoed    kan onder meer vorm  krijgen door in bestemmingsplannen
             regels  ter   bescherming       van bekende    en  te verwachten  archeologische  waarden op te nemen. In de
             regelgeving      is  vastgelegd dat in het kader van een    omgevingsvergunning van de aanvrager geéist kan
             worden dat        hij een rapport overlegt waarin de archeoclogische waarde van het te verstoren terrein
             voldoende is vastgesteld. Voor de toetsing van archeologische waarden is een archeologisch bestel
             ontwikkeld, waarmee de archeologische waarde van een terrein bepaald kan worden door middel van
             de AMZ-cyclus. In het kader van het vrijstellingsbesluit volstaat in eerste instantie een bureauonderzoek
             en een inventariserend veldonderzoek (IVO-O).
             Per 1   juli 2016 is de Erfgoedwet van toepassing. De Erfgoedwet harmoniseert bestaande wet- en
             regelgeving, schrapt overbodige regels en legt de verantwoordelijkheid voor de bescherming van het
             cultureel erfgoed zoveel mogelijk bij het erfgoedveld zelf: musea, collectiebeheerders, archeologen,
             eigenaren en overheden. Bepaalde onderdelen van de wettelijke bescherming van het cultureel erfgoed
             verhuizen naar de nieuwe Omgevingswet. De vuistregel hierbij is: duiding van erfgoed in de Erfgoedwet,
             omgang met erfgoed in de fysieke leefomgeving in de Omgevingswet.
             Provinciaal Beleid
             De   bescherming van het archeologisch erfgoed is in Groningen op 6 oktober 2020 door
             Gedeputeerde Staten van de provincie in de Cultuurnota 2021-2024 vastgesteld.® De gekozen
             beleidsaccenten voor erfgoed en archeologie liggen op de volgende terreinen:
             .
                        Versterking van de erfgoedsector (1.7.2)
             °
                        Versterking van kansen voor cultuur vanuit verbinding met vrijetijdseconomie (1.7.5)
             Gemeentelijk          Beleid
             Met de invoering van de Wet op de archeologische monumentenzorg in 2007 (thans Erfgoedwet) is de
             verantwoordelijkheid voor het bodemarchief gedelegeerd aan gemeenten. De gemeente Westerwolde
             treedt daarom op als bevoegd gezag met betrekking tot archeologisch onderzoek binnen de gemeente.
             Gemeente Westerwolde beschikt nog niet over een eigen archeologische beleidsadvieskaart. Voor het
             aspect archeologie binnen ruimtelijke ontwikkelingen laat de gemeente zich adviseren door Libau
             Groningen (mw.
             4
                    https://cultuurnotagroningen.nl/wp-content/uploads/2020/10/Provincie-Groningen-Wijj-zijn-cuftuur-
             2021-2024 pdf
             © Hamaland Advies,      Ambachitsweg 9b, 7021 BT Zelhem.                                               10 van 54
                                                                                                                              0000000380
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>15265793
             Project      : BO en  IVO   Archeologie Plangebied Natuurbegraafplaats Laude, gemeente                  Westerwolde
             Kenmerk      : DWS/ALG/HAMA/213125
         1.5 Administratieve gegevens
             Tabel 1:    Gegevens projectgebied
               Projectnaam                              Natuurbegraafplaats Laude
               Uitvoerder, Beheer  en  Plaats
                            4                           Hamaland      Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem
               documentatie
               Bevoegd   gezag                          Gemeente Westerwolde
               Provincie, Gemeente, Plaats              Groningen, Westerwolde, Sellingen
               Adres  en  Toponiem                      Natuurbegraafplaats Laude, Borgerschapenweg Sellingen
               Kaartblad                                13D   en  18B
               X, y codrdinaten                         Centrum           272.884 [ 549.851
                                                        N                 273.196 / 550.319
                                                                          273.439 / 549.994
                                                        NO
                                                                          273.059 / 549.458
                                                        70
                                                                          272.138 / 549.651
                                                        ZW
               Hoogte   centrumcoérdinaat               8,69 m+NAP
               Kadastrale gegevens                      Gemeente      Vlagtwedde,   Sectie P, diverse percelen
                                                        7424       Terrein van  archeologische  waarde: Celtic field
               CMA/AMK Status     en nr.                7427      Terrein  van  archeologische  waarde: Celtic field
                                                        7428      Terrein  van  archeologische waarde: Celtic field
               CIS code/Archis                          4946163100
               Onderzoekmeldingsnummer
               Opperviakte plangebied                   Circa 60 hectare
               Opperviakte onderzoeksgebied             Circa 13 hectare
               Huidig grondgebruik                      Bos
               Toekomstig grondgebruik                  Natuurbegraafplaats      en bos
                                                        22R42       Beekdalbodem
               Geomorfologie
                                                        3L51yec     Dekzandwelvingen met oud-bouwlanddek
                                                        Hn21        Veldpodzol, leemarm en zwak lemig fijn zand
               Bodemtype                                zWp          Moerige podzol met humeus zanddek en moerige tussenlaag
                                                        z\Vp         Meerveengrond op zand met humeuze podzol
                                                        z\Vc         Meerveengrond op zeggeveen, rietzeggeveen of broekveen
               Grondwatertrap                           [ll en IV
                                                        Formatie    van  Boxtel, Laagpakket   van Wierden  en
               Geologie                                 Formatie    van  Boxtel, Laagpakket   van Singraven op
                                                        Formatie    van  Peelo
               Periode                                  Prehistorie t/m Nieuwe     Tijd
             © Hamaland Advies,  Ambachitsweg 9b, 7021 BT Zelhem.                                                           11 van 54
                                                                                                                                      0000000381
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>15265793
            Project      : BO   en   IVO  Archeologie Plangebied Natuurbegraafplaats Laude, gemeente                Westerwolde
            Kenmerk      : DWS/ALG/HAMA/213125
            Bureauonderzoek                    en   verwachtingsmodel
         21 Landschapsgenese
            In dit hoofdstuk wordt        een   overzicht gegeven van de geschiedenis van het landschap in en rond het
            plangebied.     Doel  hierbij   is inzicht te   krijgen in de mogelijkheden die het landschap in het verleden heeft
            geboden    voor   de  mens om       zich  hier  te vestigen  of bepaalde  delen ervan  te exploiteren. Tevens kan met
            kennis   over  de  veranderingen in het landschap mogelijk uitspraken gedaan               worden  over   de trefkans op
            (intacte) archeologische waarden in het gebied.
            Geologie
            Volgens een geologische boring die in het plangebied is gezet, bestaat de diepere ondergrond uit
            afzettingen van de Formatie van Peelo. De sedimenten van deze afzetting zijn subglaciaal als geul of
            vallei (grof zand en grind), proglaciaal fluviatiel en lacustrien (zand en klei) en glaciomarien (klei met in
            situ schelpen) afgezet. Deze Formatie uit het Elsterien (ijstijd in het Midden-Pleistoceen) kan aan het
            maaiveld voorkomen, maar binnen het plangebied wordt deze afgedekt door een dik pakket periglaciaal
            zand (dekzand) van de Formatie van Boxtel.
            In het Saalien    was     het  noordelijke     deel  van  Nederland bedekt met    landijs.  Aan de  onderzijde   van  het
            ijspakket  werd   een    grondmorene afgezet,         die  doorgaans  wordt aangeduid    als keifeem. Deze   afzettingen
            worden    gerekend     tot het    Laagpakket      van  Gieten binnen de Formatie    van   Drenthe. Het betreft  zandige
            leem of   lemig  zand met      grind,   stenen    en blokken.
            In het Vroeg-Weichselien werd het keileemplateau sterk aangetast door afstromend regen- en
            smeltwater. Er ontstonden beekdalen, die ingesneden werden in de oudere afzettingen. Deze beken
            stonden veelal in verbinding met het oerstroomdal van de Vecht. In koude perioden vanaf het Midden-
            Weichselien trad op grote schaal winderosie op. Op lokale schaal traden verstuivingen op die het
            oppervlak bedekt hebben met een laag zand, die doorgaans aangeduid wordt als dekzand. Deze
            afzettingen    worden     gerekend     tot het   Laagpakket van    Wierden binnen de Formatie     van  Boxtel.
            Na de laatste     ijstijd  trad  een   stijging   van  de  zeespiegel  op door het afsmelten van de ijskappen. Het
            grondwater volgde        deze    beweging      en  steeg  eveneens.  In een koel en vochtig klimaat werd de afbraak
            van  organisch    materiaal     geremd.    Vooral in de relatief  laaggelegen beekdalen waren de condities gunstig
            voor   het ontstaan     van veen.       Er kwam      een  pakket veen tot ontwikkeling dat tot het Laagpakket van
            Singraven     binnen de Formatie        van   Boxtel   gerekend wordt.
            Op de geologische kaart ligt het plangebied in een zone waar de Formatie van Boxtel voorkomt. In het
            noordelijk deel is er sprake van het Laagpakket van Wierden (Bx5). Dit betreft dekzand. Tevens kan op
            deze locatie in de      ondergrond sprake zijn van een rivierduin. Rivierduinen worden tot het Laagpakket
            van   Delwijnen gerekend (Bx4). In de rest van het plangebied is er sprake van fluvioperiglaciale
            afzettingen van leem en zand met een zanddek (Bx6). Het zanddek betreft cok hier dekzand van het
            Laagpakket van Wierden.
            Geomorfologie
            De Geomorfologische kaart geeft de mate van reliéf en de vormen die in het landschap te onderscheiden
            zijn aan (zie Afbeelding 2).° In het plangebied komen twee landschapsvormen voor. In het oostelijk en
            zuidelijk deel is er sprake van een beekdalbodem (22R42). Een deel van de oude beekloop is nog
            zichtbaar in het landschap aanwezig. In het noordwestelijk deel zijn dekzandwelvingen met een oud-
            bouwlanddek aanwezig (3L51yc).
            Beekdalbodems        zijn lager gelegen        delen binnen het   dekzandlandschap.     Het betreft het  laagst gelegen
            vlakke deel van het dal van een ingesneden beek of kleine rivier. In dit geval gaat het om een zijtak van
            de Ruiten Aa. Dekzandwelvingen zijn zwak golvende dekzanden die door de wind zijn afgezet. De
            terreinverheffingen       kunnen niet     afzonderlijk aangegeven worden door het geringe reliéf. Op de           hogere
            delen komt     soms een      oud-bouwlanddek voor, wat ook binnen het plangebied het geval is.
            >
              Archis3
            © Hamaland Advies,    Ambachitsweg 9b,     7021 BT Zelhem.                                                       12 van 54
                                                                                                                                       0000000382
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>15265793
         Project      : BO  en IVO   Archeologie Plangebied Natuurbegraafplaats Laude, gemeente           Westerwolde
         Kenmerk      : DWS/ALG/HAMA/213125
         Bodem
         Ter  plaatse van de beekdalbodem is op de bodemkaart (zie Afbeelding 3)° in het centrale deel sprake
         van een   meerveengrond op zeggeveen, rietzeggeveen of broekveen (zVc). Daaromheen ligt een zone
         met een meerveengrond op zand met een humeuze podzol, beginnend binnen 1,2 meter (zVp). Langs
         het noordelijk en oostelijk deel van dit bodemtype wordt een moerige podzol met een humeus zanddek
         en een moerige tussenlaag verwacht (zZWp). In de rest van het plangebied, ter plaatse van de
         dekzandwelvingen in het noordwestelijk deel en ter plaatse van het zuidelijk deel van de beekdalbodem
         wordt een veldpodzolgrond in leemarm en zwak lemig zand verwacht (Hn21).
         Een  veldpodzolgrond      heeft een  mineraalarme bovengrond als gevolg van een sterke uitloging van ijzer
         en  basen in de boven-       en ondergrond. Het podzoleringsproces heeft geleid tot een inspoelingslaag
         waarin humus aanwezig is. Hoog in het profiel worden kenmerken waargenomen die erop duiden dat de
         gronden in het verleden periodiek of permanent met water verzadigd waren. Veldpodzolen (voorheen
         laag heidepodzol) worden veelal aangetroffen ter plaatse van jonge heideontginningen, de zogenaamde
         ‘woeste gronden’, die na het eind van de 192 en het begin van de 20% eeuw ontgonnen werden. Het
         bodemtype komt in de lagere delen van het landschap voor. Incidenteel komen ze ook in de hogere
         delen van het landschap voor, maar alleen daar waar tijdens de bodemvorming hogere
         grondwaterstanden waren. In het plangebied komt dit overeen met de dekzandwelvingen en een deel
         van  de beekdalbodem.”
         De  moerige gronden vormen in Nederland de overgang van de veengronden naar de minerale gronden.
         Moerig materiaal betreft bodemmateriaal met zeer weinig minerale componenten en veel organische
         stoffen. In het plangebied is sprake van een moerige podzolgrond (moerpodzol). Dit bodemtype komt in
         de lager gelegen, afvoerloze delen van het Pleistocene landschap voor en heeft een moerige bovenlaag,
         in dit geval een veenlaag. Door inspoeling met humus is een slecht doorlatende laag ontstaan, de
         zogenaamde gliedelaag. Regenwater kan hierdoor slecht in de ondergrond doordringen. In de
         Veenkolonién van Drenthe en Groningen komt vaak een moerpodzolgrond met een zakddek voor, zoals
         deze ook in het huidige plangebied is gekarteerd.®
         Meerveengronden hebben een niet-moerige bovengrond en worden in de Veenkolonién, voornamelijk
         op locaties van voormalige meren, aangetroffen. Er is sprake van een humusrijk zanddek (veelal een
         minerale eerdlaag). In de ondergrond kan dekzand aanwezig zijn, waarvan de bovenzijde sterk lemig is.
         In het dekzand kan een begraven podzolprofiel aangetroffen worden. In dat geval komt de
         meerveengrond op zand voor. Ook is het mogelijk dat dit bodemtype op zeggeveen, rietzeggeveen of
         broekveen gelegen is.®
         Grondwater
         De beekdalbodem heeft        grondwatertrap    Ill. Dit houdt in dat de  grondwaterstand  in de winter, wanneer
         deze het  hoogst is, op    minder dan 40   cmm-mv    staat. In de zomer  komt het grondwater  tussen 80-120   cm-
         mv voor.    Er is dus   sprake   van   een  sterk fluctuerende     grondwaterstand.  De  dekzandwelvingen zijn
         ingedeeld   in  grondwatertrap   IV. In de  winterdag    komt het  grondwater dieper  dan 40  cm-mv voor.   In de
         zomer   staat het tussen 80-120     cm-mv.
         §
           Archis3
         ’
           Bakker  en   Schelling,  1989
           Bakker  en   Schelling,  1989
           Bakker  en   Schelling,  1989
         © Hamaland Advies,  Ambachitsweg 9b,  7021 BT Zelhem.                                                    13 van 54
                                                                                                                            0000000383
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>15265793
         Project    : BO  en    IVO  Archeologie Plangebied Natuurbegraafplaats Laude, gemeente      Westerwolde
         Kenmerk    : DWS/ALG/HAMA/213125
                  ®
           5 05 0
                                                                                             0   100  200 300   400m
                                                                                    E
                            272000                 272500              273000             273500
         Afbeelding 2: Geomorfologische kaart met het plangebied in  het rode kader (Archis3)
                                                                                                 100  200 300   400m
                              272000               272500              273000
         Afbeelding 3: Bodemkaart met het plangebied in het rode kader (Archis3)
         © Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021  BT Zelhem. IEENENER                                         14 van 54
                                                                                                                        0000000384
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>15265793
         Project      : BO   en  IVO  Archeologie Plangebied Natuurbegraafplaats Laude, gemeente                Westerwolde
         Kenmerk      : DWS/ALG/HAMA/213125
         Hoogte
         Voor het    opstellen    van   deze    rapportage is een uitgebreide AHN-analyse uitgevoerd. De hoogtekaart
         geeft  informatie    over  de   hoogteligging van het plangebied ten opzichte van de omgeving, over het reliéf
         binnen het plangebied en over bijvoorbeeld oude waterlopen. De kaarten zijn echter ook geschikt voor
         het opsporen van bijvoorbeeld (oude) paden, voordes en Celtic fields (raatakkers). Verwacht wordt dat
         er binnen het plangebied Celtic fields aangetroffen kunnen worden. De uitgebreide AHN-analyse heeft
         primair als doel het opsporen van deze raatakkers die afmetingen hebben van 35x35 meter tot 50x50
         meter.   Daarnaast worden eventuele andere cultuurhistorische elementen ook meegenomen in dit
         onderzoek.
         Landschap
         Voor de    landschappelijke analyse van het plangebied is gebruik gemaakt van de kaart ‘AHN3 50cm
         maaiveld   —
                        shaded relief (zie Afbeelding 4). Op deze kaart is de voormalige aftakking van de Ruiten Aa
         goed zichtbaar. Deze oude beekloop komt overeen met de ligging op de geomorfologische kaart en de
         bodemkaart. De maaivelhoogte bedraagt circa 7,59 m+NAP. Richting het noorden neemt de
         maaiveldhoogte binnen het plangebied toe naar 8,72 m+NAP en uiteindelijk maximaal 9,21 m+NAP. De
         hoogste delen bevinden zich langs de noordwestelike grens van het plangebied, gevormd door de
         Ruiten Aa. Ook binnen de hogere delen van het plangebied is reliéf zichtbaar. Vermoedelijk zijn dit
         minimale hoogteverschillen binnen de dekzandwelvingen.
         Cultuurhistorische elementen
         Voor het opsporen         van    cultuurhistorische elementen zoals oude wegen, voordes             en  Celtic fields is
         gebruik gemaakt van diverse kaarten. Het gaat hierbij om het ‘AHN3 50cm                 maaiveld  —
                                                                                                             shaded relief    (zie
         Afbeelding 4) en de ‘AHN3 50cm maaiveld Hillshade’ (zie Afbeelding 5).
                                                               —
         Op de hoogtekaarten zijn diverse paden zichtbaar, die ongeveer noordnoordoost                          —
                                                                                                                   zuidzuidwest
         georiénteerd zijn. Deze paden komen door het gehele plangebied voor, ook binnen de lager gelegen
         delen van de voormalige beekloop. Andere cultuurhistorische elementen, zoals voordes, zijn niet
         waargenomen tijdens de analyse.
         Binnen het      plangebied zijn      drie AMK-terreinen     gelegen (zie paragraaf 3.1).     Deze terreinen hebben
         betrekking op     Celtic  fields, raatakkers, uit de Bronstijd     en de  |Jzertijd. De akkers  zijn door   archeoloog
         J.A.  Brongers    in 1976 waargenomen op oude luchtfoto’'s uit 1932 en 1951. Celtic fields zijn omwalde
         akkers, waarvan de verhoogde randen waarneembaar zijn op hoogtekaarten en luchtfoto’'s. Voor de
         AHN-analyse      voor   de Celtic fields is de website     http://www. Celticfields.net geraadpleegd, opgezet       door
         dhr. 8. Arnoldussen’®. Binnen het             plangebied zijn op de   bijbehorende    kaart twee  zones   aangegeven
         waarbinnen de raatakkers voorkomen. Naar               aanleiding van  de kaart is via de e-mail contact gezocht met
         dhr. Arnoldussen. In de verkregen reactie gaf hij aan dat op het AHN binnen het plangebied nog enkele
         Celtic fields zichtbaar zijn binnen de bekende AMK-terreinen (zie Afbeelding 6 en Afbeelding 7)."" Een
         verdere   AHN-analyse door Hamaland Advies heeft geen aanvullende Celtic fields opgeleverd binnen het
         plangebied. Hierbij dient opgemerkt te worden dat (delen van) het plangebied mogelijk opgehoogd zijn?
         hoewel hier geen directe aanwijzingen voor zijn gevonden op het AHN. Ook is de huidige eigenaar en
         initiatiefnemer hiervan niet op de hoogte'. Daarnaast wordt in een publicatie over grafheuvels op de
         Laudermarke vermeld dat de heideontginningen in de jaren 1920 en 1930 en de herverkavelingen in de
         jaren 1970 geleid hebben tot een landschap dat 'netjes gladgestreken’ is en waarbij alle oude reliéf is
         verdwenen. Volgens de auteurs geven alleen luchtfoto’s nog inzicht in de oorspronkelijke verschillen in
         bijvoorbeeld hoog en laag en is hiervan in het landschap niks meer te zien. Uit het onderzoek naar de
         grafheuvels, ten zuiden van het plangebied langs de Duitse grens, bleek dat er in ieder geval deels zand
         opgebracht is en dat er niet zozeer afgravingen hebben plaatsgevonden.’ De opmerkingen uit deze
         rapportage kunnen mogelijk ook van invloed zijn op het huidige plangebied, waardoor mogelijk niet alle
         sporen op het AHN waargenomen kunnen worden.
         0
            Werkzaam      bij de Universiteit     van  Groningen.
         1111
              Via e-mail op 25-01-2021
         "2
            Archis3
         3
            Overleg    tussen dhr.     Ig      53.2
         4
            Kooi  en  Groenendijk,      1999
         © Hamaland Advies,    Ambachitsweg 9b,     7021 BT Zelhem.                                                      15 van 54
                                                                                                                                   0000000385
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>15265793
         Project    : BO  en  IVO Archeologie Plangebied Natuurbegraafplaats Laude, gemeente     Westerwolde
         Kenmerk    : DWS/ALG/HAMA/213125
                   75
                         AENr
                                      J
                SN
                                                                    YESDl PETITE re
                                                                                                              £
                                                                          ~~     =
         Afbeelding 5: Uitsnede uit de Hilishade met het plangebied binnen het rode kader (AHN3)
         © Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem. IEENENER                                    16 van  54
                                                                                                                   0000000386
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>15265793
         Project    :  BO   en  IVO  Archeologie Plangebied Natuurbegraafplaats Laude, gemeente            Westerwolde
         Kenmerk    :  DWS/ALG/HAMA/213125
         Afbeelding   6: AHN met daarop Celtic fields (rode kaders binnen het AHN-beeld), weergegeven binnen twee
         grotere zones    met Celtic fields (grote rode kaders), opgesteld door dhr. IEEE                (RuG). Het huidige
         plangebied bevindt zich in    het blauwe kader
           50 0
           54950
                              272500                                            273000
         Afbeelding   7: Detailophame van    de Celtic fields binnen het plangebied.   Bewerkt naar S. Amoldussen    (RuG)
         © Hamaland Advies,  Ambachisweg 9b,   7021 BT Zelthermn. IEEEECEER                                         17 van 54
                                                                                                                              0000000387
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>15265793
         Project      : BO  en  IVO  Archeologie Plangebied Natuurbegraafplaats Laude, gemeente             Westerwolde
         Kenmerk      : DWS/ALG/HAMA/213125
         Milieu-  en    geotechnische gegevens
         Bij het Bodemloket'® zijn voor       het  plangebied      geen  meldingen   opgenomen met    betrekking  tot milieu-
         hygiénische onderzoeken.
         In het Dinoloket'®   (zie Afbeelding 8)    staan binnen het    plangebied  meerdere  boringen geregistreerd.   Deze
         worden hieronder beschreven:
              eo   B13D0234: het sediment in de          gehele boring, welke tot 4, 90 m-mv doorgezet is, wordt gerekend
                   tot de Formatie    van  Boxtel. De     bovengrond, tot 40 cm-mv, bestaat uit matig fijn, matig humeus
                   zand. In de rest    van  de boring is matig fijn zand aangetroffen.
              e    B13D0235: de maximale          boordiepte bedraagt 5,50      m-mv.   De eerste 2,20 meter van de boring
                   behoort tot het    Laagpakket van Wierden van de Formatie van Boxtel (dekzand), daaronder is
                   geen nader onderscheid gemaakt binnen de Formatie van Boxtel. Hoewel er lithologisch gezien
                   sprake is van diverse lagen, bestaan ze allemaal uit matig fijn zand.
              oe   B13D0242: binnen deze           boring   is tot  0,40  m-mv fijn, matig humeus zand     aangetroffen   dat
                   overgaat    in een  laag  zeer  fijn zand  van   10 centimeter dikte. Onder het  zeer fijne zand komt tot
                   1,0 m-myv matig fijn zand voor. Tussen 1,00 en 1,50 m-mv is het zand matig grof en zwak
                   grindig. Vanaf 1,50 m-mv tot het einde van de boring op 4,50 m-mv is opnieuw sprake van matig
                   fijn zand. Het gehele pakket is tot de Formatie van Boxtel, Laagpakket van Wierden gerekend.
              e    B18B0005: deze boring is tot 14,00 m-mv doorgezet. De afzettingen die tot 12,00 m-mv
                   voorkomen behoren tot e Formatie van Boxtel. Daaronder is sprake van de Formatie van Peelo.
                   Tot 0,15 m-mv is het fijne zand sterk humeus. Dit gaat over in een laag zeer fijn zand dat tot
                   0,65 cm-mv aanwezig is. Tussen 0,65-0,95 cm-mv is veen aanwezig. Onder het veen is het
                   zeer fijne zand siltig. Dit pakket gaat op 8,50 m-mv over in fijn, sterk grindig zand. Dit loopt door
                   tot het einde van de Formatie van Boxtel. Het zand dat tot de Formatie van Peelo gerekend
                   wordt, is zeer fijn en siltig.
              oe   B18B0107. deze boring is tot 3,20 m-mv doorgezet. Tot 0,90 cm-mv zijn de afzettingen van de
                   Formatie van Boxtel ingedeeld in het Laagpakket van Wierden. Daaronder is binnen de
                   Formatie geen nader onderscheid gemaakt. Tot 0,50 cm-mv is er fijn, matig humeus zand
                   aanwezig. Dat gaat over in een 20 centimeter dikke laag zeer fijn zand. Tussen 0,70 en 0,80
                   cm-mv is er sprake van leem met daaronder 0,90 m-mv een laag zeer fijn zand. Dit is tevens
                                                                         tot
                   de ondergrens van het Laagpakket van Wierden. Tussen 0,90 en 1,30 cm-mv is opnieuw sprake
                   van een leempakket, dat in dit geval op 1,00 m-mv door een 5 centimeter dik veenlaagje
                   doorsneden wordt. Vanaf 1,30 cm-mv is het aangetroffen zand siltig en matig fijn. Dit pakket
                   loopt door tot het einde van de boring.
              e    B18B0110: deze boring heeft een boordiepte van 3,60 m-mv. Tot 0,40 cm-mv is er sprake van
                   antropogeen opgebrachte grond (fijn, matig humeus zand). Onder het zand is tot 0,90 cm-mv
                   sprake van veen, behorende          tot de Formatie van Boxtel, Laagpakket van Singraven. Vanaf 0,20
                   cm-mv is er geen verder onderscheid gemaakt in Laagpakketten en zijn alle lagen tot de
                   Formatie van Boxtel gerekend. Onder het veen is een 10 centimeter dik leemlaagje
                   aangetroffen. Daaronder is tot 2,30 m-mv sprake van matig fijn zand, dat overgaat in matig fijn,
                   zwak grindig zand.
              o    B18B0115: vanaf 0,40 cm-mv is fijn, matig humeus zand aanwezig, met daaronder een 20
                   centimeter dikke laag matig fijn zand. Deze twee lagen worden tot het Laagpakket van Wierden
                   van de Formatie van Boxtel gerekend. Hieronder is tot het einde van de boring op 3,60 m-mv
                   sprake van matig fijn zand dat eveneens tot de Formatie van Boxtel behoord.
              oe   B18B0118: bij deze boring is tot 0,20 cm-mv een laag matig humeus, fijn zand aanwezig. Het
                   betreft antropogeen opgebrachte grond. Tussen 0,20 en 0,70 em-mv is er sprake van veen van
                   de Formatie van Nieuwkoop, Laagpakket van Griendtsveen. Onder het veen is tot het einde
                   van de boring een laag matig fijn zand aanwezig. Tot 2,00 m-mv wordt dit zand tot de Formatie
                   van Boxtel, Laagpakket van Wierden gerekend. Daaronder wordt binnen de Formatie geen
                   verder onderscheid gemaakt in Laagpakketten.
              e    BHRO000000121261: deze boring is doorgezet tot 1,80 m-mv. Het verschil met de andere
                   boringen is dat bij deze boring de bodemhorizonten beschreven zijn, en niet de Formaties. Op
                   het maaiveld is loofstrooisel aanwezig. De bovenste 0,50 m-mv bestaat uit veraard of verweerd
         ">
            https://www.bodemioket.nl
         6
            www.  dinoloket.nl
         © Hamaland Advies,  Ambachitsweg 9b,  7021 BT Zelhem.                                                       18 van 54
                                                                                                                               0000000388
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>15265793
         Project      :  BO  en   IVO   Archeologie Plangebied Natuurbegraafplaats Laude, gemeente                  Westerwolde
         Kenmerk      :  DWS/ALG/HAMA/213125
                    zandig veen (ACw-horizont). Tussen 0,50                 en   0,60    cm-mv  is gliede veen    aangetroffen (C-
                    horizont). De rest van de C-horizont bestaat            uit zwak     humeus, leemarm tot zwak lemig zand.
         Uit de   boringen   in het dinoloket    blijkt dat  er  in het noordelijk deel van het plangebied geen sprake is van
         leem of   veen.   In het   zuidelijk deel  van  het    plangebied komt dit wel voor. Wanneer de boorpunten op het
         AHN geprojecteerd worden, blijkt dat alle boringen in de lagere delen van het landschap gezet zijn.
         Hieruit kan afgeleid worden dat het veen mogelijk alleen in de lagere delen van het landschap gestaan
         heeft, en dat de hogere delen hier als droge kopjes tussen hebben gelegen.
           5 05 0
           50 0
                                                                                                                   —
                                                                      a
                                                                  B18B0110
                                                                              (    .                          18
                                                                                                             0000124261
                                                                                     i        pe
           8
                                                                                                                     [+]
                                                                                Wessingtange
                                                                      a
                                                                    e                                      0    100    200 300   400m
                                                                                                           HE
                                                          272500
                                                                                      1
                                                                                    373000
                                                                                                   on
                                                                                                          EE,
                                272000
         Afbeelding     8: Uitsnede uit de kaart met           ondergrondse gegevens        en het plangebied    in het rode kader
         (dinoloket)
         © Hamaland Advies,    Ambachisweg 9b,     7021 BT Zelhem.                                                             19 van 54
                                                                                                                                         0000000389
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>15265793
             Project       :  BO   en  IVO   Archeologie Plangebied Natuurbegraafplaats Laude, gemeente                   Westerwolde
             Kenmerk       :  DWS/ALG/HAMA/213125
             Archeologie
             Het doel    van    dit onderdeel is     om   de bekende     en   potentiéle archeologische       waarden    van  het  plan-     en
             onderzoekgebied in kaart te brengen en op basis hiervan, samen met de landschappelijke gegevens,
             een archeologische verwachting op te stellen. Hierbij is gebruik gemaakt van het Archeologisch
             Informatiesysteem (Archis3) van de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed (RCE), de Archeologische
             Monumentenkaart (AMK) en overige relevante literatuur en bronnen. Aan de hand van deze gegevens
             is een   specifieke archeologische verwachting opgesteld.
         3.1 Bekende         archeologische         waarden
             In een   straal van 1 kilometer om het plangebied zijn een groot aantal vondstmeldingen gedaan en een
             aantal   archeologische onderzoeken uitgevoerd (zie Afbeelding 10). Binnen het plangebied zelf zijn drie
             vondstmeldingen gedaan en staan drie AMK-terreinen geregistreerd (zie Afbeelding 9). Hieronder
             worden de meldingen besproken.
             AMK-terreinen
             Het   plangebied      omvat twee AMK-terreinen          en een   deel van een    derde AMK-terrein:
                   eo   Terrein 7424 is       omvangrijk    en  de westelijke punt van het plangebied is hier onderdeel van. Het
                         betreft   een   Celtic field uit de  Bronstijd en |Jzertijd. Het terrein is gedetecteerd op luchtfoto’s en
                         ligt naast een urnenveld uit dezelfde periode. De wallen van het Celtic field zijn afgevilakt, maar
                         nog wel vondstrijk. Daarnaast kunnen door de venige lagen ook botanische resten aangetroffen
                        worden.”
                   o    Terrein 7427        en 7428 liggen volledig binnen het plangebied. Dit betreffen Celtic fields uit de
                         |Jzertijd/Romeinse Tijd. Het terrein is volgens de melding opgehoogd, wat ertoe leidt dat de
                         Celtic fields slecht zichtbaar zijn. Binnen de terreinen kunnen sporen van een bijbehorende
                         nederzetting worden verwacht.’®
             Rond het      plangebied zijn      meer    AMK-terreinen       aanwezig.   Het terrein 950 meter ten westen           van      het
             plangebied       bevat Celtic fields met een bijbehorende nederzetting uit de |Jzertijd (7431). Het terrein 650
             meter ten noordwesten van het plangebied (7388) betreft een es met mogelijk sporen van bewoning uit
             het Neolithicum daaronder.           Op   het terrein direct ten ocosten     van het plangebied (7423) zijn eveneens
             Celtic fields uit de Late Bronstijd/Vroege           IJzertijd  en een  bijbehorende nederzetting aangetroffen.’®. Op
             3 februari 2021 is de publicatie van            IEEE ocraadpleegd in de bibliotheek van het NAD te Nuis.
             Uit de bestudering van luchtfoto’s door KEZI      JJ                voor zijn proefschrift, is gebleken dat op luchtfoto’s
             uit 1932 en 1951 gebleken is dat op 1 kilometer ten zuidwesten van Sellingerbeetse Celtic fields zijn
             waargenomen?®. Uit de waarnemingen van de provinciaal archeoloog in 1988 is gebleken dat de Celtic
             fields niet meer zichtbaar zijn omdat het terrrein zou zijn opgehoogd ten behoeve van
             landbouwdoeleinden. Uit het veldbezoek               aan  de locatie   van  de Celtic fields door      IEEE.            5.1.2¢
             3 februari 2021        is  gebleken     dat het terrein bestaat uit       een   drassig bosgebied.        De locatie   van      de
             voormalige      Celtic fields is volledig begroeid met rijen bomen (gemengd bos) met een stamdikte van circa
             20-25    cm.    De bomenrijen staan 1,40 meter uit elkaar. Door het plangebied lopen enkele open paden
             met   een   breedte    van   circa 3 tot 4 meter. Er is geen zichtbaar         hoogteverschil     in het bosgebied,    waaruit
             een   vermoedelijke ligging       van de Celtic fields te herleiden valt.
             Onderzoeksmeldingen
                   e    2219338100 (750 meter ten noordoosten van het centrum van het plangebied): dit onderzoek
                         betreft een niet-rapportplichtig bureauonderzoek door Libau Steunpunt voor Monumenten uit
                        2007. Over dit onderzoek is verder geen informatie beschikbaar.?
                   oe   2021018100 (250 meter ten zuidwesten van het centrum van het                         plangebied): dit onderzoek
                         betreft   een   niet-rapportplichtig proefsleuvenonderzoek. Een rapport is niet beschikbaar, maar
                         er  is wel  een uitgebreide beschrijving in Archis3. Verwacht werd dat door de aanwezigheid van
             '7
                Archis3
             8
                Archis3
             9
                Archis3
             20
                Brongers, 1976,        96.
             21  https:/farchis.cultureelerfgoed. nlfzoekenenvinden/#/zaak/search/(zaak:       (fields: (zaakidentificatie:'2219338100%)).
             © Hamaland Advies,     Ambachitsweg 9b,    7021 BT Zelhem.                                                             20  van  54
                                                                                                                                                0000000390
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>15265793
         Project         BO       en      IVO   Archeologie Plangebied Natuurbegraafplaats Laude, gemeente                   Westerwolde
         Kenmerk       : DWS/ALG/HAMA/213125
                     een  wal op de locatie een verstrekte nederzetting uit de |Jzertijd aanwezig zou zijn. Dit bleek
                     niet te      kloppen, wel zijn enkele paalkuilen aangetroffen en verschillende houtskoolrijke plekken.
                     Daarnaast is             er mogelijk sprake van een kringgreppel. Tot slot zijn er in de proefputten Celtic
                    fields     aangetroffen. Het vondstmateriaal bestaat uit 52 aardewerkfragmenten uit de lJzertijd.??
               eo   2380382100 (700 meter ten noordwesten van het centrum van het plangebied): dit onderzoek
                     betreft een booronderzoek door de Provincie Groningen uit 1999. Er is maar weinig informatie
                     beschikbaar. Uit Archis3 blijkt dat er tijdens het onderzoek geen relatie met de aangrenzende
                     Celtic fields is aangetroffen en dat er geen andere antropogene indicatoren aanwezig zijn.?®
                                                                                    gl                --
                                              ah
                                             &                                            3
                                           ¥
            2                            ox
            a                         A
                                  AY
                          Tf
                         &                              7388
                       @
                        &
                     &
                   Q       2
                  A          4
            g
                             : 2}
            :                  :
                                =
                                  =
                                  LlFA                                    7427
                                     [os
                                    :
                                                                                   C2)
                                                                                  7428
                                               7424
            8
            I                                     a
                                                     |J
                                                                                                ~~
                                                                                     Wessihgtange
                          272000                              272500                     273000                       273500
         Afbeelding 9:    Uitsnede uit de kaart met AMK-terreinen met het plangebied binnen het rode kader                         (Archis3)
         Vondstmeldingen
               eo   2797282100               (1  kilometer ten zuidwesten       van het centrum     van   het  plangebied):   deze vondst is
                     gedaan             in 1938    bij een opgraving. Het betreft een onbekend aantal stukken handgevormd
                     aardewerk en              een klopsteen uit de lJzertijd. Daarnaast wordt er melding gemaakt van een niet
                     nader gespecificeerd                grondspoor.?
                    2928867100                 (950 meter ten zuidwesten van het centrum van het plangebied)                       ied): deze
                    vondstmelding betreft een onbekend aantal grondsporen uit de IJzertijd. Vermeld wordt dat het
                     mogelijk om Celtic fields gaat. Het terrein is zichtbaar verhoogd na de waarneming in de jaren
                     '80 van de twintigste eeuw.?®
                    2934188100 en 3140842100 (100 meter ten zuidwesten van het centrum van het plangebied,
                     binnen het plangebied): deze vondstmeldingen betreffen beiden een grondspoor uit de Late
                     Bronstijd           —
                                            [Jzertijd wat vermoedelijk een Celtic fields betreft. Verdere informatie wordt niet
                     gegeven.?®
         22  https:/farchis.cultureelerfgoed.nl/zoekenenvinden/#/zaak/search/(zaak.        (     (fields: (zaakidentificatie:'’2021016100' ))
         23
         24
             https:/farchis.cultureelerfgoed.nl/zoekenenvinden/#/zaak/search/(zaak:              po       (zaakidentificatie:'2380382100'")).
             hitps:/farchis.cultureelerfgoed .nl/zoekenenvinden/#/zaak/searchf/(zaak:(fields:(zaakidentificatie:'2797282100")).
         25  https./farchis.cultureelerfgoed.nlfzoekenenvinden/#/zaak/search/(zaak. (fields. (zaakidentificatie. '2928867100%)).
         26  https./farchis.cultureelerfgoed. nlfzoekenenvinden/#/zaak/search/(zaak: (fields: (zaakidentificatie:'3140842100")).
         © Hamaland Advies,            Ambachisweg 9b,     7021 BT Zelthermn. IEEEECEER                                                21 van 54
                                                                                                                                                 0000000391
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>15265793
         Project          : BO    en   IVO Archeologie Plangebied Natuurbegraafplaats Laude, gemeente                   Westerwolde
         Kenmerk          : DWS/ALG/HAMA/213125
                        2796918100        (100 meter ten zuidoosten van het centrum van het plangebied, binnen het
                        plangebied): deze vondstmelding betreft een hielbijl uit de Midden-Bronstijd. De melding stamt
                        uit 1979, verdere informatie wordt niet gegeven.?’
                        3053638100          (720 meter ten noordoosten van het centrum van het plangebied): deze
                        vondstmelding betreft een kokerbijl uit de Midden-Bronstijd. Verdere informatie wordt niet
                        gegeven.?®
                        3095548100          (830 meter ten noordoosten van het centrum van het plangebied): deze
                        vondstmelding omvat de vondsten van een opgraving uit 1939. Tijdens het onderzoek zijn Celtic
                        fields aangetroffen uit de Late Bronstijd/Vroege lJzertijd. Daarnaast zijn er een onbekend aantal
                        fragmenten handgevormd aardewerk, een klopsteen en een vuurstenen werktuig aangetroffen.
                        Deze dateren allemaal uit de Late Bronstijd/Vroege |Jzertijd.2®
                        2928883100 (860 meter ten noordoosten van het centrum van het plangebied): deze melding
                        gaat over een grondspoor uit de Late Bronstijd/|Jzertijd wat vermoedelijk een Celtic field betreft.
                        Verdere informatie wordt niet         gegeven.=°
                        2963850100 (895 meter ten zuidoosten van het centrum van het plangebied). deze melding
                        betreft een grondspoor uit de I|Jzertijd/Romeinse tijd en heeft betrekking op een Celtic field.
                        Daarnaast is      er een   onbekend aantal    ijzeren dissels uit dezelfde     periode aangetroffen.      3
                                                                2219338100          k
            5 05 0
                                                                                                          :
                                                                                                                   2380382100
                               :
            2                   &                                                            2796918100
            :                    3
                                 :
                   2797282100] £2928867100
                    4         4
                                                                                                              esnh          @
                      00            gi                                                                                 2928883100
                       2021016100
                                                                                                                          2963850100
            g                                    -
            yz                                 a J
                                                                                           —
                                                                                wessihglange
                                                                                                        0    250      500    750    1000
                                                                                                                                         m
                                                                                                        [
                                                                                                        E—
                                                                                                                               E—
                                                                                                               273500
                             272000                      272500                     273000
         Afbeelding 10: Uitsnede            uit de kaart met vondst-    en onderzoeksmeldingen        met het  plangebied      in het rode
         kader (Archis3)
         27     https:/farchis.cultureelerfgoed.nl/zoekenenvinden/#/zaak/search/(zaak:     (fields: (zaakidentificatie:'2796918100"))
         28     https:/farchis.cultureelerfgoed. nl/zoekenenvinden/#/zaak/search/(zaak:(fields:(zaakidentificatie:'3053638100%)).
         29
         https.//archis.cultureelerfgoed.ni/zoekenenvinden/#/zaak/search/(zaak (fields: (zaakidentificatie:'309554
         8100))).
         30
         https.//archis.cultureelerfgoed.nl/zoekenenvinden/#/zaak/search/(zaak. (fields. (zaakidentificatie. 2928868
         3100"))
         31
         https: //archis.cultureelerfgoed.nli/zoekenenvinden/#/zaak/search/(zaak. (fields: (zaakidentificatie:'296 365
         01007)
         © Hamaland Advies,          Ambachisweg 9b,  7021 BT Zelhem.                                                              22 van 54
                                                                                                                                             0000000392
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>15265793
             Project       : BO   en IVO Archeologie Plangebied Natuurbegraafplaats Laude, gemeente               Westerwolde
             Kenmerk       : DWS/ALG/HAMA/213125
         3.2 Bewoningsgeschiedenis
             De verschillende gegevens uit de bovenstaande overzichten kunnen we samenvoegen binnen                            een
             aantal     hoofdperioden van menselike aanwezigheid en activiteiten in dit gebied.                                 De
             bewoningsgeschiedenis         is globaal    onderverdeeld in de      periode v66r de Middeleeuwen      en de periode
             vanaf de Late Middeleeuwen tot           aan   de  huidige tijd. Voor de eerste periode zijn alleen   archeologische
             bronnen     beschikbaar;    voor   de tweede      periode tevens schriftelike en cartografische bronnen.        Deze
             laatste  categorie    bronnen wordt in het      volgende hoofdstuk nader beschreven (zie paragraaf 4.1).
             Steentijd (Laat-Paleolithicum-Laat Mesolithicum/Neolithicum)
             In het plangebied en de directe omgeving zijn geen vondsten gevonden uit de Steentijd. Het is echter
             mogelijk dat het plangebied in de Steentijd wel bewoond of anderszins geéxploiteerd is. De hogere delen
             van het landschap waren mogelijkerwijs geschikt voor bewoning, terwijl de lagere delen en de beek de
             mogelijkheid boden voor bijvoorbeeld foerageren.
             Bronstijd/lJzertijd
             In het plangebied is uit de Midden-Bronstijd een bijl bekend. Het gaat om een zogenaamde hielbijl, die
             volgens de geomorfologische kaart in het beekdal aangetroffen is. Direct ten oosten van het plangebied
             is uit dezelfde periode een kokerbijl gevonden. Landschappelijk gezien is deze afkomstig uit een viakte
             van ten dele verspoelde dekzanden, die hoger liggen dan het beekdal.
             Vanaf de     (Late) Bronstijd   en  in de   |Jzertijd zijn er in het  plangebied  en de directe  omgeving  meerdere
             Celtic fields aangelegd. Zonder uitzondering liggen deze raatakkers op de hogere delen van het
             landschap, direct grenzend aan de vroegere loop van de Ruiten Aa of aan een aftakking daarvan. In
             onderzoeken in de         omgeving van het plangebied zijn enkele paalkuilen en houtskoolrijke plekken
             aangetroffen. Ock is er mogelijk sprake van een kringgreppel, de greppel rondom een urnbegraving. Tot
             slot zijn de Celtic fields op diverse |locaties daadwerkelijk aangetoond. Vondsten bestaan uit fragmenten
             aardewerk uit de lJzertijd, een bevestiging van de datering. De nederzetting of nederzettingen die horen
             bij de Celtic fields bevinden zich voor zover bekend niet binnen het plangebied.
             Romeinse        tijd en Vroege Middeleeuwen
             Ook uit deze      periode zijn in en rondom het plangebied geen concrete vondsten bekend. Aan de hand
             van   archeologisch onderzoek dat in Westerwolde is uitgevoerd, blijkt dat het gebied in de (Midden)
             |Jzertijd verlaten werd. De eerste aangetoonde bewoning vindt weer plaats in de Middeleeuwen.®?
             Late Middeleeuwen-Nieuwe               tijd
             Vanaf de Middeleeuwen heeft zich in het beekdal dat door de gehele gemeente Westerwolde aanwezig
             is, een kleinschalig esdorpenlandschap ontwikkeld. Daaromheen is een rationeel, open
             heideontginningslandschap         ontstaan. In de Late Middeleeuwen          en  de Nieuwe  tijd was  het plangebied
             ‘woeste grond’. Begin 19° eeuw is duidelijk dat er in het grootste deel van het plangebied sprake is van
             veenheide. In de jaren 1920 en 1930 hebben ontginningen plaatsgevonden, de zogenaamde jonge
             heideontginningen.      Als  gevolg   hiervan is   een regelmatig landschap ontstaan. Dezelfde kaart uit de 19°
             eeuw    laat echter zien dat   een   klein  zuidwestelijk deel al eerder ontgonnen was en dat hier bouwland en
             weiland gelegen is. Aan de hand van het AHN kan herleid worden dat er meerdere paden door het
             plangebied gelopen hebben, die allemaal enigszins noordnoordoost-zuidzuidwest georiénteerd zijn.
             Op basis van historisch kaartmateriaal kan vastgesteld worden dat het plangebied niet bebouwd is
             geweest. De huidige oudste bebouwing aan de Borgerschapenweg 10, geen onderdeel van het
             plangebied, dateert uit 1938. Dit komt overeen met de periode waarin de ontginningen hebben
             plaatsgevonden.
             32
                https: Awww. kwaliteitsgidsgroningen.nl/westerwoldedandschap
             © Hamaland Advies,    Ambachitsweg 9b,   7021 BT Zelhem.                                                     23 van 54
                                                                                                                                    0000000393
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>15265793
             Project      : BO  en IVO Archeologie Plangebied Natuurbegraafplaats Laude, gemeente        Westerwolde
             Kenmerk      : DWS/ALG/HAMA/213125
         3.3 Archeologische verwachting
             Ten aanzien      van de archeologische verwachting voor het plangebied wordt gebruik gemaakt van de
             beschikbare     archeologische informatie. Tevens zijn voor de periode Late Middeleeuwen en Nieuwe tijd
             geschreven bronnen en historische kaarten beschikbaar. Alle beschikbare landschappelijke,
             archeologische en historische informatie zal gecombineerd worden tot een archeologisch
             verwachtingsmodel.
             3.3.1     Indicatieve Kaart    van   Archeologische    Waarden
             De IKAW®® geeft voor heel Nederland de trefkans aan op de aanwezigheid van           archeologische resten.
             Die trefkans is aangegeven in vier categorieén: een hoge, middelhoge, lage en        zeer lage trefkans. De
             kaart is   voornamelijk gebaseerd op       een   waardering  van bodemtypen     zoals weergegeven op de
             Bodemkaart      van Nederland 1:50.000. Deze Bodemkaarten reiken niet       dieper dan 1,20 meter beneden
             maaiveld    en hebben om die reden weinig voorspellende waarde voor dieper gelegen en/of afgedekte
             bodemtypen waarin zich archeologische resten kunnen bevinden. Daarnaast zijn deze kaarten niet
             specifiek gericht op beekdalen. Volgens de IKAW heeft het plangebied ter plaatse van het beekdal een
             hoge archeologische trefkans. De rest van het plangebied heeft een middelhoge trefkans gekregen.
             3.3.2     Steentijd
             De   hoger gelegen dekzandzones binnen het plangebied waren in de Steentijd geschikt voor
             (permanente) bewoning. Ter plaatse kunnen bijvoorbeeld resten van jachtkampjes of
             vuursteenbewerking aanwezig zijn. Deze zone krijgt daarom een hoge archeologische verwachting voor
             de aanwezigheid van steentijdvindplaatsen en nederzettingen van Neolithische boeren.
             In het beekdal zijn geen nederzettingslocaties te verwachten. Ook in de periode Laat-Paleolithicum          —
             Vroeg Neolithicum was dit te nat voor het vestigen van kampementen. De voor deze zone kenmerkende
             bodemtypen zijn veengronden en moerige gronden, zoals deze ook op de bodemkaart staan
             aangegeven. Deze landschapszone heeft een lage archeologische verwachting voor de aanwezigheid
             van nederzettingen. Wel kunnen op plaatsen waar deze lage en natte gebieden direct grenzen aan
             hogere en drogere (bewoonbare) zones resten aanwezig zijn van afvaldumps of rituele dumps. Deze
             grens is binnen het plangebied aanwezig, waarbij de hogere gebieden zich in het noordwestelijk deel
             bevinden. In deze natte gebieden kunnen tevens geisoleerd voorkomende depotvondsten aanwezig zijn
             en voorzieningen voor de visvangst en de jacht. Ook kunnen in de oude beeklopen resten van kano’s,
             visweren of fuiken aanwezig zijn.
             3.3.3     Bronstijd-Vroege     Middeleeuwen
             Binnen deze     periode kan een onderscheid gemaakt worden tussen de periode Bronstijd-lJzertijd en de
             periode Romeinse tijd-Vroege Middeleeuwen. Uit de Bronstijd-lJzertijd zijn in het plangebied op
             meerdere locaties Celtic fields bekend. Deze raatakkers hebben nabij een nederzetting gelegen, welke
             zich binnen het plangebied zou kunnen bevinden. Deze akkers zijn zonder uitzondering op de hogere
             dekzanddelen van het landschap aangetroffen. Voor deze delen geldt daarom voor de periode Bronstijd-
             |Jzertijd een hoge archeologische verwachting. In de lage delen worden geen nederzettingsresten
             verwacht, maar het kan niet uitgesloten worden dat er wel archeologische resten uit deze periode
             aangetroffen kunnen worden. Een voorbeeld is de in het beekdal aangetroffen hielbijl uit de Midden-
             Bronstijd.
             Voor de   periode Romeinse tijd-Vroege Middeleeuwen geldt een lage verwachting voor zowel de hoge
             als de  lage delen van het landschap. Voor de gemeente Westerwolde geldt dat er uit deze periode geen
             activiteiten bekend zijn. Het plangebied maakte (deels) onderdeel uit van woeste gronden, maar mogelijk
             is het gebied wel periodiek of seizoensgebonden bezocht geweest. De sporen van deze geisoleerde en
             zeer Kleinschalige activiteiten zullen niet of slechts zeer beperkt in het bodemarchief aanwezig zijn.
             3.3.4     Late Middeleeuwen-Nieuwe tijd
             Voor de   periode Late Middeleeuwen-Nieuwe tijd vormen de historische kaarten vanaf de late 17° eeuw
             een belangrijke bron. Op de oudst beschikbare kaarten ligt het plangebied (deels) binnen een zone met
             woeste gronden. Vanaf het begin van de 19% eeuw is er sprake van veenheide, hoewel er al deels
             ontginningen hebben plaatsgevonden. De grootschalige ontginning van het gebied heeft in de jaren 1920
             en 1930 plaatsgevonden. De kaarten tonen aan dat het plangebied nooit bebouwd is geweest en na de
             ontginning een agrarische functie heeft gekend. Later is het plangebied aangeplant met bos, waarvan
             het oudste deel rond 1960 dateert en het jongste deel rond 2000 gerealiseerd is.
             33
                hitps:/rce.webgispublisher.nl/Viewer.aspx?map=Archeologie %2Din%2D           Nederland
             © Hamaland Advies,  Ambachitsweg 9b, 7021 BT Zelhem.                                                24 van 54
                                                                                                                           0000000394
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>15265793
         Project         :  BO    en  IVO  Archeologie Plangebied Natuurbegraafplaats Laude, gemeente                   Westerwolde
         Kenmerk         :  DWS/ALG/HAMA/213125
         Archeologische           resten uit deze   periode  zullen   voornamelijk     bestaan uit   ontginningssporen,       resten   van
         agrarische activiteiten en oude (zand)paden. Oude perceelsgreppels of -grenzen kunnen eveneens
         aangetroffen worden. Vanwege het ontbreken van aanwijzingen voor historische bebouwing, geldt voor
         deze periode een middelhoge archeologische verwachting.
         Tabel 2:   Archeologische verwachting plangebied
           Periode                              Verwachting | Verwachte vindplaatstypen                 Verwachte     grondlaag (diepte)
           Tweede     Wereldoorlog              Laag            Kleinere objecten   en  structuren      In of direct onder de bouwvoor
                                                                zoals crashlocaties,   veldgraven       en  het esdek, tot circa 0,50 m-
                                                                en  onderduikholen                      mv
                                                                Ontginningssporen, resten van                   ;
           Late
           Nieuwe
                      Middeleeuwen
                     Tijd
                                             |
                                                Middielhoe 9
                                                                agrarische      activiteiten,
                                                                perceelsgreppels of -grenzen,
                                                                                                 oude
                                                                                                        Is SE igslenig ae home on
                                                                                                                                =
                                                                                                        Eo  —
                                                                restanten van (zand)paden
                  ;            i
                                                                                                        In   de   top  van  de natuurlijke
           Romeinse          Tid    -
                                       Vroege                     ;            ”
                                                Laag            Rituele deposities, losse vondsten                     vanaf circa 50 cm-
           Middeleauman
                                                                                                        Taner,
                                                Hoog            Celtic    fields,      resten     van|In de top van de natuurlijke
           Bronstijd   -
                           |Jzertijd                            nederzettingen,   rituele deposities | afzettingen vanaf, circa 50 cm-
                                                                (beekdal)                               mv
                                                Hoog            Jachtkampjes,         resten      van   |In de top van de natuurlijke
           Paleolithicum-Neolithicum                            nederzettingen,                         afzettingen vanaf, circa 50 cm-
                                                                vuursteenstrooiingen                    mv
         3.3.5       Kwalitatieve         archeologische verwachting
         De mate waarin het             archeoclogische bodemarchief (sporen en vondsten) bewaard is gebleven is sterk
         athankelijk van         de bodemgesteldheid (bodemtypen en hydrologische kenmerken) en post-depositionele
         formatieprocessen.            Tot deze |laatste   categorie   behoren zowel        natuurlijke  als  antropogene     invioeden.
         Natuurlijke processen, zoals een sterk meanderende beek en veenontginning en heideontginning
         hebben mogelijk op verschillende plaatsen het aanwezige bodemarchief verstoord of vernietigd. Op
         basis van een inschatting van het effect van deze genoemde factoren (bodemgesteldheid, bepaalde
         natuurlijke formatie processen en recente bodemingrepen) ontstaat een kwalitatieve archeologische
         verwachting. Hier gaat het vooral om een inschatting te maken van de eventuele gunstige
         conserveringsomstandigheden van eventueel aanwezige organische en niet-organische archeologisch
         resten.
         Voor het     plangebied geldt dat er aangegeven is dat het terrein zichtbaar opgehoogd zou zijn. Hiervoor
         zijn echter geen          aanwijzingen gevonden in de beschikbare bronnen en ook bij de huidige eigenaar is
         een ophoging niet bekend. Het is op voorhand dus niet vast te stellen of er sprake is van een afdekkende
         laag. Voor het gehele plangebied geldt daarnaast dat ontginning van heide en eventueel veen geleid kan
         hebben tot een verstoring tot in het archeologisch relevante niveau, dat zich direct onder het (oude)
         maaiveld kan bevinden. Het is dus vooralsnog niet mogelijk om een uitspraak te doen over de mate
         waarin de archeologische lagen eventueel verstoord zijn zonder dat aanvullend bodemonderzoek is
         verricht.
         In het beekdal is de conservering van organische en anorganische artefacten vermoedelijk goed
         vanwege de zuurstofarme omstandigheden. Organische resten zijn bijvoorbeeld leer, textiel en bot,
         welke niet bewaard zullen zijn gebleven in de zuurstofrijke dekzandgebieden. Anorganische artefacten
         zoals aardewerk zijn hier mogelijk wel goed bewaard.
         3.3.6       Archeologische verwachtingskaart
         Momenteel is           voor de gemeente Westerwolde geen archeologische verwachtingskaart                       beschikbaar. In
         het  bestemmingsplan zijn alleen de drie AMK-terreinen opgenomen; voor de rest van het plangebied is
         geen archeoclogische dubbelbestemming opgenomen. Een doel van het huidige onderzoek is een
         specifiek archeologisch verwachtingsmodel op te stellen voor het plangebied dat getoetst kan worden
         met aanvullende verkennende boringen die inzicht geven in de bodemopbouw in relatie tot de geplande
         bodemingrepen.
         © Hamaland Advies,        Ambachitsweg 9b,  7021 BT Zelhem.                                                              25 van 54
                                                                                                                                            0000000395
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>15265793
            Project     : BO   en IVO Archeologie Plangebied Natuurbegraafplaats Laude, gemeente            Westerwolde
            Kenmerk     : DWS/ALG/HAMA/213125
            Cultuurhistorie
            Binnen het veld     van  de cultuurhistorie worden     doorgaans    drie aspecten   onderscheiden: historische
            geografie (met name met betrekking tot het cultuurlandschap), de historische (stede-) bouwkunst (dat
            wil zeggen gebouwde structuren en elementen) en de archeologie. Archeologie is in het voorgaande
            hoofdstuk reeds behandeld. In de onderstaande paragrafen wordt ingegaan op de verschillende
            vormelementen en structuren, die het historische landschap hebben bepaald en de voor het gebied
            karakteristieke   gebouwde   elementen    en  structuren.
            De cultuurhistorische bureaustudie heeft tot doel       om   cultuurhistorisch relevante  elementen, structuren
            en  patronen in het gebied    en  landschap te inventariseren en beschrijven. Het onderzoek is met name
            gericht op een inventarisatie van aanwezige cultuurhistorische waarden die mogelijk bedreigd kunnen
            worden door de voorgenomen ingrepen. Het gaat hierbij om het patroon van o.a. verkaveling,
            bebouwing, wegen en waterlopen en de daarin voocrkomende bruggen en doorwaadbare overgangen
            (voorden en vonders).
         41 Historische kaarten
            De oudste kaart      waar het  plangebied    op  gedefinieerd   kan worden betreft de Kaart    van   Drenthe    en
            Westerwolde, door Cornelis Pijnacker uit 1634 (zie Afbeelding 11). Het dorp Laude wordt al aangegeven
            op deze kaart en direct ten zuidoosten daarvan bevindt zich het plangebied. De kaart van Pijnacker geeft
            geen verdere details ten aanzien van bewoning of wegen, het gebied wordt afgeschilderd als woeste
            grond. Op oudere kaarten zoals in de atlas van Guicciardini®* is alleen het bovenliggende dorp Sellingen
            afgebeeld   zonder verdere details.
            De   volgende kaart waar het plangebied bij benadering met iets meer details zichtbaar is, is de
            Hottingerkaart van 1773-1794.% Op de kaart is te zien dat in een deel van het plangebied de woeste
            gronden zijn omgezet tot een vorm van landgebruik (zie Afbeelding 12). Welke vorm wordt niet duidelijk
            op de kaart, maar vermoedelijk betreft het bouwland.
            Op het Kadastrale Minuutplan van 1811-1832 is voor het eerst echt iets zeggen over het plangebied.
            Bijna het hele plangebied valt binnen één perceel, nummer 649 (zie Afbeelding 13). Door dit perceel
            loopt ook een beek en is het in gebruik als veenheide. De beek betreft een aftakking van de Ruiten Aa.
            De westelijke punt van het plangebied ligt niet op dit perceel. In deze punt is sprake van een aantal
            rechthoekige percelen: 200 t/m 208 en 269 (zie Afbeelding 14). Deze groep percelen is gelegen op de
            ‘Slangenberg’. Dit is een klein hooggelegen gehucht bij Laude wat inmiddels onbebouwd is.
            In de onderstaande tabel worden de soort        percelen  en  eigenaren  beschreven   (zie Tabel 3).
            Tabel 3: Perceelsnummers Kadastrale kaart 1811-1832 met landgebruik         en eigenaar
              Perceelnummer                  Landgebruik                      Eigenaar
              200                            Bouwland                         Klaar
              201                            Bouwland                        Waarsing
              202                            Weideland                       Waarsing
              203                            Weideland                       Warring
              204                            Bouwland                        Warring
              205                            Weideland                        Heems
              206                            Weideland                        Grenning (?)
              207                            \Weideland                       Schuning
              208                            Bouwland                         Nyenhuis
              269                            Tuin                             Hesfe
              649                            Veenheide                       Algemeen
            *¥ De Kruijf et al. 2013
            35
               Versfelt 2003.
            © Hamaland Advies,  Ambachitsweg 9b, 7021 BT Zelhem.                                                     26 van 54
                                                                                                                               0000000396
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>15265793
         Project    : BO  en  IVO Archeologie Plangebied Natuurbegraafplaats Laude, gemeente         Westerwolde
         Kenmerk    : DWS/ALG/HAMA/213125
         Afbeelding 11: Uitsnede uit   de kaart  van  Drenthe  en Groningen   van  Cornelis Pijnacker, 1634 met het
         plangebied bij benadering in  het rode kader
         Afbeelding 12: Uitsnede uit de Hottingerkaart met het plangebied bij benadering in het rode kader
         © Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem. IEENENER                                        27 van 54
                                                                                                                      0000000397
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>15265793
         Project    : BO      en   IVO Archeologie Plangebied Natuurbegraafplaats Laude, gemeente                         Westerwolde
         Kenmerk    : DWS/ALG/HAMA/213125
              NY                               bi is
                                           @
                                           Wl
           g
           =
           i
                                         N
                                        a
                                         Ph
                                         e §
                                             _—
                                             -
           gS
          Ia
                                                        Z-  Zl .
                                                                      ps
                                                                     rf      ps
                                                                                                               0       50    100 150     200m
           2
                      272500.000                                           273000.000
                                                                                      z=
                                                                                      >,
                                                                                         ]
                                                                                                &
                                                                                                               EE.
                                                                                                                                  273500.000
         Afbeelding 13: Uitsnede uit de kadastrale            kaart van  het  oostelijk    deel  van het plangebied        binnen het rode
         kader (beeldbank.cuitureelerfgoed.ni)
                             :
              GQ
                                                                                                                                            ha
                                                                                             0        50      100            150         200   m
                                                                                       =
                                                                                             IE              aaa...
          72000.000                                                                                             272500.000
         Afbeelding 14: Uitsnede uit de kadastrale            kaart van  het  westelijk    deel  van het plangebied        binnen het rode
         kader (beeldbank.cuitureelerfgoed.ni)
         © Hamaland Advies,      Ambachisweg 9b,     7021 BT Zelhem.                                                                 28  van    54
                                                                                                                                                   0000000398
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>15265793
         Project      :  BO   en IVO     Archeologie Plangebied Natuurbegraafplaats Laude, gemeente                                         Westerwolde
         Kenmerk      :  DWS/ALG/HAMA/213125
         Deze    perceelverdeling      van      de kadastrale minuut is ook zichtbaar op de topografische kaarten die op het
         minuutplan volgen.       Vanaf de         topografische kaart van 1850 zijn er nieuwe percelen gevormd in het
         veenheidegebied in        de      vorm van     horizontale stroken          (zie Afbeelding 15). Ruim 50 jaar later verandert
         het kaartbeeld      van het     plangebied. Op         de kaart        van 1908 is     meer verkaveling te zien en delen van de
         heide zijn vervangen door grasland. Ook zijn er watertjes, paden en verhogingen zichtbaar. De beek die
         door het plangebied stroomt is ook nog steeds aanwezig (zie Afbeelding 16). Op de topografische kaart
         van 1922 is een grote verandering zichtbaar (zie Afbeelding 17). Het Ruiten Aa-kanaal is toen aangelegd.
         Dit kanaal vormt de noordwestelijke grens van het plangebied. In de loop van de jaren verandert er
         binnen het plangebied niet veel ingrijpends, enkel de percelering verschuift regelmatig en er worden
         afwateringkanalen gegraven. Rond de jaren '60 van de 20% eeuw verdwijnen de laatste stukken heide:
         in de loop van tien jaar wordt dit omgezet in bos. Vanaf het midden van de jaren '70 en "80 van de 205%
         eeuw is het plangebied voor een steeds groter deel in gebruik als bouwland, totdat het in het begin van
         de jaren 2000 bebost is en de huidige situatie is ontstaan.
          50 . 0
                                                                                                           —-3                                          oq
          8                                                                                                                                 a
                                                                                                                                                      .
                                                                                                                                                     is
          s
          7                                                                                                                                            Pi
                                                                                                                               :
                                                                                                                                                                    «4
                                                                                    Se,
                                                                                                                               ——
                                                                                                                                                     —
                                                                                                                                         —
                                                                                                                                             rr
                                                                                                                                       -y
                                                                                                                                                     _—       be
                                                                                                                                            *       Otis         AY
                                                                                                                                                L3         -
                                                                                                                                        .          "Le
          2
                                                                                                         /
                                           1]     -   =
                                                          =
                                                                                                 -
                                                                                                     ‘
                                                                                                            .    i
                                                                                                                    Hn
                                                                                                                         »
                                                                                                                                                        gy
                                           |         »                hk                       Ly                  |
                                        i
                                                WW         al’
                                                                                 +          Re         >      yo
                                         i
                  N
                                                                             .               i=
                                                                                                                   sd
                                                                              *               -                       Wy
                                                                      he
                                                                                          »
                                                                                 Ny                           -   4                                                    |
                 REP                          a.                                 Tn                                                             .
          =]
          a
                     Fy
                    ——        —
                                  "
                                   -
                                              -    -
                                                           .
                                                                Wad         BZA
                                                                                      8
                                                                                                   ta
                                                                                                                               0
                                                                                                                                         an
                                                                                                                                       100    200  300
                                                                                                                                                               y
                                                                                                                                                             400m
                                                                                                                           TT
                                                                                                                                 ——
          g                                         ]
                                 272000.000                      272500.000                    273000.000                        273500.000
         Afbeelding     15: Uitsnede uit de kaart        van   1850 met het plangebied in het rode kader                     (bron: topotijdreis.nl)
         © Hamaland Advies,    Ambachisweg 9b,        7021 BT Zelhem.                                                                                    29   van     54
                                                                                                                                                                         0000000399
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>15265793
         Project            :  BO      en     IVO        Archeologie Plangebied Natuurbegraafplaats Laude, gemeente                                                                                    Westerwolde
         Kenmerk            :  DWS/ALG/HAMA/213125
                                                                                                                                                                                                                   or
                                                                                                                                                                                             LEAT
                                                                                                                                                                                          fr                      =
                                                                                                                                                                                         oc
                                                                                                                                                                                                                  er.
                                                                                                                                                                                       \iilagpr                  |y
          50 . 0
                                                                                                                        ~
                                                                                                                                      Whig        |    }
                                                                                                                                                              1/1 V
                                                                                                                                                                   ACCT               TIT
                                                                                                                               273000.000                                       273500.000
                                                        i     -
                                                                                          LL     —
                                                                                 Q
                                                                                                           ’                                                           ©
                                                        !                                      —                                                                                      im
                                                                  .   AN                    ee
                                                                                                                                                                                          hy)
                                                                    >                   vy      ig
                                   “>
                                                           ELS
                                                            :
                                                                                          W hi
                                                                                                  =, ’
                                                                                                                 3
                                                                                                                   [LA
                                                                                                                             CS
                                                                                                                                                            :                                            =
          g
          2
                                .                          oe
                                                                  2
                                                                            .
                                                                                           Rb  al
                                                                                                       “zl
                                                                                                        Mg
                                                                                                                                =
                                                                                                                                                     4                                                                  —
          2
          in
                                                                           Sr    5                                 ms                                                                         :
                                                                            zs          =,
                                                                                                                                               Ei
                                                                                                                                                                                                                        b—
                            9,
                                                                                                                                                                            A
                                                                                                                   ,
                                                           15                                     a,                      ,
                                                                                                   “
                                                                                                                                                                                                              i
                                                                                                                             :
                                                   HO
                                              -
                                                                                     He
                      NY                                                                                                                                                  (
                                                  “al
                                                                               |
                                                )
                                                                 RY                                          oF
                                                                                                              *
                                                                                                                                                                                                  -
                                                        QZ
                                                                            -
                                             Wreoll           L771
                                                                                 :
                                                                                                                                                         7
                                                 z                                 n
                  AY Vii                  S                                                            o,
          a
                         /
                                 .       -         =
                                                                                                                                                          L
                                                                                                                                                                                                             3fy
                                                                                                                                                                                                                  8.7
          g                                CoM                         -
                                                                                                                   %
          b=}                                                                                                    E   =
                                                                                                                                                                         "
                                                                                                                                                                                                                      u
          B               =
                                                    8          \
                                                                         i
                                                                                                                                              LL
          uw     7,       =
                                                  Nn                                                                                                            ‘
                                                                                                                                                                                                                             |
                                             1                                                                                     be          x                                                                           Ek
                                                                                                                   =                       Bi
                                                                                                                                                                                                     -
                      I     >
                                                                                                                                         :
                                                                                                                                                                                                h
                                                                                                                                           =
                                                                      .
                                                                                                               ]
                                                                                        :                                             /
                                                                                                                                                       -
                                                                                                                                                       v
                                                                                                                                                ¥                  Ni                                                   os
                                                                                                                      nA                           |
                                                                                                                 8
                                                                                                                                                                    ll
                                                          0                                                                         "
                                                                                                                            i
                                                                                                                                        :
                                                                                                                                                                             ;
                                                                                                                                                                               4,  :
                                                                                                                                                                                                                        Wi
          8                                                                                                                                                                    —
                                                                                                                                                                                                                         -
          2
                                         3
                                                                                         7                                                                                                             TERY
          &                                3         ky                                                                                                                                                                 a
                                         N/a                                  a                                                :                                               ®                                     by
                     =
                              - a=                  |
                                                        Br       y         TLL
                    Dr                                                                                                                                                                        0     100  200 300     400m
                                                  Bras                                     re                                                                   2
                                                                                                                                                                          Ig
                                                2
                                   372000.000                                  272500.000                                      273000.000                                       273500.000                        274000.000
         Afbeelding           17: Uitsnede uit de kaart                        van         1922 met het plangebied in het rode kader                                                   (bron: fopotijdreis.nl)
         © Hamaland Advies,               Ambachisweg 9b,                    7021 BT Zelhem.                                                                                                                     30  van    54
                                                                                                                                                                                                                               0000000400
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>15265793
             Project      :  BO  en  IVO  Archeologie Plangebied Natuurbegraafplaats Laude, gemeente              Westerwolde
             Kenmerk      :  DWS/ALG/HAMA/213125
         4.2 Historische        geografie
             Westerwolde staat bekend als         een gebied met essen. De hoog gelegen dekzandkoppen waren geschikte
             plekken om een boerenbedrijf          te vestigen. Zodra de grotere essen dichtbevolkt raakten trok de lokale
             bevolking naar de kleinere dekzandkopjes en cultiveerden daar nieuwe landbouwgrond. Laude is een
             voorbeeld van zo'n essenzweemdorp. Het plangebied ligt echter niet op een dekzandkop- of rug, maar
             voornamelijk in een lager gelegen veen- en heidegebied. Deze gebieden werden niet verder gecultiveerd
             maar gebruikt als plaats om bijvoorbeeld schapen te laten grazen. De overige delen van het plangebied
             werden gebruikt als wei- en hooiland.*® Rond het begin van de 19 eeuw is het gebied voor het eerst
             ontwaterd door het graven van een aftakking van de Ruiten Aa. Dit in combinatie met de aanleg van het
             Ruiten-Aa-Kanaal zorgde ervoor dat het plangebied ontgonnen kon worden. Dit gebeurde in de
             zogenaamde ‘jonge heideontginningen’, wanneer de heideplaggen en mest niet meer nodig waren voor
             de landbouw door de uitvinding van de kunstmest.
             Water
             Binnen het     plangebied is zoals eerder vermeld een aftakking van de Ruiten Aa aanwezig. Deze rivier die
             ten westen     van het plangebied ligt was voor een lange periode verantwoordelijk voor waterafvoer in de
             wijde omgeving.       De  aftakking van   de Ruiten Aa is  voor het eerst zichtbaar op het Kadastrale Minuutplan
             van  1811-1831. Uit informatie       van  de  opdrachtgever blijkt dat deze door mensen gegraven is en ervoor
             zorgde dat het plangebied ontgonnen kon worden. Het wordt op de kaart aangegeven als een
             stippellijntje. Het is echter waarschijnlijker dat het hier een natuurlijke aftakking betreft, waarbij niet is
             uitgesloten dat deze in het (recente) verleden is vergraven®'. De loop van de beek verandert enigszins
             door de tijd heen, maar wordt halverwege de 20% eeuw rechtgetrokken. Dit gebeurt eerst deels, maar
             in 1975 is de aftakking volledig recht getrokken. Het Ruiten-Aa-Kanaal, dat is aangelegd in de jaren '20
             van de 20% eeuw, vormt de noordwestgrens van het plangebied en loopt van het zuidwesten naar het
             noordoosten. Dit kanaal nam de afwatering van het gebied over van de oude Ruiten Aa.
             Over de aftakking zijn verschillende bruggetjes gebouwd, waardoor het mogelijk is om het water over te
             steken. Deze zijn op verschillende historische kaarten zichtbaar vanaf de kaart van 1908. Ook zijn er
             met de aanleg van het Ruiten-Aa-Kanaal twee grote bruggen ontstaan aan de uiteinden van het
             plangebied. Naast de aftakking van de Ruiten Aa zijn er in de jaren '60 van de 20% eeuw verschillende
             afwateringskanaaltjes gegraven          om  de verschillende    percelen   te ontwateren. Deze   kanaaltjes  hebben
             een  noord-zuid oriéntatie. Tot slot is toen het      plangebied   in het begin van  de 20%" eeuw   bebost werd   een
             kronkelende      watergang    met  een  plas gegraven    om  de  afwatering   van het natte gebied  te bevorderen.
             Paden     en   wegen
             De eerste zichtbare        paden zijn te zien op de kaarten uit de 179¢ eeuw. Deze bevinden zich in het
             geperceleerde gebied op de Slangenberg. Of er binnen het gebied met heide ook paden hebben gelopen
             is niet aan  te tonen    maar  wel  aannemelijk   op basis  van   de AHN-beelden.    Op  de topografische  kaart  van
             1908 is te zien dat      er een  aantal   (zand)wegen zijn aangelegd        binnen het  plangebied.   Deze bevinden
             zich in het midden van het plangebied en lopen van het westen naar het oosten. Deze wegen blijven
             lang de basis van het wegpatroon binnen het plangebied. Pas vanaf de jaren '80 van de 20% eeuw
             worden deze wegen niet meer          afgebeeld,  dit hangt waarschijnlijk samen met de ingebruikname van grote
             stukken bouwland. Tijdens de         bebossing   van   het plangebied in de 21s eeuw zijn paden aangelegd die
             op dit moment nog aanwezig zijn binnen het plangebied. Naast de grotere wegen zullen er door de jaren
             heen kleine paden hebben gelopen, zoals over de heide en langs de percelen. Deze zijn echter niet
             zichtbaar op de      kaarten,  maar  wel op de   hoogtekaarten.
             Celtic fields
             Zoals in het    vorige hoofdstuk is beschreven, zijn er in het plangebied een aantal Celtic fields aanwezig.
             Celtic fields   zijn landbouwgronden bestaande uit lage walletjes die rechthoekige stukken land insluiten.
             Deze dateren vooral uit de [Jzertijd, maar komen ook voor in de Late Bronstijd en Romeinse Tijd. De
             aanzet voor het ontstaan van Celtic fields ligt vermoedelijk in de Bronstijd. Voor deze periode is het goed
             denkbaar dat er in de zandgebieden een landbouwsysteem ontstond waarbij verschillende arealen
             afwisselend werden gebruikt. In de [Jzertijd werd dit systeem gebruikt voor het realiseren van raatakkers.
             De karakteristieke akkers ontstonden door een intensieve exploitatie van een beperkt oppervlak. Nadat
             de arealen enige tijd niet bebouwd werden, werden deze opnieuw in gebruik genomen. De wallen van
             7°
                Westerink s.d.
             37
                Schriftelijke mededeling      van mw.            Geffen  van  Libau, d.d. 4 maart 2021.
             © Hamaland Advies,    Ambachitsweg 9b,  7021 BT Zelhem.                                                      31 van 54
                                                                                                                                    0000000401
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>15265793
         Project      :  BO  en  IVO  Archeologie Plangebied Natuurbegraafplaats Laude, gemeente                      Westerwolde
         Kenmerk      :  DWS/ALG/HAMA/213125
         de raatakkers      zijn  vooral  gevormd     en   gegreeid tijdens       de   opeenvolgende herontginningen           van    de
         huiskavels      —
                            er  ontstond    een   patroon    van   walvorming-bewoning-walvorming. Op basis van de
         perceelsvormen van de Celtic fields moet onderscheid gemaakt worden tussen de ontginningsfase en
         de beakkeringsfase. In de ontginningsfase zijn grote stripvormige elementen ontstaan die later, tijdens
         de de beakkeringsfase, in kleinere min of meer vierkante perceeltjes zijn onderverdeeld®. Hoewel er
         waarschijnlijk een technologische relatie bestaat tussen Celtic field- en het middeleeuwse es-systeem
         kon een chronologische continuiteit tot op heden nog niet worden aangetoond®®. Andere theorieén over
         het ontstaan van de wallen betreffen het deponeren van stobben, stenen en onkruid aan de randen van
         de akkers, en het verwijderen van uitgeputte akkergrond. Berekeningen voor Nederlandse Celtic fields
         hebben aangetoond dat er voor de walletjes meer grond nodig was dan het erbinnen gelegen
         akkerperceel kon leveren. Op basis daarvan en de in Noord-Duitsland gemeten hoge fosfaatwaarden
         van de grond in de walletjes, is geconcludeerd dat de wallen opgebouwd kunnen zijn uit grond van de
         akker zelf, mest, en eventueel plaggen die van een andere locatie afkomstig zijn.4°
         Om de akkers bruikbaar         te maken    en  te houden, is bemesting nodig geweest. De woonstalboerderijen
         uit de   Midden-lJzertijd   boden    vermoedelijk plaats     aan    12 tot 24 stuks vee, waardoor de vraag opkomt
         hoe de akkers bemest zijn. De mest van het vee,                         voornamelijk rund, werd mogelijk efficiénter
         opgevangen, maar het is zeker niet ondenkbaar dat er                    grond    voor   de akkers is    aangebracht, waarbij
         voornamelijk sprake geweest zal zijn          van  de  aanvoer van       plaggen.*'
         In de achttiende-eeuw werden Celtic fields ook wel ‘Romeinse legerplaatsen’ genoemd. Binnen de
         omwalling      en in de wallen zelf zijn archeclogische resten van de bijbehorende nederzettingen te
         vinden.*2 De Celtic fields die binnen het plangebied aanwezig zijn dateren uit de Late Bronstijd/IJzertijd.
         Ze zijn vooral in het centrum van het plangebied gelegen en zijn door J.A. Brongers in zijn proefschrift
         uit 1976 geidentificeerd op luchtfoto’s uit 1932 en 1951. Latere waarnemingen in 1988 door de
         toenmalige provinciaal archeoloog wijzen            uit dat de Celtic               ‘verdwenen’    zijn  onder een ophoging
         met   landbouwgrond“®.      Recente    waarnemingen      door    IEKEN.   Telos
                                                                                       mx
                                                                                               (Ed
                                                                                                    op de locatie (zie Afbeelding 18
         en   19) wijzen uit dat op de locatie van de Celtic fields      ——         is  van een    circa 20 jaar geleden aangeplant
         gemengd bos*. Er zijn tijdens het veldonderzoek                 geen      aan     het  opperviak   geen indicaties   voor    de
         aanwezigheid van een Celtic field aangetroffen.
         Tweede      Wereldoorlog
         Op   de Indicatieve Kaart     voor  Militair Erfgoed®® ligt   het  plangebied       in  een geheel   Nederland omvattende
         zone    waarbinnen resten kunnen worden verwacht van kleinere objecten en structuren. Hierbij kan
         gedacht worden aan crashlocaties, veldgraven en onderduikholen. Direct ten noordwesten van het
         plangebied ligt aan de overzijde van het Ruiten Aa-kanaal de O-lijn. Deze Nederlandse linie was een
         eenvoudig ingerichte vertragingslinie ter verdediging van de grens in de provincies Groningen en
         Drenthe. Tot deze linies behoorden ook de elders             gelegen Q-lijn en F-lijn.        In het Verliesregister staan in
         de   nabijheid   van  het plangebied    geen   viiegtuigcrashes gemeld.          4°
         38
            Brongers,     1976.
         39
            Brongers,     1976.
         90
            | ouwe   Kooimans et al. 2005
         41
            [ ouwe Kooimans et al. 2005
         42
            | ouwe Kooimans et al. 2005
         43
            Melding    door H.A.   Groenendijk, provinciaal archeoloog            van  Groningen.
         4
            Veldbezoek d.d. 03-02-2021.
         5
            www.ikme.n!
         Whttps.//verliesregister.studiegroepluchtooriog.         nifrs.php ?aircraft=&sglo=&date=8&location=Coevorden&
         pn=&unit=&name=&cemeltry=&airforce=&target=&area=_&airfield=
         © Hamaland Advies,    Ambachitsweg 9b,  7021 BT Zelhem.                                                               32 van 54
                                                                                                                                         0000000402
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>15265793
         Project    :  BO en  IVO   Archeologie Plangebied Natuurbegraafplaats Laude, gemeente            Westerwolde
         Kenmerk    :  DWS/ALG/HAMA/213125
         Afbeelding   18 Impressie   van het centrale deel   van het plangebied ter plaatse  van AMK terrein 7427. Foto in
         noordwestelijke richting.
         Afbeelding 19: Impre.           het     telijk deel van het plangebied.          hting het zuidoosten.
                                  x
                               S51 e van     oos                                 Foto ric
         © Hamaland Advies, Ambachisweg 9b,   7021 BT Zelhem.                                                     8 =© = uw <
                                                                                                                              0000000403
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>15265793
             Project      : BO   en  IVO Archeologie Plangebied Natuurbegraafplaats Laude, gemeente              Westerwolde
             Kenmerk      : DWS/ALG/HAMA/213125
             Aanbevelingen
         51  Inleiding
             De verzamelde informatie uit de        vorige  hoofdstukken wordt in dit hoofdstuk      gecombineerd    tot concrete
             adviezen     voor   archeologisch vervolgonderzoek         en  aanwijzing    van  dubbelbestemmingen        \Waarde-
             Archeologie     voor   delen  van   het  plangebied.   Hieronder wordt eerst      een  overzicht gegeven van de
             verschillende onderzoeksmethoden              die ingezet kunnen worden.              Inzet van     een    bepaalde
             onderzoeksmethode is afhankelijk van de specifieke archeologische verwachting                en de aard  en  omvang
             van  de voorgenomen        bodemingreep.
             Binnen het     gehele plangebied worden activiteiten uitgevoerd die negatieve gevolgen kunnen hebben
             voor  aanwezige archeologische waarden. Binnen de hogere delen van het landschap gaat het daarbij
             om de aanplant van bomen, het verwijderen van boomstronken, de aanleg van parkeerplaatsen
             (afhankelijk van de wijze waarop de parkeerplaatsen gerealiseerd worden) en het uitgraven van de
             graven. Binnen de lage delen van het landschap kunnen veranderingen in grondwaterstand, het
             aanleggen van stuwtjes en/of dammen en het verwijderen van boomstronken leiden tot aantasting van
             het bodemarchief. Ook aanplant van nieuwe bomen en struiken kunnen leiden degradatie van het
             bodemarchief. Bomen worden immers als stek (veertjes genaamd) geplant, maar groeien uiteindelijk uit
             tot volwassen bomen met een flink wortelgestel. Een eik heeft bijvoorbeeld een worteldiepte van circa
             Tm-mv.
             Het veldonderzoek       voor de archeologische    waarden welke niet in situ behouden kunnen worden bestaat
             uit diverse onderdelen binnen het gangbare proces van archeologisch veldonderzoek. Deze modules
             zijn vastgelegd in de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA, versie 4.1).
         5.2 Archeologische          waarden
             Bij het  opstellen van de definitieve inrichtingsplannen      wordt aanbevolen     om  te streven naar  behoud    van
             de  aanwezige archeologische waarden. Daar waar               deze waarden niet kunnen worden         ingepast,    zal
             veldonderzoek noodzakelijk zijn.
             Archeologisch onderzoekstraject
             Het     archeologisch veldonderzoek            kan     uitgevoerd worden         op    basis    van   verschillende
             onderzoeksmethoden. Hiervoor is het           gangbare traject vastigelegd     in de Kwaliteitsnorm Nederlandse
             Archeologie (KNA).       Het bureauonderzoek is het      vertrekpunt   voor  het veldonderzoek. De resultaten       en
             aanbevelingen      in dat bureauonderzoek     vormen    de uitgangspunten    voor  het vervolgonderzoek.
             Inventariserend veldonderzoek             —
                                                         verkennende fase
             Doel van het inventariserend veldonderzoek (IVO) in de verkennende fase is het in kaart brengen van
             de bodemopbouw en bodemgesteldheid binnen het plangebied. Hierbij wordt vastgesteld of er sprake is
             van  bodemverstoringen       en  of een  potentieel archeologisch     niveau nog intact is. Het  uitgangspunt voor
             het verkennend booronderzoek is          een  boordichtheid   van  6  boringen  per hectare. De   boringen worden
             gezet met een edelmanboor met een diameter van 7 centimeter en, indien nodig, met een guts met een
             diameter van 3 centimeter. Hoewel het opsporen van archeologische vindplaatsen niet het doel is van
             een verkennend booronderzoek, zullen de boorkernen wel gezeefd worden over een maaswijdte van 4
             millimeter, waarbij archeologische indicatoren (indien aanwezig) verzameld zullen worden.
             Inventariserend veldonderzoek             —
                                                         karterende fase
             Het doel    van   het inventariserend veldonderzoek         (VO)   in de karterende fase is het opsporen van
             eventuele    archeologische vindplaatsen.       De karterende    boringen   worden gezet als uit het verkennend
             booronderzoek blijkt dat er nog intacte bodems aanwezig zijn waarbinnen zich archeologische resten
             zouden kunnen bevinden. De karterende boringen worden alleen in die delen van het plangebied gezet
             waar   intacte bodems     aangetroffen zijn. Het uitgangspunt hierbij is dat er per intacte verkennende boring
             3 aanvullende karterende       boringen gezet worden. Deze boringen zullen verspreid rondom het boorpunt
             gezet   worden. Hiervoor     zal, indien mogelijk, gebruik gemaakt worden         van een   edelmanboor met       een
             diameter    van  10 of 12 centimeter. Indien dit niet    mogelijk is,  wordt  een edelmanboor met     een   diameter
             © Hamaland Advies,    Ambachitsweg 9b, 7021 BT Zelhem.                                                       34 van 54
                                                                                                                                    0000000404
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>15265793
             Project        :  BO   en  IVO  Archeologie Plangebied Natuurbegraafplaats Laude, gemeente             Westerwolde
             Kenmerk        :  DWS/ALG/HAMA/213125
             van   7 centimeter en, indien        nodig, een  guts met  een  diameter  van  3 centimeter  gebruikt. Alle boorkernen
             worden      gezeefd       over een     maaswijdte   van  4 millimeter    om   archeologische    indicatoren te kunnen
             verzamelen.
             Indien de uitkomst van het karterend booronderzoek luidt dat er binnen het plangebied archeologische
             vindplaatsen aanwezig zijn, zal in overleg met de opdrachtgever en het bevoegd gezag besloten worden
             wat de vervolgstappen zullen zijn. Deze stappen kunnen bestaan uit aanvullend archeologisch
             onderzoek, maar ook uit planaanpassing waarbij de archeologische vindplaatsen ontzien worden.
             Gravend onderzoek
             Veel     kleinschalige        archeologische vindplaatsen          zoals   kleinschalige jachtkampjes,      veldovens,
             urnengraven maar ook Celtic fields laten zich lastig opsporen met behulp van grondboringen of
             geofysisch onderzoek. Om dergelijke vindplaatsen op te sporen kan het noodzakelijk zijn om gravend
             onderzoek in te       zetten, bijvoorbeeld door middel     van   proefsleuven. Voorafgaand     aan  gravend  onderzoek
             dient   altijd   een  Programma       van  Eisen te worden    opgesteld,  dat  getoetst wordt door   (de adviseur   van)
             het   bevoegd gezag.
             Toevalsvondsten
             Voor alle delen van het plangebied waarvoor geen archeologische onderzoeksmethode is voorgesteld,
             is de uitvoerder van de graafwerkzaamheden degene die eventuele archeologische resten kan melden.
             Wanneer       bij  de  uitvoering onverhoopt grondsporen en/of vondsten worden aangetroffen, dient conform
             artikel 5.10     en  5.11  van de Erfgoedwet hiervan melding gemaakt te worden bij de RCE en de provinciaal
             archeoloog        van  Groningen, dr. M. Rooke.
         5.3 Fasering         veldonderzoek
             Voor de      uitvoering van het veldwerk is door de opdrachtgever aangegeven dat er een fasering kan
             worden     aangehouden. In eerste instantie zullen die gebieden die de aanduiding ‘natuurbegraafplaats’
             hebben gekregen in het bestemmingsplan onderzocht worden. Indien besloten wordt dat ook de rest van
             het plangebied door middel van booronderzoek onderzocht moet worden, kan dat in een later stadium
             gedaan      worden. In       overleg   met de initiatiefnemer   en opdrachtgever is bepaald dat alleen die delen
             onderzocht zullen worden           waar   daadwerkelijk bodemingrepen verricht zullen worden die een mogelijke
             aantasting vormen voor het archeologisch bodemarchief. In delen waar geen concrete bodemingrepen
             voorzien zijn, wordt geadviseerd een dubbelbestemming ‘Waarde-Archeologie’ op te nemen in het
             bestemmingsplan. Indien hier in de toekomst alsnog concrete bodemingrepen gaan plaatsvinden, zal
             hiervoor alsnog aanvullend (bodemjonderzoek verricht worden
         54  Aanbevelingen archeologisch vervolgonderzoek
             Op    basis  van    het bureauonderzoek adviseert Hamaland Advies             om  ter plaatse van   de daadwerkelijk te
             ontwikkelen delen          van  het  plangebied, aan te duiden als onderzoeksgebied (de blauwe kaders in de
             afbeeldingen) aanvullend archeologisch onderzoek uit te voeren. In eerste instantie volstaat een
             verkennend booronderzoek met enkele controleboringen om vast te stellen wat de bodemopbouw is en
             of de bodem binnen het plangebied intact is en te controleren op welke diepte de top van het dekzand
             aangetroffen wordt. Hierbij dient ook te worden meegenomen of de bodem in het verleden opgehoogd
             is, zoals de meldingen in Archis3 aangeven. Al hoewel een verkennend booronderzoek wel aanwijzingen
             kan geven dat de bodem verstoord is, kan met een verkennend booronderzoek niet de mate van
             intactheid voor een geheel plangebied worden bepaald en zal de eventuele noodzaak tot verder
             onderzoek afhangen van andere factoren (zoals aan of afwezigheid van kansrijke bodemlagen).4’
             Het uitvoeren        van een     uitvoerig  verkennend    en  karterend booronderzoek heeft       weinig toegevoegde
             waarde, omdat het plangebied bestaat uit bos, waardoor de bodem lastig doordringbaar is vanwege
             boomweortels        en  de  boorpunten niet nauwkeurig met GPS in te meten zijn. Het is in dit voorstadium met
             name van       belang     om  de diepte van het archeologische relevante niveau (top dekzand) vast te stellen in
             de te ontwikkelen gebieden. Het aantonen van Celtic fields door middel van grondboringen is niet goed
             mogelijk. Uit onderzoek van het Celtic field van Vaassen in de periode 1967-1969 door                 ie
             47
                 Schriftelijke mededeling        mw.           Geffen  van  Libau, d.d. 4 maart 2021.
             © Hamaland Advies,       Ambachitsweg 9b,  7021 BT Zelhem.                                                      35 van 54
                                                                                                                                       0000000405
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>15265793
             Project        : BO  en  IVO  Archeologie Plangebied Natuurbegraafplaats Laude, gemeente              Westerwolde
             Kenmerk        : DWS/ALG/HAMA/213125
             is   gebleken    dat Celtic fields alleen waarneembaar    zijn  als sprake  is van  goed geconserveerde podzolen,
             bijvoorbeeld onder een laag stuifzand. Bij het onderzoek van Caparie zijn proefputjes gegraven van 3 x
             5 meter verspreid over het Celtic field van Vaassen (zie Afbeelding 20). Daarbij zijn sporen van
             bodemvorming aangetroffen in de vorm van meerdere overstoven podzolen*®. Volgens Brongers zijn
             Celtic fields lastig op te sporen bij essen, bosgebieden en bij landduinen, maar wel op heidevelden4e.
                                                                           Afbeelding 20: Voorbeeld van een bodemprofiel uit
                                                                            het proefputtenonderzoek op het Celtic field in
                                                                            Vaassen, waarin de bodemvorming als gevolg van
                                                                            beakkering Zzichtbaar is in de vorm van donkere
                :                                                           humeuze banden die overstoven zijn met stuifzand
                i                                                           (Bron: Brongers, 1976).
                |b
               ——
         5.5 Conclusies
             Op       basis   van   de   bestudeerde     bronnen en beschikbare gegevens over de archeologische,
             cultuurhistorische       en  aardkundige waarden in het plangebied, zijn aanbevelingen opgesteld met
             betrekking tot behoud en bescherming hiervan. De voorgenomen inrichting tot natuurbegraafplaats kan
             in het plangebied aanwezige waardevolle locaties en vindplaatsen verstoren of vernietigen. In hoeverre
             de bodem reeds verstoord is door eerdere landbouwwerkzaamheden, het ophogen van het terrein en de
             aanplant van bos, zal bepaald moeten worden aan de hand van controleboringen.
             Op      basis van de resultaten van het bureauonderzoek adviseren wij om in de delen van het plangebied
             waar       daadwerkelijk sprake is van bodemingrepen dieper dan 30 cm-mv (de moderne bouwvoor)
             archeologisch vooronderzoek te verrichten in de vorm van inventariserend veldonderzoek door middel
             van       enkele controleboringen (verkennende fase,                BRL SIKB 4003, zie           Bijlage 1). Deze
             onderzoeksmethodiek is op 5 februari 2021 telefonisch afgestemd met de archeologisch adviseur van
             het bevoegd gezag (mw. IEEE      |                van Libau). Voorafgaand aan het verkennend booronderzoek
             is een Plan van Aanpak opgesteld dat ter toetsing is voorgelegd aan gemeente Westerwolde en mevrouw
                    5.1.28
         5.6 Toetsing conceptrapport               bureauonderzoek       en    Plan  van    Aanpak
             Op      4 maart 2021 is het     conceptrapport   van  het bureauonderzoek        en  het Plan van   Aanpak    voor  het
             verkennend booronderzoek namens gemeente Westerwolde getoetst door mw.                                      van  Libau.
             Behoudens enkele opmerkingen die in deze definitieve versie van het rapport zijn verwerkt               gaat mevrouw
                              akkoord met het selectieadvies     voor verkennende     boringen.
             45
                   Brongers, 1976, 46.
             49
                   Dit geldt uitsluitend voor heidevelden   die nog niet  afgegraven    of sterk  afgeplagd zijn  in het verieden.
             © Hamaland Advies,     Ambachisweg 9b,  7021 BT Zelhem.                                                        36 van 54
                                                                                                                                      0000000406
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>15265793
             Project      : BO  en  IVO  Archeologie Plangebied Natuurbegraafplaats Laude, gemeente                     Westerwolde
             Kenmerk      : DWS/ALG/HAMA/213125
             Resultaten verkennend booronderzoek
         6.1 Methode
             Het verkennend booronderzoek is op 17 maart 2021                uitgevoerd      door    IEEE    «wz   EEL [RPE
                                                                                                                             (senior  KNA
                                                                 ALI
             archeoloog / senior KNA prospector) en                          veldmedewerker)          conform de eisen       van de KNA
             versie  4.1, het Plan   van  Aanpak    en de BRL SIKB 4003.
             In  totaal  zijn verspreid    over    het  plangebied vijftien (15) verkennende boringen gezet met een
             edelmanboor met       een diameter   van  7 centimeter. De     boorpunten zijn met GPS (X-, Y- en Z-coérdinaten)
             uitgezet. Er was voldoende bereik voor de GPS, omdat er in dit jaargetijde nog geen bladeren aan de
             bomen zaten. De boringen zijn doorgezet tot maximaal 160 cm-mv, 40 centimeter onder het diepste
             toekomstige begravingsniveau. Dieper boren bleek niet mogelijk, omdat het grondwater zich op 125 cm-
             mv bevond en het sediment onder de grondwaterspiegel uit de boor liep®°. De boringen zijn zo verspreid
             mogelijk over het plangebied gezet. Het opgeboorde sediment is in het veld bodemkundig beschreven
             conform de NEN 5104 en de bodemclassificatie volgens De Bakker en Schelling (1989).
         6.2 Resultaten
             Geologie    en  bodem
             Voor de    ligging van de boorpunten wordt verwezen naar bijlage 3. De resultaten van de boringen (de
             boorbeschrijvingen) zijn separaat bijgevoegd. In bijlage 4 is een top-C-kaart opgenomen. Binnen het
             plangebied zijn twee hoofdlijnen te onderscheiden. Boringen in de eerste categorie hebben een deels
             intact bodemprofiel met een (zwak ontwikkelde) B-horizont (zie Tabel 4). Boringen in de tweede categorie
             zijn verstoord tot in de top van de C-horizont (zie Tabel 5).
             Tabel 4:  Bodemopbouw bij      een deels intact  bodemprofiel (boring 2)
               Diepte (cm    —
                               mv)                     Samenstelling                               Interpretatie
               0-25                                    Bruin, humeus, matig siltig, fijn | Ap1; bosbodem
                                                       zand met wortels
               25-55                                   Geel/bruin/roodbruin           gevlekt, | Ap2;,      geroerde     of   subrecent
                                                       matig siltig, fijn zand                     opgebrachte laag
               55-65                                   Oranje,      sterk      siltig,     iets | B;          Zwak          ontwikkelde
                                                       doorworteld, fijn zand                      inspoelingslaag
               65-140                                  Wit, zwak siltig, fijn zand                 C;     dekzand      (Formatie     van
                                                                                                   Boxtel,       Laagpakket          van
                                                                                                   Wierden)
             Tabel 5:  Bodemopbouw bij      een verstoord profiel   (boring 8)
               Diepte (cm    —
                               mv)                     Samenstelling                               Interpretatie
               0-25                                    Bruin, humeus, matig siltig, fijn | Ap1, boshodem
                                                       zand
               25-50                                   Geel/bruin         gevlekt,         iets  | Ap2;,    subrecent      opgebrachte
                                                       humeus, matig siltig, fijn zand | laag
                                                       met takjes
               50-95                                   Geel, zwak siltig, fijn zand met | C; dekzand (Formatie                       van
                                                       vanaf      75       cm-myv         veel | Boxtel,         Laagpakket          van
                                                       roestvliekken                               Wierden)
             Interpretatie:
             In boring 1, 2, 5, 6, 11, 12, 13, 14 en 15 is een (zwak ontwikkelde) B-horizont aangetroffen. Deze
             inspoelingslaag gaat geleidelijk over in de top van de C-horizont. In alle gevallen bestaat deze uit
             dekzand (Formatie van Boxtel, Laagpakket van Wierden). Het proces van inspoeling is van vrij ‘recente’
             0
                Er is tijdens  het booronderzoek geen       gebruik gemaakt      van een      zuigerboor.
             © Hamaland Advies,   Ambachitsweg 9b,  7021 BT Zelhem.                                                               37 van 54
                                                                                                                                            0000000407
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>15265793
         Project       :  BO  en IVO   Archeologie Plangebied Natuurbegraafplaats Laude, gemeente             Westerwolde
         Kenmerk       :  DWS/ALG/HAMA/213125
         datum, vermoedelijk nadat het bos is ingeplant op de voormalige akker. Alleen in boring 6 is een
         overstoven bodem aangetroffen. Dit betekend dat in de top van de natuurlijke ondergrond een B-horizont
         ontwikkeld is, welke vervolgens door dekzand overstoven is. In dit nieuwe pakket vormde zich opnieuw
         een B-horizont. Hierboven komt een geroerde of opgebrachte laag voor.
         In  boring 3, 4, 7, 8,    9  en  10 ontbreekt de B-horizont. De bodem is hier verstoord tot in de         top van  het
         dekzand. De overgangen tussen de afzonderlijke bedemlagen zijn scherp. De enige uitzondering hierop
         is boring 3. Hier is onder de geroerde of opgebrachte laag sprake van een waterbodem van sterk moerig-
         venig, kleiig, sterk siltig fijn zand met houtresten en plantenresten. Onder de waterbodem               is het in het
         gehele plangebied voorkomende dekzand aanwezig. Het dekzandpakket wordt alleen                           in boring 4
         doorsneden door een         laag grijze, zandige, iets roestige leem.  Deze   fluvioperiglaciale afzettingen worden,
         net als het     dekzand, tot de Formatie van Boxtel gerekend.
         Op grond van             de    onderzoeksresultaten        van   het  verkennend       booronderzoek     kunnen      de
         onderzoeksvragen        uit het Plan   van   Aanpak   als volgt beantwoord worden:
         1. Wat is de     bodemopbouw binnen          het plangebied?
         Tijdens    het booronderzoek        zijn er binnen de maximale boordiepte van 160 cm-mv geen akkerlagen
         aangetroffen      die kunnen duiden op een Celtic field. Dit geldt voor alle boringen, dus ook de boringen die
         ter  plaatse    van de AMK-terreinen zijn gezet. De bodemopbouw wordt hieronder verder beschreven.
         Boringen    met B-horizont
         Verspreid door het plangebied komen boringen voor waarin een (zwak ontwikkelde) B-horizont is
         aangetroffen (boring 1, 2, 5, 6, 11, 12, 13, 14 en 15). Vanaf het maaiveld is er sprake van een boshodem
         scherp daaronder een geroerde of subrecent opgebrachte laag. Dit laatste pakket gaat scherp over in
         de B-horizont. De top van deze inspoelingslaag komt op minimaal 25 cm-mv (boring 13 en 14) en
         maximaal 90 cm-mv (boring 12 en 15) voor. De overgang naar de onderliggende C-horizont verloopt
         geleidelijk. De top van de C-horizont komt in deze boringen voor op minimaal 35 cm-mv in boring 14 en
         maximaal 130        cm-mv   in boring   12.
         In  boring  6 is  een  overstoven bodem waargenomen (zie Afbeelding 21). Vanaf het maaiveld is eerst een
         bosbodem        aanwezig,   met daaronder een geroerde of opgebrachte laag. Deze laag gaat op 65 cm-mv
         scherp    over in de eerste inspoelingslaag (B1-horizent). De overgang naar de C1-horizont vindt op                  90
         cm-mv    geleidelijk plaats. Vervolgens gaat dit pakket op 100 cm-mv geleidelijk over in de B2-horizont.            De
         top van de C2-horizont is op 120 cm-mv waargenomen. Ook deze laatste overgang is geleidelijk.
         De   aanwezige jonge podzol          heeft zich ontwikkeld in dekzand    van   de Formatie  van  Boxtel, Laagpakket
         van   Wierden.
         Boringen    zonder B-hornzont
         In 6 van de 15 boringen ontbreekt de B-horizont (boring 3, 4, 7, 8, 9 en 10, zie Afbeelding 22). Ook deze
         boringen komen verspreid door het plangebied voor. Ter plaatse van het meest zuidoostelike AMK-
         terrein zijn zelfs alleen maar verstoorde bodems waargenomen (boring 7, 8 en 9). Bij de genoemde
         boringen gaat de bosbodem scherp over in een geroerde of subrecent opgebrachte laag, die scherp
         overgaat in de natuurlijke dekzandafzettingen. Deze zijn dus niet langer intact. De top van het dekzand
         is op minimaal 25 cm-mv (boring 4) en maximaal 105 em-mv (boring 7) aangetroffen.
         Boring   3 is de   enige boring   waar   tussen 60  en  135  cm-mv een waterbodem is     aangetroffen (C1-horizont).
         Deze bodem bestaat uit         bruin, sterk moerig-venig, kleiig, sterk siltig fijn zand met hout- en plantenresten.
         Boven de waterbodem is net als in de overige boringen sprake van een bosbodem en een geroerd of
         opgebracht pakket. De laagovergangen zijn scherp. Onder de waterbodem is dekzand aanwezig. De
         overgang tussen de C1- en C2-horizont is geleidelijk. De locatie van de waterbodem komt overeen met
         de voormalige loop van een zijtak van de Ruiten Aa, zoals te zien is op het AHN (zie Afbeelding 4).
         Volgens de bodemkaart is op deze specifieke locatie sprake van een meerveengrond op zand. Deze
         bodemsoort volgt op de kaart de loop van de zijtak van de Ruiten Aa zoals op het AHN te zien is.
         Meerveengronden hebben een niet-moerige bovengrond; er komt weinig humus voor maar wel veel
         organisch materiaal. De aangetroffen bodem is moerig-venig, maar vanwege het grote aandeel
         organisch materiaal wordt geredeneerd dat hier wel sprake is van een moerveengrond op dekzand.
         © Hamaland Advies,    Ambachitsweg 9b,    7021 BT Zelhem.                                                     38 van 54
                                                                                                                                 0000000408
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>15265793
         Project       : BO  en  IVO  Archeologie Plangebied Natuurbegraafplaats Laude, gemeente                 Westerwolde
         Kenmerk       : DWS/ALG/HAMA/213125
         Meerveengronden         werden ook ter      plaatse van   boring 7,   8  en 9 verwacht. De bodem is hier echter tot in
         de   top van de natuurlijke afzettingen geroerd               en/of  opgehoogd.     In de  geroerde lagen    komt geen
         organisch materiaal voor.
         2. Wat is de intactheid     van  het  bodemprofiel     binnen het     plangebied?
         Voor het antwoord op deze vraag wordt tevens verwezen naar het antwoord op vraag 1. In 5 van de 15
         boringen is een verstoord bodemprofiel aangetroffen, waarbij de B-horizont ontbreekt en de top van het
         dekzand niet     langer  intact is. In één   boring is een waterbodem waargenomen,            die scherp overgaat in de
         top   van   het dekzand. In de overige 2          boringen is een (zwak ontwikkelde)          B-horizont   aanwezig die
         geleidelijk overgaat in de C-horizont.
         De bodem is tot minimaal 25          cm-mv     (boring 4, 13 en 14) en maximaal 105 em-mv (boring 7) geroerd.
         Op basis van het booronderzoek            is het onduidelijk of de bodem geroerd is of dat er (ook) sprake is van
         opgebrachte grond.
         3.  Zijn, daar waar de bodem intact is, archeologische indicatoren aangetroffen die kunnen wijzen op                    de
         aanwezigheid van een archeologische vindplaats in het onderzoeksgebied? Zo ja, wat js de aard                           en
         diepteligging ervan?
         Hoewel dit niet het doel is         van een verkennend booronderzoek, zijn alle afzonderlike bodemlagen
         geinspecteerd op het voorkomen van archeologische indicatoren. Dit heeft geen vondstmateriaal
         opgeleverd. Tevens zijn er (binnen de maximale boordiepte van 160 cm-mv) geen overstoven of
         begraven akkerlagen aangetroffen die kunnen duiden op de aanwezigheid van een Celtic field.
         4. Zijn er archeologische lagen aangetroffen (cultuur- en afvallagen c.q.               ophogingslagen)? Zo ja,     wat is
         de aard, diepteligging en minimale en maximale dikte ervan?
         Tijdens    het verkennend booronderzoek          zijn geen archeologische lagen aangetroffen.
         5.In welke mate stemmen de resultaten             overeen    met de    verwachtingen?
         Op    basis   van  het bureauonderzoek          gold  een    hoge verwachting voor resten uit het Paleolithicum-
         Neolithicum. In theorie kunnen deze resten nog              aanwezig zijn in de top van het intacte dekzandpakket.
         De verwachting voor deze periode blijft derhalve             hoog.  Voor de   periode Bronstijd-lJzertijd gold een   hoge
         verwachting voor de aanwezigheid van Celtic fields. Tijdens het booronderzoek zijn binnen de maximale
         boordiepte van 160 cm-mv geen aanwijzingen gevonden voor (begraven of overstoven) akkerlagen uit
         deze    periode.  Voor deze    periode     kan de  verwachting,      binnen deze    boordiepte, worden   bijgesteld  naar
         laag.   De  lage verwachting     voor  de Romeinse      tijd  —
                                                                         Vroege    Middeleeuwen kan     gehandhaafd blijven.    De
         middelhoge verwachting         voor   de Late Middeleeuwen          en   Nieuwe  tijd kan worden   bijgesteld  naar   laag
         vanwege het ontbreken         van een    esdek.
         6. Is  er vervolgonderzoek noodzakelijk?          Zo ja, welke methode is hiervoor het meest        geschikt?
         In het  onderzoeksgebied zijn geen aanwijzingen gevonden voor de aanwezigheid van Celtic fields binnen
         de maximale       boordiepte van 160 cm-mv. In 9 van de 15 boringen is wel een (zwak ontwikkelde) B-
         horizont aangetroffen, die geleidelijk overgaat in de top van de C-horizont. De top van de B-horizont
         komt op minimaal 25       cm-mv en      maximaal 90     cm-mv voor.
         De   toekomstige graven worden binnen het onderzoeksgebied gerealiseerd en zullen tot maximaal 120
         cm-mv     uitgegraven worden. Hiermee wordt een potentieel archeologisch niveau doorsneden (overgang
         van B- naar C-horizont). Echter, in het onderzoeksgebied is sprake van bos, dat ook zal blijven bestaan.
         De individuele begravingen zullen voor een relatief klein opperviak van bodemverstoring zorgen.
         Bovendien heeft het booronderzoek aangetoond dat de verwachte akkerlagen van Celtic fields niet
         aanwezig zijn binnen 160 cm-mv, Hamaland Advies adviseert daarom om het plangebied tot 160 cm-mv
         vrij te geven voor de geplande graafwerkzaamheden.
         Wij wijzen erop     dat het advies    geldt voor het onderzochte deel van het plangebied (onderzoeksgebied).
         Indien   er in de rest  van  het plangebied toch structureel bodemingrepen plaats gaan vinden, zal ook daar
         een   verkennend     booronderzoek uitgevoerd moeten worden.
         © Hamaland Advies,    Ambachitsweg 9b,   7021 BT Zelhem.                                                         39 van 54
                                                                                                                                    0000000409
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>15265793
         Project    : BO  en  IVO  Archeologie Plangebied Natuurbegraafplaats Laude, gemeente          Westerwolde
         Kenmerk    : DWS/ALG/HAMA/213125
                               LAY
                                          ¢
                                                  Tx
                                  rg
                                    F
                                    al
                                                       a
                                                                               Re  g 3
                                                                                        RYE
                                                                                          3
                                                       >
         Afbeelding 21: Foto  van  het boorprofiel   van boring  6 met een begraven/overstoven podzolprofiel
             ERNE                              Al
                                                      PEAS TE ys             ACT
         Afbeelding 22: Foto  van  het boorprofiel   van boring  10 met een Ap-Ap2-C-horizont
         © Hamaland Advies, Ambachisweg 9b,  7021 BT Zelthermn. IEEEECEER                                     40 van 54
                                                                                                                        0000000410
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>15265793
               Project        : BO   en  IVO  Archeologie Plangebied Natuurbegraafplaats Laude, gemeente                   Westerwolde
               Kenmerk        : DWS/ALG/HAMA/213125
         Gebruikte bronnen
         Gebruikte literatuur
               Bakker, H. de & J. Schelling, 1989. Systeem        van bodemclassificatie    voor Nederland; de hogere niveaus. Wageningen.
               Berendsen, H.J.A., 2005. Landschappelijk Nederland.De fysisch-geografische regio’s. Assen
               Berendsen, H.J.A., 2008. De vorming          van het land,   inleiding in de geologie   en de geomorfologie. Assen (Fysische
               geografie van Nederland).
               Brongers, J.A., 1976;     Air Photography and     Celtic field research in the Netherlands. ROB Nederlandse OUdehden 6.
               Proefschrift. Amersfoort.
               Geffen, M. van, 2021; Schriftelijke beoordeling conceptrapport bureauonderzoek en Plan              van Aanpak  verkennende
               boringen Natuurbegraafplaats Laude te Sellingen, d.d. 4 maart 2021. Libau, Groningen.
               Kooi, P.B.    en  HA. Groenendijk, 1999. Grafheuvels cum Laude (Gr.). In. Paleo-aktueel 10, archeologie in 1998.
               Instituut voor   Archeologie, Rijksuniversiteit Groningen.
               Kruijf, T. de, E.J. Brink, P.J.J. van Dijk, S.J. de Groot, J.P.C.M. van Hoof, F.W.J. Scholten, B.H. de Vries, H.J. van
              Welsen en F. Westra, 2013. Atlas van historische verdedigingswerken in Nederland: Groningen, Friesland, Drenthe.
               Matrijs.  Utrecht.
               Kuipers S.F., 1991. Bodemkunde, Culemborg.
               Louwe Kooimans, L.P., P.W.          van   den Broeke, H. Fokkens        en  A. van   Gin.  2005. Nederland in de Prehistorie.
              Amsterdam.
               Schinkelshoek, J. en E. Goutbeek, 2020. Natuurbegraafplaats Laude. Ontwerp natuurbegraven nhabif Sellingen,
               gemeente Westerwolde. Natuurbegraafplaatsen van Waarde projectnummer 8807.
               Spek, T., 2004. Het Drentse esdorpenlandschap. Een historisch-geografische studie. Utrecht.
               Stiboka /   Rijks Geologische Dienst,     1977.  Toelichting   op de legenda   van  de geomorfologische  kaart van Nederland
               1:50.000, Wageningen        en Haarlem.
               Stiboka /   Rijks Geologische Dienst, 1983. Geomorfologische kaart           van Nederland 1:50.000,  Wageningen.
               Stiboka, 1976. Bodemkaart       van  Nederland 1:50.000      en toelichting op  de bodemkaart,  Wageningen.
               Tol, drs. A., 2006. Leidraad inventariserend veldonderzoek Deel: karterend booronderzoek, 30                     maart 2006
               vastgesteld door het CCvD Archeologie, Gouda.
              Versfelt, H.J. 2003: De Hottinger-atlas       van Noord-   en  Qost-Nederland, Groningen.
              Westerink, C. s.d De           essen   van   Westerwolde.     Beschikbaar via:     hitps:/www.deverhalenvangroningen.nl/alle-
               verhalen/de-essen-van-westerwolde.
         Geraadpleegde          websites
               http://izoeken.cultureelerfgoed.nl; Archis3 voor informatie over vondsten, onderzoeken, Bonneblad, minuutplan 1811-
               1832, geomorfologie, bodem, grondwater, rd-coérdinaten, hoogtekaart, kadaster
               https: /farchis.cultureelerfgoed.nl/#/ voor doen van melding
               https:/fahn.arcgisonline.nl/ahnviewer/ voor (aanvullende) hoogtekaartgegevens
               http://beeldbank cultureelerfgoed.nl voor OAT en verzamelblad
              www topotijdreis.nl voor informatie historische kaarten vanaf 1845
              www.dans.easy.nl        voor rapporten
              www.dinoloket.nl      voor  informatie over  ondergrondse boringen
               http: //www.bodemloket.nl voor bodemkwaliteitsgegevens
              www.ruimtelikeplannen.nl voor bestemmingsplaninformatie
              www.ikme.nl       voor gegevens   over  WOI|
              www.grondwatertools.nl voor de geologische           kaart
               © Hamaland Advies,      Ambachisweg 9b,    7021 BT Zelhem.                                                           41 van 54
                                                                                                                                              0000000411
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>15265793
              Project    : BO  en  IVO Archeologie Plangebied Natuurbegraafplaats Laude, gemeente Westerwolde
              Kenmerk    : DWS/ALG/HAMA/213125
         BIJLAGEN
              © Hamaland Advies, Ambachisweg 9b, 7021 BT Zelhem.                                         42 van 54
                                                                                                                   0000000412
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>15265793
         Project   : BO   en IVO Archeologie Plangebied Natuurbegraafplaats Laude, gemeente Westerwolde
         Kenmerk   : DWS/ALG/HAMA/213125
         Bijlage 1: Plangebied          met daarin aangegeven het         onderzoeksgebied
         © Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem
                                                                                                        0000000413
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>15265793
         Project       : BO   en   IVO Archeologie Plangebied Natuurbegraafplaats Laude, gemeente           Westerwolde
         Kenmerk       : DWS/ALG/HAMA/213125
               ®
               Legenda                                                               -
                                                                      5
                                                       {
                                                                                 i
                                                         :
                                                                                      :
               [= Plangebied                                                :
                                                                                              0    100    200   300  400m
               CJ Onderzoeksgebied                                                            |
                                                                                              —                    —
           272000                            372500                       273000                       773500
         Binnen het blauwe kader worden             natuurbegravingen gerealiseerd. In het rode kader wordt    een  gebouw
         gerealiseerd.    Binnen het zwarte kader het eerst te onderzoeken deel         van het plangebied.   Bron: dhr. B.
             EF. e-mail        van   26-01-2021
         © Hamaland Advies,     Ambachitsweg 9b, 7021   BT Zelhem
                                                                                                                            0000000414
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>15265793
         Project    : BO  en  IVO Archeologie Plangebied Natuurbegraafplaats Laude, gemeente Westerwolde
         Kenmerk    : DWS/ALG/HAMA/213125
         Bijlage   2: Overzicht       van    archeologische   en  geologische perioden
         © Hamaland Advies, Ambachitsweg 9b, 7021 BT Zelhem
                                                                                                         0000000415
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>15265793
         Project         : BO     en             IVO       Archeologie Plangebied Natuurbegraafplaats Laude, gemeente                                      Westerwolde
         Kenmerk         : DWS/ALG/HAMA/213125
            Qudercam
                                                                   Fs~hronostratgrafie                         MIS                     Lithostratgratie
              in  jarsn
                                                                                                                     Formaties: Naakiwik
                                                                             Holoceen                                { Manin), Nisuwskoop
                                                                                                                     {wean Echield (fluviatial)
                     11.768
                                                                                                  Late  Dryas
                     13.745
                                                                                                     {kaud)
                                                                            Laat                    Allarac
                                                                       Waichselhen                  { warm)
                     13.676
                                                                           {Laat                Vroege Dryas
                                                                         Galaciaal)                  {xaud)
                     a ES
                                                                                                     Baling
                                                                                                    { warm)
                     15.700
                            +
                                                          (yshijd)                                    Laat-
                                                                                                 Plengiaciaal
                     20000        La t                                    Mclean
                                                         Weichslen
                                                                                                                  ’
                                                    Laat               Weichselen
                                                                                          |
                                                                                                      Midden
                                                                                                 Fleniglaciaal
                                                                                                                  3     Farmatie
                                                                                                                          Wan
                     50.000
                                                                      (Pleniglaciaal)                                                               Formate
                                                                                                                      Eraftenneye
                                                                                                     Wroeg-     4  )
                                                                                                                                                       Wan
                                                                                                 Flenglaciaal                                        Biome
                     TE.000
                              ir                                                        y                      Sa
                                                                                       VIoeg-                   -
                                                                                                                                                              Formatie
                                                                                  Weaichselen                  EL                                               Van
                              Kwa                                                     i Wrosn-
                                         Pleistocan
                                                                                                                Eo                                            Beegden
                                                                                     Glacial)
                   115.000
                                                                                    Eamign                                               Eem
                                                                            wWarme periads)                                           Farmate
                    130.000
                            4
                                                                                                                                      Formatia
                                                                                                                                    van   Drama
                                                                              Saalien (istic)
                   FT00004                                                                                              Formate
                                                                                 HOlIsT&InEn
                                  Mid en Mid en
                                                                                                                          Wan
                                                                            fwarme perinda)                                Lirk
                   £140 0004                                                                                                          -
                                                                               &   =
                                                                                           1g
                                                                                                                                      Formats
                                                                             Estarian      (i  Ee B
                                                                                              ;
                                                                                                                                     van  Pasion
                   ERERILINE
                                                                                 Cramer &n
                                                                            warme periods)
                   £50.000-                                                                                             Formate
                                                                                                                          van
                                                                                                                        Sterna
                                  Vroeg Vroeg                                 Pre-Cromearnan
                 2
                    60) 004)
         © Hamaland Advies,             Ambachitsweg 9b,                         7021 BT Zelhem
                                                                                                                                                                       0000000416
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>15265793
         Project       :  BO      en    IVO       Archeologie Plangebied Natuurbegraafplaats Laude, gemeente                                       Westerwolde
         Kenmerk       :  DWS/ALG/HAMA/213125
                Cal, jaren         |i.    .
                                                                                                      Folan                       ”
                                                                                                                                              Archeologische
                 li Shr
                                       C jaren                       Chronostrat ’ grafie             isp
                                                                                                                        Ve   getatie               perioden
                                                                                                                                                    -          —
                           165                  [i] .
                                                                                                                                                  MNisuwes   tijd
                                                                                                                         Laois
                                                                                                                                                           Y
                                                                                                       id
                fs
                                                                                                                   a ken harelaar                       "
                                                                                                                                               Mid dele euvwen
                                                                                                                                                y
                                                           .               Sub atlanticum                            overhearsen
              £50                                           ©
                                                                                koeler                 Viol             haagbeuk               Romanza ti
                                                                                                                                                         :
                                                                                                                                                                 id
                                                           =
              a
                2                                                             vochtiger                         veel    culuurplanten
                                                                                                                  rogge, boekweit,                   lzertijd
                                                                                                        Va           korenbloem
              00d
                            LAE S            2650
                                                                                                        Wb                  oolos                  Bronstijd
                                                                                                                   aiken hazelaar
              2000                                                           Subboreaal
                                                                                koeler                               overheersen
                                                                                                                 beauk=1% imdoed
                                                                               dicpiar
                                                                                   a                    Ia
                                                                                                                        landbouw
                                                      H
                           37 55              sono    S| =
                                                      Slo
                                                                                                                         {graneny                 Maothicum
                                                      BS hel
              -
                £000                                       =                                                             Loofos
                                                                                                                                               :
                                                                             Atlamtficum                       ik, els       en hazelaar
                                                                                WET                     mn           overhearsen
              5300                                                             vochtig                            in Zuiden spelt
                                                                                                                 Ende     een   grote rol
                           Bly               Em
                                                                                                                   den awrhesrst                 Mesolthicum
                                                                               Boreaal                   Il
                                                                                                                                  ir
                                                                                                                 hazelaar, eik, ep,
                                                           on                  warmer                                    inde,
                           #240              san]           |S
                                                           <=                                                   eeratberk        65
                                                                                                                                 en later
                                                                             Prato                        |     den overhesrsend
              -
                BEDO                                                           Warmer
                         #1 THE             10.150
                                                                                                                   pakandechap
                                                                                    Late Dryas        win     |
                         12   a5            10/8004
                                                                                                                     ” IAS
                                                                      | aat-       Aller ad           LW 11
                                                                                                                   berkenbossen
                         13 675             11.800               Wiaichsaien
                                                                                                                            open
                                                                     {Laat-        rosge %  Diya5                                                            vs
                                                                                                                                            Laat-Palecificum
                         14025
                                            12.000                 Glacizal)                                       parklandschap
                                                                                                       LW 1
                                                           =                                                 | open wegetatie         met
                                                      <    =|                       Balling                             kruiden   en
                                                           r=]                                                      herkenbomen
                         15  70H            1300
                                                      21=]  =
                                                      ol
                                                      ol                                                              y
                                                      #2]           psddan                                       PELs           mE den
                                                         {
                                                            Bid
               ano
                                                      IE)        wocnscie
                                                                { Fleniglaciaal)
                                                                                                                 Eohseoren
                                                      be                                                                 SAETIdes
                         75 0h
                                                                    Vroeg-                                       pefoden methos
                                                                 Weichselen                                       en    penodan     met
                                                                    {(\Wroeg-                                     aan     subarctiach
                                                                   Glaciaal)                                      open      landschap
                      HS.
                             000                                             grmien                                       .
                                                                                                                                          Nid den-Paleolithicum
                      130.000                                           {warme penode)                                    losis
                                                      =
                                                      :
                                                      EE
                                                      Vl                 Saaben   {ijshjd)
              |
                500 098                               &
                                                      a
                                                      =
                                                      Ld                                                                                                      -   -
                                                                                                                                           Vroeg-Paedithicum
                                                     F
              Chroneetretigrafie      voor MoomdwestHEwopa valgens
                                                                              Zagwijn 1974) Wanderberghe (1555) en De Mulder & 4 2003) Uthestratioafie
              vialgens Ce Mulder « & 2003) Mariene isoloop stadium MIS) volgens Bassinet af a (15984) Almeaferische dates volgers Shaver ef al (15988)
              Zuretofieoboop calbratie (CwCal) verde 3.0 Bronk Ramsey (2003), ieegepect op bel Last-Vieicha                 den en bd Hoocesn
              Archedogeche pefodeindelng en ouderdom volgens de Riksdienst voor het Cudheidkundg Bodemonderzoek (ROS)
              Vege lztie bw       kt ydoere Berendeen (2000 Polenzores volgere B Woe & FP klden (2005)
         © Hamaland Advies,          Ambachitsweg 9b,               7021 BT Zelhem
                                                                                                                                                                    0000000417
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>15265793
         Project    : BO  en  IVO Archeologie Plangebied Natuurbegraafplaats Laude, gemeente Westerwolde
         Kenmerk    : DWS/ALG/HAMA/213125
         Bijlage   3:  Boorpuntenkaart
         © Hamaland Advies, Ambachitsweg 9b, 7021 BT Zelhem
                                                                                                         0000000418
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>15265793
         Project    : BO  en  IVO Archeologie Plangebied Natuurbegraafplaats Laude, gemeente Westerwolde
         Kenmerk    : DWS/ALG/HAMA/213125
                                                                                                            E
                                                                                                           o
                                                                                                           S
                                                                                                           ~N
                                                                                                           =
                                                                                                           rp)
                                                                                                           —
                                                                                                           o
                                                                                                         l ©
                                                                                                                  27350
                                                                                                           ye
                                                                                                           =
                                                                                                           LM
                                                                                                           ©
                                                                                                                  S
                                                                                                                  [om   |
                                                                                                                  RQ
                                                                                                                  ~
                                                                                                                  2
                                                                                                                  LM
                                                                                                                  ~
                                                                                                                  =~
                                                                                                                  ™~
                                                                                                        2
                                                                                                         ©
                                                                                                        Jc
                                                                                                     TREE
                                                                                                     N33       KN
                                                                                                     Shag
                                                                                                     cov     B%is
                                                                                                            oe  28
                                                                                                     oc        ll
                                                                                                     a   O08   al
                                                                                                      Deo
           005055                                        000055                             0056S
         © Hamaland Advies, Ambachitsweg 9b, 7021 BT Zelhem
                                                                                                                0000000419
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>15265793
         Project    : BO  en  IVO Archeologie Plangebied Natuurbegraafplaats Laude, gemeente Westerwolde
         Kenmerk    : DWS/ALG/HAMA/213125
          Boring | X-/Y-Coérdinaat | Z- Coérdinaat
          1         272.183 / 549.614 | 8,88 m+NAP
          2         272.243 1 549.687    |  9,29 m+NAP
          3         272.243 1549571      |  7,68 m+NAP
          4         272.711 /549.850     |  8,74 m+NAP
          5         272.753 1 549.827    |  8,68 m+NAP
          6         272.789 / 549.853    |  8,68 m+NAP
          7         272.885 /549.753     |  8,65 m+NAP
          8         272.947 1 549.751    |  8,70 m+NAP
          9         272.974 1549.795     |  8,73 m+NAP
          10        272.372 1549.715     |  8,51 m+NAP
          11        272.464   / 549.834  |  8,91 m+NAP
          12        272.602 / 549.846    |  8,99 m+NAP
          13        272.734 1 549.968    |  8,83 m+NAP
          14        272.831 /550.059     |  8,99 m+NAP
          15        272.940 / 549.990    |  9,38 m+NAP
         © Hamaland Advies, Ambachitsweg 9b, 7021 BT Zelhem
                                                                                                         0000000420
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>15265793
         Project     : BO en  IVO Archeologie Plangebied Natuurbegraafplaats Laude, gemeente Westerwolde
         Kenmerk     : DWS/ALG/HAMA/213125
         Bijlage    4.  Verstoringsdieptekaart
         In cursief staat onder het boorpunt   de exacte  verstoringsdiepte aangegeven
         © Hamaland Advies, Ambachitsweg 9b, 7021 BT Zelhem
                                                                                                         0000000421
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>15265793
           ©
          puejliH
                        Legenda
                        [1] plangebied
                        [J Onderzoeksgebied
                                                                                Hslusy 108(o1d
                                                                                -                    :
         ‘serpy    50 0  @   Boorpunten     i                                                        OF
                                                                                                     Us
                         ©   B-horizont
                                                                                SCLEZNIVYH/OTAM ap1aBl8gojbsuyea|ld
                                                                                                     OAl
        Bems)yoqui
         'q6
                        Verstoringsdiepte
                        Bl
                        9
                        |
                             25 cm-mv
                             35 cm-mv
                             45 cm-mv
          120.          "1   55 cm-mv
           19
                        | 65    cm-mv
           weyjez       ~ | 75  em-mv
                        || 85 cm-mv
                        Bl 95 cm-mv
                        Bl 105 cm-mv
                                                                                                 sie|dbagqnN
                                                                                                  ‘epneT
                                              Sy
                                                     |
                                                          0 50 100  150 200  m
                                                                                                 elusawh
                                                                                                     ap|omusI )
                                                        — 2s
                                                          |        2 aaa
                                                 272500                  273000
                                                                                                                    0000000422
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>15265793
         Project    : BO  en  IVO Archeologie Plangebied Natuurbegraafplaats Laude, gemeente Westerwolde
         Kenmerk    : DWS/ALG/HAMA/213125
         Bijlage   5:  Boorlegenda         en   boorstaten  (separaat bijgevoegd)
         © Hamaland Advies, Ambachitsweg 9b, 7021 BT Zelhem
                                                                                                         0000000423
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>15265793
           Project           : BO     en      IVO       Archeologie Plangebied Natuurbegraafplaats Laude, gemeente                             Westerwolde
           Kenmerk           : DWS/ALG/HAMA/213125
         SMART                                                                                                                   Boorstatenlegenda
          Classificaties    volgens    de   (Lutum+Siit)-Zand-Grind-drishosk         Classificatias     volgens   dé Lutum-Sill-Zand-drieh       oak
                                                                                       Kiel
                                 Bang,   ig
                                                                                         wy:
                                 BN,                                                                         Rp—
                                         Dede   Lonvihg
                                 Dred.   Mang 2g
                                 Onna,   ar      Javig                                   P22                 os    si
                                 Grind,   ules!  Jang                                                        —
            Grind als toevoeging
                                                                                         YL                  vm   manta
                                                                                         [J                  vm    wanes
                                                                                                             oF], Weng
                                                                                                             Lary, teak     img
          Classificaties voigens de OS-Lutum=(Silt+Zand)-driehoek
                                                                                                             ARG    mah
                                                                                                                           wkg
                                 Wife iad    aT vial                                                         card,  bes   wing
            Jann
                                                                                                             Jard   aiarit a
                                                                                                                             LL]
                                 Visa"   Iwill  Wha)
                                 ves"    lei wei
                                                                                                             Lee,    Dwgk  Tanag
                                 Vea     Dna   Jandig
                                                                                                             Lown    Wet J0dg
                                 Vea     (tas  Fav
                    f{
                                 Dwi    Tuas
                                                                                                             Gain)
             il                  malg Fume
                                 slere  Dumas
                                                                                                             Antal
                                                                                                              News
                                                                                                             Elabbean
                                                                                                                     na
          Laagaanduldingen
                                                                                                             Tage
                                     Lsag rarer KEG      | foe
                                                                geod aak )
                                     Proafuaul P|                                                            Besvang
            [ll
          Pailbuizen
                                     Bor ged #Qeniohef
                                     roams held      meray  lel
                                                                                                             Wik
                                                                                                             fii
                                                                                                                 es
                                                                                                             Awl
                 iv +1
                       liom
               Bh
               AN Nz       —
                                           Bevan  hal masivald
                                                                                     Monsters
                                                                                         |   Sond Gow d rode
                                                                                         [   at
                                                                                                                                 getekend voigens NEN 5104
           © Hamaland Advies,             Ambachitsweg 9b, 7021            BT Zelhem
                                                                                                                                                           0000000424
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>