<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>20873902
         Visie op het aanvragen           van een   RAV-code    voor  het toedienen van
         Magnesiumchloride            aan   koemest   om   de ammoniakuitstoot te reduceren
         Al  geruime tijd ligt   er  bij de  Noordelijke provincies een subsidieverzoek gerelateerd
         aan een     innovatie   van   de  bedrijven Nedmag en Farmin. Nedmag in Veendam wint
         magnesiumchloride (magnesiumzout) dat zich bevindt in een zoutlaag diep onder de
         grond. FarMin BV in Gorredijk is eind 2015 gestart met de verkoop van een 32%
         oplossing van dit magnesiumchloride en biedt daarnaast een doseerinstallatie voor het
         product.
         Beide    partijen hebben een systeem ontwikkeld waarbij op een gecontroleerde manier
         Magnesiumchloride wordt toegevoegd aan koemest in de mestkelder. Op deze manier
         zijn in experimenten de ammoniakemissies vanuit de stal met meer dan 50%
         gereduceerd. De subsidieaanvraag, via NOM, heeft nu betrekking op een onderzoek
         bij Dairy Campus, om een zgn. RAV-codering te krijgen. Dit is een wettelijk
         vastgesteld, vast reductiepercentage van de ammoniakemissie uit de stal. Inmiddels is
         het voortraject van het onderzoek gestart. Bij Dairy Campus wordt gewerkt aan het
         opstellen van proefopstellingen. Het daadwerkelijke meerjarige onderzoek moet op 1-1-
         2022 opgestart worden. Hiervoor is 900.000 euro nodig. De Provincie Groningen wil
         hierin investeren en wil graag samen optrekken met de andere twee provincies. Dit
         zou betekenen dat iedere provincie, dus ook Fryslan, 300.000 Euro zou bijdragen.
         Er  zijn  echter wel     mogelijke bezwaren tegen subsidiering van het RAV-traject:
          1.   Het  lijkt niet  goed mogelijk om én met de bodemkwaliteit/ actuele Mg-status van
               de bodem rekening te houden én een vast percentage ammoniakreductie te
               realiseren. Het laatste is wel nodig voor het verkrijgen van een RAV-code. Als
              voorbeeld: bij uitrijden van de verrijkte mest op land met een al (te) hoge Mg-
               status is het niet mogelijk om vooraf minder Mg aan de mest toe te voegen, want
               dan wordt de vaste (RAV) emissiefactor van het systeem niet gehaald. Minder
               stikstofreductie kan aanleiding zijn voor partijen om de RAV-status en
               emissiefactor     van   de innovatie  aan  te vechten.
          2.   Bij het   uitrijden van de mest komt de magnesium (Mg) op het land en in de bodem
              terecht. Op zich is Mg een voedingsstof          voor planten en gewassen, maar op
              termijn    zou   een  overmaat    aan  magnesium wel kunnen leiden tot onbalans in de
               bodemvruchtbaarheid en verslechtering van de bodemkwaliteit. Dit is
               desgevraagd ook het standpunt van een bodemkundige die actief is binnen het
               Friese Kennisconsortium Bodem. Wetenschappelijke onderbouwing m.b.t.
               eventuele de risico’s op langere termijn voor de bodemkwaliteit moet nog
              vastgesteld worden. Het zou meerdere jaren van veldexperimenten vereisen om
               daarmee een goed inzicht te krijgen.
                                                                                                    0000000140
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>20873902
                  3.   Het document ‘Module landbouwkundig en milieukundig onderzoek’ stelt dat ‘de
                       Mg gift weliswaar hoger is dan het noodzakelijke minimum, maar dat er geen
                       bovengrens staat aan de hoeveelheid Mg en dat we deze hoeveelheid
                       hoogstwaarschijnlijk kunnen doseren, zeker als de agrariér de Mg rijke mest zou
                       kunnen roteren over verschillende uitrij gebieden’. Er is misschien geen wettelijke
                       bovengrens aan de Mg-dosering, maar waar de bodemkwaliteit in het geding is, is
                       het wel wijs om het voorzorgsprincipe in acht te nemen, zeker gezien het slow-
                       release’ karakter van het gevormde struviet. De Friese Beleidsbrief Duurzame
                       Landbouw (en concept-) Landbouwagenda streven naar een Friese landbouw die
                       gericht is op een circulaire bedrijfsvoering, met oog voor een gezonde bodem en
                       een goede kwaliteit (grond)water. Het past daarbij om voorzichtig en kritisch om te
                       gaan met subsidievragen als de voorliggende (zie ook onderstaande “Nadere
                       toelichting Mg en bodemvruchtbaarheid”). Het nemen van een weloverwogen
                       besluit past het ook in het streven van de provincie(s) om integraal te werken en
                       dus niet louter te kijken naar stikstofreductie. Tenslotte is roteren over
                       verschillende uitrij-gebieden al snel geen optie meer als verschillende veehouders
                       uit de omgeving de innovatie toepassen en dat zou tevens een aparte
                       boekhouding vereisen.
                  4.   Het is een end-of-pipe solution die door sommige partijen minder wenselijk zal
                       worden gevonden.
                  5.   Eris nog onvoldoende onderbouwing aangeleverd van de marktniche/het
                       voordeel van deze innovatie t.o.v. andere nieuw technologieén zoals “N2applied”
                       of “Bio-NP” en het verdund uitrijden van mest en/of verdunnen in de mestkelder
                  6.   Binnen de provincie Fryslan is er nog een aantal andere redenen waarom het
                       financieren van een (onderzoeks-)project als hierboven omschreven niet prioritair
                       is.
         Mogelijk    alternatief    voor het aanvragen    van een  RAV-code
         Het nief subsidiéren      van  bovengenoemd traject om een RAV-status te verkrijgen voor het
         toevoegen van magnesiumchloride in de mestkelder houdt nog niet in dat er geen mogelijke
         niche meer zou zijn voor deze innovatie in Fryslan. Uitgaand van de bodemvruchtbaarheid
         i.p.v. de gewenste stikstofreductie bij het toedienen zou e.e.a. wel te verdedigen zijn binnen
         het Friese beleid. Hierbij zou de normaal benodigde (extra) Mg-bemesting dan niet via b.v.
         kunstmest worden toegediend, maar via verrijkte koemest. Dit scenario laat dus ruimte voor
         afzet van magnesiumchloride en, om de dosering af te stemmen op de vraag vanuit de
         bodem, ook voor toepassing van de doseerinstallatie. Ook blijft inzet binnen het Noordelijke
         (subsidie-)initiatief Laaghangend Stikstof-Fruit mogelijk.
         In plaats   van   zich te concentreren op de RAV-code     zou een  mogelijk  alternatief project zich
         kunnen richten op
         1. Nauwgezette wetenschappelijke          analyse van de bodemgegevens die er al liggen van
              bedrijven    die de  afgelopen 3 a 4 jaar al hebben deelgenomen, en de
              bodemvruchtbaarheid op hun percelen nauwlettend blijven volgen in de toekomst.
         2.   Opzetten van een praktijkpilot, waarbij de dosering van de magnesiumchloride wordt
              afgestemd op het bodem- en bemestingsadvies. Dit zou 0.a. een doseerinstallatie
              (Farmin) vereisen. Opzetten van een dergelijke pilot in de directe omgeving van een
              stikstofgevoelig N2000-gebied zou bovendien al viot tot meetbare resultaten kunnen
              leiden. (Analyse van MAN-) metingen binnen het N2000 gebied zouden ook deel kunnen
              uitmaken van het project.
         3.   Met deze opzet kan voor ca. 100k Euro waarschijnlijk al heel wat gerealiseerd worden.
         Nadere    toelichting Mg      en bodemvruchtbaarheid:
                                                                                                               0000000141
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>20873902
         Het  verstandigste lijkt het om niet zomaar   extra magnesium     toe te gaan dienen met  dierlijke
         mest teneinde ammoniakemissies te       reduceren,   maar   de bestaande   bemestingsadviezen
         voor  grasland en akkerbouw in acht te (blijven) nemen, zoals b.v.      geformuleerd in de
         ‘Adviesbasis  Bemesting’, zie ook www.bemestingsadvies.nl. De Adviesbasis meldt:
         1.  M.b.t. grasland: “Het is niet zinvol om bij hoge magnesiumtoestanden nog extra
             magnesium te verstrekken, bijvoorbeeld in de vorm van magnesamon (MAS). Het risico
             bestaat dan zelfs dat de calciumvoorziening van het gras in gevaar komt”. De vraag is in
             hoeverre dit ook kan optreden bij toediening van struviet/verrijkte mest, waaruit de Mg
             immers geleidelijk beschikbaar komt. Bij langjarig toedienen kan, door opbouw van een
             steeds groter wordend ‘reservoir’ aan struviet, wel steeds meer Mg vrijkomen op
             jaarbasis. Mogelijk zou dan een probleem kunnen ontstaan dat ook niet makkelijk meer te
             verhelpen is.
             Verder: “om in voor- en najaar, wanneer de beweidingsomstandigheden als regel
             ongunstig zijn, kopziekte te voorkomen, zal men veelal aanvullende maatregelen moeten
             nemen, vooral    wanneer zwaar    met stikstof en/of kali is bemest”. Hier zou een extra
             bemesting met Mg misschien wel passend zijn, maar de vraag is of struviet daarvoor
             geschikt is, vanwege het geleidelijk beschikbaar komen van de mineralen.
             M.b.t. de teelt van mais: “Let op dat u via bemesting (en dus ook bekalking) niet meer
             magnesium geeft dan dat nodig is volgens het bemestingsadvies. Magnesium kan ook
             nadelig werken op de bodemstructuur”.
             Op kleigronden en alluviaal zand heeft een bemesting met magnesium weinig effect, dus
             hier zouden misschien minder problemen te verwachten zijn.
                                                                                                             0000000142
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>