<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>20873460
         Fries-Gronings concept                             is wapen tegen                stikstofprobleem
         Een  snufje zout bij de       mest  en je bent zomaar      van een   deel  van je stikstofuitstoot verlost.         Dat is de
         oplossing    die het Friese FarMin       en  Nedmag     uit Veendam     samen    bedachten. In de       praktijk gaat de
         ontwikkeling      gewoon verder       en is het   natuurlijk lang  niet  zo simpel.
         Wat gebeurt er als je magnesiumzout toevoegt aan drijfmest? Dan krijg je een mest die de bodem
         verrijkt, waardoor gewassen als granen en grassen beter groeien. Zo begon het jaren geleden voor
                                 uit  Gorredijk. Hij richtte zijn bedrijf   FarMin op     naar   aanleiding    van   de  ontdekking       en
         hielp  intussen heel wat boeren met het verbeteren               van   de kwaliteit   van    mest.
         Maar:   aan    de  vinding bleken veel      meer    voordelen te zitten. Voordelen die verstrekkender                gevolgen
         hebben dan de kwaliteit          van  de bodem. De       behandeling    met   magnesiumzout blijkt namelijk             een
         effectief middel       om   de uitstoot  van   stikstof tegen te gaan. En dan is       er   ook nog milieuwinst omdat           er
         aanzienlijk    minder kunstmest        nodig   is. IEE        ,Boeren maken        zo  in  wezen   hun   eigen kunstmest,
         maar   dan zonder       nadelige   stoffen.”
         Voor   magnesiumzoutproducent Nedmag                  uit Veendam, dat al sinds het prille begin           van   FarMin de
         zoutleverancier is, maakt dat de techniek nog veel interessanter. Want                      samen    helpen het
         stikstofprobleem oplossen, dat           ziet het   Groningse bedrijf wel     zitten. En dus wordt        er inmiddels op
         flinke schaal getest met verschillende            doses,  technieken    en  behandelwijzen.
                                                          Ammoniak wordt struviet
         Met zout het       stikstofprobleem verkleinen dus. Dat klinkt onwerkelijk. Toch staat die schijnbare
         tovenarij   in   menig scheikundeboek gewoon beschreven. De magnesiummoleculen vangen de
         ammoniakmoleculen als het            ware.   Ze   vormen samen      het kristal struviet. Zo’n kristal is minder
         vluchtig   en   blijft in de bodem zitten. De       voor  gewassen     belangrijke magnesiummoleculen blijven
         langer beschikbaar. En het scheelt nogal             wat emissie.
                                 ontdekte die extreem        positieve bijwerking     van  zijn mestverbeteraar door zijn            neus
         in een   koeienstal te steken. Het rook          er stukken minder penetrant dan elders,            waar    zijn  zout nog niet
         door de mest       was   gemixt.   Betere   opbrengsten én      minder uitstoot dus. De eerste proeven op
         ‘pottenniveau’ toonden           aan dat meet de juiste      verhouding     mest-zout     een  uitstootreductie       van maar
         liefst veertig procent te halen        was.
         Dat  vraagt    om   verdere    ontwikkeling     en  grootschaliger   onderzoek. Dat        gebeurt ook,     op de    Dairy
         Campus     in Leeuwarden vooral. Daar staan twee              proefstallen.   Identiek zijn    ze. Zelfde
         omstandigheden, vergelijkbare            koeien erin. Door de mest in de        ene    stal te  ‘verrijken’   met
         magnesiumzout          en  die in de andere stal niet, kan exact gemeten worden welke voordelen                       er zijn.
                                                                    Filmlaagje
                     bouwde met verschillende partijen             een  geautomatiseerd doseringssysteem               voor   zijn zout,
         zodat   eenvoudig       de hoeveelheden aangepast kunnen worden                aan   de   omstandigheden.                      is
         namens     NedMag       nauw    betrokken    bij het project. ,,We zijn op de      goede     weg,  maar    ontdekten ook dat
         ‘in het echt’ toch anders is dan de labschaal. Je hebt te maken met                   meer    variabelen, die      ons  noopten
         het proces     aan   te  passen.”
         In eerste instantie werd het zout direct in de            mestput gemixt. Dat leverde opvallend weinig resultaat
         op. Dus maakten         IEE         Vos  en  de onderzoekers      aan   de Dairy Campus wat aanpassingen.
            CHER: Verse mest bevat de meeste
                      |                                       ammoniak, daarna vervliegt het snel.           Die  verse    laag valt elke
                                                                                                                                             0000000314
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>20873460
         dag bovenop       de mestput, dus           we   wisten: daar moeten             we   zijn, bij die toplaag.”       Het klopte. Sinds het
         magnesiumzout als           een    filmlaagje     over  de    verse     mest wordt       geneveld, schieten de resultaten
         omhoog.
         Dat ontgaat beleidsmakers ook niet. Die hebben immers heel veel te winnen                                       bij een    methode   om   de
         uitstoot   van  stikstof tegen te gaan. De             problematiek          houdt verschillende sectoren in haar greep, te
         beginnen     met de     agrarische        sector zelf. De      noordelijke provincies            en   het rijk kijken reikhalzend     uit
         naar   de resultaten. Ze trokken             gezamenlijk       de portemonnee            om    de verschillende fasen         van het
         onderzoek in Leeuwarden te ondersteunen
                                                            Rijk en    provincies enthousiast
         ,,Vooral veehouders          in de buurt       van   natuurgebieden           zitten te springen om een effectieve oplossing”,
               SECIS                pv            is adviseur landbouw
         zegt               RN EER        .
                                             Hij                                  bij de provincie Drenthe. ,,Hun bedrijfsvoering
         wordt echt     bedreigd.      In Drenthe        zijn twaalf stikstofgevoelige Natura2000-gebieden.                         Daar gaat het
         dus  om   heel veel     veehouderijen.”
         EE zelf melkveehouder, kende het product                                van   FarMin al. lk gebruik het als mestverrijker, als
                                                                                                       ,,
         uitstekend alternatief         voor     dure kunstmest. Toen ik             afgelopen oktober hoorde van het extra
         voordeel in het kader         van     de   emissiereductie, raakte ik            meteen enthousiast. Ook vanwege de
         relatieve eenvoud         van   het systeem. In mijn opinie               zou   dit moeten kunnen rekenen op subsidie, mits
         wetenschappelijk         is aangetoond dat het werkt                en    de toepassing        goed geborgd is.”
         Dat  borgen    is iets   waar    het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) ook goed op
         let. ,,Dat is €én    van    de  onderzoekspunten: hoe maak                   je het systeem zo dat je te allen tijde controle
         houdt   over   de   dosering?’’       Dat   vraagt LNV-beleidsmedewerker ESCH. Hij houdt zich bezig                                   met
         de  landelijke stikstofproblematiek. ,,Wij hebben hoge verwachtingen                                  van  het systeem. Ik vind het
         trouwens fenomenaal hoe                                         hiermee       bezig    is.  Hij haalt alles   uit de    kast, brengt
         technologie     uit de hele wereld hierheen              om     zijn doseersysteem            te verbeteren.”
                                                      Hoe    meer   reductieknoppen,              hoe beter
                    ziet veel voordelen.           ,,Als deze proef slaagt, dan            is het relatief     gemakkelijk       in bestaande
         melkveestallen toe te passen. Dat                 geeft  relatief      een  lage drempel         voor   melkveehouders         om  het op
         grote schaal    te gaan      gebruiken. Bij verdere goede testresultaten                        en breed gebruik verlaag je de
         stikstofdeken. Dat biedt aanvullende                  mogelijkheden.          Het kan      zijn dat dan minder grote investeringen
         in emissiearme        superstallen nodig zijn. Nog groter gedacht,                      zou    het  bij grootschalige toepassing
         mogelijk    een  alternatief kunnen betekenen                    voor een      kleine    vermindering       van    het   opkopen   van
         boerenbedrijven         in de   strijd tegen      de stikstof. Het wordt dan                een   lengte  breedte     verhaal; snel   op
         veel  bedrijven     een    beetje     reductie    verusus      op termijn grootschalige ingrepen                 op  een    beperkter
         aantal   bedrijven.     Subsidie? Zou kunnen. Het               hangt      er van    af hoe    je het gaat gebruiken. Wil je veel
         bedrijven    op korte     termijn verleiden          om   het   grootschalig        te gaan      gebruiken dan kan subsidie         een
         goede aanpak zijn. Bij         het kunnen toepassen              bij saldering      is subsidie niet      nodig    en   zal de groei van
         het  gebruik waarschijnlijk           minder snel gaan. Het mooie                van    dit middel is wel dat het als nevenoogst
         bodemverbetering           op  een     aantal    bedrijven geeft.         En die   prikkel    is op zichzelf    kennelijk    onvoldoende
                                                                    MH      Th              bhp                      ;         ;
         om   het  gebruik sneller       te laten      stijgen.
         LNV   kijkt kortom goed         mee     met het onderzoek.
                                                                                BE ,,We zijn ook benieuwd                     naar    de winst die
         behaald wordt met het            uitrijden      van  mest. Dat        zorgt  nu voor       pakweg     de helft   van  de uitstoot in de
         landbouw. In het        algemeen geldt natuurlijk:              we     zijn geinteresseerd         in alle mogelijkheden        om  de
                                                                                                                                                      0000000315
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>20873460
         emissie    terug  te dringen.      Hoe meer knoppen       we   hebben    om aan   te  draaien, hoe beter.     En dit zou
         weleens     een  mooie    knop kunnen worden.”
         Dat  uitrijden   van  mest hebben                   en  Vos  stevig op het netvlies. ,,Daar doen       we  in  wezen  al wat
         mee   door in de stal het magnesiumzout zijn werk te laten doen”, vertelt                   IEE        ,,De ammoniak in
         de  drijfmest verandert        al voor een   flink deel in struviet. Dat ben    je dus al kwijt voordat je      met de
         gierkar het land     op  gaat. Maar     we  kijken altijd   naar  wat nog   meer    kan.”
                                                               NOM denkt       mee
         5.12
                                 ‘zit’  namens    de  provincie Groningen       op het stikstofdossier.    Hij denkt ook dat de
         proef   in Leeuwarden weleens het           begin  van   iets heel moois kan     zijn. ,,Het kan de pijn serieus
         verlichten. Wat ik echt mooi          vind, is dat dit  een  voorbeeld is   van   Noordelijke   innovatiekracht die     aan
         serieuze    uitvoering wordt gekoppeld.          Dat is  onze  steun al waard. Voor       onze provincie   is stikstof niet
         zo’n groot    probleem     als   bijvoorbeeld   voor   Drenthe.   Wij hebben     maar    één klein Natura 2000-
         gebiedje, bij Vlagtwedde.          Maar  we   willen  natuurlijk  wel   bijdragen   aan  het verminderen      van  de deken
         van  stikstofuitstoot     over    het hele land.”
         Hoeveel winst het gaat          opleveren,   is nog niet   duidelijk. BEE ,»Hoe alles juridisch
         dichtgetimmerd wordt,           weten   we  ook niet   precies.   Maar   we  kijken  samen   met LNV    nu  al serieus  naar
         subsidiemogelijkheden           als straks mocht    blijken  dat de emissiereductiewinst groot is. Het is         simpel:
         als dit  werkt,  moet het      zo  breed  mogelijk uitgerold worden.”
         Om   bij  die uitrol te  helpen,     schoof cok de NOM aan, in de persoon            van                .,,In  een
         werkgroep bespraken           we   met alle  partijen het concept      en de  mogelijkheden. Ik kreeg al snel de
         voorzittershamer toebedeeld            en  kon de losse    ideeén, uitspraken     en   ambities smeden tot      een
         concreet, gemeenschappelijk plan. Duidelijk werd                zo precies   wat  we   wilden, wie het   zou   gaan
         uitvoeren    en  hoe alles betaald      zou  worden. We komen          nu maandelijks bijeen     om   de resultaten te
         bespreken     en  te  bepalen     wat de  strategische stappen verder zijn.”
         Struviet
         Door het binden       van   ammoniak, fosfaat        en  magnesium,      ontstaat struviet. Dat chemische proces
         vindt   plaats door het      mengen     van magnesiumzout met dierlijke mest. Het mineraal struviet bindt
         de  ammoniak,      met als     gevolg dat geurhinder, verzuring van het milieu en stikstofemissie beperkt
         worden.
                                                                                                                                      0000000316
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>