<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>20873956
      ARTS   C4
         ra— :
                0000000370
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>20873956
         Referaat
                    DW &   van   Dool K, 2021, Effect  MgCI2 verrijkte mest op bodem     en gewas  ,
                                                                                                     Nutriénten
         Management       Instituut BV,   Wageningen, Rapport 1867.N.21, pp. 20
         Rapport    in het kort
         Door   toevoegen     van  MgCl, aan mest ontstaat struviet. Een deel van de in de mest aanwezige
         ammonium wordt daarin          vastgelegd. Daardoor neemt de ammoniakemissie af. Wel neemt door het
         toevoegen van MgCl; aan mest het Mg-gehalte van mest sterk toe. Van belang is daarom na te gaan
         wat de effecten zijn van met Mg-verrijkte mest voor het milieu en de bodem- en de gewaskwaliteit. In
         deze studie wordt daar nader op ingegaan.
         © 2021     Wageningen,      Nutrienten  Management     Instituut NMI B.V.
         Alle rechten voorbehouden. Niets uit de inhoud mag worden             verveelvoudigd, opgeslagen in een
         geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, op welke wijze dan ook, zonder
         voorafgaande schriftelijke toestemming van de directie van Nutriénten Management Instituut NMI.
         Rapporten     van  NMI dienen in eerste instantie ter informatie     van de opdrachtgever. Over uitgebrachte
         rapporten, of delen daarvan, mag door de         opdrachtgever    slechts met vermelding van de naam van
         NMI worden gepubliceerd. leder ander gebruik (daaronder begrepen reclame-uitingen en integrale
         publicatie van uitgebrachte rapporten) is niet toegestaan zonder voorafgaande schriftelijke
         toestemming van NMI.
         Disclaimer
         Nutriénten    Management       Instituut NMI stelt zich niet aansprakelijk voor eventuele schadelijke
         gevolgen    voortvloeiend uit het    gebruik van  door of  namens   NMI verstrekte onderzoeksresultaten en/of
         adviezen.
           Verspreiding
           De   noordelijke provincies                                                                          digitaal
         Effect MgCI2 verrijkte mest op bodem en gewas
                                                                                                                         0000000371
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>20873956
         Samenvatting            en   conclusies                                          2
         1         Inleiding                                                              5
         2         Magnesium, plant en                dier en   bodem                    6
                   21      Magnesium     in de  plant                                     6
                   22      Magnesium     in het dier                                      6
                   23      Magnesium     in de bodem                                      7
         3         Toevoegen MgCl. aan                 mest                               9
                   31      Algemeen                                                       9
                   3.2     Emissiereductie via    MgCl2                                   9
                   3.3     De   landbouwkundige werking      mbt fosfaat                 10
                   34      Fosfaatneerslag    in de  mestopslag                          11
                   3.5     Hardheid    van water                                         11
                   3.6     Bodemstructuur                                                11
                   37      Interacties                                                   12
                   38      Samengevat                                                    12
         4         De   magnesiumbehoefte en                  balans in Noord-Nederland 14
                   4.1     De   magnesiumtoestand                                        14
                   4.2     De   magnesiumbalans      voor de melkveehouderij             16
         5         Discussie       en   aanbevelingen                                   18
         Literatuur                                                                     20
         Effect MgCI2 verrijkte mest op bodem  en gewas
                                                                                            0000000372
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>20873956
         Samenvatting                                   en      conclusies
         Door   MgCl; toe te voegen aan mest ontstaat er struviet. Daarbij worden magnesium en ammonium
         worden    gebonden aan fosfaat. Door deze reactie daalt het ammoniumgehalte in mest en daarmee
         neemt het risico op ammoniakemissie bij toedienen af, mogelijk wel met 30-40%. Met het toevoegen
         van MgCl; stijgt het Mg-gehalte van de mest. Het gevolg van MgCl, toevoegen aan mest is dat de
         toevoer van Mg naar percelen toeneemt en het bemestingsadvies voor magnesium op gras- en
         bouwland kan overtreffen. De vraag is wat de gevolgen zijn van een te hoge bemesting met
         magnesium vanuit oogpunt van bodemkwaliteit en milieu. Tegelijk is de vraag of het omzetten van
         gemakkelijk beschikbaar fosfaat in mest naar struviet gevolgen heeft voor de bemestende waarde van
         dierlijke mest en of er neveneffecten op kunnen treden bij de vorming van struviet.
         Op basis van het huidige doseringsvoorschrift blijkt dat er op mol basis ongeveer vijf keer zoveel Mg
         wordt   toegediend (op mol basis) dan dat er aan fosfaat aanwezig is. Daarmee stijgt het Mg-gehalte
         van mest van 1,2 naar 3,9 kg MgO per ton. Niet duidelijk is of een kleinere hoeveelheid ook volstaat om
         struvietvorming te realiseren. Een vraag bij vervolgonderzoek kan zijn om na te gaan welke overmaat
         aan Mg en of welke Mg-concentratie in mest minimaal nodig is om volledige struviet vorming te
         realiseren.
         Een hoger Mg-gehalte in mest is gunstig voor het Mg-gehalte van voorjaarsgras. Vaak is dit gehalte
         lager dan gewenst is voor hoog productief melkvee. Extra aanvoer van Mg via mest zal leiden tot
         hogere Mg-gehalten in gras. Een risico op te hoge gehalten is uitgesloten. Door het toevoegen van Mg
         ontstaat struviet, wat in feite een (Mg)NP-meststof is. Vooral op grasland mag een goede P-werking
         worden verwacht omdat de aanwezigheid van ammonium in struviet de opname van P stimuleert en
         de struviet in mest waarschijnlijk homogeen verdeeld is en aanwezig is in kleine deeltjes. Een goede P-
         werking is gunstig in het vroege voorjaar wanneer de bodemtemperatuur nog vrij laag is zeker voor
         percelen met een (vrij) lage fosfaattoestand (bijna 30%).
         Een   negatief effect     kan  zijn dat struviet in rundveedrijfmest bij langdurige mestopslag gaat neerslaan
         op de bodem       van  de   mestopslag. Monitoring moet uitwijzen of dit een reéel risico is. Ook leidt de
         toevoeging      van  extra   Mg aan mest tot een grote toevoer van magnesium aan percelen en daarmee tot
         meer uitspoeling van magnesium. De uitspoeling van Ca en Mg bepalen samen de hardheid van water.
         Verwacht wordt dat dit geen grote problemen geeft. Een grote Mg-aanvoer op kleibouwland kan er
         voor zorgen dat de Mg-bezetting van het kleihumuscomplex toeneemt. Een hoge bezetting kan leiden
         tot een sterker     zwelgedrag van klei en daarmee tot een slechtere bodemstructuur. Het risico hierop
         wordt   vooralsnog als laag ingeschat. Op grasland (klei, zand of veen) speelt dit niet. Daar is een dichte
         grasmat aanwezig met veel wortelmassa dat de grond bijeenhoudt.
         Op basis van het huidige doseringsvoorschrift stijft het Mg-overschot sterk. In Noord-Nederland
         bedraagt die 40- 60 MgO per ha op basis van de huidige landbouwkundige praktijk. Met het toevoegen
         van MgCl; neemt dat in de melkveehouderij met ongeveer 140 kg per ha toe. Kernvraag zou dan ook
         kunnen    zijn  of deze   hoge overdosering     aan  Mg  echt nodig is om  de gemeten emissiereductie te
         realiseren.    Mogelijk   volstaat de helft zonder dat het effect op de emissiereductie sterk daalt. Het
         balansoverschot op         perceelsniveau daalt daarmee sterk. Bovendien nemen de kosten voor de
         veehouder af      om   de emissie te    beperken via het toevoegen van MgCl... Mitigerende maatregelen zijn
         beperkt mogelijk.      In  de praktijk  worden   Mg-houdende minerale meststoffen toegepast. Deze kunnen
         achterwege blijven indien struviethoudende mest wordt toegepast. Dit kan in het geval van de
         Effect MgCI2 verrijkte mest op bodem   en gewas                                                               2
                                                                                                                         0000000373
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>20873956
         rundveehouderij 10-20 kg minder aanvoer van MgO opleveren. Bij akkerbouwmatige teelten kan dit
         nog beduidend hoger zijn. De combi van geen aanvoer van Mg via kunstmest en bijvoorbeeld een
         halvering van de MgCl; dosering kan het overschot op perceelsniveau van de berekende180 kg naar
         ongeveer een overschot van 100 kg per ha terugbrengen.
         Op basis   van   de  uitgevoerde    studie zijn geen grote nadelen  te verwachten voor het milieu en de
         bodemkwaliteit door het in overmaat bemesten             van percelen met magnesium. Er geldt echter nog wel
         een  ander criterium      en dat is om zo   efficient mogelijk om te gaan met grond- en hulpstoffen en
         specifiek vanuit de optiek van bemesting niet meer nutriénten geven dan strikt noodzakelijk is. Dit
         dient afgewogen te worden tegen het grote belang van het verminderen van ammoniakemissies, wat
         via de toevoeging van MgCl; op een laagdrempelige manier kan.
         Conclusies:
         e    Het toevoegen van extra MgCl: aan mest leidt tot een verhoging van het magnesiumoverschot op
              melkveehouderij bedrijven met een factor vier.
         e    Het is niet te verwachten dat het toevoegen van extra MgCl, aan mest om de struvietvorming te
              stimuleren negatief uitwerkt op de bodemkwaliteit. Alleen op kleibouwland is er op langere termijn
              een risico dat het zwelgedrag toeneemt.
         e    Het is onduidelijk waarom vijf keer zoveel MgCl, wordt toegediend dan nodig is om alle aanwezige
              fosfaat om te zetten in struviet. Waarschijnlijk kan ook met minder MgCl2 worden volstaan.
         Aanbevelingen:
         e    Het wordt aangeraden        om   nader te onderzoeken of het    doseringsvoorschrift voor MgCl,  aan mest
              niet fors  naar   beneden kan worden       bijgesteld.
              Het wordt    aangeraden om nader te onderzoeken of de gemeten ammoniakemissiereductie onder
              alle omstandigheden wordt gerealiseerd en of een lagere dosering een groot effect heeft op de
              emissiereductie.
         e    Het kan zinvol     zijn om  de  graskwaliteit te  monitoren in het voorjaar op minerale samenstelling
              (waaronder      P en  Mg).
         Effect MgCI2 verrijkte mest op bodem  en gewas                                                                3
                                                                                                                         0000000374
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>20873956
         Effect MgCI2 verrijkte mest op bodem en gewas 4
                                                         0000000375
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>20873956
         1      Inleiding
         De ammoniakemissie moet             omlaag in Nederland. Aanvullend op bestaande technieken wordt gezocht
         naar   nieuwe    oplossingsrichtingen die tijdelijk of structureel bijdragen aan het verlagen van de emissie.
         Eén  van   de  mogelijke opties is het toevoegen van MgCl, aan mest. Dat leidt tot struvietvorming in
         mest, waarbij magnesium en ammonium worden gebonden aan fosfaat. Door deze reactie daalt het
         ammoniumgehalte in mest en daarmee neemt het risico op ammoniakemissie af. Containerproeven
         geven aan dat de ammoniakemissie daardoor met 30-40% kan dalen bij het toedienen van mest.
         Monitoringproeven in het veld moeten nog plaatsvinden. Het toepassen van deze maatregel kan voor
         een paar duizend veehouderijbedrijven in Noord-Nederland een optie zijn om snel aan de slag te gaan
         met het verminderen van de ammoniakemissie uit mest. De drie noordelijke provincies willen deze
         maatregel stimuleren en daar per 1 januari een (subsidie)regeling voor openstellen. Wel hebben de
         provincies nog enkele vragen aangaande eventuele effecten op bodemkwaliteit en milieu.
         Met het    toevoegen      van  MgCl; stijgt het Mg-gehalte van de mest. Het gevolg is dat de toevoer van Mg
         naar   percelen    toeneemt en het      bemestingsadvies voor magnesium op gras- en bouwland kan
         overtreffen. De vraag is wat de gevolgen zijn van een te hoge bemesting met magnesium vanuit
         oogpunt van bodemkwaliteit en milieu. Tegelijk is de vraag of het omzetten van gemakkelijk
         beschikbaar fosfaat in mest naar struviet gevolgen heeft voor de bemestende waarde van dierlijke
         mest en of er neveneffecten op kunnen treden bij de vorming van struviet. De noordelijke provincies
         hebben NMI gevraagd om deze vragen te beantwoorden.
         Doelstelling
         Er wordt    een  deskstudie     uitgevoerd met de volgende doelen:
         e
              nagaan wat de effecten         zijn van extra aanvoer van Mg naar percelen op de bodemkwaliteit en het
              risico van uitspoeling.
         e
              nagaan hoe met aangepast management eventuele (negatieve) effecten van hogere Mg-toevoer
              en binding van beschikbaar fosfaat in struviet geminimaliseerd kunnen worden.
         e
              opstellen van concrete aanbevelingen en of het adviseren van mitigerende maatregelen voor de
              agrarische praktijk om optimaal om te gaan met struviethoudende mest en de daarmee
              verhoogde aanvoer van magnesium naar percelen en een mogelijk lagere P-beschikbaarheid.
         Opzet    en  uitvoering
         Er wordt    een  korte deskstudie      uitgevoerd  naar de agronomische   en milieukundige effecten van een
         verhoogde magnesium            aanvoer.   Daarin wordt cok meegenomen in hoeverre struviet   van invloed is op
         de P-beschikbaarheid         van  mest. Voor de deskstudie wordt    gebruik gemaakt van proefresultaten van
         NMI    en de bodemdata        van  Noord-Nederland qua     Mg- en P-toestand (op basis van de NMI database
         Nationaal Bodemarchief). Daarbij rekening wordt gehouden met de aanwezige grondsoorten (zand-,
         dal- en kleigrond en veengrond). Er wordt ingegaan op de uitspoelingsgevoeligheid van magnesium
         voor de verschillende grondsoorten, kalium magnesium interacties (zowel bodem als gewas) en
         eventuele effecten op bodemstructuur.
         Er wordt    een  indicatie gegeven      van de  magnesiumbalans van veehouderijbedrijven en verkend of er
         andere bronnen        zijn van  magnesiumaanvoer (bijv. kunstmest) die verminderd kunnen worden (als
         mitigerende maatregel).
         Effect  MgCI2 verrijkte mest op bodem  en gewas
                                                                                                                        0000000376
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>20873956
         2      Magnesium, plant en                                              dier        en      bodem
         2.1     Magnesium            in de   plant
         De  belangrijkste    rol  van  magnesium (Mg) in planten is de vorming van chlorofyl (bladgroen) en het is
         een  bouwsteen      van   vele enzymen. De     fotosynthese, eiwitvorming en energieoverdracht zijn deels
         afhankelijk   van   een   goede magnesiumvoorziening. Het element wordt door planten opgenomen als
         Mg?*   ion Het  is  mobiel    en kan zich in de plant verplaatsen van oudere naar jongere bladeren. Een
         tekort wordt daarom meestal het eerst vastgesteld in de oudere bladeren. Voor veel gewassen
         schommelen de kritische gehaltes (lagere waarden duiden op suboptimale groei) rond de 0,2% van de
         blad drogestof (Hauer-Jakli & Trankner, 2019). Meer specifiek ligt het kritische gehalte voor
         grasachtingen tussen 0,1 en 0,15%. Vanuit oogpunt van diervoeding zijn de gewenste gehalten veelal
         hoger. Een suboptimale magnesiumvoorziening van gewassen kan voorkomen op lichte gronden
         (akkerbouw, mais). Een eventueel gebrek aan magnesium is te herkennen aan een lichte groene kleur
         tussen de nerven die bij verergering gevolgd wordt door vergeling (chlorose), die begint aan de
         bladpunten en -randen en zich uitbreidt tot het hele blad is aangetast. De symptomen kunnen lijken op
         stikstof- of mangaangebrek. Graangewassen kunnen in het vroege voorjaar kortstondige symptomen
         van magnesiumgebrek vertonen, maar deze verdwijnen vaak weer en hebben niet altijd een effect op
         de opbrengst. Hoge bodemgehalten en of hoge Mg-bemesting leiden niet tot magnesiumtoxiciteit en
         hebben geen effect op de opbrengst. Wel kunnen hoge magnesiumopnames de opname van andere
         nutriénten zoals K onderdrukken (zie verderop)                     et al., 2020, Mengel & Kirkby, 1987).
         De gewasopname kan sterk variéren. Voor gewassen op het                 veehouderijbedrijf als gras en mais
         bedraagt   deze    zo  tussen de 30 en 40     kg Mg  per ha in de  bovengrondse delen afhankelijk van
         opbrengst,    bodemtoestand        en de   bemesting.  Inclusief wat  aanwezig is in wortel en stoppel kan dat
         nog 10-15 kg Mg meer zijn. Op basis van Eurofins analyses schommelt het Mg-gehalte in graskuil rond
         de 2,5 g per kg droge stof. In het algemeen is het Mg-gehalte in het vroege voorjaar in gras duidelijk
         lager dan in de rest van het jaar. Ter illustratie zijn in Figuur 2-1 de resultaten van een proef in 1994
         weergeven. Het Mg-gehalte bij mais schommelt rond de 1.3 g per kg ds (met een bandbreedte van
         ongeveer 1,0- 1,6).
         2.2     Magnesium            in het dier
         Magnesium      neemt     deel  aan  de  belangrijkste functies van  het lichaam. Het   speelt een rol bij de
         botvorming,    de   celdeling,   de hormoonhuishouding, in     het zenuwstelsel    (spiersamentrekking), de
         vruchtbaarheid en de weerstand tegen infecties. Een adequate voorziening met magnesium is van
         belang temeer dieren geen of slechts een zeer beperkte lichaamsreserve Mg hebben. De gevoeligheid
         voor een Mg-tekort is dan ook groot. Hierdoor is bij rundvee beweiding op grasland met te weinig Mg
         direct een aanvulling nodig (via bijv krachtvoer). Sinds jaar en dag zijn er voedernormen voor
         magnesium. De COMV (2005) stelt dat gemiddeld ongeveer 1,7-2,0 Mg per kg ds aanwezig dient te
         zijn in het voer voor jongvee. Voor melkvee zijn de normen hoger; voor een koe met een dagproductie
         van 40 kg bedraagt deze 2,4 g Mg per kg ds. Een magnesiumoverschot komt niet snel voor, aangezien
         dieren mogelijkheden hebben om het overtollige magnesium via de urine weer uit te scheiden. Een
         Effect MgCI2 verrijkte mest op bodem   en gewas                                                                6
                                                                                                                          0000000377
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>20873956
         extreem overschot kan leiden tot een                verlaagde spierspanning en diarree.           Het CVB     (2005) geeft     een
         toxische grens         aan van    6 g  Mg per kg      ds (bij chronisch hoge gehalten).
         Rundvee is      voor     de  voeding —en daarmee ook voor de Mg-voorziening— in belangrijke mate
         aangewezen op weidegras en op van grasland gewonnen ruwvoer, vooral in de vorm van graskuil.
         Daarnaast heeft snijmais een belangrijke plaats in de voedervoorziening van het rundvee. Een
         voldoende aanbod vanuit ruwvoeders zorgt voor een goede basisvoorziening met mineralen.
         Hiernaast vormen ook krachtvoeders en bijproducten een bron van voedingsstoffen. Door toevoeging
         van mineralen aan krachtvoeders kan men de mineralen voorziening beter laten aansluiten op de
         behoefte van het dier. In het verleden kwam een tekort aan magnesium regelmatig voor nog versterkt
         door hoge ruweiwitgehalten en kaligehalten in gras (een hoge kalitoestand en of een hoge
         kaliumbemesting onderdrukt het Mg-gehalte in gras). Dat kan tot hypomagnesemie (kopziekte) leiden.
         Tegenwoordig komt dat veel minder voor door lagere bemesting met N en K.
                Mg g/kg  ds                                                        Mg g/kg ds (gehalte-benodigd)
            .                                                                  0
                                                                              -1.0
                                            Snede                                                            Snede
              —ea— 0 MgO -
                            & =
                                 0 MgO+20m3 —e—  100 MgO =
                                                           & =
                                                                100 Mg0+20m3      —o— 0 MgO -
                                                                                              « =
                                                                                                  0 Mg0+20m3 —e—  100 MgO =
                                                                                                                            « =
                                                                                                                                100 Mg0+20m3
         Figuur 2-1. Links: Het Mg-gehalte op zandgrasland gedurende het seizoen1994 (proef NMI) bij 0 en bij 100 kg MgO
         per ha (verdeeld over 6 sneden) en wel of geen bemesting met 20 m3 dunne rundermest per ha voor de eerste snede.
         De N-bemesting bedroeg 350 kg N per ha. De Mg-toestand was voldoende bij geen mest en hoog bij wel mest. De K                       -
         toestand    was   voldoende. Rechts: Dezelfde gegevens als links waarbij         nu  het benodigde Mg-gehalte      vanuit   oogpunt
         van   diervoeding in mindering is gebracht op het gemeten gehalte.
         2.3       Magnesium             in de bodem
         Magnesium in de bodem is geadsorbeerd aan het adsorptiecomplex. Zandgronden hebben in het
         algemeen een lagere bindingscapaciteit dan klei- en veengronden. Tekorten kunnen daar dan ook veel
         eerder optreden dan op klei en veen. Het Mg-gehalte varieert veelal tussen 0,05% voor zandgronden en
         0,5% voor kleigronden. Indien er kalk aanwezig is in de bodem, dan kan hier ook Mg inzitten. Weinig
         (minder dan 1%) van het in de bodem aanwezige Mg is geassocieerd aan de organische stof.
         Ongeveer 5% (Mengel & Kirkby, 1987) van de totale hoeveelheid Mg in de bodem is uitwisselbaar. De
         uitwisselbare hoeveelheid tezamen met de oplosbare Mg bepaalt de hoeveelheid die beschikbaar is
         voor    het gewas.
         In Nederland bevat de           grond in het algemeen voldoende Mg voor een optimale grasgroei. Om
         substantieel       bij te kunnen dragen aan de Mg-voorziening van het melkvee dient het Mg-gehalte van het
         gras aanmerkelijk hoger te zijn dan voor optimale gewasgroei. Daarom wordt de Mg-bemesting van
         grasland vooral benaderd vanuit het oogpunt van de diergezondheid.
         Bemestingsadviezen (Tabel 2-1) zijn er voor magnesium op zand, dalgrond en 16ss voor gras, mais en
         bouwland.      (Voor klei en veen zijn er slechts globale adviezen omdat de respons op bemesting zwak
         is). Het Mg-bemestingsadvies bestaat uit een advies voor het eerste jaar na grondonderzoek en een
         advies voor latere jaren. Met het advies voor het eerste jaar wordt de Mg-toestand op de waardering
         ‘voldoende’ gebracht. Het advies voor latere jaren is erop gericht de toestand te handhaven en kan
         worden gezien als een onderhoudsbemesting. Het bemestingsadvies is gericht op:
         Effect  MgCI2 verrijkte    mest op bodem    en gewas                                                                                 7
                                                                                                                                                0000000378
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>20873956
         e       een  redelijk peil (x    150 mg      MgO kg’ grond) bewerkstelligen of handhaven                 van  de Mg-toestand; en
         e       het bereiken    van   zodanige Mg-gehalten           in het gras dat buiten de        kopziekteperioden    een  goede
                 Mg-voorziening      van    het   vee  mag worden verwacht.
         Na het eerste       jaar  is het advies 50       kg MgO    per ha met      uitzondering      van  de toestand  hoog (0 kg).
         Via     bemesting sturen op een hoge bodemtoestand heeft niet zo veel zin want magnesium kan zeker
         op zand      vrij gemakkelijk uitspoelen. In oudere NMI-proeven (zo’n 50 jaar geleden) is wel gemeten dat
         op zandgrasland in een natte winter de toestand hoog kon dalen tot vrij laag. Het bemestingsadvies
         voor magnesium stuurt op een toestand voldoende. Naast de magnesiumtoestand en de
         magnesiumgift is de kalitoestand en kaliumbemesting van invioed op het Mg-gehalte in gras. Een
         hoge K-gift en of een hoge K-toestand onderdrukt de Mg-opname en daarmee het magnesiumgehalte
         van gras. In Figuur 2 1 leidt een dierlijke mestgift (blauwe stippellijn) tot een iets lager Mg-gehalte
         ondanks dat met de mest ook ongeveer 25 kg MgO per ha wordt gegeven. Een startgift met goed
         oplosbaar magnesium (20 kg MgO per ha) leidt direct tot een hoger Mg-gehalte in gras.
         Tabel 2-1.    Waardering en     advies    voor Mg-bemesting op zand, dalgrond en         I6ss  (www.bemestingsadvies.nl).
            Waardering                   MgO-gehalte grond, (mg kg?)                  bemesting     in kg MgO ha
                                         (0-10)    cm                                1¢  jaar                  2¢ jaar
            Laag                           <71                                        200                       50
            Vrij laag                       71-136                                    100                       50
            Voldoende                      137   -
                                                    219                                 50                      50
            Hoog                         >219                                             0                       0
         Opmerkingen:
               +
                    Het advies    geldt bij toepassing van Mg in de vorm van magnesiumsulfaat (kieseriet) of dierlijke
                     mest. De    werking van Mg in magnesiumcarbonaat is bij najaars- en voorjaarstoediening
                     respectievelijk circa 50% en 25% van de werking van magnesiumsulfaat. De nawerking van
                     magnesiumcarbonaat is echter groter dan die van magnesiumsulfaat.
                    Het is niet zinvol om bij hoge Mg-toestanden nog extra Mg te verstrekken. Het risico bestaat
                     dan dat de Ca-voorziening van het gras in gevaar komt.
         Tabel 2-2.    Waardering en     advies    voor Mg-bemesting op zand, dalgrond en         I6ss  (www.bemestingsadvies.nl).
            Waardering               MgO-gehalte grond, (mg kg™)                             Jaar   na grondonderzoek
                                     (0-25)    cm                                 1¢  jaar           2° jaar      3€ jaar     4° jaar
            Laag                        <75                                            1                2            2           2
            vrij laag                    75-110                                        0                2            2           2
            Voldoende                   110-175                                        0                0            2           2
            Hoog                        175-300                                        0                0            0           2
            Zeer    hoog              >300                                             0                0            0           0
         Opmerkingen      met betrekking   tot de  nummers:
         «
                 0:geen MgO-gift nodig.
         ¢
                 1:MgO-gift  in kg/ha  =
                                         (75 MgO gehalte)
                                             -
                                                             x dikte bouwvoor in dm     x dichtheid grond.
         eo
                  2:MgO-gift in kg/ha  =
                                         20,7  x dikte bouwvoor in dm   x dichtheid grond.
         Effect   MgCI2 verrijkte mest op bodem      en gewas
                                                                                                                                          0000000379
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>20873956
         3      Toevoegen MgCl.                                           aan          mest
         3.1     Algemeen
         Struviet is één   van   de minerale    vormen     die tot de  struvietgroep behoren. Lindsay et al. (1989) rekenen
         de  volgende mineralen tot deze         struvietgroep. Newberyiet (HMg(P0O,).3H,0), Phosphorrossleriet
         HMg(P0a4).7H-0, Struviet (NHsMg(PQ4).6H20 of KMg(P04).6Hz0), Scherteliet ((NH4)2H2Mg(P04)2.4H20),
         Stercoriet (NHzsNaH(P0:)2.8H20), Hannayiet ((NH4)2HsMgs(PQ4)2.8H20). Modelberekeningen
         wijzen uit dat hydroxyapatiet en struviet voorkomen in het pH-bereik van 7-8, boven de pH 8
         domineren struviet       en  calciet. Onder    een  pH  van  7,4 zijn struviet en calciet niet stabiel.
         Struviet is opgenomen in         Bijlage Aa in de Meststoffenwet. Destijds is door Ehlert et al. (2013) ook
         gekeken    naar  de   eigenschappen van struviet. Een zuivere struviet bevat 57,0 g N per kg, 289 g P205
         per kg en 164,2 g MgO per kg. Ehlert et al. (2013) citeren Montag et al. (2009) die een overzicht geven
         van de variatie in samenstelling van struviet in de praktijk. Gemiddeld vinden zij op basis 33 van
         monsters een stikstofgehalte in de drogestof van 11,8 g N per kg, met een bereik van 1,0 tot 30,3 g N
         per kg. Voor fosfaat (P205s) is het gemiddelde 213 met een bereik van 124 tot 357 g per kg; voor
         magnesium (als MgO) is het gemiddelde 252 met een bereik van 32 tot 696 g MgO per kg. Ehlert et al.
         (2013) geven aan dat andere literatuurgegevens passen bij de door Montag et al. (2009) beschreven
         samenstellingen. De gegevens maken duidelijk er weinig materialen zijn die voor 100% struviet
         bestaan. Het grote bereik in MgO wijst uit dat bij onderverzadiging met MgO andere fosfaatvormen
         geprecipiteerd worden; waarschijnlijk calciumfosfaten. Oververzadiging met MgO kan leiden tot de
         aanwezigheid van magnesiumfosfaten en andere magnesiumhoudende precipitaten.
         De bovenstaande resultaten duiden            er  dus op dat zuiver struviet met     een 1:1:1  verhouding van
         ammoniumstikstof, magnesium              en  fosfaat in niet vaak    gerealiseerd wordt. Deze variatie is geen
         belemmering bij toepassing van           ‘struviet’ als meststof, mits de gebruiker de feitelijke samenstelling en
         werkzaambheid kent        (Ehlert, 2013).
         3.2     Emissiereductie via              MgCl2
         Zoals hiervoor is aangeven kan          bij zuivere struviet per mol mineraal fosfaat één mof magnesium en
         één mol ammonium worden             vastgelegd of in landbouwtermen; kan per kg minerale P;0s in mest 0,2
         kg NH4-N    en  0,34 kg Mg     worden    vastgelegd. Rundermest kan sterk in samenstelling variéren maar
         gemiddeld    bevat    dunne    rundermest     1,9 kg NHs-N, 1,5 kg P205 en 1,2 kg MgO per m® mest. Indien alle
         P20s mineraal is kan door het toevoegen van MgCl, maximaal 0,3 kg NH4-N worden gebonden. Dat zou
         overeenkomen met 15% (0,3/1,9) emissiereductie in mest. Bekend is dat een overmaat aan
         magnesium ook de hydrolyse van ureum in verse mest (urine en mest direct onder de staart van de
         koe vandaan) kan remmen. Dat zou kunnen verklaren waarom in eerste metingen emissiereducties
         van 30-40% zijn gevonden indien echt verse mest is gebruikt. Ureum en ureumachtige verbindingen in
         urine worden in de mestopslag vrij snel omgezet naar ammonium. Indien verse mest uit de
         mestopslag is gebruikt dan zijn de gevonden emissiereducties opvallend hoog en niet zo goed te
         verklaren. Dan zou eerder een lagere emissiereductie verwacht worden. Mogelijk dat dit duidelijk
         wordt bij vervolgonderzoek wat nog gaat plaatsvinden.
         Effect MgCI2 verrijkte mest op bodem   en gewas                                                                   9
                                                                                                                             0000000380
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>20873956
         In de proeven die tot dusver      zijn uitgevoerd op Dairy Campus werd een dosering van 15 Liter van
         MgCl; oplossing (32% w/w, Mg?" 8.1% en CI ongeveer 23,8%, dichtheid ongeveer 1,3 kg/I) gebruikt. Dit
         verrijkt één m3 (~ 1000 kg) mest dan met 1,61 kg Mg en 4,64 kg Cl. Ofwel er is bijna 5 keer (1,61/0,34)
         meer Mg toegediend dan dat er aan P,0s aanwezig is in de mest. Bovendien is niet alle fosfaat in mest
         mineraal fosfaat (veelal tussen de 60-80%, de rest is organische gebonden). Bekend is dat voor het
         volledig laten verlopen van een gewenste chemische reactie in dit geval de vorming van struviet
                                                                                —                                          -
         een overmaat van het reagens (in dit geval MgCl.) nodig is. Mogelijk kan deze overmaat worden
         teruggebracht. Een vraag bij vervolgonderzoek kan zijn om na te gaan welke overmaat aan Mg en of
         welke Mg-concentratie in mest minimaal nodig is om volledige struviet vorming te realiseren.
         3.3     De    landbouwkundige werking                  mbt fosfaat
         Over het   algemeen is struviet als korrelmeststof langzaam werkend omdat het een lage
         oplosbaarheid. De werking van struviet wordt daarbij vooral bepaald door het soort struviet, de fijnheid
         (poeders werken beter dan korrel) en door de zuurgraad van de bodem (maar ook gewastype en
         fosfaattoestand). Toegepast als zuivere meststof is het dan ook beter geschikt voor grasland dan
         akkerbouwgewassen. Echter het struviet in mest is waarschijnlijk zeer goed verdeeld en fijn (in
         suspensie). Verwacht mag worden dat zeker op grasland de werking vergelijkbaar is aan die van
         wateroplosbare fosfaten. Daarnaast is struviet in zekere zin een (Mg)NP-meststof. Vanuit proeven uit
         het verleden is bekend dat wateroplosbare NP-meststoffen wat beter werken in het voorjaar dan
         superfosfaat of tripelsuperfosfaat. Opname van ammonium door het gewas stimuleert ook de
         opname van P. Vooral in het vroege voorjaar is dat gewenst temeer dan de bodemtemperatuur vrij
         laag is hetgeen de beschikbaarheid van fosfaat en de opname door de plant niet ten goede komt.
         Interessant zou zijn om te monitoren of het P-gehalte in de 1° snede gras dan ook toeneemt met
         struviethoudende mest ten opzichte van reguliere mest. Vanuit Veevoedingsoogpunt kan dat gewenst
         zijn, omdat in rantsoenen waarin ook mais (laag P-gehalte) gevoerd wordt de koe gemiddeld
         voldoende P binnenkrijgt voor een goed fysiologisch functioneren. Bij een duidelijk hoger P-gehalte
         kan de aanvoer van P via krachtvoeders mogelijk zelfs omlaag.
         Tabel 3-1.  Waardering P-toestand grasland op   basis van de PBI (fosfaat buffer index) voor alle grondsoorten
         (www.bemestingsadvies.nl).
           Waardering                              ET        EL CREEE]                     NEEL     EE)
           Hoog                                    12.7                                     41.740
           Ruim voldoende                          16,9                                     55.490
           Voldoende                               42,3                                    139.010
           Vrij laag                               18,7                                     61.450
           Laag                                    9,5                                      31.250
         In het  algemeen     is de fosfaattoestand    goed  in Noord-Nederland. Echter de variatie tussen         percelen  is
         vrij groot. Een deel van het graslandareaal, ongeveer 28% (Tabel 3-1), heeft de toestand laag of vrij
         laag. (Bij bouwland is dit aandeel lager, minder dan 20%). Sinds kort gebruiken we de PBI
         (fosfaatbufferindex) om de fosfaattoestand voor grasland en maisland te beschrijven. De PBI is
         opgebouwd uit 2 kengetallen, P-CaCl, en PAL (zie www.bemestingsadvies.nl). Op de percelen met vrij
         laag en laag zou voor een optimale productie en N-benutting vooral in het voorjaar de benutting en de
         beschikbaarheid van fosfaat moeten stijgen. Meer fosfaat geven via drijfmest kan niet. De
         Effect MgCI2 verrijkte mest op bodem en gewas                                                                         10
                                                                                                                                  0000000381
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>20873956
         beschikbaarheid       van fosfaat proberen te verhogen is wel een optie. Mest met fosfaat op struvietbasis
         kan daar   mogelijk aan bijdragen, zoals hiervoor is aangegeven.
         3.4     Fosfaatneerslag           in de   mestopslag
         Met het toedienen van MgCl; ontstaat aan de mestopslag ontstaat struviet of struvietachtige
         verbindingen. Struviet is een mineraal met een lage oplosbaarheid. Bij het gebruik van MgCl. (website
         Nedmag en website Farmin) staat dat per 1 september een start hoeveelheid gedoseerd dient te
         worden en vervolgens dient er kort voor toedienen nog MgCl; gedoseerd te worden. Bekend is vanuit
         varkensstallen dat er struviet vorming op kan treden waarbij het struviet neerslaat op de bodem van de
         meststopslag. Deze processen (neerslaan op de bodem van de opslag) verlopen in het algemeen vrij
         traag. Of dit op kan treden in rundveestallen is niet duidelijk, maar is via monitoring vast te stellen.
         Tegelijk wordt waarschijnlijk de bulk van de MgCl. toegediend kort voor toedienen. De kans op
         neerslagvorming op de bodem van de mestopslag is dan nihil.
         3.5     Hardheid        van    water
         In Nederland hebben we een jaarlijks neerslagoverschot van ongeveer 300 mm. Met het
         neerslagoverschot spoelen nutriénten uit naar diepere lagen. Naast nitraat, sulfaat en chloride zullen
         ook kationen als Ca en Mg uitspoelen. Voor zover bekend is de uitspoeling van Mg niet milieu
         bezwaarlijk (behalve dat het algemene voorzorgprincipe geldt om zo efficiént mogelijk met mineralen
         om te gaan en verliezen zoveel mogelijk te vermijden). Uitspoeling van Ca en Mg leidt wel tot een iets
         hogere hardheid van water. Dat kan betekenen dat in drinkwaterwinningsgebieden er op de langere
         termijn wat meer kosten gemaakt moeten worden voor het ontharden van water. Ook dit kan een
         reden zijn om te verkennen of de benodigde toevoer van MgCl; nog te optimaliseren is. Op basis van
         de huidige samenstelling van mest neemt het potentieel voor uitspoeling van hardheid (Ca en Mg op
         molbasis) met zeker een factor 2 toe.
         Bij toevoeging van 15 liter MgCl2 oplossing wordt de mest naast Mg ook verrijkt met chloride en wel
         met   4,64 kg. Chloride wordt niet als bezwaarlijk gezien. Bovendien zijn de chloride gehalten de laatste
         jaren geleidelijk aan het dalen omdat het K-gehalte in mest ook wat is gedaald. Chloride kan
         betoncorrosie versterken, maar daar voor moet de gehalten veel hoger zijn die in mest worden
         aangetroffen (anonymus, 2021)
         3.6     Bodemstructuur
         Voor akkerbouw op        kleigronden (in tegenstelling tot zandgronden) is de bezetting van het
         adsorptiecomplex        met kationen sterk   bepalend voor de bodemstructuur en aggregaatstabiliteit. In het
         algemeen geldt dat een en hogere Ca-bezetting gunstig is voor de aggregaatstabiliteit. Bij voorkeur
         bedraagt de Ca-bezetting minimaal rond de 80- 90% (waarden die bijvoorbeeld ook in Oostenrijk en
         Frankrijk gehanteerd worden). De overige kationen en zijn dan vooral K, Mg en een beetje Na. Lange
         tijd werd gedacht dat ook een hoge bezetting met het tweewaardige ion Mg?* gunstig was, maar uit
         onderzoek van 20 jaar geleden blijkt dat Mg?* duidelijk minder gunstig is dan Ca?* (Dontsova & Norton,
         2002). Bij bezettingen boven 25% met Mg neemt het zwelgedrag sterk toe (overigens komen deze
         percentages niet voor in NL, meestal maar enkele procenten), mogelijk geldt het voorkomen van
         zwelgedrag ook al voor wat lagere waarden. Met het toedienen van MgCl, aan het gewas wordt
         structureel meer Mg gegeven dan er onttrokken wordt door het gewas (en of uitspoelt). Dit zal leiden
         tot een toename van de Mg-bezetting. Stel een kleigrond heeft een CEC van 200 mmol+/kg droge
         grond dan komt dat ruwweg overeen met een bindingscapaciteit van 700 kmol per ha. Indien dit
         volledig bezet zou zijn met Ca of Mg dan komt dat overeen met respectievelijk 14000 kg Ca of 8200 kg
         Effect MgCI2 verrijkte mest op bodem en gewas                                                              11
                                                                                                                       0000000382
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>20873956
         Mg.   Ofwel 1%    bezetting   met  Mg   komt   overeen   82 kg Mg voor deze situatie. Structureel meer Mg
         toedienen dan      er  onttrokken wordt zal op     langere termijn tot een duidelijke verhoging leiden van de
         Mg-bezetting aan het adsorptiecomplex. Hoe snel dat gaat hangt ook af van de omgevingscondities
         (uitspoeling door natte winters) en de uit te voeren bekalkingen, waarbij Ca?* beschikbaar komt. Het
         adsorptiecomplex heeft een veel grotere affiniteit voor Ca?* dan voor Mg?*. Op zandbouwland is het
         veel meer de Fe/Al hydroxide op het oppervlak van zandkorrels in combinatie met organisch stof die
         voor de structuur/pakking van gronden zorgt.
         Op grasland (klei, zand of veen) speelt bovengenoemde problematiek                   niet. Daar is een  dichte grasmat
         aanwezig met veel wortelmassa dat de grond bijeenhoudt.
         3.7     Interacties
         De opname proces         van  planten zijn complex     en worden door diverse factoren beinvioed. Planten
         nemen    zowel kationen als anionen. Indien         een  kation wordt opgenomen wordt ook           een  anion
         opgenomen      (of een OH-) afgegeven        door de wortel   om   elektrisch neutraal te    blijven. Tegelijk heeft de
         verhouding    van   het aanbod    aan  kationen als Ca, K,    en  Mg  en  de bodemvruchtbaarheid        voor deze
         elementen effect op de hoeveelheid die           van  elk van  de kationen wordt opgenomen          (Daarnaast speelt
         ook  een  rol of de N-meststof vooral in de nitraatvorm of de ammoniumvorm                   aanwezig is). Zoals
         eerder al is aangegeven onderdrukt een hoog aanbod van K de opname van Mg door gras. In het
         voorjaar kan dat tot te lage Mg-gehalten in gras leiden. Met het toevoegen van MgCl; is er veel minder
         kans op te lage Mg-gehalten in gras. Tegelijk onderdrukt een hoog Mg aanbod de opname van K
         enigszins, maar dat stelt niet zoveel voor omdat het K-gehalte van gras meestal 10-15 keer hoger is
         als dat van Mg in gras. Evenzo kan het Ca-gehalte in gras wat onderdrukt worden door een hoog
         aanbod van Mg.
         De  verzorgingstoestand van de Nederlandse bodems met K en Ca is in het algemeen goed tot zeer
         goed. Het kan dan ook nooit voorkomen dat een hoog aanbod van magnesium de opname van K of Ca
         zodanig remt dat er een tekort ontstaat. Eigenlijk is alleen andersom bekend. Indien de Mg-toestand
         van een grond laag is en er wordt dan extra K gegeven dan kan het tekort aan Mg (door verdringing)
         groter worden en daarmee ook de opbrengstderving. Dit gebeurt alleen als de verzorgingstoestand al
         niet goed was (zie               et al. 2020 voor meer informatie).
         3.8     Samengevat
         Struviet is meestal geen zuiver       struviet, ook andere magnesium-          en  fosfaathoudende     verbindingen zijn
         mogelijk.  Voor de      vorming  van  struviet in mest wordt ongeveer        vijf keer zoveel  Mg toegediend dan dat
         er aan fosfaat aanwezig is. Niet duidelijk is of een kleinere hoeveelheid ook volstaat om
         struvietvorming te realiseren. Een vraag bij vervolgonderzoek kan zijn om na te gaan welke overmaat
         aan Mg en of welke Mg-concentratie in mest minimaal nodig is om volledige struviet vorming te
         realiseren.
         Naast het   hoofddoel, beperken       van  ammoniakemissie door de          vorming van struviet, zijn er een aantal
         positieve  en  mogelijk     ook negatieve    neveneffecten. De     toediening van struviet zal naar verwachting
         positief  werken    op   de P-benutting   uit mest.  Struviet  is in feite een (Mg)NP-meststof, waarbij de
         struviet in mest waarschijnlijk homogeen verdeeld is en aanwezig is in kleine deeltjes. Vooral op
         grasland mag een goede P-werking worden verwacht, juist ook omdat de aanwezigheid van
         ammonium de opname van P stimuleert. Dit is gunstig in het vroege voorjaar wanneer de
         bodemtemperatuur vrij laag is en voor percelen met een vrij lage fosfaattoestand. Een negatief effect
         kan zijn dat struviet in rundveedrijfmest bij langdurige mestopslag gaat neerslaan op de bodem van de
         Effect MgCI2 verrijkte mest op bodem en  gewas                                                                         12
                                                                                                                                   0000000383
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>20873956
         mestopslag. Monitoring         moet  uitwijzen of dit een reéel risico is. Ook leidt de toevoeging van extra Mg
         aan mest tot een       grote toevoer van   magnesium aan percelen en daarmee tot meer uitspoeling van
         magnesium. De uitspoeling van Ca en Mg bepalen samen de hardheid van water. Verwacht wordt dat
         dit geen grote problemen geeft. Een grote Mg-aanvoer op kleibouwland kan er voor zorgen dat de Mg-
         bezetting van het kleihumuscomplex toeneemt. Een hoge bezetting kan leiden tot een sterker
         zwelgedrag van klei en daarmee tot een slechtere bodemstructuur. Het risico hierop wordt vooralsnog
         als laag ingeschat. Op grasland (klei, zand of veen) speelt dit niet. Daar is een dichte grasmat
         aanwezig met veel wortelmassa dat de grond bijeenhoudt.
         Effect MgCI2 verrijkte mest op bodem  en gewas                                                                 13
                                                                                                                           0000000384
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>20873956
         4 De             magnesiumbehoefte en                                               balans in
                Noord-Nederland
         4.1     De   magnesiumtoestand
         NMI beschikt over een database met bodemgegevens (NABA). Op basis van deze gegevens zijn
         schattingen gemaakt van de magnesiumtoestand van Noord-Nederland. Het is een schatting omdat
         het gebaseerd is op basis van meerjarige gegevens. Indien de winter 2021/2022 zeer nat wordt dan
         kan zeker op zandgronden de toestand zomaar een klasse dalen. Er zijn in Nederland voor Mg alleen
         bemestingsadviezen voor de grondsoorten zand, dalgrond en Iss. In het verleden is gebleken dat de
         respons op veen- en kleigrasland op Mg-bemesting beperkt was (www.bemestingsadvies.nl). Op
         bouwland op klei en veen is er geen gevalideerd bemestingsadvies. Eventuele gebreksverschijnselen
         kunnen op kleigrond en zeezand het beste worden bestreden door een bespuiting met
         magnesiumbladmeststoffen (www.handboekbodemenbemesting.nl). Hoewel er voor sommige
         grondsoorten geen op grondonderzoek gebaseerd bemestingsadvies is voor deze grondsoorten ter
         informatie dezelfde indeling voor de waardering voor de Mg-toestand gehanteerd als bij zand- en
         dalgronden.
         Ongeveer    80%    van  het areaal  grasland   op zand- en dalgronden heeft een toestand hoog (Tabel 4-1).
         Voor   veen- en   kleigrasland   is dat  percentage hoger dan 90%. Op bouwland op zand-   en dalgrond is in
         ruim 90% van de situaties de toestand vrij hoog, hoog of zeer hoog. Voor bouwland op veen (komt
         weinig voor) en klei zijn de percentages goed en hoger respectievelijk 65% en ruim 90%. Op maisland
         op zand- en dalgrond is in ruim 40% van de situaties de toestand hoog of zeer hoog. Voor maisland op
         veen (komt weinig voor) en klei zijn die percentages ruim 80% en 70%.
         Voor de zand-     en dalgronden is op basis van de Mg-waardering in onderstaande tabellen te berekenen
         wat de   gemiddelde Mg-bemestingsbehoefte (over een cyclus van 4 jaar) per ha bedraagt. De
         berekeningen geven aan dat gemiddeld respectievelijk 11, 27 en 31 kg MgO per ha per jaar nodig is op
         respectievelijk grasland, bouwland en mais op zand- en dalgronden. Dit is een hoeveelheid die
         ruimschoots gedekt wordt via de basisbemesting met dierlijke mest. Rundveedrijfmest bevat
         gemiddeld 1,2 kg MgO per ton mest. In het algemeen krijgen gras- en maisland duidelijk meer dan 30
         m3 mest per ha. Daarmee is de gewasbehoefte meer dan gedekt. Op bouwland wordt naast
         rundermest ook wel varkensmest toegepast. Vanaf 20 m® mest per ha is gemiddeld ook via
         varkensmest de Mg-behoefte gedekt. Vaak wordt bovendien nog aanvullend Mg gegeven met
         kunstmest.
         Effect MgCI2 verrijkte mest op bodem  en gewas                                                              14
                                                                                                                        0000000385
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>20873956
         Tabel 4-1. De  Mg-toestand van grasland op zand- & dalgrond,     veen en klei  en  de  verdeling over het areaal in  Noord-
         Nederland.
          Waardering              Zand- &    dalgrond            VEEL      ES EN                     {EEE
           Hoog                       80,7          113.320               94.6          22321                    90,5       147.080
          Voldoende                     7,8          10.900                2.9               685                  9,0         14.550
          Vrij laag                   11,4           15.970                2.4               566                  0,5             840
           Laag                         02               230               0,1                 16                0,01              10
         Tabel 4-2. De  Mg-toestand van     bouwland op zand- & dalgrond,  veen en  klei  en  de  verdeling over het areaal in  Noord-
         Nederland.
          Waardering            Zand- &     dalgrond
           Zeer  hoog                 10,3            10.560
           Hoog                       16,0          165.270               3/73              463                  11,6           8.270
          Vrij hoog                   66,4           68.000
           Goed                         6,6            6.760              27.2              337                  81,1         57.790
           Laag                         0,1              100              35,6              442                   7             5.070
          Vrij laag                     0,5              540                                                      0,2             120
         Tabel 4-3. De  Mg-toestand van     maisland op zand- & dalgrond, veen en  klei  en  de  verdeling over het areaal in  Noord-
         Nederland.
          Waardering            Zand- &     dalgrond
          Zeer   hoog                 11,0             3.490
           Hoog                       330            10.500               81,1            1.440                  71,8           5.620
           Ruim                       52.3           16.620
          voldoende
          Voldoende                     32             1.012               8,2               150                 26,0           2.030
           Laag                         0,6              190              10,7               190                  2,2             170
         Effect MgCI2 verrijkte mest op bodem  en gewas                                                                              15
                                                                                                                                        0000000386
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>20873956
         4.2      De  magnesiumbalans              voor   de   melkveehouderij
         In Tabel 4-4 is de     geschatte  aan- en  afvoerbalans   voor   Mg  op een  melkveebedrijf weergeven (om
         praktische   redenen is eerst     begonnen   met de   afvoer).  Verondersteld is   een opbrengst 6 ton droge stof
         gras per ha aan gemaaid gras. De rest van het gras komt door beweiding direct weer op het
         grasperceel. In de praktijk kan de totale grasopbrengst variéren tussen 10 en 15 ton per ha (weiden en
         maaien samen). De opbrengst van mais is op 16 ton per ha gezet. De bandbreedte in
         maisopbrengsten is zeer groot. NMI heeft tussen 2008 en 2018 diverse praktijkproeven gehad op
         maisland. De opbrengsten varieerden van 10 tot meer dan 22 ton ds per/ha. Op basis van deze
         opbrengsten en bij een verdeling 80% gras en 20% mais bedraagt de gewasafvoer 30 kg MgO per     ~
         ha. (~16 kg Mg ) met een bandbreedte van 20-40 kg per ha. (Overigens bedraagt de afvoer van Mg via
         Tabel 4-4. De geschatte aan- en   afvoer balans voor Mg op  een  melkveebedrijf met 80% grasland en     20% mais.
                                       Fractie      Opbrengst/         Mg-gehalte             \Y (eTORTa
                                                                                                      T= 1 F=11 CIN Ve  0)
                                                    gift               (TC)                   (13)                   LCTLEY
          Afvoer
           Via gewassen                             ton  ds/ha
           Grasland   (2                   0.8       12                25                                            20
           maaisneden)
           maisland                        0,2       16                1.3                                            7
           Gemiddeld     (kg/ha)                                                                                     27
          Aanvoer
           Via mest                                 m3/ha
           grasland                        0,8       55                                       1.2                    53
           mais                            0,2      35                                        1.2                     8
           Gemiddeld     (kg/ha)                                                                                     61
           Via kunstmest     (kas)                  kg/ha
           grasland                        0,8      350                                       0,04                   11
           mais                            0,2      0                                         0,04                    0
           Gemiddeld     (kg/ha)                                                                                     11
           Via  toevoegen MgCl,                     m?3/ha             extra   Mg
           grasland                        0,8       55                1,61                                          119
           mais                            0,2      35                 1,61                                           19
           Gemiddeld     (kg/ha)                                                                                     138
           Overschot zonder       MgCl:                                                                               45
           Overschot met      MgCl:                                                                                  183
         Effect MgCI2 verrijkte mest op bodem en gewas                                                                      16
                                                                                                                               0000000387
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>20873956
         melk    en vlees   van  het melkveebedrijf op      ha basis  maar  enkele  kilo’s.)
         Bij een   bemesting van 55 m? per ha op grasland en 35 m3 per ha op maisland bedraagt de gemiddelde
         aanvoer     61 kg MgO per ha (met een bandbreedte van ongeveer 10 kg). Naast dierlijke mest gebruiken
         de bedrijven kunstmest. Veelal varieert dit tussen 100 en 175 kg N per ha op grasland en tussen de 20-
         40 kg N via rijenbemesting op mais. De stikstofbemesting bestaat vooral na de eerste snede
         overwegen uit KAS. Deze meststof bevat veelal dolomiet als vulstof. Dat betekent dat per 100 kg
         meststof ook 4 kg MgO wordt aangevoerd. Bij een geschat gebruik van 350 kg kas per ha grasland
         komt dat overeen met 11 kg MgO (op maisland wordt meestal geen kas gebruikt). Gemiddeld overtreft
         de huidige aanvoer uit mest en kunstmest dus de afvoer met ongeveer 45 kg per ha. Dat kan dus
         verklaren waarom de Mg-toestand relatief hoog is op de zand- en dalgronden. Bij toevoegen van MgCl,
         in de huidige dosering neemt het overschot aan MgO ongeveer met 140 kg per ha toe tot ongeveer
         180 kg MgO per ha. Dat is ongeveer een factor vier.
         Noord-Nederland is ook         een    belangrijk akkerbouwgebied. De afvoer van Mg met geoogst product
         bedraagt ruwweg 35, 50 en           20  kg MgO voor gewassen als suikerbieten, aardappelen en tarwe
         (inclusief het blad ofwel de        gewasopname bedraagt ongeveer 80, 75 en 30 kg MgO). De afvoer per ha
         is gemiddeld wat lager dan          op een melkveehouderijbedrijf. Vaak is de voorziening met mest al
         toereikend om de afvoer via het gewas te dekken, maar zeker bij belangrijke gewassen als aardappel
         en suikerbiet wordt ervoor gezorgd dat er ruim magnesium beschikbaar is door een aanvullende
         kunstmest- en of bladbemesting om eventuele risico’s op tekorten uit te sluiten.
         Enkele   jaren geleden     is een   balansstudie   uitgevoerd   voor Noord-Nederland      voor   diverse mineralen   (De
         Vries et   al., 2017). Daaruit blijkt dat     voor Noord-Nederland als    geheel    de Mg-balans (Figuur 4-1)
         ongeveer sluitend is. Naast dierlijke mest is ongeveer 15 kg Mg (25 kg MgO) per ha afkomstig uit
         kunstmest en ruim 5 kg uit andere bronnen. Gemiddeld bedraagt het overschot ongeveer 30 kg Mg (50
         kg MgO) per ha. Dat is dus nog hoger dan dat hierboven is berekend voor de melkveehouderij.
                      80
                      60
                      40                                                                              #  Overige bronnen
              =
              -                                                                                       ®   Kunstmest
               ® 20
                Bo                                                                                    mw  Dierlijke   mest
               2
                        0
               0                                                                                      m  Overschot
                    -20
              3                                                                                       ©   Export
               Ss -40                                                                                 ®
                                                                                                         Opname
                                                                                                      OGewenst 1
                    60
                    -80
                                  GR              FL          DR           NN            NL
         Figuur 4-1.  Een overzicht  van  de  Mg-flux voor de provincies Groningen (GR), Friesland (FL), Drenthe (DR) en Noord-
         Nederland    (NN), uit De vries et al. (2018).
         Effect MgCI2 verrijkte mest op bodem    en gewas                                                                       17
                                                                                                                                   0000000388
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>20873956
         5 Discussie                            en        aanbevelingen
         Met het    toevoegen van MgCl; wordt rundveedrijfmest sterk verrijkt. Het MgO-gehalte stijgt van 1,2
         naar   3,9 MgO per m3. Deze toevoeging wordt gedaan om struvietvorming te realiseren waarbij het in
         mest    aanwezige minerale fosfaat gebonden wordt met              ammonium    en magnesium. Daardoor      neemt
         de drijvende kracht voor ammoniakemissie uit mest af.              Eerste meetresultaten duiden op 30-40%
         reductie. Dit is erg hoog daar via struvietvorming maar ongeveer 15% van het aanwezige ammonium
         wordt vastgelegd. Niet duidelijk is waarom er zo'n hoge reductie wordt gemeten. Mogelijk wordt ook
         de  ureumhydrolyse geremd.          Indien de   pH van de mest daalt (niet waarschijnlijk) zou ook de emissie
         kunnen dalen. Nader onderzoek moet              uitwijzen of de emissiereductie bij mest die al een tijd in de
         opslag    heeft gezeten    gelijk is  aan  die van vers van de koe (waar de N in urine nog overwegend in
         ureumvorm      is).
         Het toevoegen       van  MgCl;  aan   mest heeft een aantal voordelen. In het     algemeen is het Mg-gehalte in
         gras   aan  de lage   kant in het vroege     voorjaar. Dit komt  enerzijds door een lage temperatuur en
         anderzijds door een vrij hoge K-gift met mest. Door de sterke stijging van het MgO-gehalte van mest
         zal het Mg-gehalte van voorjaarsgras ook stijgen. Daarnaast kan struviethoudende mest op grasland
         de fosfaatbeschikbaarheid verhogen. Dat is gewenst in het vroege voorjaar vooral op die percelen met
         een lage fosfaattoestand. Of dit effect erg groot is kan monitoring uitwijzen. Mogelijke nadelen of
         risico’s zijn dat struvietvorming kan leiden tot neerslagvorming die zich gaat afzetten op de bodem
         van de mestput. Ook kan op kleigrond een hoge aanvoer van Mg negatief werken op de structuur van
         de bodem doordat het een groter aandeel in gaat nemen in de bezetting van het adsorptiecomplex
         waardoor het zwelgedrag zou kunnen toenemen. (Op zandgronden speelt dit effect niet.) De
         verwachting is dat dit op korte termijn zeker niet het geval zal temeer weer (veel neerslag) en
         bekalking ook van invloed zijn op de bezetting van het adsorptiecomplex. Of dit op langere termijn
         echt gaat optreden is afhankelijk van het structurele overschot op de Mg-balans. Deze bedraagt voor
         Noord-Nederland nu al 40- 60 MgO per ha op basis van de huidige landbouwkundige praktijk. Met het
         toevoegen van MgCl, neemt dat in de melkveehouderij met ongeveer 140 kg per ha toe op basis van
         de huidige doseringsvoorschriften waarbij vijf keer zoveel Mg (op molaire basis) wordt gegeven dan
         dat er aan ammonium (op molbasis) kan worden gebonden. Kernvraag zou dan ook kunnen zijn is
         deze hoge overdosering aan Mg echt nodig om de gemeten emissiereductie te realiseren. Volstaat de
         helft ook, ook al zou het effect op de emissiereductie iets lager kunnen zijn? Het balansoverschot op
         perceelsniveau daalt daarmee sterk. Bovendien nemen de kosten voor de veehouder af om de emissie
         te beperken via het toevoegen van MgCl... Mitigerende maatregelen zijn beperkt mogelijk. In de praktijk
         worden nu ook magnesiumhoudende minerale meststoffen toegepast. Deze kunnen achterwege
         blijven indien struviethoudende mest wordt toegepast. Dit kan in het geval van de rundveehouderij 10-
         20 kg minder aanvoer van MgO opleveren. Bij akkerbouwmatige teelten kan dit nog beduidend hoger
         zijn. De combi van geen aanvoer van Mg via kunstmest en bijvoorbeeld een halvering van de MgCl,
         dosering kan het overschot op perceelsniveau van de berekende180 kg (Tabel 4-4) naar ongeveer een
         overschot van 100 kg per ha terugbrengen.
         Op   basis  van  de  uitgevoerde     studie  zijn geen grote nadelen te verwachten voor het milieu en de
         bodemkwaliteit door het in overmaat bemesten van percelen met magnesium. Er geldt echter nog                   wel
         een ander criterium en dat is om zo efficient mogelijk om te gaan met grond en hulpstoffen en
         specifiek vanuit de optiek van bemesting niet meer nutriénten geven dan strikt noodzakelijk is. Dit
         Effect MgCI2 verrijkte mest op bodem   en gewas                                                                  18
                                                                                                                             0000000389
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>20873956
         dient  afgewogen te worden tegen het grote belang van het verminderen           van  ammoniakemissies,  wat
         via de  toevoeging van MgCl. op een laagdrempelige manier kan.
         Conclusies:
              Het  toevoegen      van extra  MgCl; aan mest leidt tot een verhoging  van  het magnesiumoverschot   op
              melkveehouderij bedrijven met een factor vier.
              Het is niet te verwachten dat het      toevoegen van extra MgCl, aan mest om de struvietvorming te
              stimuleren    negatief uitwerkt op de bodemkwaliteit. Alleen op kleibouwland is er op langere termijn
              een risico dat het zwelgedrag toeneemt.
              Het is onduidelijk waarom vijf keer zoveel MgCl, wordt toegediend dan nodig is om alle aanwezige
              fosfaat om te zetten in struviet. Waarschijnlijk kan ook met minder MgCl, worden volstaan.
         Aanbevelingen:
              Het wordt aangeraden        om  nader te onderzoeken of het   doseringsvoorschrift voor MgCl2  aan mest
              niet fors  naar   beneden kan worden     bijgesteld.
              Het wordt    aangeraden om nader te onderzoeken of de gemeten ammoniakemissiereductie onder
              alle omstandigheden wordt gerealiseerd en of een lagere dosering een groot effect heeft op de
              emissiereductie.
              Het kan zinvol     zijn om  de graskwaliteit te monitoren in het voorjaar op minerale  samenstelling
              (waaronder      P en  Mg).
         Effect MgCI2 verrijkte mest op bodem en gewas                                                               19
                                                                                                                        0000000390
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>20873956
         Literatuur
         Anonymus (2021). Wapeningscorrosie door chloride. https://www.vbr.nl/uploads/Techn-2-3-
             Wapeningscorrosie-door-chloriden507ff3337a7a5.pdf
                   W, Specken J & De Haan J (2020). Effecten bemesting K, Mg, Ca, N, Cl en hun interacties                      op
             de gewasopbrengst en —kwaliteit. NMI Wageningen, rapport 1763, pp. 43
         CVB (2005). Handleiding Mineralenvoorziening Rundvee, Schapen, Geiten. Commissie Onderzoek
             Minerale Voeding. Pp. 228
         De Vries   W, Kros H, Voogd JC,       van Duivendijk K & Ros G (2017). Sluiten regionale mineralenkringlopen
             Noord-Nederland. WenR,         Wageningen, Rapport 2925. Pp71. (https://edepot.wur.nl/467746)
         Dontsova KM & Norton LD           (2002). Clay dispersion, infiltration and erosion as influenced by exchangable
             Ca and   Mg.   Soil Science.   167(3):184-193.
         Ehlert  PAI,  van   Dijk TA & Oenema (2013). Opname van struviet als categorie in het Uitvoeringsbesluit
             Meststoffenwet. WOt-werkdocument 332. Wageningen. Pp. 98
         Hauer-Jakli M & Trankner M (2019). Critical Leaf Magnesium Thresholds and the Impact of Magnesium
             on Plant Growth and Photo-Oxidative Defense: A Systematic Review and Meta-Analysis From 70 Years
             of Research. Frontiers in Plant science, Volume 10, article 766. P. 1-10.
         Lindsay WL,     Vliek PLG & Chen SH (1989). Chapter 22. Phosphate minerals. In: Dixon JB and Weed SB (Eds.),
             Minerals in Soil Environments. Second Edition. Soil Science       Society of America Book Series;   no  1. ISBN 0-
             89118-787-1, pp. 1089-1130.
         Mengel   K&  Kirkby    EA (1987). Principles of plant nutrition. Fourth edition, International Potash Institute, Bern,
             Switzerland,  687 pp.
         Montag D, Gethke K, Everding W & Pinnekamp J (2009). Nahrstoff- und Schadstoffgehalte in
             Sekundérphosphaten. GWA Band 217, 42. Essener Tagung fiir Wasser- und Abfallwirtschaft, Gesellschaft
             zurForderung    der  Siedlungswasserwirtschaft     an der RWTH Aachen e.V., Aachen 2009, ISBN 978-3-938996-23-
             2
         Effect MgCI2 verrijkte mest op bodem  en gewas                                                                            20
                                                                                                                                      0000000391
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>20873956
         57%              Yo]| Rie] dII{=
          WN NG ENCE  RNELET EG Eh hE (a 8:47
          WENNER ELEE LS
          6709 PA   Wageningen
          tel: (19) IEIE IEE IE
          e-mail: nmi@nmi-agro.nl
          website: www.nmi-agro.nl
                                              0000000392
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>