<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>20075173
               <Q provincie                    «> Natuurmonumenten
         %¥7\y    groningen
                                                A
                            Natuurdoelanalyse
                             Liefstinghsbroek
                              12 November 2021
                                                                   0000000459
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>20075173
                         Fase 1:            Gebiedsanalyse
         NEI fe [eT ET  ELIAS          Stikstofanalyse             ELC     oll [TET ENA
         Hoe staat het met de          Hoeveel stikstof komt   er  Welke   belangen  en  opgave
         natuur in het gebied  en       neer  op het gebied en     spelen  er  rond het gebied
         welke kansen  en              waar   komt deze stikstof   en welke actoren   zijn
         knelpunten liggen  er t.o.v.    |vandaan?                 hierbij betrokken?
         de natuurdoelen?
                       EE           Aan welke   knoppen kunnen    we draaien?
                                                                                                0000000460
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>20075173
                                 Natuurdoelanalyse
         Onderzoeksvragen   zoals geformuleerd  in de opdracht   voor de adviescommissie    en  het plan van
         aanpak:
         A.    Hoe is de toestand  van de natuur in het Lieftinghsbroek t.o.v. de  instandhoudings-
               doelstellingen op dit moment?
         B.    Welke  maatregelen zijn de afgelopen jaren al   genomen  en wat was    hier het effect van?
         C.    Welke  maatregelen staan   nog op de planning   en hoever komen    we  met deze   maatregelen
               voor de doelstellingen?
         D.    Welke  knelpunten  en  kansen voor natuur  zijn er nog?
         E.    Wat is dus nog  nodig?
                                                                                                             0000000461
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>20075173
         A. Hoe is de toestand   van  de natuur in het   Lieftinghsbroek t.o.v.                    de
         instandhoudingsdoelstellingen      op dit moment?
                    Habitattype                             (0 To=1 £3 = | [To F-00 W 0 ToT=1 £3 =][ITF
                                                            oppervilak               VETTE)
                    H6410     Blauwgraslanden               =                        >
                    H9120     Beuken-eikenbossen met hulst
                    H9160A    Eiken-haagbeukenbossen        =                        >
                              (hogere zandgronden)
                                                                                                        0000000462
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>20075173
         Bijzonderheden Liefstinghsbroek
            Natura 2000  aanwijzing vanwege bijzonder boswaarde
            Meest  noordelijk voorkomen   van  het habitattypen
            Beuken-eikenbossen met hulst    en  Eiken-haagbeukenbos
            Bossen op  zeer oude bosbodems, >150     jaar al bos.
            Liefstinghsbroek al vanaf 1479 genoemd als bos met
            Eijkelschare
            Eiken-hulstbossen zijn zeldzaam  en  vrijwel beperkt  tot
            Drenthe en omgeving
            Bijzonder veel verschillende bostypen   op een  klein
            oppervlak
            Benoemd als nationaal bosreservaat
                                                                      0000000463
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>20075173
         0000000464
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>20075173
                           >
         lauwgrasland planten
                              0000000465
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>20075173
         A. Hoe is de toestand                  van  de natuur in het     Lieftinghsbroek t.o.v.      de
         instandhoudingsdoelstellingen                        op dit moment?
          Ontwikkeling habitattypen
          Habitattypekaart     2013                                    Habitattypekaart 2020
            HOO00, geen habitat
            HE&410, Blauwgraslanden
            H3120,  Beuken-eikenbossen met hulst
            H9160_A, Eiken-haagbeukenbossen (hogere zandgronden)                           Bron: PAS gebiedsanalyse 2017 &
            H91D0, Hoogveenbossen
                                                                                           Vegetatiekartering 2020
                                                                                                                           0000000466
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>20075173
         A. Hoe is de toestand                      van    de natuur in het  Lieftinghsbroek t.o.v.    de
         instandhoudingsdoelstellingen                            op dit moment?
                                                                                   Toestand    habitattypen      2020
                                                                                   *
                                                                                      Kwaliteit Eiken-haagbeukenbos
                                                                                      afgenomen
                                                                                   *
                                                                                      Kwaliteit blauwgrasland
                                                                                      afgenomen
                                                                                   *
                                                                                      Deel eiken-haagbeukenbos en
                                                                                      blauwgrasland voldoen niet
                                                                                      meer als habitattypen omdat de
                                                                                      aanwezige vegetatie alleen
                                                                                      kwalificeert in mozaiek met
                                                                                      kenmerkende vegetatietypen.
                                                    LS
                                                                                   *
                                                                                      De oude boskern voldoet wel
          Habitat kwaliteit  (vegetatiekartering 2020)
         [7
                                                       ~
                                                        ~~                            aan het  profiel Oud eikenbos
         v'/  Goed                                          ~e
         ¥/]  Slecht
                                                               —
                                                                 ~~
                                                                                      met hulst.
                                                                    “a   -
                                                                       —
         |    Ander  habitattype
                                                                                              Bron:   Vegetatiekartering 2020
                                                                                                                              0000000467
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>20075173
         A. Hoe is de toestand        van de natuur in het     Lieftinghsbroek t.o.v. de
         instandhoudingsdoelstellingen           op dit moment?
         Ontwikkeling bos habitattypen
             Bij de aanwijzing was het habitattype Eiken-haagbeukenbos    van
             matige kwaliteit.
             Inrichtingsmaatregelen in 2013 zorgde ervoor dat het bos   natter
            werd, maar te lange periode en met regenwater i.p.v.
            grondwater.
             Deze  maatregelen zijn deels aangepast, maar  zorgen niet voor
            voldoende herstel    van het habitattype
             Huidig hydrologisch   onderzoek moet  meer inzicht geven in
             herstelkansen
             Nu alleen  rompgemeenschap    van  eiken-haagbeukenbos
            aanwezig (rode arcering)
             Het oudste deel   van het Oude Eikenbos met hulst voldoet nog
            wel   aan het habitattype
                                                                               Bron: Vegetatiekartering 2020
                                                                                                             0000000468
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>20075173
         A. Hoe is de toestand        van  de natuur in het      Lieftinghsbroek t.o.v. de
         instandhoudingsdoelstellingen            op dit moment?
         Ontwikkeling blauwgrasland
         *
             Bij aanwijzing was het  een zure vorm van   blauwgrasland  met
            overgangen    naar  heischraal grasland
         *
             In 2020 voldoet het   habitattype niet meer  volgens het
             profielendocument
         *
             Een deel betreft  een  rompgemeenschap     van  blauwgrasland
         *
             Het  noordelijke deel is overgegaan  naar het  habitattype
             heischraalgrasland (H6230)
         *
             Huidig hydrologisch onderzoek    moet meer inzicht geven in
             herstelkansen
                                                                                Bron:  Vegetatiekartering 2020
                                                                                                               0000000469
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>20075173
         B. Welke      maatregelen zijn de afgelopen jaren al          genomen     en wat was hier het
         effect van?
                             Omschrijving                                     Ten behoeve van habitattypen
          Hydrologie &        Dempen ontwaterende sloten      2013 uitgevoerd H6410, H9120, H9160A
          herinrichting      en  verhogen grondwaterpeil
          Basisbeheer         Nietsdoen                       2017-2023       H9120, H9160A
                             Jaarlijks maaien  en verwijderen 2017-2023       H6410
                             blad
          Aanvullend beheer  Zonodig   extra maaien, plaggen  2023-2029       H6410
                             of terugzetten bosrand
                             Strooiselroof                    2023-2029       H9120
                             Zonodig   middenbosbeheer        2023-2029       H9160A
      Bron: N2000   beheerplan (2017-2023)
                                                                                                           0000000470
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>20075173
         B. Welke     maatregelen zijn de afgelopen jaren al   genomen en wat was hier het
         effect van?
         Hydrologie      &   herinrichting Ellersinghuizerveld
          Dempen ontwaterende sloten
         en verhogen grondwaterpeil
          Doel: tegengaan   verdroging
          Resultaat: gebied  is natter
         geworden
          Neveneffect:  tijdelijke afname
         eiken-haagbeukenbos
      Bron: N2000   beheerplan &
      verdrogingsmeetnet
                                                                                           0000000471
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>20075173
         B. Welke     maatregelen zijn de afgelopen jaren al      genomen en wat was hier het
         effect van?
         Hydrologie & herinrichting
         Dempen ontwaterende sloten          Elietsinghuyizerveld
         en verhogen grondwaterpeil
         Indirect effect: verminderen
         stikstofdepositie
         -
             Geen bemesting op
             heringerichte percelen
         -
              Wegvang door nieuw
             aangeplante   bosrand
         Schatting: max -22 mol/ha/jaar
         (alleen wegnemen bemesting)
      Bron: eigen berekening  op basis van Aerius Calculator
                                                                                              0000000472
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>20075173
         B. Welke    maatregelen zijn de afgelopen jaren al          genomen      en  wat was hier het
         effect van?
         Basisbeheer
         Voor  bostypes: nietsdoen                          Voor  blauwgrasland: Jaarlijks maaien   en
                                                            verwijderen blad
         Doel: behoud  van goede kwaliteit van het          Doel: afvoeren stikstof
         bos
         Resultaat: de oude boskern is nog steeds           Resultaat: het blauwgrasland   is voor een deel
         van goede kwaliteit.                               nog voedsel  arm gebleven
      Bron: verslagen veldbezoeken en  vegetatiekartering 2020
                                                                                                            0000000473
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>20075173
         C. Welke    maatregelen staan nog op de planning                en hoever komen      we  met
         deze maatregelen voor de doelstellingen?
         Mogelijk aanvullend beheer
         Voor het  blauwgrasland:
         *
             Terugzetten bosrand = wordt al periodiek uitgevoerd
         *
             Plaggen => is op enkele kleine stukjes uitgeprobeerd, waarbij het geplagde materiaal in het
             naastgelegen veld is ingebracht om daar de vegetatieontwikkeling op gang te helpen.
             Resultaat: geen verbetering gezien in de geplagde delen van het blauwgrasland en ook nog
             geen blauwgraslandontwikkeling in het naastgelegen veld
         Voor de  bostypes:
         +
             Strooiselroof = onderzoek in andere     bosgebieden   heeft uitgewezen dat deze maatregel
             weinig effectief is en een groot risico van verstoring van de bosbodem met zich meebrengt.
         *
             Middenbosbeheer = nog niet uitgeprobeerd, er is weinig bekend over de effectiviteit van
             deze maatregel in een bos als Liefstinghsbroek.
      Bron: verslagen veldbezoeken
                                                                                                         0000000474
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>20075173
         C. Welke     maatregelen staan nog op de planning                en  hoever komen       we   met
         deze maatregelen voor de doelstellingen?
         Ecohydrologisch onderzoek
         Onderzoeksvragen:
         *
            Waar kan    basenrijke kwel de wortelzone bereiken in de huidige situatie, hoe groot is    de flux
            (indicatief), welke kwaliteit heeft het kwelwater, en waar komt het water vandaan?
         *
            Biedt de  huidige waterhuishouding in het Liefstinghsbroek perspectief voor N2000 habitattypen
            blauwgrasland (H6410), Beuken-eikenbos (H9120), Eiken-Haagbeukenbos (H9160A)?
         *
            Welke   hydrologische herstelmaatregelen kunnen bijdragen       aan  het benutten van  de potentie
            voor  de in het Liefstinghsbroek aanwezige habitattypen?
         *
            Welke monitoring is noodzakelijk    om meer   inzicht te krijgen in regionale en lokale gradiénten in
            hydrologie, chemie en ecologie?
                                                                                                                  0000000475
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>20075173
         C. Welke   maatregelen staan nog op de planning en hoever komen we met
         deze maatregelen voor de doelstellingen?
         Ecohydrologisch onderzoek
          Wat wordt gemeten:
            Grondwaterstanden en grondwaterkwaliteit
          *
              Bodemprofiel
          *
               Bodemkwaliteit
                                                                                0000000476
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>20075173
         D. Welke     knelpunten      en  kansen    voor   natuur   zijn  er nog?
       Conclusie: de   habitattypen zijn achteruitgegaan
       -
           Deels  door vernatting, de vegetatie heeft tijd nodig om   zich aan  de nieuwe situatie aan te
           passen
       -
           Deels door   verzuring, door gebrek  aan  basenrijk (grond)water   en stikstofdepositie
       Beperkte mogelijkheden      voor aanvullende interne   herstelmaatregelen als strooiselroof e.d.
       Kansen zien   wij vooral in het ecohydrologisch onderzoek en verdere verbetering hydrologie.
       Hierbij is ook omgeving nodig, het hydrologisch systeem rijkt verder dan het N2000 gebied.
       Uit de monitoring blijkt ook goede potentie    voor  de habitattypes  in de omliggende   NNN-
       gebieden.
                                                                                                          0000000477
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>