<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>20075041
         NOTITIE
         Voor            :      Gebiedscommissie Westerwolde t.a.v. de heer
         Van             :      georganiseerde landbouw Groningen vertegenwoordigd in
                         gebiedscommissie    Westerwolde
         Betreft         :      Opmerkingen bij opdracht gebiedscommissie versie juni2020
         Datum           :      14 augustus  2020
         Geachte heer,      mevrouw
         Hieronder vanuit     agrarisch perspectief  een  puntsgewijze   reactie op de Concept-
         opdracht    aan   de gebiedscommissie Westerwolde.      De  punten   van reactie  zijn
         genummerd tussengevoegd in de tekst          van de concept   opdracht.
         De   gebiedscommissie Westerwolde wordt gevraagd       om een   advies te geven  aan
         Gedeputeerde Staten over:
         1 reactie:
         Gelet op de potentiéle impact   van  de elementen die in het advies  aan de orde komen
         ligt het ons inziens in de rede om  de positie van de Gebiedscommissie in het geheel
         van de stikstofdiscussie provincie breed, ook voor de gebiedscommissie helder te
         maken. Hierbi] gaat het om de topografische afbakening van het werkgebied, maar
         ook over de dingen waar de gebiedscommissie wel en niet over gaat.
         De adviesrelatie tussen Gebiedscommissie en GS is in onze visie een afgebakend
         deel   van een provinciebrede discussie. De rol en verantwoordelijkheden van de
         gebiedscommissie in relatie tot die provinciebrede discussie zal helder moeten zijn.
         PS; de georganiseerde landbouw in Groningen is van mening dat het probleem van
         Stikstof om oplossingen vraagt die binnen heel de provincie in samenhang moeten
         worden besproken. Dit vraagt om een provinciebreed platform waar alle belangen
         (en in het bijzonder die van landbouw) in het stikstofdossier met elkaar en GS en PS
         kunnen sparren over de te volgen koers.
              e
                   Welke maatregelen kunnen genomen worden om op de korte termijn (2020-
                  2021 jaar) te komen tot een eerste natuurherstel in Lieftingsbroek?
         2 Reactie:
         Het   zou  goed zijn om voor de te vragen adviezen  een logische volgorde aan te
         houden. Alvorens wordt     gesproken  over “maatregelen” is het nodig om de
         uitgangsituatie vast te leggen. Het eerste advies dat van de gebiedscommissie
         gevraagd zou moeten worden is een analyse van de 0-situatie. Er zijn diverse
         momenten in de geschiedenis van het gebied Liefthingsbroek die gezamenlijk beeld
         kunnen geven van hoe het gebied zich onder invioed van allerhande zaken heeft
         ontwikkeld. Denk aan de aanmelding/aanwijzing van Natura 2000 gebieden, het
                                                                                                0000000128
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>20075041
         opstellen van beheerplannen en introductie van het PAS beleid. Maar ook de actuele
         situatie is in het licht van wat er gebeurt is en nog moet gebeuren relevant. Bij het
         invullen van de O-situatie willen wij de situatie in en rond het Liefthingsbroek ook in
         historisch  perspectief kunnen plaatsen. Hierom zou voor tenminste de stikstofsituatie
         en  de staat  van instandhouding van de natuur op elk van voernoemde momenten
         een beschouwing gemaakt moeten worden.
         Hierbij gaat het om;
         -
           de (modelmatig bepaalde en gemeten) deposities van NH3 en Nox (en de N-som
         daarvan)
         -
           de bronnen die daar (relatief) aan bijdragen.
         -
           de aanwezigheid, de omvang en de op dat moment actuele kwaliteit van voor
         stikstof kwetsbare natuurdoeltypen.
         Daarenboven moet in        zijn algemeenheid gekeken worden naar:
         -
           onderbouwing van de keuze voor het aanwijzen van natuurdoeltypen in
         Liefthingsbroek. (lag hier een EU verplichting onder of was dit een Nationale Keuze?)
         -
           onderbouwing van de keuze om tussentijds natuurdoeltypen te wijzigen.
         -
           Analyse van de factoren (en de onderlinge verhouding) die bijdragen aan de
         (vermeende) slechte staat van de natuurdoeltypen. (denk aan beheer,
         waterhuishouding, klimaat, stikstofdepositie en dergelijke).
         -
            In het verlengde van het voorgaande punt een nadere duiding van de waarde van
         de Kritische Depositie Waarde (KDW) als richtpunt.
         -
           Analyse van de in het (eerder opgestelde) beheerplan voor Liefthingsbroek
         beschreven maatregelen en hun invioed op het welzijn van de stikstofgevoelige
         natuurdoeltypen.
              e
                  Welke   maatregelen kunnen genomen worden om op de korte termijn (2020-
                 2021   jaar) te komen tot een eerste natuurherstel in Lieftingsbroek?
         3. reactie
         De   gekozen woorden      van   “natuurherstel” suggereren dat     er sprake is van een zeer
         slechte toestand    van   de natuur. Of dat  zo is zal blijken uit de analyse van  O-situatie
         en  in het bijzonder   met een    goede ecologische analyse van de staat van
         instandhouding, alsmede de relatieve invioed van verschillende drukfactoren op het
         welbevinden van de kritische natuurdoeltypen.
         4. reactie
         Als de  gebiedscommissie gevraagd wordt maatregelen te benoemen. Moet wel
         duidelijk zijn wat voor soort maatregelen je dan aan moet denken. Bronmaatregelen
         ivbm stikstof, ingrepen in de hydrologie, in het beheer of onderhoud ?
         5.reactie
         Je kunt de   gebiedscommissie uitdagen om maatregelen te noemen, maar als de
         gebiedscommissie zijn taak serieus opvat zal ze hierbij ook een gedegen
         onderbouwing willen leveren. Dus zal de gebiedscommissie ondersteund met
         onderzoek, naar zaken als; effect (uitgedrukt in verbetering van de kwaliteit van de
         natuur, maar ook uitgedrukt in extra ruimte voor vergunningen), kosten/ financiéle
         haalbaarheid, technische haalbaarheid, praktische uitvoerbaarheid, en draagvlak,
         willen kijken. Hierbij is ook van belang dat de Gebiedscommissie duidelijkheid krijgt
         over de scope waarbinnen zij geacht wordt te opereren. Bijvoorbeeld; Kan zij ook
                                                                                                       0000000129
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>20075041
         maatregelen    te berde brengen die buiten het gebied Westerwolde genomen zouden
         kunnen worden ? Of kan zij ook maatregelen afwijzen die generiek zijn bedacht en
         voor Liefthingsbroek geen meerwaarde hebben.
             *»
                 Welke aanvullende    maatregelen kunnen genomen worden     voor een
                 duurzaam herstel van het natuurgebied Lieftinghsbroek?
         6. reactie
         Eerste vraag    bij deze opdracht is aanvullend waarop? Aanvullend op maatregelen uit
         beheerplan,   aanvullend   op wat aan generiek maatregelen is/wordt bedacht, enz..?
         En over welke soort maatregelen gaat dit? Gaat het over onderhoud/beheer van
         natuur, bronmaatregelen, hydrologie, verstoring of nog iets anders ?
             +—Maak     hierbij onderscheid tussen welke maatregelen regionaal (binnen de
                 directe  omgeving Lieftinghsbroek en binnen de provincie Groningen)
                 genomen kunnen worden en welke generiek landelijk genomen kunnen
                 worden. Richt het advies vooral op de regionale maatregelen.
         7. reactie
         Indien de Gebiedscommissie Westerwolde wordt gevraagd uitspraken te doen over
         maatregelen die zich afspelen buiten het werkgebied van de gebiedscommissie, is
         het in onze ogen de vraag of je deze vraag bij een gebiedscommissie neer kan
         leggen. Het woordje “gebied”, maar ook de samenstelling van de commissie met
         mensen uit het gebied, suggereert een gerichte opdracht die samenhangt met de
         belangen die in dat gebied spelen. Deze opmerking slaat ook terug op een eerdere
         opmerking onzerzijds over een duidelijke scope voor wat betreft rol en
         verantwoordelijkheid van de Gebiedscommissie.
             +—Met aandacht voor      koppelkansen   met andere opgaven in het gebied.
         8. reactie
         Koppelkansen met andere opgaven in het gebied moeten altijd in relatie worden
         gezien met de vraag of ze rechtstreeks en onmiskenbaar helpen om het welbevinden
         van de natuurdoeltypen naar een hoger niveau te brengen en tegelijkertijd ruimte
         geven voor vergunningverlening. Voor dit laatste moet het dus aantoonbaar gaan
         over stikstofemissie /depositie beperking. In het beoordelen van koppelkansen speelt
         ons inziens verhouding tussen drukfactoren (zaken met een negatief effect) een
         cruciale rol. Bij voorbeeld; Als een natuurdoeltype voor haar welbevinden vooral
         afhankelijk is van voldoende kwelwater, is het introduceren van natuur inclusieve
         landbouw in de omgeving niet echt zinvol.
         9. reactie
         Een ander punt van aandacht in de sfeer van koppelkansen is; hoe de stikstof
         gerelateerde maatregelen zich verhouden tot andere beleidsterreinen en doelen. Dus
         bijvoorbeeld; wat betekent een (voer-)maatregel voor het welzijn van dieren, of wat
         betekent een stikstofmaatregel voor klimaatdoelen (emissie van methaan)? Of wat
         betekent uitkoop van een bedrijf in sociaal economische zin voor een gebied? Het is
         van belang dat bij het noemen van potentiéle maatregelen ook naar dat soort
         aspecten wordt gekeken.
             +—|n hoeverre kunnen      (herstel)maatregelen worden versneld?
                                                                                               0000000130
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>20075041
         9. reactie
         Hierbij geldt voor   ons   het adagium dat zorgvuldigheid altijd   voor snelheid gaat. Ook
         hier is tevens de vraag relevant over welke maatregelen dit gaat. In zijn
         algemeenheid zou de vraag aan de gebiedscommissie verbeterd kunnen worden
         door de   gebiedscommissie te vragen welke mogelijkheden er zijn om introductie van
         maatregelen te bevorderen. Stimulansen in de sfeer van subsidies kunnen hierbij
         denkbaar zijn.
         Doel  van  het advies is    om  in een gedragen aanpak een ambitieuze en realistische
         vermindering     van  de  stikstofdepositie op het Lieftinghsbroek te realiseren. Hierdoor
         is herstel en versterking van de natuur mogelijk en wordt gestreefd om binnen
         afzienbare termijn een gunstige staat van instandhouding te bereiken. Hiermee kan
         vergunningverlening weer verder op gang worden gebracht.
         10. reactie
         Het streven    naar  “een   gunstige staat van instandhouding” is een ingewikkeld doel.
         Niet in de laatste   plaats als je de ecologisch gekozen KDW als richtpunt kiest. Het is
         van belang om via een beschouwing van uitgangssituatie en de maatregelen die
         redelijkerwijs getroffen kunnen worden, te kijken in hoeverre je richting die KDW kunt
         werken. Een dergelijke benadering past bij de gebruikte terminologie van
         “realistisch”. Het stuk tekst zoals dat nu wordt gebezigd, leidt er toe dat sec vanuit
         een natuuroogpunt, ambities worden beschreven die in de tijd mogelijk heel ver weg
         liggen. Dit leidt er, alle inspanningen ten spijt, tevens toe dat het op gang brengen
         van vergunningverlening ook nog jaren (decennia?) op zich zal laten wachten.
         Wij zouden er voor willen pleiten een praktische benadering centraal te stellen en
         een gezamenlijk doel te beschrijven dat samenhangt met wat er redelijkerwijs en met
         een evenredige verdeling van de last, mogelijk is. De maatregelen die deze
         gebiedscommissie (en het effect dat ze sorteren) spelen hierin een centrale rol.
         11. reactie
         Wellicht ten overvloede hier benoemen dat het gaat om het op gang brengen            van de
         vergunningverlening voor alle sectoren. (niet in de laatste plaats die van de
         landbouw.    )
         12. reactie
         Op dit  moment is de situatie van      bedrijven die een PAS-melding hebben gedaan, of
         of welke reden dan ook verstoken        zijn van een NB-wet of PAS-vergunning, nijpend.
         In het tekstdeel over het doel wordt hier geen aandacht aan besteedt. Het zou
         wenselijk zijn dat   in de laatste zin zowel het legaal houden of maken van bedrijven,
         alsmede het bieden       van  ontwikkelruimte  aan  bedrijven als doel wordt beschreven.
         De  provincie zal hierbij zorgdragen      voor een gebiedsanalyse    met de volgende
         onderdelen:
         13. reactie
         Genoemde       gebiedsanalyse zou een klus moeten zijn die door(of in nauwe
         samenspraak met de gebiedscommissie en de diverse sectoren/partijen ter hand
         wordt genomen. De provincie zou hierbij moeten faciliteren, niet alleen met eigen
                                                                                                     0000000131
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>20075041
         menskracht,    maar   ook door inzet van   onafhankelijke partijen
         (onderzoek/wetenschap)       van buiten. Deze aanpak is van belang om te voorkomen
         dat input voor de discussie in de gebiedscommissie niet als feit wordt geaccepteerd.
         14 reactie
         Hier alle zaken zoals ook genoemd onder 2. Reactie bij betrekken. Hier maakt het
         beheerplan    en de daarin opgenomen (reeds uitgevoerde) maatregelen ook deel van
         uit.
                 -
                     ecologische analyse    van  de toestand  van  de natuur in Lieftinghsbroek  en
                     knelpunten hierin;
         15. reactie
         Aangevuld    met een   analyse van drukfactoren die een rol spelen bij het welzijn    van de
         stikstof kritische natuurdoeltypen in het gebied. En hoe deze zich tot elkaar
         verhouden.
                 -
                     analyse   van de stikstofdepositie op het gebied; verschil huidige belasting
                     en  gewenste belasting;
         16.reactie
         Dit aanvullen met gemeten depositie en herkomst         van en verhoudingen    tussen
         emissies die hier depositie veroorzaken.
         17. reactie
         Gelieve niet   spreken  over  gewenste belasting, daarmee plaats je jezelf    voor een
         onmogelijke    opgave. Beter is te  spreken    over een  tezamen   bepaalde realistische
         ambitie.
                 -
                     een  omgevingsanalyse van de belangrijkste regionale (piek)belasters op
                     de  depositie van stikstof in Lieftinghsbroek;
         18. reactie
         Preciezer beschrijven wat hier mee bedoeld wordt. Vanuit de georganiseerde
         landbouw is een omgevingsanalyse zeker waardevol, maar dan meer vanuit het
         perspectief van het opwaardering van de situatie (ontwikkelkansen) voor de
         agrarische sector. Denk    aan  verkaveling, ontsluiting, verbetering waterhuishouding
         en dergelijke zaken.
                 -
                     input voor mogelijke maatregelen, zowel bron- als
                     natuurherstelmaatregelen.
         19 reactie
         Mogelijk maatregelen moeten op allerhande (eerder genoemde) aspecten worden
         beoordeeld. Hier kan ook inzet input en betrokkenheid van andere dan de provincie
         gewenst zijn,
         Het proces    van  de stikstofproblematiek is  een dynamisch proces met vele actoren,
         waarin op verschillende niveaus     aan een    oplossing gewerkt wordt. De provincie zal
                                                                                                      0000000132
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>20075041
         zorgdragen voor de wederzijdse afstemming van het gebiedsproces met het
         landelifke proces (IPO en Rijk) en het regionale proces (provinciale sectortafels).
         20. reactie
         De Gebiedscommissie zal      om  te komen tot breed  gedragen adviezen, niet kunnen
         volstaan met 10 vergaderingen ergens op een centrale locatie in het gebied. Vanuit
         de conclusie dat de sleutel voor veel zaken ligt bij de agrarische sector, is het niet
         meer dan logisch dat er voor: het ophalen van ideeén en knelpunten, het toetsen van
         de haalbaarheid en toepasbaarheid van potentiéle maatregelen, een intensieve
         interactie met alle agrarische ondernemers in het gebied Westerwolde wordt
         georganiseerd. Hierbij moet de provincie zich realiseren dat de uitrol van een
         stikstofaanpak niet alleen kan gaan over offers die gebracht moeten worden maar
         zeker ook   over wat  daar voor de landbouw tegenover staat in termen van
         toekomstperspectief.    Alleen dan kan toegewerkt worden naar gedragen oplossingen.
         Vragen
             -
                 Is de gebiedscommissie Westerwolde bereid om de rol van adviescommissie
                 voor  de stikstofproblematiek in het Lieftinghsbroek op zich te nemen?
             -
                 Wat heeft de commissie nodig om tot dit advies te komen? Welke aanvullende
                kennis is noodzakelijk? Welke financiéle middelen zijn noodzakelijk?
                                                                                                0000000133
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>20075041
         Achtergrondinformatie gebiedsaanpak stikstof
         Aanleiding
         In Nederland wordt veel stikstof             uitgestoten, dat vervolgens neerslaat in o.a.
         natuurgebieden.        Te veel stikstof is      schadelijk voor de natuur. De uitspraak van de
         Raad van State van mei 2019 maakt duidelijk dat hier wat aan gedaan moet worden.
         Daarom werken Rijk en provincies gezamenlijk aan een integrale stikstofaanpak,
         waarmee de natuur in Nederland beter wordt beschermd en er tegelijkertijd ruimte
         wordt gemaakt voor economische en maatschappelijke initiatieven.
         Onderdeel van de stikstofaanpak is de                 Gebiedsgerichte Aanpak. Het Kabinet heeft
         de provincies gevraagd er zorg voor te                dragen dat de gebiedsaanpak wordt
         voorbereid. Hierbij dienen de provincies zorg te dragen voor een verbinding tussen
         de regionale belangen en de nationale belangen.
         Gebiedsaanpak volgens het Adviescollege (Remkes)
         Het Adviescollege adviseert een gebiedsgerichte aanpak, die is gekoppeld aan de
         mate waarin de huidige kritische depositiewaarde overschreden wordt. De
         gebiedsgerichte benadering houdt in dat naarmate een specifieke sector een
         substantiéle bidrage levert aan stikstofproblemen in gebieden die kwetsbaar zijn
         voor deposities, doelgerichte maatregelen worden getroffen. Op de korte termijn is
         de gebiedsgerichte aanpak gericht op reductie van emissies en deposities, en
         versneld natuurherstel.” Dit is randvoorwaardelijk voor de oplossing van de gerezen
         knelpunten en voor toekomstige toestemmingverlening. Aan de maatregelen voor
         emissiereductie verbindt het Adviescollege de volgende voorwaarden: de uitvoering
         van de maatregelen moet zijn geborgd en handhaafbaar zijn en de maatregelen
         moeten aantoonbaar tot emissiereductie leiden.
         Op de lange termijn moet een duurzaam perspectief worden uitgewerkt voor de
         aanpak van stikstof in samenhang met andere opgaven.? De gebiedsgerichte aanpak
         gaat daarmee niet alleen           over natuurherstel en emissiereductie, maar ook om de
         inpassing     van  de verschillende vormen van landgebruik. Het adviescollege adviseert
         voor    deze  lange termijn aanpak zoveel mogelijk aan                  te sluiten   bij reeds bestaand
         instrumentarium zoals          een Natura 2000-beheerplan.
         Inzet Kabinet
         Op    24       2020 heeft het Kabinet haar             plannen     voor   de structurele    aanpak stikstof
         bekend     gemaakt. Zij reageert hiermee op de eerdere tussentijdse adviezen                         van  de
         commissie Remkes, het eindadvies                  van  de commissie is        er nog niet in meegenomen.
         Het Kabinet neemt in          hoofdliinen de aanbevelingen             van   de Adviescommissie        over.
         21 reactie
         De kamerbrief       en   het natuurdebat leiden         voor ons     niet tot de conclusie dat het
         Kabinet de     hoofdlijnen     van    de  aanbevelingen       van   de Adviescommissie          over neemt.
         Het Kabinet neemt een paar punten over, zoals de versterkte                         sturing op vermindering
         van    emissies, maar schuift de meeste punten door.
         1  Adviesrapport Niet alles kan d.d. 25 september 2019,   eerste tussentijds advies van de commissie Remkes.
         2
           Adviesrapport Niet alles kan overal d.d. 8 juni 2020, eindadvies van  de commissie Remkes.
                                                                                                                      0000000134
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>20075041
         Het Kabinet kiest   voor een gebiedsgerichte aanpak, waarbij op gebiedsniveau in
         beeld wordt   gebracht  wat nodig is voor natuurherstel, welke (bron)maatregelen
         daarvoor in het gebied nodig zijn en welke ruimte nodig is voor economische
         ontwikkeling. Hierbij liggen er kansen voor verbindingen met andere opgaven. Ook
         wordt in beeld gebracht in hoeverre herstelmaatregelen kunnen worden versneld, of
         dat aanvullende herstelmaatregelen nodig zijn. De gebiedsaanpak vindt volgens de
         Kamerbrief gefaseerd plaats.
         Kernboodschap
         Met een gebiedsgerichte aanpak kan per gebied specifiek worden bepaald welke
         maatregelen in en rondom een stikstofgevoelig natuurgebied nodig zijn om de
         stikstofemissie te beperken, de economische activiteiten weer op te kunnen pakken,
         en het natuurherstel te bevorderen. Provincies zorgen voor een integrale aanpak, in
         samenhang met andere opgaven, en zif kunnen de nationale en regionale belangen
         die spelen op dit dossier bij elkaar brengen. Van belang is dat op regionaal niveau
         een analyse en afweging van benodigde maatregelen plaatsvindt. Duidelijk is dat
         oplossingen voor het stikstofprobleem vorm moeten krijgen in een situatie waarbij de
         maatschappelijke druk en onrust op het dossier groot is. Een gebiedsaanpak is dan
         cruciaal om op gebiedsniveau draagvlak te vinden voor de maatregelen. Het is
         essentieel dat uitwerking gebeurt in verbinding met de betrokken maatschappelijke
         actoren.
         Bestuursakkkoord      Rijk en provincies
         Gezien de    verwachtingen en gezien de verantwoordelijkheden die in de provincie
         worden neergelegd is het van belang dat gezamenlijk wordt toegewerkt naar
         bestuurlijke afspraken tussen rijk en provincies over deze aanpak. De
         gebiedsaanpak kan alleen worden opgepakt als randvoorwaarden helder zijn en als
         deze de regionale aanpak ondersteunen. Hierbij gaat het om een duidelijke
         afbakening van de opgave, duidelijkheid over de beschikbaarheid van voldoende
         (financiéle) middelen, benodigde regelgeving, grond en kennis. Tenslotte is cruciaal
         dat bestaande processen zoveel mogelijk, en op een verstandige manier, worden
         benut. In een bestuurlijk akkoord tussen Rijk en provincies zullen afspraken over
         deze randvoorden gemaakt worden.
         Landelijk is gestart met de voorbereiding van dit bestuurlijk akkoord. De eerste
         contouren van de gebiedsaanpak zijn in beeld, deze worden nu uitgewerkt naar
         concrete afspraken. Naar verwachting vindt voor de zomer besluitvorming plaats.
         Parallel zijn de provincies gestart met de voorbereiding van de gebiedsprocessen.
         22. reactie
         Het is wel van   belang dat afspraken tussen Rijk en provincies over gebiedsaanpak
         helder  zijn alvorens de provincie Groningen een opdracht uit zet naar de
         gebiedscommissie Westerwolde. Met dit uitgangspunt is het verstandig om het
         maken van de afspraak met de gebiedscommissie door te schuiven naar een
         moment waarop de uitwerking heeft plaatsgehad. Dit maakt het ook voor
         belanghebbende partijen (zoals landbouw) mogelijk om te beoordelen of de regionale
         uitwerking spoort met landelijke afspraken.
                                                                                              0000000135
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>20075041
         Voor de scope van de      gebiedsgerichte aanpak is   tevens de reactie van het Kabinet
         op het eindadvies van de commissie Remkes van           belang.  De commissie adviseert
         een hoger ambitieniveau voor het terugdringen             de                         het
                  |in                           voorstaat.
                                                            van
                                                           Het     de Sia       ;
                                                                                       gan
                                                                                        3  [6
                                                                                                  |
                      hi structurele aanpak
                                                                is    vraa
         Kabinet
         23 reactie
         Zoals eerder vermeldt neemt dit Kabinet het advies niet       over.
         Condities    voor een    gebiedsaanpak
         Gezamenlijk beeld      van de opgave / afbakening
         Het is cruciaal dat overheden een gezamenlijk en duidelijk beeld hebben van de
         opdracht/opgave. Dit zal een belangrijk onderdeel zijn van het bestuurlijk akkoord.
         Bouwstenen hiervoor zijn:
             -
                 Een heldere afspraak over de opgave t.a.v. de vermindering van
                stikstofdepositie. Landelifk streven is het behalen van de Natura 2000
                 instandhoudingsdoelstellingen in 2050. Het Kabinet heeft als tussendoel
                 gesteld om in 2030 de stikstofemissies met 26% te verlagen t.o.v. 2019. De
                 commissie Remkes adviseert echier een verlaging van 50% in 2030.
         24. reactie
         Advies Commissie Remkes mag niet leidend zijn, omdat het Kabinet dit niet omarmt
         heeft. De doelen genoemd door Kabinet in Brief van 24              2020 zijn de maximale
         doelen waar naar gestreefd kan worden.
             -
                 Een   gezamenlijk en realistisch beeld van de bijdrage die de gebiedsgerichte
                 aanpak levert. De gebiedsgerichte aanpak is een onderdeel van het
                 tofaalpakket aan stikstofmaatregelen. Er moet 00k nadrukkelijk worden
                 ingezet op generieke bronmaatregelen.
         25. reactie
         De  positie van generiek bronmaatregelen binnen het totaalpakket aan denkbare
         maatregelen is een speciale. Het is ook de vraag of de gebiedscommissie daar iets
         mee moet     of kan.
             -
                 Op korte termijn worden eerste maatregelen genomen om ruimte te creéren
                 voor vergunningverlening tot 2022 (Quick wins).
             -
                  Gebiedsgericht verbinden met andere doelen rondom Natura 2000 gebied,
                zoals Natuur, Klimaatakkoord, Bestuursakkoord water, duurzame ontwikkeling
                 landbouw. Quick wins op korte termifn moeten no-regret zijn in het licht van de
                 totale gebiedsopgave.
             -
                  Benut en verslerk lopende gebiedsprocessen. Voorkom dat deze lopende
                processen vertraagd worden.
             -
                  Ruimte om per gebied een eigen analyse en afweging van benodigde
                 maatregelen te maken.
         Instrumenten
         Voor een    gebiedsaanpak zijn bevoegdheden en instrumenten nodig die goed
         verankerd    zijn in wet- en regelgeving. Het ministerie draagt zorg voor het wettelijke
         instrumentarium dat provincies nodig hebben voor deze gebiedsgerichte aanpak. Het
                                                                                                    0000000136
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>20075041
                                                           10
         zal  hierbij deels gaan om nieuw instrumentarium en deels om doorontwikkeling van
         bestaande instrumenten. Daar waar dit instrumentarium nog niet beschikbaar is
         maken provincies en Rijk afspraken wanneer het instrumentarium beschikbaar zal
         zijn. Aandachtspunten bij de uitwerking van het instrumentarium zijn:
             -
                  Uitbreiding van de beschikbare instrumenten waarmee provincies kunnen
                  ‘handelen’, en waarmee zij ook in positie komen bij aankoop. Voor provincies
                  gaat het hierbij in ieder geval om:
                       0   Stoppers-, sanerings- en verplaatsingsregelingen
                           Regelingen ter ondersteuning van verdere verduurzaming
                       00  Fiscale ondersteuning
                       ©   Eerste recht van aankoop
                       Cc Beschikbaar grondinstrumentarium
                       o   Mogeliilkheden crisis- en herstelwet, omgevingswet,...
             -
                  Afspraken over verdeling van verantwoordelijkheden.
             -
                  Zekerheid over het ‘staatsteunproof’ zijn van deze regelgeving.
             -
                  Afspraken over de verdeling van de stikstofruimte die met de maatregelen
                  wordt gecreé€erd. Hierbij moet geborgd worden dat de verwijderde
                  stikstofemissie ook daadwerkelijk uit het gebied wordt weggehaald
                  (voorkomen dat ruimte direct weer wordt opgevuld)
             -
                  Van belang is dat de regelingen gebiedsgericht ingezet worden (kopen en
                  ruilen van de bedrijven die de grootste stikstofbron vormen).
             -
                   Flexibiliteit in bijstelling van regelgeving en bij het eventueel kunnen benutten
                  van andere regelgeving/instrumenten.
             -
                  Beschikbaarheid van middelen. Op basis van de gebiedsgerichte uitwerking
                  wordt een beter beeld verkregen van de verwachte kosten. Afspraken zijn
                  nodig over:
                       0   Inzet van huidig beschikbaar rijksgeld (o0.a. de 500 min)
                       0   Koppelingen met bestaande financiéle middelen
                       0   Procesafspraken over beschikbaarstelling van een voldoende pakket
                           van financiéle middelen voor de realisatie van de gehele opgave
         Grond
         De beschikbaarheid         en  de  wijze waarop grond benut wordt is randvoorwaardelijk
         voor een     goed gebiedsproces. Beschikbare grond, of grond die vrilkomt met de inzet
         van het instrumentarium, kan worden benut voor verplaatsing of verduurzaming van
         agrarische bedrijven of voor de versterking van stikstofgevoelige Natura2000-
         gebieden. Ook kan inzet deze grond bijdragen aan de realisatie van andere
         gebiedsopgaven (zoals de klimaatopgave).
         26 reactie
         Agrarische grond        moet in onze ogen    agrarisch blijven. Dus beschikbare grond moet
         worden benut       voor   verplaatsing of verduurzaming van agrarische bedrijven.
         Kennis
         Voor de    gebiedsgerichte uitwerking van het stikstofdossier is kennis cruciaal:
              -
                  Landelijke data van stikstofemissies en -depositie, en over de achterliggende
                  processen. Deze informatie is met name bij landelijke kennisinstituten
                  beschikbaar.
                                                                                                     0000000137
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>20075041
                                                       11
                 Kennis  van  de bronnen    van de emissie per   stikstofgevoelig Natura2000-
                 gebied.  Kennis is deels beschikbaar    bij rijkspartijen (bijv. RvO voor informatie
                 agrarische bedrijven)   en  mogelijk ook  bij de terreinbeheerder zelf.
                 Kennis over het betreffende natuurgebied. Informatie is bij provincies bekend
                 0.b.v. de reguliere natuurmonitoring en bij de natuurbeheerder zelf.
                 Kennis van de voortgang van de herstelmaatregelen. Ook deze informatie is
                 bekend bij provincies.
                 Kennis van de agrarische structuur in     een  gebied, inclusief informatie over
                 bedrijven die geen opvolgers hebben of overwegen te stoppen of verplaatsen.
                 Deze informatie is veelal bekend bij grondaankopers in een gebied, of bij
                 financierders als Rabobank.
         In totaal zijn 118 Natura  2000-gebieden gevoelig voor stikstof. In deze gebieden moet
         in beeld worden    gebracht:
                 De  stikstofbronnen die in het gebied stikstofdepostie veroorzaken, de omvang
                 van  deze bronnen    en de totale omvang van de stikstofemissie.
                 De kwaliteit van  de natuur in het betreffende Natura 2000-gebied       (0.b.v.
                 bestaande   monitoringsgegevens) en de voortgang van de herstelmaatregelen.
                 Welke sectoren bijdragen aan de stisktofdepositie en hun aandeel hierin.
                 Indien (lokale) landbouw een belangrijk aandeel in de stikstofdepaositie heeft
                 wordt de landbouwstructuur in beeld gebracht. Ook wordt in beeld gebracht
                 wat het verwachte aantal bedrijven is dat overweegt om te stoppen.
                 Indien andere sectoren een belangrijk aandeel hebben moet in kaart gebracht
                 worden of deze lokaal opgepakt kunnen worden of dat hun invioed regio
                 overstijgend is (bijv. industrie met effect op meerdere N2000 gebieden). In het
                 laatste geval zullen landelijke maatregelen nodig zijn.
         Interbestuurlijke samenwerking
         Er zijn afspraken nodig over de wijze van samenwerking bij de gebiedsgerichte
         aanpak. Hierbij kunnen werkwijze en ervaringen van o.a. Klimaatakkoord en
         Interbestuurliik Programma als basis worden gebruikt. Onderdeel van deze
         afspraken is o0.a.
                 Uniform monitoren en volgen voortgang
                 Werkwijze en wijze van samenwerken bij knelpunten in de uitvoering
                 Ruimte voor regionale arrangementen
                 Samenwerking bij gebieden die provinciegrensoverschrijdend zijn.
                                                                                                      0000000138
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>