<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>20075289
         CONCEPT advies vanuit de voorbereidingsgroep                                                               en     voorstel             aan
         adviescommissie                        over         het meten in               en om          het       Liefstinghsbroek
         Op basis   van    de  vorige adviescommissie vergadering                is een  procesvoorstel gedaan           om   het   belangrijke
         onderdeel ‘meten’ onder            begeleiding van        de   onafhankelijk wetenschappelijk            adviseur nader met          een
         voorbereidingsgroep (afvaardiging van                  de  commissie)     door te  spreken     en een     concreet voorstel         aan  de
         commissie       voor  te bereiden. Deze notitie           beschrijft   de  uitgangspunten       voor   het meten      en een      eerste voorstel
         voor   de opzet     van   metingen. Bij goedkeuring            van  de adviescommissie zal dit nader worden                  uitgewerkt     tot een
         concreet     uitvoeringsplan.
         Waarom willen         we   meten?
         Op dit   moment wordt in
         stikstofdepositie       en
                                          en om
                                     emissies
                                                     het   Liefstinghsbroek
                                                 afthankelijk     van  de
                                                                                 zelf geen stikstof gemeten
                                                                           landelijke   RIVM   modelberekeningen.
                                                                                                                     en  zijn
                                                                                                                             D
                                                                                                                              we v
                                                                                                                                         Arie
                                                                                                                                           niet
                                                                                                                                                         over
                                                                                                                                                 nauwkeurig
         genoeg    om     het maatwerk te kunnen leveren                waar   de gebiedsgerichte aanpak           op de   s         val    het gebied
         rondom     Liefstinghsbroek             vraagt. Daarnaast is de inherente onzekerheid in de                                   nadelig voor    het
                                                                                                                        @)
                                           om
         draagvlak     voor   mogelijke maatregelen            om   te komen tot      een effectieve reductie                  st ikstofdepositie. Het is
         daarom zinvol       en van    belang    om    met    metingen     meer   inzicht te krijgen    in  dg   .dWamiek     (emissie, dispersie,
         transport     en  depositie)   van    stikstof    (in bijzonder ammeoniak)       in het    gebidd           nauwkeuriger         en  concretere
                              te  krijgen  als basis voor:
         meetgegevens
              -
                    Het in beeld      krijgen
                    berekende modeluitkomsten te
                                                van    de verschillende bronnen die
                                                                  nuanceren.
                                                                                                    O
                                                                                               Kijdra        an   de  depositie    in het    gebied,   om
              -
                    Het    afwegen     en  in  perspectief      zetten   van   de                 il zeggen    gerichte, doeltreffende)
                    maatregelen        en  oplossingsrichtingen,          in      oS
                                                                             plagts  va    en  ongewisse generieke aanpak.
              -
                    De herkenbaarheid           van    de uitkomsten                     en en   draagvlak van       betrokkenen         en omgeving
              -
                    Het    volgen    van  de lokale     stikstofdepoSii8n g€          toekomst     om   het effect     van  maatregelen te monitoren
         Wat is de     uitgangssituatie?
         Eris in het
         geleid  tot
                         gebied sprake
                       een   indrukwekkend
                                           van eenc
                                                    na
                                                             "H  rstelplan
                                                                            samenwerking
                                                                             en een
                                                                                             tussen landbouw           en
                                                                                      stevige aanpassing van de landbouw.
                                                                                                                           natuurbeheer dat heeft
                                                                                                                                          Het is  goed   om
         dat als uitgangspunt te                               nnen   dat deze inspanningen niet          voor    niets  zijn geweest,       en dat  we
         daarop    willen voortbou
                                         Wied   nee     8 ebiedsgerichte      aanpak    ook in  perspectief van        stikstof.
         Kernpunt      is ook                   ng   van  die   aanpak groter     is dan strikt de N2000        kern,   maar   dat het      om  de  integrale
                                  itv      et  omringende gebied gaat: eenlandschappelijke                      kwaliteit met natuur-          en
                            ade;     en een    economische kwaliteit           van  de waarde     van   agrarisch landgebruik; onderling
         verweven       in een   vitaal platteland      met    een  gezonde leefomgeving.          Zo  een  geméleerd        kwaliteitsbeeld kan het
         kader   zijn  voor een     lokale, gebiedsgerichte           en  doelgerichte ontwikkeling         van    landschap    met natuur        en
         landbouw.
         De omvang        van  het  gebied    met    een    beperkt    aantal actoren maakt het         mogelijk te     werken met         maatwerk,
         toegesneden        op  vakmanschap         met lokale kennis        (van  natuurbeheer tot       agrarisch ondernemen)              en
         ondernemerschap.
              -
                      Bestuurlijk:   eris  een    jarenlange      constructieve     samenwerking van         alle betrokken partijen in de
                    gebiedscommissie
              -
                      Maatschappelijk: het belang             van  de landbouw in de regio is groot           en   vraagt   samen       met natuurherstel
                    om een       blijvende    en  toekomstbestendige oplossing
                                                                                                                                                              0000000921
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>20075289
              -
                     Juridisch: voldoen      aan   (Europese) verplichtingen en bijbehorende vergunningensystematiek (voor de
                    landbouw      en   andere    sectoren)
              -
                     Inhoudelijk:    de  natuur in het Liefstinghsbroek (met name het blauwgrasland) staat er nog niet goed bij
                    (op  basis   van   locatiebezoek       deskundigen     en  de  vegetatiekartering         van  2020/2021). Daarbij speelt         de
                    invloed    van  stikstof   een   rol,  maar   zeker ook de     hydrologie      en  bodemgesteldheid,         en de   ecologische
                    hersteltijd.
              -
                     Technisch: op dit moment wordt              er  nog niet concreet stikstof gemeten in het              Liefstinghsbroek      en  zijn
                   we    afhankelijk van      de  landelijke    stikstofmodellen.
              -
                     Proces: meten kan        bijdragen     aan  het  opstellen   van een      effectieve    (doelgerichte) gebiedsgerichte
                    aanpak     met   maatwerk,      binnen het     tijdspad   van   de stikstofdoelen       (2030, 2050).
         Wat willen     we   weten door te meten?
         Meten is geen doel op         zich,                manier of beter inzicht te         krijgen  op zaken
                                                                                                                                  tog pestaa
                                              maar een                                                              waarover
              a.    De hoeveelheid        stikstof (i.c. ammoniak)        die in en   rond het     Liefstinghsbroek      neer          mes    oog  voor
                   variaties in ruimte       en  tijd  om   daar met    gebiedsgericht maatregel            op in te kun             len,   en met zicht
                    op  langjarige    trends    om   de effectiviteit    van  de  gebiedsgerichte maatregel                    up;en     bepalen
              b.    De  bijdrage    van   lokale bronnen       aan   deze hoeveelheid stikstof         (m.n.    a
         Hoe kunnen      we    zinvol meten?
         Er zijn verschillende methoden            om    ammoniak in de      omgeving te        men.        p  hoofdlijnen    kunnen twee manieren
         van  meten worden onderscheiden: 1. Het meten                    van  het   profi]    van      stikstofconcentraties in de lucht. 2. Het
         meten    van  stikstofemissie      aan   de bron    en                                t veld.
                                                                 OY
         1. Het meten
         periode
                          van   stikstofconcentraties
         Ammoniak concentraties worden standaard
                   in te vangen in meetbuizen             en
                                                             in de lucht
                                                             die i
                                                                    o        WO
                                                                           ame
                                                                                      cte  wijze gemeten, door stikstof
                                                                                 analyseren.       Op enkele locaties zijn
                                                                                                                                 over een
                                                                                                                                 er ook
                                                                                                                                              bepaalde
                                                                                                                                           meer
         geavanceerde       directe   (in-situ)  meettec                opgesteld.     Voor    een  gebiedsgerichte benadering            is het grid  van
         het meetnet echter te         grofmazig.     |de&|jter     Wordt daarvoor     een    voldoende dicht      grid  van   meetpunten opgesteld
         met in-situ                 die de                       centratie in de lucht continue          volgt.  Dat is ook door het
                                             0)
                       sensoren
         Adviescollege Stikstofporble                  :
                                                              emkes”)      geadviseerd      .  De concentraties die ter       plekke gemeten
         worden geven       een                     verspreiding van       stikstof  over   het   gebied,   waaruit    hotspots    van  emissies    en
         deposities zijn
         meetpunten,       ter
                                  pra
                            af te leiden.       Yen dergelijk
                                              Kritische factor
                                                                 netwerk kan
                                                                    hierbij
                                                                                 (moet)     wel ook aansluiten
                                                                            is het vinden c.q. ontwikkelen
                                                                                                                     bij
                                                                                                                     van
                                                                                                                         de nationale RIVM
                                                                                                                          geschikte    sensoren voor
         ammoniak in           dcgffceMraties zoals die in het        vrije veld   en   de  benodigde      kosten    voor   de  logistieke inrichting
         van  het meetn
         Om   meer    inzicht in de    mogelijkheden        en  beperkingen     te  krijgen    is er contact met TNO        Groningen, die      in
         samenwerking        met One Planet        (KU Leuven,      Radboud    Universiteit, WUR) werkt           aan   de  ontwikkeling      van zo een
         netwerk    van   sensoren,     en  met de    projectgroep ‘“Zicht     op Stikstof’      van  de 3  noordelijke provincies,        die  een
         inventarisatie doet      van   beschikbare meettechnieken.
         2. Het meten     van   stikstofemissie     en    depositie
         Een andere methode is het meten               van   stikstofemissie op      een   bepaald     moment      en op   een   specifieke plek nabij
         emissie bronnen        (bv. stallen)   en  krtitische   depositie    lokaties   (bijv   kwetsbare     vegetatie).   Voor emissies in stallen
         volstaan in de handel        verkrijgbare     sensoren,     voor  depositiemetingen         worden tal     van  wetenschappelijke
         methoden      (van   de klassieke    meetbuisjes       tot  aan gerichte bioindicatoren,          zoals in het onderzoek        van   Mesdag
                                                                                                                                                           0000000922
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>20075289
         fonds) toegepast.      Deze  metingen kunnen         meer    inzicht geven in       een    causale relatie tussen      een   bepaalde
         stikstofbron   en  specifieke depositie       in de  omgeving (zeker als         met tracers wordt         gewerkt),   maar    omdat de
         meetdichtheid dun       en  situationeel is,    en  de  depositiemetingen kostbaar,             is deze methode minder          geschikt   als
         alternatief voor   berekeningen       voor   het in kaart    brengen     van   stikstof   emissie, verspreiding       en  depositie
         Voorstel
         De beide meetmethodieken hebben                specifieke    kwaliteiten     (real  time    monitoring      vs. nader  onderzoek)     en
         tekortkomingen (meetnauwkeurigheid, kosten).                  Een doordachte combinatie              van    beide methoden kan de
         uitkomsten    en  resultaten   van   het meten      nauwkeuriger       en  concreter maken. Een            depositiemeting (op      een
         specifieke  locatie  en  tijdsmoment)       kan   bijvoorbeeld volgen        op basis    van  mogelijke      bronlocaties uit de lokale
         concentratiemetingen        van een    dicht meetnet. En daarmee            bijdragen      aan een zo      realistisch mogglijk    beeld  van
         de stikstof depositie    op het    Liefstinghsbroek,      en  zinvolle opties     voor    lokale emissie reducties.             chaal  en
                  van   het  Liefstinghshroek      maakt dit N2000        gebied    uitermate      geschikt    als  pilot
                                                                                                                          AA
         omvang
         Voorstel    aan     de adviescommissie is               om een      concreet        plan     van    aanpakdogpr%et meten
         (meetplan)       op te stellen.
         Wat hebben
              s
                        we   daarvoor
                    Bestuurlijk draagvlak
                                         nodig?
                                               in de adviescommissie         en   Provincie
                                                                                                            D
                                                                                               fein
              es   Een concrete      afbakening     van   het gebied    waarbinnen het                      moet worden ontwikkeld. De schaal
                  van   het meetnet moet aansluiten op de schaal                 van   de    IVI          ellen,  dus met    een  grid  van ca.  100
                  meter tussenafstand. Voor ammoniak is                  een   gebi                g tot op 1 km      van  Liefstinghshoek     het
                  meest     interessant,    met   een   extraring    op 2  en                 nd.
              ®    |nzicht in de   benodigde tijd      en  kosten
                                                  Onderzocht ka
                                                                    voor
                                                                                Nu
                                                                             ge onTiyl
                                                                                     f het
                                                                                           eling van    een   lokaal meetnet
                                                                                                                     concreet als
                                                                                                                                 en   de  uitvoering
                                                                                                                                                   in
                  van   depositiemetingen.                                                   Liefstinghsbroek                       pilot gebied
                  nationale     stikstofprogramma’s ingeze                      rden
              eo    Akkoord vanuit de       provincie   vo          in?etten    van een     deel   van  de beschikbare       stikstofbudgetten     ten
                  behoeve     van   metingen.
         Vanuit de
              -
                     voorbereidingsgro
                  1 Erkenning: het
                                         lj
                                                  Loos          het  volgende
                                                       broek maakt onderdeel uit
                                                                                   meegegeven
                                                                                           van
                                                                                                      voor
                                                                                                  het grotere
                                                                                                             het   algehele vervolgproces
                                                                                                                  geheel   van  de NNN
                  Westerwolde.                      ook   van  belang   in beeld    brengen      en  nadrukkelijk te      erkennen wat      er in het
                  verleden              landbouw           natuurorganisaties        allemaal    gedaan          bereikt is  voor/in   het
                    iefsti
                               a
                                 flog
                                  reek.
                                                       en                                                   en
                  samenwerking te        komen tot       een  gedragen     realistische     gebiedspecifieke oplossing
              -
                  3  Afbakening      en concretisering: het is       van   belang    de  afbakening te       maken tussen de       gebiedsgerichte
                  aanpak     en  europese/landelijke/provinciale ontwikkelingen.                   De  gebiedsgerichte aanpak          staat hier niet
                  los  van maar     richt zicht wel    zo  concreet    en  specifiek mogelijk        op de directe omgeving rondom het
                   Liefstinghsbroek     en   nog   specifieker    op  herstelmaatregelen          en  specifieke     bronnen binnen deze
                  begrenzing.      Een  duidelijke afbakening         biedt ruimte      voor   lokaal maatwerk.
              -
                  4  Verheldering stappen         in het proces:    een   concrete     planning, communicatiestappen              en   betrokkenheid
                  met    en van   de  omgeving.      Met aandacht       voor   maatwerk       en  keukentafelgesprekken          voor   direct
                  belanghebbenden           en een   bredere    algemene informatievoorziening van website/nieuwsbrieven                         etc.
                  voor   de  omgeving.
                                                                                                                                                        0000000923
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>