<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>20078736
         Plan     voor       “Pilot Meetnet            Liefstinghsbroek”              ten behoeve van de
         informatievoorziening                    voor      “Maatwerk met Meetwerk”.
         Achtergrond
         In het kader van de       Gebiedsgerichte Aanpak Stikstof in Groningen wordt voor het gebied rond
         Liefstinghsbroek een plan van aanpak opgesteld door een adviescommissie “GGA stikstof
         Liefstinghsbroek™.
         De adviescommissie heeft         er voor  gekozen     om  te komen tot een   doelgerichte en doeltreffende’,
         lokatie                         met doordacht     maatwerk, dat
         van
                 specifieke aanpak
              natuurherstel verbonden        aan een
                                                                           meer   oplevert voor een kansrijk
                                                       verdienstelijk toekomstperspectief voor de
                                                                                                                    perspectief
                                                                                                         landbouWy
         Om dat maatwerk te kunnen
         van  stikstof emissie     en
                                            specificeren is een scherper inzicht nodig in de lokale
                                      depositie. Metingen in aanvulling op berekeningen en
                                                                                                             ginstaiitigheden
                                                                                                                       vormen
         daarvoor     een  scherper kompas. Meten om beter te weten wat te doen.                    inschatingen
         “Maatwerk met Meetwerk”
         De adviescommissie “GGA stikstof           Liefstinghsbroek” heeft het voorstel gedaan       om een        leerzame  pilot
         te organiseren      in een  samenwerking van alle lokale betrokkenen, met;                              van de best
         beschikbare meettechnieken.                                                      jplementatis
         De  bedoeling     van   het opzetten  van een    geintegreerd   meetnet is:
              +
                    Beter  en   voortschrijdend inzicht te krijgen in de stikstof belasting in het gebied, in relatie tot
                    lokale bronnen    en gevolgen voor doelen in
                                                                       natyurontwikkeling
              +
                    Om met doelgericht en doeltreffends Mmaatwerk de kwaliteit van de leefomgeving met landbouw
                    en natuur (waardevol en
                                                 verbonden) gffectief te kunnen verbeteren
              +
                    In een gezamenlijke aanpak, waatvanwe het succes (de effectiviteit) op de voet volgen
                    (monitoren) en waar
                                            nods, GisteVen,
         Dit alles in het besef dat het om      cent pilot gaat,  waarmee we    lerende-wijs wijzer worden.
         De  pilot  wordt   ingericht om gezameflijk      te leren
         meten,    en  te leren   vansmetingen:   naar een    integrale,
                                     pa                 -            ?
                                                                                            Maatwerk met Meetwerk
         samenhangende, consistente systematiek op basis
         van voortschrijdend inzicht. Als leidraad voor een plan
                                                                                     wn          HA provide
         van aanpak
                         die‘in eersteaanleg bestaat uit no-regret                                  es
         maatregelenfopibasisiwan gezond verstand, en
                                                                                                                      ¥
                                                                                   A
         vervolgens     in deslegp van de tijd met maatwerk                    NS ALO      n
         effectiefwordtingekleurd op basis van voortschrijdend
         inzicht wit/de metingen.
          Q     \V
                      4
                                                                                     =
                                                                                      Fo} LTO,
                                                                                                 -
                                                                                                        8
                                                                                                       “=
                                                                                                                             a
         De pilot\wordt opgezet als een leeromgeving voor                                            Hunze en Ad's
         twee jaar, waarna het als een standaard meetnet kan
         worden voortgezet.
                                                                                                                                    0000002207
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>20078736
         Eerste opzet     van een         mogelijke opstelling                          van     het     geintegreerde             meetnet voor de       pilotfase
         In eerste instantie wordt        gekozen voor een relatief beperkt en eenvoudig grid van meetpunten in en
         rondom het Natura2000            gebied Liefstinghsbroek, om eerste ervaringen met het meetnet op te doen. In
         latere instantie kan dat worden uitgebreid als dat waardevol is, en er aanvullende financiering voor de
         pilot uit externe bronnen beschikbaar komen. De focus ligt hierbij op de stikstofverbindingen
         stikstofdioxide (NO2) en ammoniak (NH3).
                                                          Wat meten?                        Hoe                    | Wie?
                                                          Stikstof in de buiteniucht       Real time:                           —
                                        .
                                                          (dynamiek)                       sensaren                   THO { OnePlanet
                                               &
                                      .
                                                          Stikstof in de buitenlucht       Maandelijks;
                                                          (standaard)                      meetbuisjes                     all
                                                          Stikstof op de natuur            2-Maandelijks:                    x
                                                          {depositie indicatie)            meetbuisjes & planten
                                     "d
                                        =)      Mm        Stikstofin  en om
                                                          (experimenteel}
                                                                             de boerderij  Real time:
                                                                                           Sensoren                         Bees            oy
                                                                                                                 raai is ook      agrarisch landgebruik aan de
         orde  van   verschillende      grootte. Dit biedt de
         bronmeting alsmede de potentie tot monitoren
         reducerende maatregelen.
                                                                                 Re    van
                                                                                                heid       »
                                                                                                              Zoeken
                                                                                                       svingseffecten
                                                                                                                          naar   indicaties
                                                                                                                               van
                                                                                                                                              voor bronduiding /
                                                                                                                                     eventuele emissie
         Door omgevingsmetingen van verschillende
         combineren met bedrijfsactiviteiten metin                                         R)
                                                                                                 en    met de diverse          stikstofdepositie metingen
         (UvA) wordt verwacht een completer                                               twikkelen        van    de   samenhang van
         meetinstrumentarium        over tijd        en ru
                                                                        9 van het meetnet, dat op 19
                                                                                                                                   i
         Zie hieronder de    voorgestelde                                                                                  BFE]
         betrokken    meetorganisatie                                     worden      afgestemd.
                                                                 al
                                  0 =
                                        OnePlanet/ TNO    Meetstations
                                    =
                                        stalmetingen VWLR
                                    =
                                        Depositie metingen   UvA
                                  @ =   Zicht op Stikstof meetstations
                                  ©     meetbuisjes NH3/NO2 (RIVM)
                                |
                                    =
                                                   Harpel
                                                                                                                                       Weende
                                                                           Meetlijn
                                                                                                                                                                  0000002208
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>20078736
         De verschillende onderdelen            van  het geintegreerde     meetnet nader        toegelicht
         De kem    van   het meetnet bestaat uit het real time
         meten   van  de   stikstofverbindingen NOz en NH3 in
         de lucht  van   het  buitengebied rond Liefstinghsbroek
         met behulp van 24/7 werkende sensoren,          van
         OnePlanet/TNO.
         OnePlanet Research Center is een multidisciplinaire
         samenwerkingsovereenkomst tussen Wageningen
         University & Research (WUR), Radboud Universiteit,
         Radboudumc en Stichting Imec Nederland. Voor het
         onderdeel van Environmental Sensing hebben
         OnePlanet en TNO de krachten gebundeld met als
         eerste doel een positieve technische bijdrage te
         leveren aan de meetproblematiek rondom stikstof.
         Middels deze meetstations worden momenten van concentraties van                stikstofdigxid
         hoger   dan normaal in    tijd en ruimte geidentificeerd (gelijk een rookmelder),     ai
         kunnen koppelen aan omstandigheden die zich dan voordoen. Deze mo
         de lokale stikstofbelasting van de omgeving, en zijn leerzaam om spec
         vermindering van deze stikstofbelasting te identificeren. Ook leren z
         niet tot een lokaal verhoogde stikbelasting leiden.
                                                                                    gen   zal ook de   gemiddelde NO--
                                                                              ncentratie   op die locaties gemeten
                                                                            middels de gevalideerde passieve
         opgesteld,   in  aansluiting op |
                                                      net/TNO meetnet. Dit geeft   een    extra
         dimensie door      een ander                meteen mee te nemen in de     meetopzet.
         Hiermee kan      gekeken
                   s   met Italiaans  raaigras,  en de effecten van die opname met      behulp    van een sterke
                    or:  bleek  dikkopmos.
                                                                                                                       0000002209
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>20078736
         Tenslotte zullen   voor   de   interpretatie van de real-time stikstofmetingen vanuit het perspectief van
         lokale emissiebronnen ook           bedrijffsgebonden metingen met realtime sensoren rond de hoofdraai
         worden verzorgd door WUR (WLR), ook om experimenten te kunnen doen naar de beinvioeding van
         het stikstofprofiel met aangepaste praktijken op basis van vakmanschap en praktijk inzichten.
         Van   metingen     naar    bruikbare informatie
         Alle data zullen in   een   gezamenlijke en goed georganiseerde dataset worden verzameld,'zodat het
         relatief eenvoudig    is nuttige informatie te presenteren die tot inzichten (verbanden)kunsen leiden. Dat
         vormt de informatiebasis voor het handelingsperspectief ter bespreking in de
                                                                                                                    adviescommiSsie. Met
         name het identificeren van uitzonderlijke piekmomenten in de online
                                                                                                      metingen' is essentieel.
         TNO zal het datasysteem ontwikkelen en operationeel beheren. Zie                                                               voorbeeld
         van de basale presentatie van de geintegreerde informatie.
                                                                                                     hieronde, Eonqgock-up
                                                                                                               ~~
                                                        1 locatie,
                                    Meetwaarden op                                       Meetwaarden op diverse locaties, uitgezet in
                                    uitgezet in de tijd
                                                                                         de tijd
                        J E—                                                        \
                                                                                            SAE   B                     J             2
         Het is van groot belang dat lokale actorend( ‘ba€reny’boswachters, bedrijfsleiders en bewoners’) van
         het gebied worden uitgenodigd om een journaal yan wetenswaardige gebeurtenissen (activiteiten,
         incidenten, experimenten) bij te houden;woer betere interpretatie van de informatie uit het meetnet.
         Ook zijn meteorologische data                                    weerstations bij de belangrijkste meetpunten.
                                                   essentieel, ww    1
         Het stikstof meetnet staat niet op. ZichRelf                maar  de informatie zal worden gekoppeld aan die uit
         monitoring   van de                                 kwaliteit,  kwaliteit van grond- en opperviaktewater en
         bodemkwaliteit.       shying
         Governance
                               ¢
         “Maatwerksdet,Meetwerk”           —
                                               Liefstinghsbroek         e.o.  is een  pilot project   binnen de          Gebiedsgerichte
         AanpaksStikstof,   en   is een    initiatief van de ‘Adviescommissie GGA Stikstof                      Liefstinghsbroek’.
         Hiervoor is’ vanuit de                                    een 'voorbereidingsgroep meten’ ingericht 0.L.v. een extern
                                   AdiesEAmIISSis
                                                (lid         voormalige Adviescollege Stikstofproblematiek, ‘cie Remkes’).
         deskupdige,,                                 van
         Voor Jeluitvoering van      de pilot (inrichting en metingen) zijn een aantal deskundige organisaties
         aangezocht. TNO zal als operationeel projectmanager de uitvoering van het meetnet door het
         consortium orkestreren.
                           ziet in   overleg       met de       ‘voorbereidingsgroep       meten’ toe op de bedoelde uitvoering               van
         het meetplan   door het    consortium,           en   adviseert de ‘Adviescommissie’           bij de interpretatie van de
         resultaten. Indien   wenselijk      zal hiervoor          een klankbordgroep met enkele onafhankelijke deskundigen
         met  achtergrond    in landbouw         en   natuurbeheer worden          ingesteld.
                                                                                                                                                  0000002210
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>20078736
         De ‘Adviescommissie’ beoordeelt de resultaten        van  het meetprogramma op regelmatige basis, mede
         in perspectief   van  informatie uit de ecologische  en  hydrologische metingen, watert en bodemkwaliteit
         metingen, standaard berekeningen en stakeholder betrokkenheid (‘lokale informatie’), en trekt daaruit
         conclusies naar het handelingsperspectief binnen de gebiedsgerichte aanpak
         Kostenraming
         Voor het    opstellen van het de eerste basis van het meetnet, en het gedurende 2 jaar uitvoeren van        de
         meting    en rapportage van de informatie is een globale kosten raming opgesteld. Deze zal nader
         worden gespecificeerd in een offerte van de afzonderlijke organisaties op basis van een offerte
         uitvraag.
         | Organisatie                           Onderdeel                            Kostenraming
           One Planet /TNO                       Real-time meetnet                   € 500.000
           UVA                                   Depositie metingen                  € 150.000        J
           WUR     (WLR)                         Bedrijfsmetingen                    € 150.000      €
           TNO                                   Data  management                               orn        XJ
           RIVM/ Zicht op Stikstof               Meetbuisjes /Sensoren               £€ 50.000 (pm post)
           TOTAAL                                PILOT MEETNET
         Daarnaast zal binnen het      budget van de adviescommissie in capacit >tmoeten worden voorzien           voor
         projectbegeleiding door Prolander, inclusief wetenschappelijke                       XFEEES
         eventueel samen met een onafhankelijke                               Begeléiding
                                                                                a
                                                         kioakborgioenig
         Vragen      aan de adviescommissie
                    Opmerkingen op de voorgesteild > Zetf       governance  en  opstelling  van  het meetnet?
              B=    Kostenraming, is het dit geld wadrd®
                    Opdrachtverlening,
                                                      vi
                    Bekostiging, plan voor forfisWes ing?
                                         wigyvordbopdrachtgevermetingen)?aannemer(s),
                    opdrachtveriening,fsa\nggitpstelling       en
                                                                    en wie                  wat is de doorlooptijd van
         Zaken die ook     nog mostenNeorg vastgelegd zijn:
              5.    Gegevens,(Eigendom, vertrouwelijkheid, openbaarheid)
              6.
                    Regelmatige bespreking van de informatie in de adviescommissie (frequentie,
                    adviegommjssie”    of werkgroep)
              7.    Kenfli makingradviescommissie/ uitvoerders meetprogramma
              8.
                    \WerkafSpraken   met uitvoerders  meetprogramma ( toegang      tot erf, grond, terreinen voor
                 4    stellen en  beheer  meetpunten;    vastleggen van gebeurtenissen in een journaal; vergoeding
               \
                  Wor geleverde diensten)
                   Cofimunicatie over meetprogramma (afstemming provincie, organisaties betrokken bij de
                 woAdviescommissie’ en organisaties betrokken bij de uitvoering van het meetplan)
                                                                                                                        0000002211
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>