<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>20089830
         Concept opdracht          aan   de adviescommissie GGA stikstof
         Lieftinghsbroek
         De adviescommissie      Gebiedsgerichte Aanpak stikstof Lieftinghsbroek (verder GGA
         stikstof Lieftinghsbroek) wordt gevraagd om een advies te geven aan gedeputeerde
         staten  over:
                 Welke   maatregelen kunnen genomen worden voor een duurzaam
                 herstel van de stikstofgevoelige habitattypen in het Lieftinghsbroek?
         In het advies komt in ieder   geval aan  bod:
             eo  \Welke  maatregelen   op korte termijn (2020-2022) genomen kunnen worden       om
                 te komen tot   een eerste natuurherstel in Lieftinghsbroek
             o   \Welke  maatregelen op lange termijn genomen kunnen worden voor een
                 duurzaam herstel    van het Lieftinghsbroek.
                 In hoeverre maatregelen kunnen worden versneld.
                 Er wordt gekeken naar zowel maatregelen ter vermindering van de
                 stikstofdepositie op het gebied als natuurmaatregelen ter verbetering van de
                 habitattypen.
             o
                 Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen regionale (binnen de directe
                 omgeving Lieftinghsbroek en binnen de provincie Groningen) en generieke
                 (landelijk) maatregelen. Het advies is vooral gericht op de regionale
                 maatregelen.
             e   Eris aandacht voor koppelkansen met andere opgaven in het gebied.
         Doel   van het advies is om  te komen tot  een  gedragen aanpak voor een ambitieuze
         en  realistische  vermindering  van de  negatieve effecten van stikstofdepositie op het
         Lieftinghsbroek. Uiteindelijk wordt gestreefd om binnen afzienbare termijn een
         gunstige staat van instandhouding te bereiken voor alle stikstofgevoelige
         habitattypen. Hiermee kan vergunningverlening weer verder op gang worden
         gebracht.
         De  gebiedsgerichte aanpak stikstof is onderdeel van de landelijke en provinciale
         stikstofaanpak. In de nadere toelichting volgt achtergrondinformatie over de
         stikfstofaanpak, de kaders en randvoorwaarden voor de gebiedsgerichte aanpak en
         de praktische organisatie van de adviescommissie. Daarbij wordt opgemerkt dat de
         stikstofaanpak een zeer dynamisch proces is met vele actoren op verschillende
         niveaus. Het is niet ondenkbaar dat de gebiedsaanpak hierdoor gedurende het
         proces bijgestuurd moet worden. De provincie zal zorgdragen voor de wederzijdse
         afstemming van het gebiedsproces met het landelijke (IPO en Rijk) en regionale
         proces (provinciale sectortafels).
         Vragen:
             -
                 Kan de adviescommissie instemmen met de        opdracht zoals deze is
                 geformuleerd?
             -
                  Welke aanvullende kennis en/of middelen heeft de commissie      nodig  om tot het
                 advies te komen?
                                                                                                    0000002974
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>20089830
         Achtergrondinformatie              voor   de   gebiedsaanpak       stikstof
         Aanleiding
         In Nederland wordt veel stikstof         uitgestoten, dat vervolgens neerslaat in 0.a. natuurgebieden.
         Te veel stikstof is   schadelijk voor de natuur. De uitspraak van de Raad van State van mei
         2019 maakt duidelijk dat hier wat aan gedaan moet worden. Daarom werken Rijk en
         provincies gezamenlijk aan een integrale stikstofaanpak, waarmee de natuur in Nederland
         beter wordt beschermd en er tegelijkertijd ruimte wordt gemaakt voor economische en
         maatschappelijke initiatieven.
         Landelijke stikstofaanpak
         Op 24         2020 heeft het Kabinet haar plannen voor de structurele aanpak stikstof bekend
         gemaakt'. Zij kiest voor een gebiedsgerichte aanpak, waarbij op gebiedsniveau in beeld
         wordt gebracht wat nodig is voor natuurherstel, welke (bron)maatregelen daarvoor in het
         gebied nodig zijn en welke ruimte nodig is voor economische ontwikkeling. Naast de
         gebiedsgerichte aanpak worden landelijk generieke maatregelen genomen om de totale
         stikstofdepositie te verlagen. De landelijke maatregelen worden uitgevoerd door het Rijk, de
         provincies zijn gevraagd de regie voor de gebiedsgerichte aanpak te nemen.
         Het kabinet stelt als doel     om    in 2030 minimaal de helft    van  alle hectares met
         stikstofgevoelige natuur in Natura 2000-gebieden onder de kritische depositiewaarde (KDW)
         te brengen. Hiervoor is een vermindering van gemiddeld 255 mol per hectare nodig, wat
         omgerekend een daling van binnenlandse stikstofemissies betekent van 26% t.o.v. 2019. De
         benodigde daling verschilt echter sterk per natuurgebied en habitattype. In de
         gebiedsgerichte aanpak moet blijken hoeveel daling in een gebied mogelijk is. Uiteindelijk
         moeten in 2050 alle stikstofgevoelige natuur in Natura 2000-gebieden in een gunstige staat
         van instandhouding zijn.
         De   doelstelling van het Rijk is niet direct gekoppeld aan een referentiejaar. Het gaat er niet
         om   hoe hoog de depositie nu is, zolang deze in 2030 voor 50% van de stikstofgevoelige
         natuur onder de KDW-waarde komt. Juridisch is dit anders, daarbij geldt dat een vergunning
         alleen verleend kan worden als er geen significant negatief effect optreedt ten opzichte van
         de staat van instandhouding ten tijde van de aanwijzing van het gebied onder de
         Habitatrichtlijn (2004 voor Lieftinghsbroek). Dit onderscheid is een aandachtspunt.
         Adviezen commissie Remkes
         De commissie Remkes           was   door het kabinet    gevraagd te adviseren over de stikstofaanpak.
         In  september    2019 heeft    zij hiervoor   een   eerste tussentijdsadvies gegeven? en afgelopen
         zomer is het eindadvies aangeboden aan het kabinet®. Het kabinet heeft uiteindelijk een deel
         van deze adviezen overgenomen in haar structurele aanpak. Zo is een gebiedsgerichte
         aanpak ook een belangrijk kernpunt van het advies van de commissie Remkes. De
         commissie adviseert een hoger ambitieniveau voor het terugdringen van de stikstofemissies
         dan het Kabinet in haar structurele aanpak voorstaat. De commissie is van mening dat om in
         2050 alle natuurdoelstellingen te kunnen halen, in 2030 een verlaging van 50% van de
         stikstofemissies nodig is. Het kabinet kiest ervoor om deze doelstelling niet over te nemen.
         Provinciale   stikstofaanpak
         Onze    provinciale inzet op het      stikstofdossier hebben wij uitgewerkt in de Groningse Aanpak
         Stikstof ofwel GRAS. In deze          aanpak hebben wij de landelijke plannen vertaald naar onze
         provincies   en  daarin   onze   eigen accenten gelegd. De GRAS is gebouwd op drie pijlers: de
         !
           Kamerbrief d.d. 24 EE
                                    2020: Voortgang stikstofproblematiek: structurele aanpak
         ?
           Adviesrapport Niet alles kan d.d. 25  september 2019
         *
           Adviesrapport Niet alles kan overal d.d. 8 juni 2020
                                                                                                                0000002975
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>20089830
         gebiedsgerichte aanpak rond Lieftinghsbroek, innovaties in de sectoren en vergunning en
         handhaving. In de gebiedsgerichte aanpak nemen wij gerichte maatregelen om de
         stikstofgevoelige natuur in het Natura 2000-gebied Lieftinghsbroek te herstellen. Daarnaast
         gaan wij provinciebreed met sectoren aan de slag om de totale stikstofemissies in Groningen
         te verlagen. Tot slot zetten wij ons in voor een robuust vergunningensysteem.
         In onze aanpak gaan wij uit van een aantal belangrijke uitgangspunten. Zo zien wij de
         stikstofproblematiek in de kern als een landelijk probleem. Dit betekent dat
         alleen in samenwerkingsverband tussen provincies en Rijk houdbare oplossingen
         kunnen worden gevonden. Wij streven daarin naar een houdbare, structurele aanpak met
         maatschappelijk gedragen maatregelen. Duidelijk is dat oplossingen voor het
         stikstofprobleem vorm moeten krijgen in een situatie waarbij de maatschappelijke druk en
         onrust op het dossier groot is. Een gebiedsaanpak is dan cruciaal om op gebiedsniveau
         draagvlak te vinden voor de maatregelen. Het is essentieel dat uitwerking gebeurt in
         verbinding met de betrokken maatschappelijke actoren.
         Kaders     van  de GGA
         Positie  Gebiedsgerichte aanpak
         De  gebiedsgerichte aanpak is een belangrijk onderdeel van zowel de landelijke als de
         provinciale stikstofaanpak. Op landelijk niveau maken Rijk en provincies afspraken over de
         kaders en randvoorwaarden van de GGA. Deze zomer zijn hiervoor de eerste bestuurlijke
         afspraken vastgelegd over de scope en governance van de GGA. De scope van de GGA
         omvat 1) Natuurherstel en stikstofreductie genereren vanuit generieke en specifieke
         bronnen, 2) Realiseren en versnellen natuurherstel in relatie tot Natura 2000 doelen en 3)
         Werk met werk maken. De eerste stap voor de GGA is per gebied inzicht te krijgen in welke
         maatregelen er in en rond het gebied genomen kunnen worden en hoeveel dit bijdraagt aan
         de landelijke streefwaarde. Voor deze stap is de adviescommissie GGA stikstof
         Lieftinghsbroek gevraagd advies te geven.
         Landelijke en provincie brede maatregelen vallen buiten de scope van de GGA. Denk
         bijvoorbeeld aan extern salderen, het legaliseren van de PAS-meldingen, de optimalisatie
         van de BBT-methodiek voor de industrie of de warme saneringsregeling voor
         varkenshouderijen. Deze maatregelen kunnen echter wel effect hebben op de
         gebiedsaanpak. Het is daarom van groot belang dat de landelijke, provinciale en ook
         regionale processen goed met elkaar afgestemd worden. Hiervoor is een uitgebreide
         governance structuur ingericht, weergegeven in figuur 1. De provincie zal zorgdragen voor
         de wederzijdse afstemming van de verschillende processen.
         Opzet   van  de GGA
         Om tot   een  advies te komen  voor  de gebiedsgerichte aanpak Lieftinghsbroek zullen een
         drietal stappen  worden   doorlopen:
                  1. Gebiedsanalyse
         In de  gebiedsanalyse wordt in beeld gebracht hoe de ecologische toestand van het
         Lieftinghsbroek nu is ten opzichte van de instandhoudingsdoelstellingen (Lokaal doelbereik).
         Hieruit volgen knelpunten en kansen om de natuur te herstellen. Tegelijkertijd worden de
         bronnen in kaart gebracht die bijdragen aan de depositie op het gebied (Stikstofanalyse).
         Samen geeft dit een eerste beeld van mogelijke oplossingsrichtingen.
                 2.  Mogelilke maatregelen
         Op  basis   van de gebiedsanalyse worden mogelijke maatregelen in kaart gebracht. Dit
         kunnen zowel natuurherstelmaatregelen (herstel hydrologie, aanvullende
         beheermaatregelen, aanleg bufferzones etc.) zijn als (regionale) bronmaatregelen
         (stimuleren natuurinclusieve landbouw, technische maatregelen om uitstoot te verminderen,
                                                                                                      0000002976
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>20089830
         verplaatsen    stikstofbronnen   etc.). Per   maatregel  wordt gekeken    naar  de
                                                                                                          r— BO en
                                                                                            effectiviteit, kosten
                                                                                                                   BC stikstof
         en  haalbaarheid.   Uiteindelijk  leidt dit tot een eerste voorstel voor  te  nemen   maatregelen.
         Figuur 1: de governance structuur van het stikstofdossier op de verschillende niveaus
         landelijk/provinciaal/regionaal en bestuurlijk/ambtelijk. De gestreepte pijlen geven weer waar
         afstemming plaatsvindt tussen de niveaus. De provincie is verantwoordelijk voor deze afstemming.
                 3. Advies aanpak Lieftinghsbroek
         De  gebiedscommissie besluit welke maatregelen uit stap 2 het meest geschikt zijn voor de
         aanpak van het stikstofprobleem in Lieftinghsbroek. Deze maatregelen worden uitgewerkt tot
         een concreet advies dat wordt aangeboden aan Gedeputeerde Staten. Op basis van het
         advies van de gebiedscommissie zal een plan van aanpak worden vastgesteld voor de
         komende jaren.
         Parallel  aan  de stappen kunnen de eerste maatregelen al opgepakt worden. Dit gaat om
         veelbelovende     maatregelen die op zeer korte termijn uitgevoerd kunnen worden, de Quick
         wins. Deze    maatregelen mogen uiteraard geen afbreuk doen aan het eindadvies of andere
         opgaven in    het gebied (no regret).
         Planning
         Er is politiek en maatschappelijk grote druk op het stikstofdossier om tot een oplossing te
         komen. Tegelijkertijd is er het besef dat de problematiek zeer complex is en maatregelen
         zorgvuldig afgewogen en uitgevoerd moeten worden om tot een houdbare aanpak te komen.
         Dit alles maakt de stikstofaanpak een dynamisch proces, waarbij de aanpak op verschillende
         niveaus voortdurend bijgestuurd kan worden. Een dergelijk proces is lastig te plannen. In
         onderstaand figuur is een eerste opzet van een planning met mijlpalen voor het
         gebiedsproces zoals wij deze nu voor ons zien beschreven. Maar daarbij wordt opgemerkt
         dat deze gedurende het proces nog kan wijzigen.
                                                                                                                       0000002977
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>20089830
         GS/gedeputeerde           Gebiedscommissie         | Projectgroep
         Samenhang Natura 2000-beheerplan
         De gebiedsgerichte aanpak is opgezet om het acute stikstofprobleem aan te pakken. naast
         dit proces loopt echter ook nog steeds de normale Natura 2000-beheerplanprocedure. Het
         beheerplan voor het Lieftinghsbroek is in maart 2017 vastgesteld. De looptijd van een
         beheerplan is zes jaar, voor Lieftinghsbroek moet er dus in maart 2023 een nieuw
         beheerplan liggen. Gezien de doorlooptijd van opstellen en vaststelling zal twee helft 2021
         de evaluatie van het huidige beheerplan moeten starten.
         Deze evaluatie kent  overlap met de gebiedsgerichte aanpak. In feite is de gebiedsanalyse   de
         eerste  stap van de evaluatie. Ook kunnen maatregelen die uit de gebiedsgerichte aanpak
         volgen, mogelijk een plek krijgen in het nieuwe beheerplan. Zowel landelijk als provinciaal
         wordt gekeken hoe de gebiedsgerichte aanpak en de beheerplanprocedure het best bij
         elkaar gebracht kunnen worden, om te voorkomen dat dubbel werk wordt gedaan.
                                                                                                        0000002978
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>20089830
         Beschikbare kennis     en  informatie
         Voor de    gebiedsanalyse en de mogelijke maatregelen is informatie nodig over het gebied en
         de omgeving. De provincie zal zorgdragen voor het beschikbaar stellen van de benodigde
         informatie, waarbij ook afgestemd wordt met de landelijke instrumenten die worden
         ontwikkeld. Daarnaast beschikken de gebiedspartners natuurlijk over eigen kennis. Hierna
         volgt een opsomming van de informatie die nu beschikbaar is dan wel in ontwikkeling is.
         Deze zal naar behoefte verder aangevuld worden.
         1. Gebiedsanalyse
                  a. Stikstofanalyse
         De stikstofanalyse is gericht op het in beeld brengen van de stikstofdepositie op het gebied
         en de herkomst van deze depositie. Veel van deze informatie is afkomstig van het landelijke
         meetsysteem van de RIVM. Beschikbare informatie:
             ¢    Totale depositie op het Lieftinghsbroek (AERIUS Monitor)
             e
                  Overschrijding t.o.v. de KDW (AERIUS Monitor)
             e    Herkomst van de deposities verdeeld over sectoren (AERIUS Monitor)
             e    Emissies per km-vak per sector (emissieregistratie RIVM)
             ¢    Emissies van de grote industriéle bronnen (emissieregistratie RIVM)
             ¢    Gemodelleerde depositiereductie door bronmaatregelen uit de kamerbrief van 24
                  (in ontwikkeling)
             e
                  Geprognosticeerde autonome daling voor het Lieftinghsbroek (in ontwikkeling)
             ¢
                  Deposities veroorzaakt door vergunde emissies binnen 10 km (in ontwikkeling)
             eo
                  Deposities veroorzaakt door piekbelasters (in ontwikkeling)
             o    Historische deposities sinds aanwijzing (gebiedsanalyse PAS, in ontwikkeling)
         b. Lokaal doelbereik
         In de  analyse van het Lokaal doelbereik wordt gekeken naar de toestand van de natuur in
         het gebied. Doel is in beeld te brengen hoe de instandhoudings-doelstellingen ervoor staan
         en welke knelpunten er zijn. Gegevens voor deze analyse komen voornamelijk uit de
         natuurmonitoring. Beschikbare informatie:
             eo
                  Beheerplan 2017 en onderliggende documenten
                  PAS-gebiedsanalyse 2017
                  Jaarlijkse PAS-veldbezoeken
                  Vegetatie en SNL-monitoring (ruwe data, beschikbaar bij provincie)
                  Meetnet verdroging (ruwe data, beschikbaar bij waterschap)
                  Gegevens terreinbeheerder (ruwe data, beschikbaar bij TBO en NDFF)
                  Vegetatiekartering (in ontwikkeling, oplevering zomer 2021)
                  Hydrologisch onderzoek (gepland)
         2. Mogelijke maatregelen
         Wanneer de      knelpunten in beeld zijn, kunnen gerichte maatregelen ingezet worden. zowel
         landelijk  als provinciaal worden hiervoor instrumenten beschikbaar gesteld. De landelijke
         instrumenten zijn aangekondigd in de kamerbrief van 24          2020. Deze worden nu in
         samenwerking met 0.a. de provincies verder uitgewerkt. Provinciaal wordt ingezet op het zo
         efficient mogelijk inzetten van de landelijke maatregelen en koppelkansen met andere
         lopende opgaven als de regiodeal natuurinclusieve landbouw, de klimaatagenda en
         verduurzaming van industrie. Specifiek voor de gebiedsgerichte aanpak is in 2020 alvast€
         400.000 voor bijvoorbeeld onderzoek naar mogelijk maatregelen. In de kadernota 2020-2024
         is ook ruimte opgenomen voor de uitvoering van maatregelen, al zal de precieze hoogte van
         het bedrag afhangen van het geld dat beschikbaar gesteld wordt door het Rijk.
                                                                                                      0000002979
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>20089830
         Bijlage: Samenstelling adviescommissie en projectgroep
         Adviescommissie GGA stikstof Lieftinghsbroek
          Naam                                         Organisatie
          R. Pot                                       Onathankelijk voorzitter
          B. Huizing                                   Gemeente Westerwolde
          G. Brongers                                  Gemeente Stadskanaal
          F. Heeringa                                  Waterschap Hunze & Aa's
                                                       LTO-Noord
                                                       Trekkersclub Westerwolde
                                                       Staatsbosbeheer   Groningen
                                                       Natuurmonumenten
                                                       Westerwolde Promotion
                                                       Prolander, secretaris
                                                       Provincie Groningen, adviseur
                                                       Organisatie
                                                       Prolander, voorzitter
                                                                                     0000002980
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>