<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>20089832
         Concept opdracht          aan   de adviescommissie GGA stikstof
         Lieftinghsbroek
         De adviescommissie      Gebiedsgerichte Aanpak stikstof Lieftinghsbroek (verder GGA
         stikstof Lieftinghsbroek) wordt gevraagd om een advies te geven aan gedeputeerde
         staten  over:
                 Welke   maatregelen kunnen genomen worden voor een duurzaam
                 herstel van de stikstofgevoelige habitattypen in het Lieftinghsbroek?
         In het advies komt in ieder   geval aan  bod:
             eo  \Welke  maatregelen   op korte termijn (2020-2022) genomen kunnen worden       om
                 te komen tot   een eerste natuurherstel in Lieftinghsbroek
             o   \Welke  maatregelen op lange termijn genomen kunnen worden voor een
                 duurzaam herstel    van het Lieftinghsbroek.
                 In hoeverre maatregelen kunnen worden versneld.
                 Er wordt gekeken naar zowel maatregelen ter vermindering van de
                 stikstofdepositie op het gebied als natuurmaatregelen ter verbetering van de
                 habitattypen.
             o
                 Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen regionale (binnen de directe
                 omgeving Lieftinghsbroek en binnen de provincie Groningen) en generieke
                 (landelijk) maatregelen. Het advies is vooral gericht op de regionale
                 maatregelen.
             e   Eris aandacht voor koppelkansen met andere opgaven in het gebied.
         Doel   van het advies is om  te komen tot  een  gedragen aanpak voor een ambitieuze
         en  realistische  vermindering  van de  negatieve effecten van stikstofdepositie op het
         Lieftinghsbroek. Uiteindelijk wordt gestreefd om binnen afzienbare termijn een
         gunstige staat van instandhouding te bereiken voor alle stikstofgevoelige
         habitattypen. Hiermee kan vergunningverlening weer verder op gang worden
         gebracht.
         De  gebiedsgerichte aanpak stikstof is onderdeel van de landelijke en provinciale
         stikstofaanpak. In de nadere toelichting volgt achtergrondinformatie over de
         stikfstofaanpak, de kaders en randvoorwaarden voor de gebiedsgerichte aanpak en
         de praktische organisatie van de adviescommissie. Daarbij wordt opgemerkt dat de
         stikstofaanpak een zeer dynamisch proces is met vele actoren op verschillende
         niveaus. Het is niet ondenkbaar dat de gebiedsaanpak hierdoor gedurende het
         proces bijgestuurd moet worden. De provincie zal zorgdragen voor de wederzijdse
         afstemming van het gebiedsproces met het landelijke (IPO en Rijk) en regionale
         proces (provinciale sectortafels).
         Vragen:
             -
                 Kan de adviescommissie instemmen met de        opdracht zoals deze is
                 geformuleerd?
             -
                  Welke aanvullende kennis en/of middelen heeft de commissie      nodig  om tot het
                 advies te komen?
                                                                                                    0000002964
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>20089832
         Achtergrondinformatie             voor    de   gebiedsaanpak       stikstof
         Aanleiding
         In Nederland wordt veel stikstof            uitgestoten, dat vervolgens neerslaat in 0.a.
         natuurgebieden. Te veel stikstof is schadelijk voor de natuur. De uitspraak van de
         Raad van State van mei 2019 maakt duidelijk dat hier wat aan gedaan moet worden.
         Daarom werken Rijk en provincies gezamenlijk aan een integrale stikstofaanpak,
         waarmee de natuur in Nederland beter wordt beschermd en er tegelijkertijd ruimte
         wordt gemaakt voor economische en maatschappelijke initiatieven.
         Landelijjke stikstofaanpak
         Op 24 eal 2020 heeft het Kabinet haar plannen voor de structurele aanpak stikstof
         bekend gemaakt'. Zij kiest voor een gebiedsgerichte aanpak, waarbij op
         gebiedsniveau in beeld wordt gebracht                 wat nodig is voor natuurherstel, welke
         (bron)maatregelen daarvoor in het gebied nodig zijn en welke ruimte nodig is voor
         economische ontwikkeling. Naast de gebiedsgerichte aanpak worden landelijk
         generieke maatregelen genomen om de totale stikstofdepositie te verlagen. De
         landelijke maatregelen worden uitgevoerd door het Rijk, de provincies zijn gevraagd
         de regie voor de gebiedsgerichte aanpak te nemen.
         Het kabinet stelt als doel        om   in 2030 minimaal de helft        van   alle hectares met
         stikstofgevoelige natuur in Natura 2000-gebieden onder de kritische depositiewaarde
         (KDW) te brengen. Hiervoor is een vermindering van gemiddeld 255 mol per hectare
         nodig, wat omgerekend een daling van binnenlandse stikstofemissies betekent van
         26% t.o.v. 2019. De benodigde daling verschilt echter sterk per natuurgebied en
         habitattype. In de gebiedsgerichte aanpak moet blijken hoeveel daling in een gebied
         mogelijk is. Uiteindelijk moeten in 2050 alle stikstofgevoelige natuur in Natura 2000-
         gebieden in een gunstige staat van instandhouding zijn.
         Adviezen commissie Remkes
         De commissie Remkes was door het kabinet gevraagd te adviseren over de
         stikstofaanpak. In september 2019 heeft zij hiervoor een eerste tussentijdsadvies
         gegeven? en afgelopen zomer is het eindadvies aangeboden aan het kabinet:. Het
         kabinet heeft uiteindelijk een deel van deze adviezen overgenomen in haar
         structurele aanpak. Zo is een gebiedsgerichte aanpak ook een belangrijk kernpunt
         van het advies van de commissie Remkes. De commissie adviseert een hoger
         ambitieniveau voor het terugdringen van de stikstofemissies dan het Kabinet in haar
         structurele aanpak voorstaat. De commissie is van mening dat om in 2050 alle
         natuurdoelstellingen te kunnen halen, in 2030 een verlaging van 50% van de
         stikstofemissies nodig is. Het kabinet kiest ervoor om deze doelstelling niet over te
         nemen.
         Provinciale    stikstofaanpak
         Onze    provinciale inzet op het stikstofdossier hebben wij uitgewerkt in de Groningse
         Aanpak Stikstof ofwel GRAS. In deze aanpak hebben wij de landelijke plannen
         vertaald naar onze provincies en daarin onze eigen accenten gelegd. De GRAS is
         !
           Kamerbrief d.d. 24 EE
                                    2020: Voortgang stikstofproblematiek: structurele aanpak
         ?
           Adviesrapport Niet alles kan d.d. 25 september 2019
         *
           Adviesrapport Niet alles kan overal d.d. 8 juni 2020
                                                                                                         0000002965
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>20089832
         gebouwd op     drie pijlers: de gebiedsgerichte aanpak rond Lieftinghsbroek, innovaties
         in de sectoren   en  vergunning en handhaving. In de gebiedsgerichte aanpak nemen
         wij gerichte maatregelen om de stikstofgevoelige natuur in het Natura 2000-gebied
         Lieftinghsbroek te herstellen. Daarnaast gaan wij provinciebreed met sectoren aan
         de slag om de totale stikstofemissies in Groningen te verlagen. Tot slot zetten wij ons
         In voor een robuust vergunningensysteem.
         In onze   aanpak gaan wij uit van een aantal belangrijke uitgangspunten. Zo zien wij
         de  stikstofproblematiek in de kern als een landelijk probleem. Dit betekent dat
         alleen in samenwerkingsverband tussen provincies en Rijk houdbare oplossingen
         kunnen worden gevonden. Wij streven daarin naar een houdbare, structurele aanpak
         met maatschappelijk gedragen maatregelen. Duidelijk is dat oplossingen voor het
         stikstofprobleem vorm moeten krijgen in een situatie waarbij de maatschappelijke
         druk en onrust op het dossier groot is. Een gebiedsaanpak is dan cruciaal om op
         gebiedsniveau draagvlak te vinden voor de maatregelen. Het is essentieel dat
         uitwerking gebeurt in verbinding met de betrokken maatschappelijke actoren.
         Kaders    van  de GGA
         Positie  Gebiedsgerichte aanpak
         De  gebiedsgerichte aanpak is een belangrijk onderdeel van zowel de landelijke als
         de provinciale stikstofaanpak. Op landelijk niveau maken Rijk en provincies
         afspraken over de kaders en randvoorwaarden van de GGA. Deze zomer zijn
         hiervoor de eerste bestuurlijke afspraken vastgelegd over de scope en governance
         van de GGA. De scope van de GGA omvat 1) Natuurherstel en stikstofreductie
         genereren vanuit generieke en specifieke bronnen, 2) Realiseren en versnellen
         natuurherstel in relatie tot Natura 2000 doelen en 3) Werk met werk maken. De
         eerste stap voor de GGA is per gebied inzicht te krijgen in welke maatregelen er in
         en rond het gebied genomen kunnen worden en hoeveel dit bijdraagt aan de
         landelijke streefwaarde. Voor deze stap is de adviescommissie GGA stikstof
         Lieftinghsbroek gevraagd advies te geven.
         Zowel   landelijk als provinciaal is de aanpak adaptief: het stikstofdossier is zeer
         dynamisch en wij verwachten dat de aanpak geregeld aangevuld en bijgestuurd zal
         worden. Het is daarom van groot belang dat de landelijke, provinciale en ook
         regionale processen goed met elkaar afgestemd worden. Hiervoor is een uitgebreide
         governance structuur ingericht, weergegeven in figuur 1. De provincie zal zorgdragen
         voor de wederzijdse afstemming van de verschillende processen.
         Opzet   van  de GGA
         Om tot   een  advies te komen    voor de gebiedsgerichte aanpak Lieftinghsbroek zullen
         een  drietal stappen   worden   doorlopen:
                 1. Gebiedsanalyse
         In de  gebiedsanalyse wordt in beeld gebracht hoe de ecologische toestand van het
         Lieftinghsbroek nu is ten opzichte van de instandhoudingsdoelstellingen (Lokaal
         doelbereik). Hieruit volgen knelpunten en kansen om de natuur te herstellen.
         Tegelijkertijd worden de bronnen in kaart gebracht die bijdragen aan de depositie op
         het gebied (Stikstofanalyse). Samen geeft dit een eerste beeld van mogelijke
         oplossingsrichtingen.
                                                                                                 0000002966
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>20089832
                                                                                               r— BO en BC stikstof
         Figuur 1: de governance structuur van het stikstofdossier op de verschillende niveaus
         landelijk/provinciaal/regionaal en bestuurlijk/ambtelijk. De gestreepte pijlen geven weer waar
         afstemming plaatsvindt tussen de niveaus. De provincie is verantwoordelijk voor deze
         afstemming.
                 2. Mogelijke maatregelen
         Op basis   van de gebiedsanalyse worden mogelijke maatregelen in kaart gebracht.
         Dit kunnen zowel natuurherstelmaatregelen (herstel hydrologie, aanvullende
         beheermaatregelen, aanleg bufferzones etc.) zijn als (regionale) bronmaatregelen
         (stimuleren natuurinclusieve landbouw, technische maatregelen om uitstoot te
         verminderen, verplaatsen stikstofbronnen etc.). Per maatregel wordt gekeken naar
         de effectiviteit, kosten en haalbaarheid. Uiteindelijk leidt dit tot een eerste voorstel
         voor te nemen maatregelen.
                 3. Advies aanpak Lieftinghsbroek
         De  gebiedscommissie besluit welke maatregelen uit stap 2 het meest geschikt zijn
         voor de aanpak van het stikstofprobleem in Lieftinghsbroek. Deze maatregelen
         worden uitgewerkt tot een concreet advies dat wordt aangeboden aan Gedeputeerde
         Staten. Op basis van het advies van de gebiedscommissie zal een plan van aanpak
         worden vastgesteld voor de komende jaren.
         Parallel  aan  de stappen kunnen de eerste maatregelen al opgepakt worden. Dit gaat
         om  veelbelovende     maatregelen die op zeer korte termijn uitgevoerd kunnen worden,
                                                                                                            0000002967
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>20089832
         de Quick wins. Deze maatregelen mogen uiteraard geen afbreuk doen        aan  het
         eindadvies of andere opgaven in het gebied (no regret).
         Planning
         Er is politiek en maatschappelijk grote druk op het stikstofdossier om tot een
         oplossing te komen. Tegelijkertijd is er het besef dat de problematiek zeer complex is
         en maatregelen zorgvuldig afgewogen en uitgevoerd moeten worden om tot een
         houdbare aanpak te komen. Dit alles maakt de stikstofaanpak een dynamisch
         proces, waarbij de aanpak op verschillende niveaus voortdurend bijgestuurd kan
         worden. Een dergelijk proces is lastig te plannen. In onderstaand figuur is een eerste
         opzet van een planning met mijlpalen voor het gebiedsproces zoals wij deze nu voor
         ons zien beschreven. Maar daarbij wordt opgemerkt dat deze gedurende het proces
         nog kan wijzigen.
                                                                                                0000002968
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>20089832
         GS/gedeputeerde         Gebiedscommissie        | Projectgroep
         Samenhang Natura 2000-beheerplan
         De gebiedsgerichte aanpak is opgezet om het acute stikstofprobleem aan te pakken.
         naast dit proces loopt echter ook nog steeds de normale Natura 2000-
         beheerplanprocedure. Het beheerplan voor het Lieftinghsbroek is in maart 2017
         vastgesteld. De looptijd van een beheerplan is zes jaar, voor Lieftinghsbroek moet er
         dus in maart 2023 een nieuw beheerplan liggen. Gezien de doorlooptijd van opstellen
         en vaststelling zal twee helft 2021 de evaluatie van het huidige beheerplan moeten
         starten.
         Deze evaluatie kent overlap met de gebiedsgerichte aanpak. In feite is de
         gebiedsanalyse de eerste stap van de evaluatie. Ook kunnen maatregelen die uit de
         gebiedsgerichte aanpak volgen, mogelijk een plek krijgen in het nieuwe beheerplan.
                                                                                               0000002969
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>20089832
         Zowel   landelijk als provinciaal wordt gekeken hoe de  gebiedsgerichte aanpak  en de
         beheerplanprocedure het best bij elkaar gebracht    kunnen worden,   om te voorkomen
         dat dubbel werk wordt gedaan.
         Beschikbare kennis     en  informatie
         Voor de   gebiedsanalyse en de mogelijke maatregelen is informatie nodig over het
         gebied   en de omgeving. De provincie zal zorgdragen voor het beschikbaar stellen
         van de benodigde informatie, waarbij ook afgestemd wordt met de landelijke
         instrumenten die worden ontwikkeld. Daarnaast beschikken de gebiedspartners
         natuurlijk over eigen kennis. Hierna volgt een opsomming van de informatie die nu
         beschikbaar is dan wel in ontwikkeling is. Deze zal naar behoefte verder aangevuld
         worden.
         1. Gebiedsanalyse
                 a. Stikstofanalyse
         De stikstofanalyse is gericht op het in beeld brengen van de stikstofdepositie op het
         gebied en de herkomst van deze depositie. Veel van deze informatie is afkomstig van
         het landelijke meetsysteem van de RIVM. Beschikbare informatie:
             e   Totale depositie op het Lieftinghsbroek (AERIUS Monitor)
             e
                 Overschrijding t.o.v. de KDW (AERIUS Monitor)
             eo  Herkomst van de deposities verdeeld over sectoren (AERIUS Monitor)
             eo  Emissies per km-vak per sector (emissieregistratie RIVM)
             eo  Emissies van de grote industriéle bronnen (emissieregistratie RIVM)
             eo  Gemodelleerde depositiereductie door bronmaatregelen uit de kamerbrief van
                 24 EAE (in ontwikkeling)
                 Geprognosticeerde autonome daling voor het Lieftinghsbroek (in ontwikkeling)
                 Deposities veroorzaakt door vergunde emissies binnen 10 km (in ontwikkeling)
                 Deposities veroorzaakt door piekbelasters (in ontwikkeling)
                 Historische deposities sinds aanwijzing (gebiedsanalyse PAS, in ontwikkeling)
         b. Lokaal doelbereik
         In de  analyse van het Lokaal doelbereik wordt gekeken naar de toestand van de
         natuur in het  gebied. Doel is in beeld te brengen hoe de instandhoudings-
         doelstellingen ervoor staan en welke knelpunten er zijn. Gegevens voor deze analyse
         komen voornamelijk uit de natuurmonitoring. Beschikbare informatie:
             eo
                 Beheerplan 2017 en onderliggende documenten
                 PAS-gebiedsanalyse 2017
                 Jaarlijkse PAS-veldbezoeken
                 Vegetatie en SNL-monitoring (ruwe data, beschikbaar bij provincie)
                 Meetnet verdroging (ruwe data, beschikbaar bij waterschap)
                 Gegevens terreinbeheerder (ruwe data, beschikbaar bij TBO en NDFF)
                 Vegetatiekartering (in ontwikkeling, oplevering zomer 2021)
                 Hydrologisch onderzoek (gepland)
         2. Mogelijke maatregelen
         Wanneer de     knelpunten in beeld zijn, kunnen gerichte maatregelen ingezet worden.
         zowel landelijk als provinciaal worden hiervoor instrumenten beschikbaar gesteld. De
         landelijke instrumenten zijn aangekondigd in de kamerbrief van 24         2020. Deze
         worden nu in samenwerking met o.a. de provincies verder uitgewerkt. Provinciaal
                                                                                               0000002970
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>20089832
         wordt ingezet op het zo efficient mogelijk inzetten van de landelijke maatregelen en
         koppelkansen met andere lopende opgaven als de regiodeal natuurinclusieve
         landbouw, de klimaatagenda en verduurzaming van industrie. Specifiek voor de
         gebiedsgerichte aanpak is in 2020 alvast € 400.000 voor bijvoorbeeld onderzoek
         naar mogelijk maatregelen. In de kadernota 2020-2024 is ook ruimte opgenomen
         voor de uitvoering van maatregelen, al zal de precieze hoogte van het bedrag
         afhangen van het geld dat beschikbaar gesteld wordt door het Rijk.
                                                                                              0000002971
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>20089832
         Bijlage: Samenstelling adviescommissie en projectgroep
         Adviescommissie GGA stikstof Lieftinghsbroek
          Naam                                     Organisatie
          R. Pot                                   Onathankelijk  voorzitter
          B. Huizing                               Gemeente Westerwolde
          G. Brongers                              Gemeente Stadskanaal
          F. Heeringa                              Waterschap   Hunze & Aa's
                                                   LTO-Noord
                                                   Trekkersclub Westerwolde
                                                   Staatsbosbeheer    Groningen
                                                   Natuurmonumenten
                                                   Westerwolde Promotion
                                                   Prolander, secretaris
                                                   Provincie Groningen, adviseur
                                                   Organisatie
                                                   Prolander, voorzitter
                                                                                 0000002972
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>