<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>20076438
         Concept opdracht           aan    de adviescommissie GGA stikstof
         Lieftinghsbroek
         De adviescommissie     Gebiedsgerichte Aanpak stikstof Lieftinghsbroek (verder GGA stikstof
         Lieftinghsbroek)  wordt  gevraagd om een advies te geven aan gedeputeerde staten over:
                 Welke   oplossingsrichtingen zijn er mogelijk om de
                 instandhoudingsdoelstellingen voor natuur in het Lieftinghsbroek te
                 bevorderen en een toekomstbestendige positie voor de landbouw te
                 realiseren?
         In het advies komt in ieder  geval aan  bod:
                 Welke   maatregelen op korte termijn (2020-2022) genomen kunnen worden        om  te
                 komen tot een eerste natuurherstel in Lieftinghsbroek
                 Welke   stappen op lange termijn genomen kunnen worden voor een duurzaam herstel
                 van  het Lieftinghsbroek.
                 In hoeverre de oplossingsrichtingen bijdragen aan het behalen van de
                 instandhoudingsdoelstellingen voor natuur.
                 Wat de effecten zijn van de oplossingsrichtingen op de landbouw en andere belangen
                 rond het gebied en in hoeverre hier draagvlak voor is.
                 Er wordt gekeken naar zowel maatregelen ter vermindering van de stikstofdepositie
                 op het gebied als natuurmaatregelen ter verbetering van de habitattypen.
                 Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen regionale (binnen de directe omgeving
                 Lieftinghsbroek en binnen de provincie Groningen) en generieke (landelijk)
                 maatregelen. Het advies is vooral gericht op de regionale maatregelen.
                 Eris aandacht voor koppelkansen met andere opgaven in het gebied.
         Doel  van  het advies is om te komen tot een gedragen aanpak voor een integraleen
         realistische vermindering van de negatieve effecten van stikstofdepositie op het
         Lieftinghsbroek. Uiteindelijk wordt gestreefd om binnen afzienbare termijn een gunstige    staat
         van instandhouding te bereiken voor alle stikstofgevoelige habitattypen. Hiermee kan
         vergunningverlening weer verder op gang worden gebracht.
         De  gebiedsgerichte aanpak stikstof is onderdeel van de landelijke en provinciale
         stikstofaanpak. In de nadere toelichting volgt achtergrondinformatie over de stikstofaanpak,
         de kaders en randvoorwaarden voor de gebiedsgerichte aanpak en de praktische organisatie
         van de adviescommissie. Daarbij wordt opgemerkt dat de stikstofaanpak een zeer
         dynamisch proces is met vele actoren op verschillende niveaus. Het is niet ondenkbaar dat
         de gebiedsaanpak hierdoor gedurende het proces bhijgestuurd moet worden. De provincie zal
         zorgdragen voor de wederzijdse afstemming van het gebiedsproces met het landelijke (IPO
         en Rijk) en regionale proces (provinciale sectortafels).
         Vragen:
                 Kan de adviescommissie instemmen met de        opdracht zoals deze is geformuleerd?
                 Welke aanvullende kennis en/of middelen heeft de commissie      nodig  om tot het advies
                 te komen?
                                                                                                          0000001616
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>20076438
         Achtergrondinformatie              voor   de   gebiedsaanpak       stikstof
         Aanleiding
         In Nederland wordt veel stikstof         uitgestoten, dat vervolgens neerslaat in 0.a. natuurgebieden.
         Te veel stikstof is   schadelijk voor de natuur. De uitspraak van de Raad van State van mei
         2019 maakt duidelijk dat hier wat aan gedaan moet worden. Daarom werken Rijk en
         provincies gezamenlijk aan een integrale stikstofaanpak, waarmee de natuur in Nederland
         beter wordt beschermd en er tegelijkertijd ruimte wordt gemaakt voor economische en
         maatschappelijke initiatieven.
         Landelijke stikstofaanpak
         Op 24         2020 heeft het Kabinet haar plannen voor de structurele aanpak stikstof bekend
         gemaakt'. Zij kiest voor een gebiedsgerichte aanpak, waarbij op gebiedsniveau in beeld
         wordt gebracht wat nodig is voor natuurherstel, welke (bron)maatregelen daarvoor in het
         gebied nodig zijn en welke ruimte nodig is voor economische ontwikkeling. Naast de
         gebiedsgerichte aanpak worden landelijk generieke maatregelen genomen om de totale
         stikstofdepositie te verlagen. De landelijke maatregelen worden uitgevoerd door het Rijk, de
         provincies zijn gevraagd de regie voor de gebiedsgerichte aanpak te nemen.
         Het kabinet stelt als doel     om    in 2030 minimaal de helft    van  alle hectares met
         stikstofgevoelige natuur in Natura 2000-gebieden onder de kritische depositiewaarde (KDW)
         te brengen. Hiervoor is een vermindering van gemiddeld 255 mol per hectare nodig, wat
         omgerekend een daling van binnenlandse stikstofemissies betekent van 26% t.o.v. 2019. De
         benodigde daling verschilt echter sterk per natuurgebied en habitattype. In de
         gebiedsgerichte aanpak moet blijken hoeveel daling in een gebied mogelijk is. Uiteindelijk
         moeten in 2050 alle stikstofgevoelige natuur in Natura 2000-gebieden in een gunstige staat
         van instandhouding zijn.
         De   doelstelling van het Rijk is niet direct gekoppeld aan een referentiejaar. Het gaat er niet
         om   hoe hoog de depositie nu is, zolang deze in 2030 voor 50% van de stikstofgevoelige
         natuur onder de KDW-waarde komt. Juridisch is dit anders, daarbij geldt dat een vergunning
         alleen verleend kan worden als er geen significant negatief effect optreedt ten opzichte van
         de staat van instandhouding ten tijde van de aanwijzing van het gebied onder de
         Habitatrichtlijn (2004 voor Lieftinghsbroek). Dit onderscheid is een aandachtspunt.
         Adviezen commissie Remkes
         De commissie Remkes           was   door het kabinet    gevraagd te adviseren over de stikstofaanpak.
         In  september    2019 heeft    zij hiervoor   een   eerste tussentijdsadvies gegeven? en afgelopen
         zomer is het eindadvies aangeboden aan het kabinet®. Het kabinet heeft uiteindelijk een deel
         van deze adviezen overgenomen in haar structurele aanpak. Zo is een gebiedsgerichte
         aanpak ook een belangrijk kernpunt van het advies van de commissie Remkes. De
         commissie adviseert een hoger ambitieniveau voor het terugdringen van de stikstofemissies
         dan het Kabinet in haar structurele aanpak voorstaat. De commissie is van mening dat om in
         2050 alle natuurdoelstellingen te kunnen halen, in 2030 een verlaging van 50% van de
         stikstofemissies nodig is. Het kabinet kiest ervoor om deze doelstelling niet over te nemen.
         Provinciale   stikstofaanpak
         Onze    provinciale inzet op het      stikstofdossier hebben wij uitgewerkt in de Groningse Aanpak
         Stikstof ofwel GRAS. In deze          aanpak hebben wij de landelijke plannen vertaald naar onze
         provincies   en  daarin   onze   eigen accenten gelegd. De GRAS is gebouwd op drie pijlers: de
         !
           Kamerbrief d.d. 24 EE
                                    2020: Voortgang stikstofproblematiek: structurele aanpak
         ?
           Adviesrapport Niet alles kan d.d. 25  september 2019
         *
           Adviesrapport Niet alles kan overal d.d. 8 juni 2020
                                                                                                                0000001617
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>20076438
         gebiedsgerichte aanpak rond Lieftinghsbroek, innovaties in de sectoren en vergunning en
         handhaving. In de gebiedsgerichte aanpak nemen wij gerichte maatregelen om de
         stikstofgevoelige natuur in het Natura 2000-gebied Lieftinghsbroek te herstellen. Daarnaast
         gaan wij provinciebreed met sectoren aan de slag om de totale stikstofemissies in Groningen
         te verlagen. Tot slot zetten wij ons in voor een robuust vergunningensysteem.
         In onze aanpak gaan wij uit van een aantal belangrijke uitgangspunten. Zo zien wij de
         stikstofproblematiek in de kern als een landelijk probleem. Dit betekent dat
         alleen in samenwerkingsverband tussen provincies en Rijk houdbare oplossingen
         kunnen worden gevonden. Wij streven daarin naar een houdbare, structurele aanpak met
         maatschappelijk gedragen maatregelen. Duidelijk is dat oplossingen voor het
         stikstofprobleem vorm moeten krijgen in een situatie waarbij de maatschappelijke druk en
         onrust op het dossier groot is. Een gebiedsaanpak is dan cruciaal om op gebiedsniveau
         draagvlak te vinden voor de maatregelen. Het is essentieel dat uitwerking gebeurt in
         verbinding met de betrokken maatschappelijke actoren.
         Kaders     van  de GGA
         Positie  Gebiedsgerichte aanpak
         De  gebiedsgerichte aanpak is een belangrijk onderdeel van zowel de landelijke als de
         provinciale stikstofaanpak. Op landelijk niveau maken Rijk en provincies afspraken over de
         kaders en randvoorwaarden van de GGA. Deze zomer zijn hiervoor de eerste bestuurlijke
         afspraken vastgelegd over de scope en governance van de GGA. De landelijke scope van de
         GGA omvat:
             +    Natuurherstel  en stikstofreductie genereren vanuit   generieke en specifieke bronnen,
             eo   Realiseren  en versnellen natuurherstel in relatie tot Natura 2000 doelen  en
             o    Werk met werk maken.
         De eerste    stap voor de GGA is per gebied inzicht te krijgen in welke oplossingsrichtingen er
         in en  rond het  gebied mogelijk zijn en hoeveel dit bijdraagt aan de landelijke streefwaarde.
         Voor   deze stap is de adviescommissie GGA stikstof Lieftinghsbroek gevraagd advies te
         geven.
         Landelijke en provincie brede maatregelen vallen buiten de scope van de GGA. Denk
         bijvoorbeeld aan extern salderen, het legaliseren van de PAS-meldingen, de optimalisatie
         van de BBT-methodiek voor de industrie of de warme saneringsregeling voor
         varkenshouderijen. Deze maatregelen kunnen echter wel effect hebben op de
         gebiedsaanpak. Het is daarom van groot belang dat de landelijke, provinciale en ook
         regionale processen goed met elkaar afgestemd worden. Hiervoor is een uitgebreide
         governance structuur ingericht, weergegeven in figuur 1. De provincie zal zorgdragen voor
         de wederzijdse afstemming van de verschillende processen.
         Opzet   van  de GGA
         Om tot   een  advies te komen  voor  de gebiedsgerichte aanpak Lieftinghsbroek    zullen een
         drietal stappen   worden  doorlopen:
                  1. Gebiedsanalyse
         In de  gebiedsanalyse worden verschillende factoren in beeld gebracht. Zo wordt de
         ecologische toestand van het Lieftinghsbroek ten opzichte van de
         instandhoudingsdoelstellingen bekeken (Lokaal doelbereik). Hieruit volgen knelpunten en
         kansen om de natuur te herstellen. Tegelijkertijd wordt onderzocht welke bronnen bijdragen
         aan de depositie op het gebied (Stikstofanalyse). Tot slot worden de verschillende belangen
         en actoren rond het gebied in beeld gebracht (Stakeholderanalyse). Samen geeft dit een
         eerste beeld van mogelijke oplossingsrichtingen en het betrekken van het gebied.
                                                                                                         0000001618
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>20076438
                 2. Inventarisatie van maatregelen
         Op  basis  van de  gebiedsanalyse worden mogelijke maatregelen in kaart gebracht. Dit
         kunnen zowel natuurherstelmaatregelen (bijvoorbeeld herstel hydrologie, aanvullende
         beheermaatregelen, aanleg bufferzones etc.) zijn als (regionale) bronmaatregelen
         (bijvoorbeeld stimuleren natuurinclusieve landbouw, technische maatregelen om uitstoot te
         verminderen, verplaatsen of uitkoop van stikstofbronnen etc.). Per maatregel wordt gekeken
         naar de effectiviteit, kosten, haalbaarheid en draagvlak. Uiteindelijk leidt dit tot een eerste
         voorstel voor oplossingsrichtingen.
                 3. Advies  aanpak Lieftinghsbroek
         De adviescommissie besluit welke       maatregelen uit stap 2 het meest geschikt zijn voor de
         aanpak   van  het stikstofprobleem  in  Lieftinghsbroek. Deze maatregelen worden uitgewerkt tot
         een concreet advies dat wordt aangeboden aan Gedeputeerde Staten. Op basis van het
         advies van de adviescommissie zal een plan van aanpak worden vastgesteld voor de
         komende jaren.
         Parallel aan  de  stappen kunnen de eerste maatregelen al opgepakt worden. Dit gaat om
         veelbelovende    maatregelen die op zeer korte termijn uitgevoerd kunnen worden, de Quick
         wins. Deze   maatregelen mogen uiteraard geen afbreuk doen aan het eindadvies of andere
         opgaven in   het gebied (no regret).
                                                                                                   A
                                                                                                    |
                                                                                                    |
                                                                                                    |
                                                                                                    |
                                                                                                    |
                                                                                                    |
                                                                                                    |
                                                                                          BO  en
                                                                                                 BG stikstof
                                                                                                    1
                                                                                                             0000001619
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>20076438
         Planning
         Er is politiek en maatschappelijk grote druk op het stikstofdossier om tot een oplossing te
         komen. Tegelijkertijd is er het besef dat de problematiek zeer complex is en maatregelen
         zorgvuldig afgewogen en uitgevoerd moeten worden om tot een houdbare aanpak te komen.
         Dit alles maakt de stikstofaanpak een dynamisch proces, waarbij de aanpak op verschillende
         niveaus voortdurend bijgestuurd kan worden. Een dergelijk proces is lastig te plannen. In
         onderstaand figuur is een eerste opzet van een planning met mijlpalen voor het
         gebiedsproces zoals wij deze nu voor ons zien beschreven. Maar daarbij wordt nadrukkelijk
         opgemerkt dat deze gedurende het proces nog kan wijzigen. De planning zal gedurende het
         proces worden bijgesteld, in ieder geval bij de start van een volgende fase.
          GS/gedeputeerde             Adviescommissie             Projectgroep
         Gedurende het hele proces zal er aandacht zijn voor het op een juiste manier betrekken van
         de omgeving. Per fase wordt bekeken hoe dit het beste vormgegeven kan worden. Het zal in
         ieder  geval  als vast punt op de agenda  van de adviescommissie    en projectgroep opgenomen
         worden.
                                                                                                       0000001620
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>20076438
         Samenhang Natura 2000-beheerplan
         De gebiedsgerichte aanpak is opgezet om het acute stikstofprobleem aan te pakken. Naast
         dit proces loopt echter ook nog steeds de normale Natura 2000-beheerplanprocedure. Het
         beheerplan voor het Lieftinghsbroek is in maart 2017 vastgesteld. De looptijd van een
         beheerplan is zes jaar, voor Lieftinghsbroek moet er dus in maart 2023 een nieuw
         beheerplan liggen. Gezien de doorlooptijd van opstellen en vaststelling zal tweede helft 2021
         de evaluatie van het huidige beheerplan moeten starten.
         Deze evaluatie kent     overlap  met de  gebiedsgerichte aanpak. In feite is de gebiedsanalyse  de
         eerste  stap  van  de evaluatie. Ook kunnen    maatregelen die uit de gebiedsgerichte aanpak
         volgen, mogelijk    een  plek krijgen in het nieuwe beheerplan. Zowel landelijk als provinciaal
         wordt gekeken hoe de gebiedsgerichte aanpak en de beheerplanprocedure het best bij
         elkaar gebracht kunnen worden, om te voorkomen dat dubbel werk wordt gedaan.
         Beschikbare informatie     en  instrumenten
         Voor de    gebiedsanalyse en de mogelijke maatregelen is informatie nodig over het gebied en
         de omgeving. De provincie zal zorgdragen voor het beschikbaar stellen van de benodigde
         informatie, waarbij ook afgestemd wordt met de landelijke instrumenten die worden
         ontwikkeld. Daarnaast beschikken de gebiedspartners natuurlijk over eigen kennis. Hierna
         volgt een opsomming van de informatie die nu beschikbaar is dan wel in ontwikkeling is.
         Deze zal naar behoefte verder aangevuld worden.
         1. Gebiedsanalyse
                  a. Stikstofanalyse
         De stikstofanalyse is gericht op het in beeld brengen van de stikstofdepositie op het gebied
         en de herkomst van deze depositie. Veel van deze informatie is afkomstig van het landelijke
         meetsysteem van de RIVM. Beschikbare informatie:
              e   Totale depositie op het Lieftinghsbroek (AERIUS Monitor)
                  Overschrijding t.o.v. de KDW (AERIUS Monitor)
                  Herkomst van de deposities verdeeld over sectoren (AERIUS Monitor)
                  Geprognosticeerde autonome daling voor het Lieftinghsbroek (AERIUS Monitor)
                  Ruimtelijke verspreiding van de herkomst van deposities (in ontwikkeling)
                  Gemodelleerde depositiereductie door bronmaatregelen uit de kamerbrief        van 24
                  (in ontwikkeling)
                  Deposities veroorzaakt door vergunde emissies binnen 10 km (in ontwikkeling)
                  Deposities veroorzaakt door piekbelasters (in ontwikkeling)
              ¢   Historische deposities sinds aanwijzing (gebiedsanalyse PAS, in ontwikkeling)
                  b. Lokaal doelbereik
         In de  analyse van het Lokaal doelbereik wordt gekeken naar de toestand van de natuur in
         het gebied. Doel is in beeld te brengen hoe de instandhoudingsdoelstellingen ervoor staan
         en welke knelpunten er zijn. Gegevens voor deze analyse komen voornamelijk uit de
         natuurmonitoring. Beschikbare informatie:
              e
                  Beheerplan 2017 en onderliggende documenten
                  PAS-gebiedsanalyse 2017
                  Jaarlijkse PAS-veldbezoeken
                  Vegetatie en SNL-monitoring (ruwe data, beschikbaar bij provincie)
                  Meetnet verdroging (ruwe data, beschikbaar bij waterschap)
                  Gegevens terreinbeheerder (ruwe data, beschikbaar bij TBO en NDFF)
                  Vegetatiekartering (in ontwikkeling, oplevering zomer 2021)
                  Hydrologisch onderzoek (gepland)
                                                                                                            0000001621
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>20076438
         2. Mogelijke maatregelen
         Wanneer de     knelpunten in beeld zijn, kunnen gerichte maatregelen ingezet worden. Zowel
         landelijk als provinciaal worden hiervoor instrumenten beschikbaar gesteld. De landelijke
         instrumenten zijn aangekondigd in de kamerbrief van 24            2020. Deze worden nu in
         samenwerking     met  onder  andere de  provincies verder  uitgewerkt. Instrumenten die al
         beschikbaar dan wel aangekondigd zijn:
              ¢  Nieuw Programma Natuur: het Rijk investeert jaarlijks 300 miljoen t.b.v. de
                 doelstellingen van de Vogel- en Habitatrichtlijn. Aanpak van de negatieve effecten
                 van stikstof valt hier ook onder. (in ontwikkeling)
              oe Bestaande subsidieregelingen ten behoeve van biodiversiteit en natuur, bijvoorbeeld
                 SKNL    en ANLB.
              ¢
                 Subsidieregelingen ten behoeve van verdere verduurzaming, waaronder een regeling
                 voor brongerichte verduurzaming stallen en een omschakelfonds kringlooplandbouw.
                 (in ontwikkeling)
              eo
                 Stoppers-, sanerings- en verplaatsingsregelingen, waaronder een landelijke
                 beéindigingsregeling, een gerichte opkoopregeling voor piekbelasters en de
                 saneringsregeling varkenshouderijen. (in ontwikkeling)
              ¢  Beschikbaar grondinstrumentarium vanuit de crisis- en herstelwet, WILG en
                 omgevingswet.
              e
                 Herstelstrategieén stikstofgevoelige habitats: kennisrapporten over bekende
                 natuurmaatregelen en hun effectiviteit
         Provinciaal wordt   ingezet op het zo efficient mogelijk inzetten van de landelijke maatregelen
         en  koppelkansen met andere lopende opgaven als de regiodeal natuurinclusieve landbouw,
         de klimaatagenda en verduurzaming van industrie. Specifiek voor de gebiedsgerichte aanpak
         is in 2020 alvast  € 400.000 gereserveerd voor bijvoorbeeld het inschakelen van extra
         expertise  of onderzoek   naar mogelijke maatregelen. Daarnaast zijn wij in onderhandeling
         met het Rijk over hoeveel van de aangekondigde middelen voor bijvoorbeeld het programma
         natuur of de opkoopregeling voor Groningen beschikbaar komen.
                                                                                                         0000001622
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>20076438
         Bijlage: Samenstelling adviescommissie en projectgroep
         Adviescommissie GGA stikstof Lieftinghsbroek
          Naam                                         Organisatie
          R. Pot                                       Onathankelijk voorzitter
          B.  Huizing                                  Gemeente Westerwolde
          G.  Brongers                                 Gemeente Stadskanaal
          F. Heeringa                                  Waterschap Hunze & Aa's
             55.1.2e                                   LTO-Noord
              5.1.2e                                   Trekkersclub Westerwolde
                                                       Staatsbosbeheer   Groningen
                                                       Natuurmonumenten
                                                       Westerwolde Promotion
                                                       Prolander, secretaris
                                                       Provincie Groningen, adviseur
                                                       LTO-Noord   (vervangend lid)
                                                       Organisatie
                                                       Prolander, voorzitter
                                                       LTO
                                                       Gemeente Westerwolde
                                                       Gemeente Stadskanaal
                                                       Waterschap   Hunze   en Aas
                                                       Natuurmonumenten
                                                       Staatsbosbeheer
                                                       Provincie
                                                                                     0000001623
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>