<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>20078603
         Gebiedsgerichte aanpak Liefstinghsbroek mikt                  op meten
         Puzzelen met                  Groninger natuurpostzegel
         Bijna anderhalf jaar       is een    regionale    adviescommissie         nu  bezig    om  de   puzzel  op te lossen    van een
         stikstofaanpak     voor    het    Groningse     Natura 2000-      gebied     het  Liefstinghsbroek bij Vlagtwedde.          De
         commissie is daarmee           een   voorloper met       de  gebiedsgerichte aanpak            stikstof. 'Het levert    soms
         pittige discussies     op,  maar     de sfeer is   goed.’
         In een  klein uurtje    loop   je  er zo om     heen, het   20 hectare      grote Natura 2000-gebied Liefstinghsbroek
         in Zuidoost-Groningen.          Maar het     gebiedsproces      dat tot   een   regionaal     stikstofbeleid moet leiden
         vergt nog zeker     een   paar jaar. Komende          zomer    hoopt    de   regionale    adviescommissie die hier       voor   is
         ingesteld   met   een   eerste    tussenrapport      te komen     naar    de provincie.
         Vanuit de    regio zijn boeren, natuurbeschermers, afgevaardigden                       van  de gemeenten Stadskanaal         en
         Westerwolde,      en   waterschap       Hunze    en  Aa's met elkaar in       gesprek    om   tot  een  oplossing   te komen.
         Daarmee is het      project    in  Groningen     een van    de  voorlopers      in Nederland      voor een   gebiedsgerichte
         aanpak   van   het  stikstofprobleem.
         Hoe die  oplossingen       er  uit gaan    zien, daar kan onafhankelijk voorzitter Rika Pot van de commissie
         nog niets   over  zeggen. "We        zijn  nog niet in de fase     van   de details. Eerst     analyseren    we   de
         stikstofsituatie in het     gebied,     de staat   van  de natuur     en  wie daar     bij is betrokken. Daarna moeten          we
         zien tot een   gedragen       advies te komen       voor   landbouw én natuur.'
         Niet dat  er  in de  tussentijd      niets  gebeurt   in  en  rond het     Lieftinghsbroek. Vorige week werd bekend
         dat de provincie      bezig   is grond    aan  te  kopen   van een     naburige     veehouder. Daarnaast wordt in het
         gebied  zelf al  gewerkt      aan   verbetering     van  de natuurkwaliteit. Zo wordt in het kader              van  het Natura
         2000-beheer het regenwater             zo   veel mogelijk gebufferd         en worden de       blauwgraslanden       zo goed
         mogelijk   in conditie    gehouden.
         Intussen is de sfeer     goed     in de  gebiedscommissie,        stelt Pot.    'Natuurlijk,    er zijn soms  wel pittige
         discussies,   maar er    heerst ook      een   gevoel   van  gezamenlijke verantwoording              voor  het  gebied.  Via het
         gebiedsproces      hebben      regionale partijen      een   krachtige    stem in de     ontwikkeling     ten  opzichte   van  het
         algemene     beleid uit Den       Haag.’
         Herinrichting
         Dat het  overleg tussen        de commissieleden ondanks alle spanningen rond het thema stikstof toch
         redelijk soepel verloopt         stamt   volgens    Pot deels uit het verleden. In Westerwolde is sinds de               jaren
         zestig van   de vorige    eeuw een       omvangrijke herinrichtingsoperatie uitgevoerd, waarbij                   de  spelers  in
         het gebied gaandeweg           leerden samenwerken. Kleine             boerenbedrijven werden gesaneerd, er kwam
         meer   natuur   en   ook de landbouwstructuur werd               aangepakt. 'Er is al dertig jaar of langer een traditie
         in het gebied    om samen        te werken. De      huidige gebiedsaanpak           is een   soort  vervolg daarop.     De
         partijen  in de commissie kennen elkaar ook               goed,   en   de  afgevaardigden        uit de gemeenten      en  het
         waterschap     zorgen    voor een      evenwicht.'
         Naast de   gebiedsanalyses         die  nu   worden    gemaakt     is ook al   een   andere stap gezet. De
         commissieleden zijn        er  het   over eens    dat  er  ook moet worden gemeten               aan  de stikstofsituatie in   en
         rond het   Liefstinghsbroek.        Dat   gaat onder    meer    met   hulp   van   Wageningen       UR  en  het RIVM die
         meetpunten plaatsen. Waar die meetpunten precies komen, is nog onderwerp                                 van  gesprek, zegt    Pot.
                                                                                                                                             0000001758
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>20078603
         'Meten is   belangrijk,   ook    voor   de  agrarische     sector. Er wordt     nu  geschermd      met allerlei   data, het lijkt
         soms   wel  goochelen     met modellen. Meten is voor ons een voorwaarde om tot een                         goed
         maatwerkadvies te komen. Het             gebied    zal niet verder komen zonder meetproject. Onze                  pilot  heet
         niet voor   niets Maatwerk met Meetwerk. Je ziet                 scherper   waar    de  belemmeringen       zitten  en  welke de
         oplossingen    er  bij horen.'
         Harde   cijfers
         Melkveehouder                       is namens     LTO Noord lid      van  de adviescommissie. Hij vindt het heel
         begrijpelijk  dat veel boeren in het         overwegend akkerbouwgebied sceptisch aankijken tegen                      het
         stikstofprobleem. "We        zien nog te veel theoretische           berekeningen, daar        waar we    liever harde    cijfers
         hebben. Dat wordt ook          gedeeld    door de andere partijen in de commissie. Er is behoefte                  aan
         meetgegevens      en een    duidelijke analyse.        Dat proces staat      nu  in de  steigers.'
         Dat de   provincie    met  onderhandelingen          over   grondaankopen        inmiddels al voorsorteert op         mogelijke
         oplossingen    vindt    EREEY   verklaarbaar, al had        hij het liever anders gezien.       'Persoonlijk   zeg ik: wacht
         eerst eens af. Eerst     meten, dan aankopen. Maar ik kan mij tevens voorstellen dat veehouders contact
         hebben met de provincie           over  vrijwillige verkoop       van  hun  bedrijf. Ook de provincie wil        meters maken
         en  die cijfers uit de   metingen heb je niet        van    vandaag    op morgen op tafel. Meten moet toch              over een
         langere termijn, daar      is iedereen het wel        over   eens.’
         Mede-commissielid                                die   namens      de Trekkerclub Westerwolde in het            overleg zit,
         ondersteunt het       betoog    van
                                              BES:      "We hebben als landbouw al heel veel              gedaan    aan  beperking van
         de stikstofuitstoot. Het is       goed   dat  er nog wat      gebeurt,   maar we     willen als   agrarische   sector wel
         perspectief   houden. Door te meten kun je zeggen of iets wel of niet haalbaar is                       en  kun je het ook
         uitleggen.'
         Tweedekamerlid Derk         Boswijk (CDA)       zei eerder deze week         tijdens   een   werkbezoek     aan
         Liefstinghsbroek      dat het alleen     maar   goed    is om   voldoende     tijd  uit te trekken   voor   het opzetten     van
         een  meetnet. "We moeten niet            zo  meteen     miljarden    gaan verbranden voordat           we  zeker weten of dat
         zin heeft. Je moet daar       tijd voor    maken. En     tegelijkertijd   is het geen    excuus om      helemaal niks te
         doen.’
         Gok
         Ook                                       JIEREF-CEENECRIEEN            Natuurmonumenten is het                        dat
               volgens gebiedsmanager                                      van                                     belangrijk        er
         een  eigen meetsysteem komt dat door landbouw-                     en  natuurpartijen      in de  regio wordt
         onderschreven. 'Hoe de uitkomsten              er  uit  zien, is  van  tevoren toch min of        meer een gok. Het kan
         voor   beide kanten     goed    of slecht   uitpakken.     Maar hoe     je het wendt of keert, je zult je toch moeten
         voegen    naar  de  werkelijkheid.'
         De natuur in    Liefstinghsbroek       staat  er  slecht voor, benadrukt        IEE. ‘Met de doelsoorten                 in de
         blauwgraslanden        gaat het momenteel hard achteruit door verzuring                   en een    tekort schietende
         hydrologie.   Het   gaat  ons    niet  om   het instandhouden         van  de natuur,     maar om     de verbetering     ervan.'
         Heeft zijn organisatie dan niet juist haast?           IEE 'Wat              ons   betreft kun je als de eerste
         uitkomsten bekend worden ook               beginnen     met het     plukken   van   het  laaghangend     fruit. Via kleinere
         ingrepen, bijvoorbeeld        door de    aanleg    van   bufferzones     en  de  aanpak    van   piekbelasters.'
                                                                                                                                           0000001759
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>20078603
         Die laatste groep hoeft                    [IEARAIN    trouwens niet                                 in de landbouw te
                                     volgens                                        noodzakelijkerwijs
         worden   gezocht,    ook de industrie is in beeld.          'Liefstinghsbroek       is  een  klein  natuurgebied,      maar    het is
         niet voor   niets aangewezen.       Groningen heeft niet          zo veel     van  dit soort   natuurgebieden.       Laten    we er
         dan met elkaar trots op      zijn.’
         Kader:
         Liefstinghsbroek              is klein        maar        als '‘oerbos'           bijzonder          genoeg         om      te
         behouden
         Het slechts 20 hectare tellende Natura              2000-gebied Liefstinghsbroek ligt             aan  de rand   van    het beekdal
         van  de Ruiten Aa,    een  riviertje  in  Oost-Groningen dat          uiteindelijk      via de Hunze uitmondt in de
         Dollard,  op de grens met de Veenkolonién. Het is                 een  nooit ontgonnen          en  dus ongerept     perceel
         broekbos met eiken, beuken          en   hulstbomen        en   kleine open      plekken    met schraal blauw       grasland    en
         een  heideveld dat al    eeuwenlang ongemoeid gelaten.      is             De eerste     vermeldingen       van  het
         Liefstinghsbroek dateren uit de 15-de eeuw. Het is het enige Groningse Natura 2000-gebied                                  en
         kenners   noemen     het ook wel     een van      de laatste oerbossen          van  Nederland.
         In oppervlakte is het gebied beperkt,            maar    zelfs als zo'n kleiner      gebied    is het erg   gevarieerd     en
         waardevol, geeft boswachter                                 van   terreinbeheerder Natuurmonumenten                    aan.  'Het is
         een  overgangsgebied      tussen    hoog    en    laag.  Dat verschil in      hoogte    maakt dat het     grondwater       er
         omhoog     komt   en  het er  doorgaans       heel nat    en   vochtig   is.’
         Het  natuurreservaatje     is onderdeel       van    het veel grotere      natuurgebied Westerwolde,             het stroomdal
         van  de Ruiten Aa dat     loopt  van   Sellingen      tot Vlagtwedde,         in totaal zo'n 2500 hectare.’ De Ruiten Aa is
         in de afgelopen    decennia    omgevormd           van  gekanaliseerde waterloop             tot een meanderend          riviertje in
         een  beekdal.
         Volgens             zorgt juist die waterhuishouding in combinatie                   met de     hoge ouderdom       van    de
         begroeiing voor     een  grote soortenrijkdom die het waard is                  om  te behouden. Niet alleen rietorchis            en
         dalkruid,  maar   ook klavers, anemonen, zuring              en een   brede variéteit        mossen    zijn  er te vinden,    naast
         een  nog  onaangetast varenveld.
         Toch kent het    gebied   ook zijn   problemen.         Het aantal soorten neemt            af, de verzuring     neemt    toe, stelt
                  vast. 'Zo'n bos   reageert langzamer op de veranderende omstandigheden,                              maar  je  ziet het wel
         achteruitgaan.    Het is relatief natter      geworden,        maar  dat komt doordat           meer   regenwater wordt
         vastgehouden. Wij      hebben liever      meer      kwelwater in het        gebied.    Juist dat   opkomende grondwater
         bevat de mineralen die       plantensocorten nodig hebben,              in  tegenstelling tot regenwater.          Samen met de
         stikstof die hier neerslaat    en   de verzuring       van   het bos maakt het dat het hele systeem uit balans
         raakt. Als  we er  niets  aan  doen, wordt het hier alleen            maar      soortenarmer.’
                  denkt dat met herstel       van    het   oorspronkelijke kwelwatersysteem                 en  vermindering van de
         depositie   het bosreservaat     weer    toekomst kan          krijgen.  'Het is   een   mix  van   maatregelen waarbij        we
         moeten gaan finetunen. Het is         goed     dat   er een    gebiedscommissie          is die daar   aan  werkt. Het systeem
         moet draaien     en  dat moet je toch       samen      oplossen.    Dat  je    met elkaar    kijkt waar   de   mogelijkheden
         liggen.'
                                                                                                                                               0000001760
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>