<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>20079527
                                                                         Ministerie van Landbouw,
                                                                         Natuur  en Voedselkwaliteit
         > Retouradres Postbus 20401 2500 EC Den Haag
                                                                                                     Programma DG Stikstof
         De Voorzitter     van  de Tweede Kamer
                                                                                                     Bezoekadres
         der Staten-Generaal
                                                                                                     Bezuidenhoutseweg  73
         Prinses Irenestraat 6                                                                       2594 AC Den Haag
         2595 BD      DEN HAAG                                                                       Postadres
                                                                                                     Postbus 20401
                                                                                                     2500 EK Den Haag
                                                                                                     Overheidsidentificatienr
                                                                                                     00000001858272854000
                                                                                                     T  070 379 8911 (algemeen)
                                                                                                     F  070 378 6100 (algemeen)
                                                                                                     Ons kenmerk
                                                                                                     DGS  J 22055867
         Datum        1  BB
         Betreft                          de gecombineerde aanpak van natuur, water en               Bijlage(n)
                      Hoofdlijnen   van
                                                                                                     4
                      klimaat in het    landelijk gebied, en van het bredere stikstofbeleid
         Geachte Voorzitter,
         Een schoon     en   leefbaar land met     een rijke natuur. Dat is het land waar we zelf
         graag in leven en dat we ook graag doorgeven aan de komende generaties. Als
         minister op de nieuwe post Natuur en Stikstof heb ik bij mijn aantreden de
         opdracht gekregen om te werken aan een land waarin we fijn kunnen leven en
         tegelijk ook succesvol kunnen ondernemen, maar waarvoor we onze
         verplichtingen ten aanzien van de natuur en het klimaat moeten waarmaken. Die
         balans zult u terugzien in de voorstellen die ik zal doen en de aanpak die dit
         kabinet kiest. Dat is mijn inzet voor de komende jaren.
         De natuur staat momenteel onder            grote druk. We zien dat steeds   meer  dieren en
         planten verdwijnen       en  dat de natuur verzwakt     en verschraalt. We moeten daarom
         de biodiversiteit herstellen      en een   balans bereiken tussen wat de natuur kan
         dragen    en wat we van      haar vragen als   samenleving. Niet voor niets hebben we
         daarvoor internationaal ook        afspraken gemaakt, waaraan Nederland zich zal
         houden.    Uiteindelijk   is de  natuur de basis van ons bestaan. Bodem, water en lucht
         zijn ons   kapitaal.
         Het kabinet     begint niet op nul. De afgelopen periode is met de structurele aanpak
         stikstof  een   belangrijk fundament gelegd. Er is de afgelopen jaren al veel gedaan
         om de stikstofuitstoot omlaag te brengen en natuur te herstellen. Ook in het
         kader van de klimaat- en wateropgave wordt belangrijke inzet gepleegd.
         Tegelijk beseft het kabinet dat dit nog onvoldoende is, zowel vanwege de grote
         natuuropgave als de druk op vergunningverlening. Dit, terwijl we door moeten
         met andere grote maatschappelijke opgaven zoals de energietransitie, de
         woningbouw, bereikbaarheid en de versterking van defensie. We kunnen ons de
         stilstand als samenleving niet veroorloven: daarom zet ik in op versnelling en
         intensivering. Daarbij zijn alle sectoren aan zet. De vrijwilligheid staat voor mij
         voorop, maar ik besef dat niet alles overal kan. Mogelijke oplossingen voor
         (agrarische) ondernemers, passend in hun situatie, zijn innovatie, verplaatsing,
         extensivering of zelfs vrijwillig stoppen. Wanneer vrijwilligheid te weinig oplevert,
         worden dwingender maatregelen als onteigening ingezet. Hoe ingrijpend dit voor
                                                                                                     Pagina 1 van 10
                                                                                                                            0000002056
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>20079527
                                                                                                         Programma DG Stikstof
               ondernemer is kan ik mij nauwelijks voorstellen. Daarom onderzoek             ik hoe ik
         een
                                                                                                         Ons init
         de  vrijwillige regelingen aantrekkelijker en effectiever kan maken.
         We zullen     maatregelen     waar  mogelijk  slim combineren    om   de natuur, de bodem
         en  de waterkwaliteit te verbeteren       en  de  klimaatopgave    te halen. We hebben het
         daarom     over een    integrale aanpak. Deze bestaat zowel uit landelijke als uit
         gebiedsgerichte maatregelen, waarbij vanwege de grote impact op kwetsbare
         natuur de inzet op piekbelasters prioriteit krijgt. Hoe we al deze doelen het beste
         kunnen halen, verschilt in Nederland van gebied tot gebied en hangt bijvoorbeeld
         af van de bodemgesteldheid en waterkwaliteit in een gebied. Daarom stellen we
         per gebied de doelen vast die onontkoombaar gehaald moeten worden. Per gebied
         is het vervolgens aan overheden en betrokken partijen zoals boeren, andere
         grondgebruikers, bewoners en maatschappelijke organisaties om in te vullen op
         welke manier de gestelde doelen daar worden gehaald.
         Door deze gebiedsgerichte en integrale aanpak krijgt de natuur de kans om zich te
         herstellen. Op termijn zal daardoor ook de vergunningverlening voor
         maatschappelijke en economische ontwikkeling verder op gang komen, waardoor
         er meer ruimte komt om huizen te bouwen, wegen aan te leggen en duurzaam te
         ondernemen.
         Dit is de   grote, ingewikkelde opgave       waarmee ik aan de slag ben. Ik besef      dat ik
         niet voor iedereen een       fijne boodschap breng. Het komt de komende jaren          aan  op
         samenwerking. Tussen Rijk en provincies. Tussen natuurorganisaties en
         ondernemers. En ook tussen het kabinet           en  de beide Kamers. Alleen    samen
         krijgen   we   het  voor  elkaar  om onze   doelstellingen  te realiseren. We moeten
         voortdurend in het oog houden of de          stappen  die  we  zetten, daadwerkelijk genoeg
         effect hebben op       onze  natuur,  ons klimaat  en onze   waterkwaliteit. En  tegelijkertijd
         moeten we zorgen voor          perspectief. Voor  gezinnen, die wachten op een huis in
         een groene wijk, voor ondernemers die hun bedrijf duurzaam willen uitbreiden,
         voor iedereen die van A naar B wil kunnen reizen. En ook voor boeren, die rondom
         die natuur hun brood willen verdienen. Die behoefte hebben aan duidelijkheid en
         consistentie, voordat ze noodzakelijke investeringen doen.
         Daar ben ik     samen met      mijn collega’s in het kabinet, medeoverheden en
         maatschappelijke organisaties mee aan de slag. Een proces waarover ik u met
         deze brief graag nader informeer. Als bijlagen 1 en 2 bij deze brief vind u: een
         tijdlijn van de aanpak voor de komende periode, alsook een overzicht op
         hoofdlijnen van de inzet en verantwoordelijkheid van de diverse betrokken
         departementen en overheden.
         Doelen     van   de   aanpak
         Met   een  integrale aanpak      stuurt het kabinet op het onontkoombaar realiseren        van
         vier nationaal     en  internationaal  dwingende doelen:
         Natuurherstel      en -verbetering: Conform de vereisten van de Vogelrichtlijn en
         Habitatrichtlijn (VHR) is het voorkomen van verslechtering en het realiseren van
         een gunstige staat van instandhouding van de natuur een continue verplichting.
         Het tegengaan van verslechtering moet te allen tijden geborgd zijn. Met de
         integrale aanpak worden daarnaast richting 2030 onvermijdelijke stappen gezet
         naar het (op termijn) bereiken van de instandhoudingsdoelen. Vooralsnog is er
                                                                                                         Pagina 2 van 10
                                                                                                                             0000002057
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>20079527
                                                                                                                               Programma DG Stikstof
                                                                       VHR-doelbereik.             korte
         geen    verplichtend tijdpad gekoppeld                  aan                          Op           termijn volgt       Ons init
         evenwel      een    voorstel      van   de Europese Commissie naar aanleiding van de
         Europese Biodiversiteitsstrategie met daarin mogelijk ook wettelijk bindende
         tussendoelen voor 2030 en 2040 geformuleerd.®
         Om de VHR-doelen te bereiken moeten diverse drukfactoren worden                                     aangepakt,
         binnen     en   buiten      natuurgebieden. Naast stikstofvermindering gaat het ook over
         andere aspecten, zoals verbetering van waterkwaliteit en -kwantiteit,
         (natuurinclusievere) ruimtelijke inrichting door extra leefgebied en, gebruik van
         en verbindingen tussen natuurgebieden. Langetermijndoelbereik voor de VHR
         vereist dat er ook voldoende ruimte komt voor leefgebied buiten Natura 2000-
         gebieden. Dit gaat zowel over areaal natuur als over areaal extensieve en
         natuurinclusieve landbouw. De Europese Commissie zal in bovengenoemd voorstel
         waarschijnlijk een norm stellen van 10 procent landschapselementen in het
         agrarisch gebied, die verbindingen tussen natuurgebieden en agrarische
         biodiversiteit versterken. Vanuit het Aanvalsplan ‘Versterking Landschappelijke
         identiteit via Landschapselementen’” wordt momenteel uitgewerkt wat er voor
         nodig is om dit in het landelijk gebied te realiseren. Voor een brede basiskwaliteit
         natuur in Nederland zal in samenwerking met provincies bovendien in de zomer
         de Agenda Natuurinclusief worden gepresenteerd.
         Stikstofreductie: De sterke               overbelasting door stikstof           is een van de       belangrijkste
         drukfactoren         voor    de natuurkwaliteit. Een succesvolle                aanpak     hiervan is    bepalend
         voor    de mate waarop toestemmingverlening mogelijk is voor diverse
         (economische)           activiteiten. In veel natuurgebieden slaat er meer stikstof                        neer   dan
         de natuur       aan    kan    en   worden de      zogenaamde kritische depositiewaarden (KDW)
         (ruim) overschreden. Het kabinet kijkt door middel van natuurdoelanalyses die
         worden vastgesteld door de ecologische autoriteit breed naar wat er nodig is voor
         een goede staat van instandhouding en hanteert de KDW daarbij als belangrijke
         indicator     voor     de drukfactor stikstof. Met het coalitieakkoord heeft het kabinet de
         huidige wettelijke doelstelling               uit de Wet stikstofreductie en            natuurverbetering van
         2035 naar voren gehaald. Dit                  betekent dat in 2030 74%              van  het stikstofgevoelig
         Natura 2000-areaal              onder de kritische depositiewaarde moet zijn gebracht. In
         2025 is dit conform             de wettelijke verplichting 40% van dat areaal.
         Klimaatopgave landbouw en landgebruik: Het kabinet heeft de ambitie om in 2030
         60% minder broeikasgassen uit te stoten dan in 1990. Het wettelijke doel komt op
         55% te liggen. Alle sectoren (mobiliteit, energie en industrie, woningbouw,
         landbouw en landgebruik) moeten hieraan bijdragen. De klimaatopgave voor de
         landbouw en het landgebruik heeft onder meer betrekking op de veehouderij, de
         glastuinbouw, veenweidegebieden, landbouwbodems, bossen en natuur. De
         landbouw en het landgebruik moeten voldoen aan de indicatieve
         restemissiedoelen 2030 die met uw Kamer zijn gedeeld in de brief van de minister
         voor Klimaat en Energie (Kamerstuk 32813, nr. 974). In het coalitieakkoord is een
         1
           Het volledig realiseren   van  de VHR-opgave gaat in tijd  en reikwijdte verder dan de integrale aanpak,
         bijvoorbeeld  in de noodzaak     voor extra natuurareaal. In de Tussenverkenning   Natuur heeft het PBL de  analyse
         gemaakt dat   tot 82% VHR-doelbereik kan worden        gekomen als zowel de condities (bv. stikstofdepositie,
         waterkwantiteit   en  -kwaliteit) als benodigd extra natuurinclusief leefgebied buiten natuurgebieden (bv. agrarisch
         natuur-  en landschapsbeheer) gerealiseerd worden.
                                                                                                                               Pagina 2 van 10
                                                                                                                                                   0000002058
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>20079527
                                                                                                              Programma DG Stikstof
         indicatieve broeikasgasreductie van 5 megaton opgenomen, gekoppeld aan de
                                                                                                              Ons init
         gecombineerde aanpak. Daarnaast zijn indicatieve broeikasgasreducties
         opgenomen voor de glastuinbouw. Op basis van de ramingen in de Klimaat- en
         Energieverkenning 2022 worden in het najaar definitieve restemissiedoelen 2030
         voor alle sectoren, en dus ook voor landbouw en voor landgebruik, vastgesteld.
         Voor de sectoren onder de Europese Effort Sharing Richtlijn (ESR), waaronder de
         landbouw, volgt daaruit een (jaarlijks) emissiebudget richting 2030.
          Wateropgave: Hiervoor geldt als doel het bereiken van de goede toestand van
         oppervlakte- en grondwater zoals omschreven in de KRW, door het uitvoeren van
         de benodigde maatregelen. Dit is een geldende verplichting voor uiterlijk 2027. De
         doelen voor de KRW zijn gespecificeerd tot op het niveau van de afzonderlijke
         waterlichamen en daarmee reeds gebiedsgericht uitgewerkt. De inzet voor de
         Nitraatrichtlijn levert ook een bijdrage ten aanzien van de kwaliteit van grond- en
         opperviaktewater. De Europese Commissie ziet streng toe op de naleving hiervan.
         In het addendum bij het 7¢ Actieprogramma is recent door Nederland aangegeven
         hoe hier invulling aan wordt gegeven (Kamerstuk 33037, nr. 4372).
         Waar    mogelijk     worden binnen de     aanpak kansen voor andere terreinen benut,
         zoals luchtkwaliteit      (Schone   Lucht  Akkoord), zoGnosen en geurhinder, met
         inachtneming       van  de  daarvoor   geldende doelen en verplichtingen. Normen en
         verplichtingen op deze onderwerpen die al gelden, zullen als randvoorwaardelijk
         meegenomen worden in de uitwerking van de aanpak zodat hieraan wordt
         voldaan.
         Bovengenoemde opgaven            hebben    grote gevolgen,          met name voor de
         landbouwsector. Een succesvolle transitie              van    de landbouw    en het landelijk gebied
         speelt   daarin    een  belangrijke rol, waarbij      het behalen       van de verplichtende
         doelstellingen      verzekerd wordt. Daarom borgen we dat het perspectief voor de
         landbouwsector onderdeel is van de aanpak. Over de uitwerking daarvan zullen de
         minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) en ik overleggen met de
         meest betrokken partijen. Daarnaast zal ik naar de brede welvaart in het landelijk
         gebied kijken. De aanpak levert zo helderheid en duidelijkheid op, een
         toekomstbestendige landbouw en een vitaal platteland, en op termijn ook meer
         perspectief op vergunningsruimte voor andere grote maatschappelijke opgaven
         zoals woningbouw, energietransitie, duurzame bedrijvigheid, landbouw,
         bereikbaarheid       en  defensie.
         Kaders     van    de  aanpak
         Integraal
         De (internationale) verplichtingen omtrent natuur, water en klimaat worden in
         samenhang opgepakt. Dat draagt er aan bij dat onzekere investeringen zo veel
         mogelijk worden voorkomen, middelen zo doelmatig mogelijk worden ingezet en
         langjarig duidelijkheid en zekerheid wordt geboden aan alle betrokkenen.
         ?
           Kamerbrief over Addendum 7e actieprogramma Nitraatrichtlijn en derogatie
                                                                                                              Pagina 2 van 10
                                                                                                                                  0000002059
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>20079527
                                                                                                         Programma DG Stikstof
         Het        is                                         beleid         de
               Rijk    verantwoordelijk         voor generiek         om aan     landelijke  en
                                                                                                         Ons init
         Europese doelen te voldoen. Generiek beleid vormt een belangrijke basis voor én
         aanvulling op de gebiedsgerichte aanpak, bijvoorbeeld via de landelijke
         bronmaatregelen stikstof of maatregelen uit het mestbeleid, bijvoorbeeld naar
         aanleiding van het addendum voor het 7¢ Actieprogramma Nitraatrichtlijn. Het kan
         dan onder meer gaan om beéindigingsregelingen, aankoop en afwaardering van
         grond, bijvoorbeeld           ten behoeve van   extensivering, of ondersteuning bij innovatie
         en  investeringen.        Net als in de   gebiedsgerichte aanpak, moeten op deze
         onderdelen forse stappen gezet: samen met provincies en sectoren wordt de
         komende periode geconcretiseerd welke aanscherping van landelijk beleid nodig is
         en hoe de maatregelen optimaal op elkaar aansluiten. Om ook de stikstofdepositie
         via de lucht     en  toevoer van stoffen via het water vanuit buitenlandse bronnen aan
         te  pakken    is het   vervolgen      en intensiveren  van de samenwerking    met onder meer
         onze   buurlanden        nodig.
         Generieke     maatregelen         die verkend  worden, zijn bijvoorbeeld versnelling   van de
         reeds op 24       E      20202    aan uw   Kamer  toegezegde aanscherping van
         emissienormen         voor     ammoniak uit nieuwe    en  bestaande stallen. Dit is al
         onderdeel     van    de   huidige aanpak,    maar een   versnelling kan een belangrijke
         bijdrage leveren. In het addendum op het 7¢ Actieprogramma is ook reeds
         aangekondigd dat de melkveehouderij binnen 10 jaar volledig grondgebonden                   zal
         zijn.* Ook gaat het om de herziening van het mestbeleid, het beleid voor
         dierenwelzijn, diergezondheid en zo6nose,> of regels voor gewasbescherming.
         Het kabinet hecht eraan dat alle sectoren een             evenredige bijdrage leveren aan het
         behalen    van    de  doelstellingen. Zo ligt er in de sectoren industrie, bouw en
         mobiliteit een grote verduurzamingsopgave. Hier wordt door Rijk en regio hard
         aan gewerkt, onder andere via maatregelen en middelen vanuit nationaal
         klimaatbeleid of Europese regelgeving, waarmee ook de stikstofuitstoot sterk
         gereduceerd wordt. In het klimaatakkoord is bijvoorbeeld vastgelegd dat alle
         nieuwe personenauto’s die in 2030 op de markt komen 100% elektrisch moeten
         zijn. Ook gaat het om steeds verder aangescherpte Europese emissienormen voor
         mobiliteit en industrie en internationale afspraken voor de scheepvaart. Nederland
         zet actief in op de verdere aanscherping van de Europese emissie-eisen. In het
         coalitieakkoord is een klimaatfonds van 35 miljard euro aangekondigd om de
         klimaatdoelen te halen. De ministers voor Klimaat en Energie en van Financién
         werken dit fonds gezamenlijk uit. Ook volgt er een beleidsprogramma Klimaat en
         Energie. Bij het ontwerp en uitvoering van maatregelen ter verduurzaming van
         industrie en mobiliteit willen we zo effectief mogelijk zowel de klimaat- als de
         stikstofambities realiseren. Het is onze ambitie daarbij potentiéle knelpunten zoals
         het gebrek aan stikstofruimte weg te nemen. Vanuit mijn verantwoordelijkheid zet
         ik mij in voor het realiseren van deze samenhang. Daarnaast worden de
         bronmaatregelen stikstof, zoals uit de structurele aanpak stikstof, voortgezet.
         Waar dit effectief is, is er aanvullend ruimte in de gebiedsprocessen voor
         maatwerk, bijvoorbeeld ten aanzien van lokale piekbelasting, zowel in de
         agrarische als industriéle sector.
         3
           Kamerstuk 35 334,  nr.  82.
         4
           Kamerstuk 33  037, nr.  437.
         5
           Kamerstuk 25 295,  nr.  1357.
                                                                                                         Pagina 2 van 10
                                                                                                                             0000002060
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>20079527
                                                                                               Programma DG Stikstof
                                                                                               Ons kenmerk
             "        ,                   ;         i
                                                                                               DGS  J 22055867
         Gebiedsgerichte aanpak en nationale regie
         De gebiedsgerichte aanpak houdt in dat we per gebied bepalen wat de opgave is.
         De kenmerken van een gebied, in het bijzonder bodem en water, zijn in dit proces
         sturende factoren. Vanuit de landelijke doelen stelt het Rijk in samenwerking met
         provincies aanvullende regionale, bindende doelen vast op de vier eerder
         genoemde opgaven, waaraan beiden zich committeren. Het is essentieel dat
         opgeteld de landelijke doelen worden behaald.
         Via ruimtelijke keuzes op basis van onder meer water en bodem geven Rijk en
         medeoverheden kaders     en randvoorwaarden aan wat er lokaal moet gebeuren.
         Dat gaat bijvoorbeeld  om overgangsgebieden landbouw-natuur, het beheer van
         grond-  en  oppervlaktewater op de hoge zandgronden, de
         zoetwaterbeschikbaarheid in laag Nederland, de vernatting van
         veenweidegebieden en over de integrerende rol van 10 procent groenblauwe
         dooradering met landschapselementen voor de noodzakelijke verbinding van
         natuur, landgebruik en water. Ten behoeve van de natuurwaarden van de Natura
         2000-gebieden is de inzet om overgangsgebieden rond Natura 2000 te realiseren
         waarbij de opgaven voor natuur, stikstofreductie, klimaat, water en
         verduurzaming landbouw gelijktijdig kunnen worden aangepakt. Rijk en provincies
         maken op basis van de doelen afspraken over de bijbehorende maatregelen en
         middelen.
         Landschapsgrond kan een nieuwe vorm bieden om een permanente wijziging van
         de status  van landbouwgrond in natuurlijk beheer naar extensieve
         natuurinclusieve landbouw te bereiken via eenzelfde systematiek als bij wijziging
         naar natuurgrond. Zoals ook is aangegeven in de brief van 23 november vorig
         jaar (Kamerstuk 35925 XIV, nr. 21) over de uitvoering van de motie Boswijk
         (Kamerstuk 35830-XIV, nr. 17), wil ik vanwege de benodigde transitie en de
         verstevigde inzet daarvoor de permanente mogelijkheden nog nader uitwerken.
         Daarbij heb ik ook rekening te houden met de inwerkingtreding van de
         Omgevingswet. Ik wil medio 2022 in overleg met IPO, VNG en belanghebbende
         organisaties in het landelijk gebied een nadere uitwerking van de mogelijkheden
         en voor- en nadelen en neveneffecten van een permanente wijziging naar
         landbouwgrond in natuurlijk beheer aan de Tweede Kamer doen toekomen.
         Daarna zal de doorwerking in regelingen en kaders nog tijd vragen. Conform deze
         motie en zoals afgelopen najaar in de brief aan de Kamer gemeld kijkt het kabinet
         daarbij ook naar landschapsgrond als instrument.
         Gebiedsplannen
         De aanpak krijgt  voor een  belangrijk deel  vorm via gebiedsplannen. Het  Rijk stelt
         daarvoor   aan de voorkant de kaders vast. Hierin zullen per provincie (of delen  van
         een  provincie) taakstellende doelen worden geformuleerd. Deze zullen zijn
         afgeleid van de (inter)nationale verplichtingen op het terrein van natuur, stikstof,
         water (zowel waterkwaliteit als waterbeschikbaarheid) en broeikasgassen
         (landbouw en landgebruik).
                                                                                               Pagina 2 van 10
                                                                                                                   0000002061
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>20079527
                                                                                                                   Programma DG Stikstof
         Vanuit hun                     in de                                   hun   bevoegdheid® leggen       de
                          expertise            gebieden    en   passend bij                                        Ons init
         provincies in de gebiedsplannen de maatregelen en het instrumentarium vast om
         de doelstellingen te realiseren. Samen met gebiedspartners werken zij momenteel
         al  aan plannen vanuit de verplichting in de Wet stikstofreductie en
         natuurverbetering (Wsn). Uiterlijk op 1 juli 2023 zullen de plannen moeten
         worden gepubliceerd. Het tempo van de stikstofopgave is bepalend. Zo snel
         mogelijk, naar verwachting in april/mei, zal het kabinet met provincies de
         richtinggevende doelen voor de ruimtelijke verdeling van stikstofreductie
         afspreken. De definitieve gebiedsdoelstellingen voor stikstof zullen worden
         vastgesteld bij publicatie van de gebiedsplannen op 1 juli 2023. Ik streef er samen
         met provincies naar om de andere doelstellingen op natuur, klimaat en water voor
         zover beschikbaar op hetzelfde moment dit jaar richtinggevend mee te geven en
         ook die doelen op 1 juli 2023 vast te stellen. Na het eerste gebiedsplan zijn
         iteraties en wijzigingsvoorstellen mogelijk, op voorwaarde dat de doelstellingen
         volledig gerealiseerd worden.
         In  aanvulling op de doelen voor natuur/stikstof, klimaat en water die in het proces
         leidend zijn, hebben provincies de ruimte om ook andere doelstellingen mee te
         nemen. Zoveel mogelijk zal worden voortgebouwd op de processen die momenteel
         al  lopen of in voorbereiding zijn, voor bijvoorbeeld natuurherstel, KRW en de
         veenweidegebieden. Ik vind het van belang dat het perspectief voor agrarische
         ondernemers in de gebiedsplannen volwaardig wordt meegenomen. Dat geldt
         zowel voor het perspectief van de bedrijven die stoppen als de ondernemers die
         doorgaan. Voor het vaststellen van maatregelen zullen naast de ecologische
         kenmerken van een gebied (zoals het bodem- en watersysteem) ook de
         sociaaleconomische en maatschappelijke kenmerken (bijvoorbeeld onderwijs,
         ondernemerschap en sociale cohesie) belangrijke factoren zijn. Bij de uitvoering
         van maatregelen om de doelstellingen te halen, is er cog voor de brede welvaart
         in de gebieden. Dit is nodig om in te kunnen spelen op de impact die ingrijpende,
         maar noodzakelijke maatregelen hebben op de regio. De Regio Deals kunnen
         mogelijk als inspiratie dienen:; daarin werken regio’s met veel energie aan
         verschillende opgaven en trekken daarbij op met Rijk en partners uit de regio. Lk
         zal de provincies ook vragen in de gebiedsplannen in beeld te brengen hoe de
         verschillende opgaven en beoogde maatregelen zich verhouden tot de gewenste
         ruimtelijke en maatschappelijke ontwikkelingen in het gebied.
         Ten aanzien       van    het proces om te komen tot gebiedsplannen is het van belang dat
         de kaders      en   procedures helder zijn en betrokken partijen gelijkwaardig aan tafel
         zitten. Ik zal met de provincies afspraken maken over de wijze waarop Rijk en
         medeoverheden hier gezamenlijk zorg voor dragen.
         In de    gebiedsplannen worden ook de PAS-melders meegenomen. In het
         coalitieakkoord is aangegeven dat onder                  meer legalisering kan helpen bij
         versnelling van de verduurzaming in de landbouw. Alle initiatiefnemers van
         activiteiten kunnen deelnemen aan het gebiedsproces, ongeacht of er op dit
         moment sprake is van een vergunning. Aan het einde van dat gebiedsproces
         moeten alle activiteiten die zijn opgenomen in een getoetst en goedgekeurd
         ¢
           Hierbuiten vallen bijvoorbeeld maatregelen voor wat betreft het hoofd(vaar)wegennet: deze vergen een
         landelijke afweging, onder  meer  vanwege netwerkeffecten.
                                                                                                                   Pagina 2 van 10
                                                                                                                                       0000002062
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>20079527
                                                                                                                       Programma DG Stikstof
                                die                                   ook
         gebiedsplan        en       vergunningplichtig zijn               een   passende vergunning krijgen.          Ons init
         Het staat vast dat in de           omgeving van zeer overbelaste Natura 2000-gebieden
         ingrijpende keuzes gemaakt moeten worden om de stikstofbelasting voldoende te
         reduceren, zowel via landelijk als gebiedsgericht beleid. Ik zal uw Kamer later
         informeren over de nadere uitwerking, nadat ik hierover met de provincies overleg
         heb gevoerd.
         Onontkoombaarheid
         Het kabinet kiest        voor een     aanpak      die  waarborgt dat de doelen op natuur, stikstof,
         water    en   klimaat onontkoombaar worden                  gerealiseerd. Daadwerkelijke
         verbetering van de natuur is een noodzakelijke basis voor de mogelijkheden tot
         ruimere en eenvoudiger toestemmingverlening.
         Onontkoombaarheid vraagt meer dan het bindend vastleggen van doelen:                                 er moet
         zeker worden gesteld dat de noodzakelijke maatregelen worden gepland,
         uitgevoerd en voldoende effect sorteren. Dit vergt dat op het moment dat
         (gebieds)plannen of beleid worden vastgesteld, het ook duidelijk is welke actie of
         maatregel getroffen wordt bij tegenvallende uitvoering of effecten. Laat ik voorop
         stellen dat vrijwilligheid een belangrijk uitgangspunt is, waar ik in de
         gebiedsprocessen de ruimte voor wil geven. Maar daarbij horen ook
         escalatiemechanismen wanneer dreigt dat de doelstellingen niet tijdig worden
         behaald. Als vrijwillige maatregelen               -
                                                               waaronder innovatie, extensivering,
         verplaatsen of bedrijfsbeé&indiging onvoldoende resultaat opleveren acht ik
                                                          -
         ingrijpen noodzakelijk. Meer verplichtende maatregelen zoals onteigening
                                                                                                             -
         instrumenten die reeds beschikbaar zijn                  -
                                                                      komen dan op tafel, conform de
         geldende procedures.’ Vooraf moet duidelijk moet zijn wanneer en onder welke
         voorwaarden dit dwingende instrumentarium wordt ingezet. Dit geldt met name
         voor gebieden waar de natuur (sterk) overbelast is. Het eerlijke verhaal is dat het
         niet in elk gebied haalbaar zal zijn om alleen maar uit te gaan van vrijwilligheid.
         Wanneer (uit het gebiedsproces) blijkt dat een piekbelaster geen toekomst meer
         heeft, zullen ondernemers de gelegenheid krijgen om via innovatie, verplaatsing
         en/of extensivering of via vrijwillige stoppersregelingen zijn bedrijfsvoering aan te
         passen of te beé&indigen. Bij bedrijfslocaties waar dat niet lukt zal ik dwingend
         ingrijpen.
         Voor de     maatregelen uit de stroomgebiedbeheerplannen® van de KRW geldt
         overigens al een uitvoeringsplicht, met een termijn van uiterlijk 2027. Deze
         termijn geldt ook voor de aanvullende maatregelen voor de KRW-opgave die
         voortkomen uit dit traject.
         Vrijwillig instappen        van   ondernemers is de basis, zodat dwingende instrumenten
         zoals onteigening zoveel            mogelijk voorkomen worden. Daarom onderzoek ik hoe
         ik de   vrijwillige regelingen aantrekkelijker en effectiever kan maken. Hierbij kijk ik
         onder andere         naar een mechanisme waarbij diegene die zich eerder melden voor
         7
           Onteigening  is een proces waarbij het gehele eigendom   van de ondememer door de betrokken overheid wordt
         ontnomen, inclusief eventueel daarbij horende gronden. In die gevallen ontvangt de ondernemer  een vergoeding
         op basis van volledige schadeloosstelling ter voorkoming   van onteigening.
         8
           Het Nationaal Water Programma 2022-2027.
                                                                                                                       Pagina 2 van 10
                                                                                                                                           0000002063
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>20079527
                                                                                                    Programma DG Stikstof
                                                                                                    ©ns kenmerk
         de
         ;
             stoppersregelingen    onder  gunstiger voorwaarden kunnen deelnemen. Ook zal
                                                                            ;
                                                                                                 ~~ DGS  / 22055867
         ik met de betrokken sectoren bespreken of de fiscale regelgeving
         bedrijfsbeéindiging belemmert. Als dat het geval is, zal ik met de staatssecretaris
         van Financién in overleg treden over mogelijke oplossingsrichtingen.
         De inzet op onontkoombaarheid        geldt eveneens voor het gebiedsproces zelf,
         waarbij   ik de voortgang   van  de gebiedsplannen nauwgezet zal volgen. Indien de
         voortgang onvoldoende zekerheid oplevert op doelbereik, zal ik vanuit mijn
         regierol vanuit het Rijk ingrijpen op het gebiedsproces. Dit zal ik met voorrang
         doen in de gebieden die er het slechtst voor staan en waar dus de urgentie het
         grootst is om de gebieden onder de KDW te krijgen.
         Ecologische onderbouwing
         Een ecologische onderbouwing is nodig om de opgave scherp te krijgen en zo een
         goede basis te hebben voor de benodigde maatregelen. De natuurdoelanalyses
         voor natuur en stikstof spelen een belangrijke rol bij het per Natura 2000-gebied
         in beeld brengen van de opgave voor het realiseren van de
         instandhoudingsdoelstellingen en de beoordeling van de verwachte effecten van
         geplande of te nemen maatregelen.
         In  april/mei van dit jaar zal al een quick-scan beschikbaar komen. Deze quick-
         scan   geeft een eerste inzicht in de staat van de natuur. De afronding van de
         natuurdoelanalyses is voorzien voor eind 2022, uiterlijk 1     BEY   2023. Als uit de
         volledige natuurdoelanalyses blijkt dat in gebieden urgente stikstofreductie nodig
         is om verslechtering te voorkomen en herstel mogelijk te blijven houden, zullen
         hier versneld maatregelen moeten worden getroffen. Als met vrijwillige
         maatregelen niet het noodzakelijke resultaat wordt gehaald, komt de inzet van
         meer dwingend instrumentarium in beeld. Ik zal ervoor zorgen dat dit waar nodig
         wordt ingezet. Bij de kaders voor de gebiedsplannen zal ik hier een harde deadline
         voor meegeven, mede afhankelijk van de inzichten uit de (quick-scan van de)
         natuurdoelanalyses.
         Ecologische analyses voor de waterkwaliteit zijn in belangrijke mate reeds
         opgesteld in het kader van de stroomgebiedbeheerplannen 2022-2027. Op basis
         van deze feitelijke omschrijving kan per gebied het maatregelenpakket voor de
         gebiedsplannen worden uitgewerkt.
         Met de   uitgebreide hoeveelheid gegevens die verzameld zullen worden ten
         behoeve    van de monitoring van stikstof en natuur zullen de natuurdoelanalyses
         periodiek geactualiseerd worden zodat er in de gebieden zicht blijft op het voldoen
         aan de vereisten vanuit de VHR inzake het tegengaan van verslechtering en het
         toewerken naar de gunstige staat van instandhouding. Ook de waterkwaliteit
         wordt periodiek gemonitord als onderdeel van de KRW. Inzichten worden ook
         gebruikt bij actualisering en bijsturing van gebiedsplannen en (nationaal) beleid.
         Een nieuw op te richten Ecologische Autoriteit zal een belangrijke rol gaan      spelen
         bij de wetenschappelijke toetsing van ecologische analyses. Het streven is       om  de
         Ecologische    Autoriteit medio dit jaar operationeel te hebben.
         Natura 2000: de basis      voor het NPLG op orde maken
                                                                                                    Pagina 2 van 10
                                                                                                                        0000002064
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>20079527
                                                                                                            Programma DG Stikstof
         Voor het Nationaal                                      Gebied    (NPLG) is het belangrijk dat er
                                   Programma Landelijk                                                      Ons init
         duidelijkheid     bestaat    over   wat in de Natura        2000-gebieden beschermd moet
         worden vanwege de Vogelrichtlijn en Habitatrichtlijn. Op dit vlak is er sprake van
         achterstallig onderhoud. Sinds het in werking treden van de richtlijnen zijn bijna
         alle gebieden voorzien van een aanwijzingsbesluit. Voor vier (bestaande) Natura
         2000-gebieden zal dat de komende maanden gaan gebeuren. Ook zal het
         Wijzigingsbesluit Aanwezige waarden Habitatrichtlijngebieden worden vastgesteld,
         zodat noodzakelijke correcties kunnen worden verwerkt voor circa 100 gebieden.
         In bijlage 3 bij deze brief staan de details vermeld. Daarnaast is gebleken dat er
         een proces gestart moet worden om de Vogelrichtlijngebieden te actualiseren.
         Aanleiding hiervoor is het rapport 'Important Bird Areas in The Netherlands
         2019'°. Het actualiseren van gebieden naar aanleiding van een ‘IBA-rapport’ is een
         juridisch vereiste. Dit moet zorgvuldig en inhoudelijk goed onderbouwd
         plaatsvinden. U ontvangt hierover binnenkort een afzonderlijke brief.
         Perspectief landbouw
         De integrale, gebiedsgerichte opgaven vragen grote inzet van de agrarische
         sector. Tegelijkertijd is een krachtige landbouwsector, die sterk genoceg is om de
         omslag naar kringlooplandbouw door te maken, een voorwaarde voor het
         realiseren van de doelen. Een veerkrachtige landbouw is daarbij een belangrijke
         drager voor de sociaaleconomische vitaliteit en leefbaarheid van het landelijk
         gebied. Bij de (versnelling van) de transitie naar een duurzaam voedselsysteem
         moeten agrarisch ondernemers in staat worden gesteld om binnen de
         gebiedsdoelen toekomstbestendige keuzes te maken voor hun bedrijf, passend bij
         de gebiedsgerichte opgaven en met voldoende zekerheid voor het
         verdienvermogen en bedrijfseconomische continuiteit.
         Het is   noodzakelijk dat de aanpak snel             tot  duidelijkheid    over en  stabiliteit in
         doelen    en  kaders leidt     en  inzicht biedt in welke instrumenten           agrarische
         ondernemers ten dienste staan.              Daarbij worden diverse         ontwikkelrichtingen
         onderscheiden, zoals innovatie, extensivering, omschakelen naar nieuwe vormen
         van landbouw, verplaatsing en bedrijfsbeéindiging. Ook is het belangrijk om oog
         te hebben voor de bredere betekenis van voedselzekerheid. De gevolgen van de
         ontwikkelingen in Oekraine tonen ook het belang van de transitie naar een
         duurzaam landbouw- en voedselsysteem. De minister van LNV zal uw Kamer voor
         de zomer nader informeren over de uitwerking van het perspectief voor de
         landbouw in brede zin, waaronder de internationale dimensie, de samenhang met
         het klimaatprogramma en de niet-vrijblijvende afspraken met de keten over de
         versterking van de positie van de boer.
         Middelen,       instrumenten         en   uitvoering
         Transitiefonds      (instellingswet)
         Voor het     mogelijk maken van de aanpak               introduceert het kabinet      een
         transitiefonds. Hiervoor zal nog voor de zomer een                    instellingswet in procedure
         worden gebracht zodat de wet onderdeel is van de                      ontwerpbegroting die op
         Prinsjesdag      2023 wordt      aangeboden       aan uw     Kamer. In het fonds reserveert het
         *
           www, sovaon.nl/nl/publicaties/important-bird-areas-netherands-2019.
                                                                                                            Pagina 2 van 10
                                                                                                                                0000002065
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>20079527
                                                                                                                       Programma DG Stikstof
         kabinet tot 2035 incidenteel 25 miljard euro. De middelen van het fonds zijn
                                                                                                                       Ons init
         specifiek bedoeld voor het realiseren van de doelstellingen op het vlak van
         natuur, stikstof, water en klimaat (landbouw en landgebruik) zoals hierboven
         beschreven, en de daarvoor benodigde transitie in de landbouw en het landelijk
         gebied. Op dit moment wordt er gewerkt aan een nadere en noodzakelijke
         vormgeving van het fonds.
         Ik vind het     van   groot belang dat de middelen             uit het transitiefonds         doelmatig
         worden ingezet. In de context van de instellingswet zal ik in samenwerking met de
         andere departementen nadere (toetsings)criteria uitwerken om tot uitkering van
         de middelen te komen. Daarnaast zullen de                   gebiedsplannen worden getoetst door
         de   Ecologische Autoriteit en zal er, zodra de aanpak voldoende vorm heeft
         gekregen, een onafhankelijke doorrekening volgen van de integrale aanpak om te
         beoordelen in hoeverre de verschillende doelen worden gehaald.
         Instrumenten       en maatregelen
         Het   uiteindelijke pakket aan maatregelen om de doelen te realiseren, inclusief                          het
         bijbehorende tijdpad, zal uit een mix van landelijke (bron)maatregelen en
         gebiedsgerichte maatregelen bestaan. Voor een belangrijk deel zullen de
         maatregelen in de gebiedsplannen zijn beslag krijgen.
         Vooruitlopend op de nadere vormgeving van het fonds is in het coalitieakkoord'?
         een aantal categorieén van maatregelen en instrumenten gemarkeerd. Dat gaat
         om een Mix van verduurzaming en innovatie, en opkoop en afwaardering.
         Een groot deel van het budget is bestemd voor opkoop, financiéle afwaardering
         van grond en additionele maatregelen voor de KRW. Met deze inzet kan
         gecombineerd resultaat worden geboekt op alle vier de doelstellingen omtrent
         natuur, stikstof, water en klimaat en kan tegelijkertijd ingezet worden op
         extensivering van de landbouw, agrarisch natuurbeheer of natuurontwikkeling
         afhankelijk van de mogelijkheden in specifieke gebieden. Onder andere het
         beperken van risico’s op zo6nosen in bijvoorbeeld veedichte en waterrijke
         gebieden kan hierbij meekoppelen. Met deze opkoopregelingen, en afwaardering
         en inzet van grond wordt zowel een forse bijdrage geleverd aan de opgaves als
         perspectief aan stoppende en blijvende ondernemers geboden. Zo worden
         ondernemers ondersteund bij het beéindigen van hun bedrijf, maar krijgen de
         blijvende ondernemers meer ruimte voor bijvoorbeeld extensivering. Met inzet
         van het fonds zal tevens natuurareaal worden uitgebreid om zo de kwetsbare
         natuur verder te ondersteunen (o.a. door extra leefgebied of tegengaan
         versnippering) en een bijdrage te leveren aan het VHR-doelbereik. Met het oog op
         de opgave vanuit de KRW is ook een post opgenomen, met als doel gericht
         maatregelen te kunnen nemen in onder andere de waterhuishouding, het
         tegengaan van verdroging maar ook de uitbreiding van bufferstroken. De
         additionele middelen          voor   het realiseren     van de KRW zullen primair ingezet
         worden     voor   herstel    van   beekdalen op      zandgronden. Deze inzet draagt bij aan
         zowel het VHR-        en   KRW-doelbereik als de klimaatopgave voor landgebruik.
         19
            Omzien naar elkaar, vooruitkijken naar de toekomst, budgettaire bijlage bij coalitieakkoord 2021-2025.
                                                                                                                       Pagina 2 van 10
                                                                                                                                           0000002066
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>20079527
                                                                                                                 Programma DG Stikstof
                                                                                                                 Ons kenmerk
         De inzet   van   het fonds is ook     gericht op       verdere    verduurzaming       van de agrarische DGS  J 22055867
         bedrijfsvoering. Ondernemers zullen worden ondersteund in het doorvoeren van
         de noodzakelijke aanpassingen in hun bedrijfsvoering zodat deze past bij de
         kaders zoals die volgen uit de bodem- en watergesteldheid en de verplichtingen
         naar de natuur. Hierbij gaat het bijvoorbeeld om uitrol van innovatieve
         staltechnieken (die ook bijdragen aan een beter dierenwelzijn en diergezondheid),
         het treffen van managementmaatregelen, vermindering van ammoniakemissies bij
         het uitrijden van mest en circulaire mestverwerking. Daarnaast zijn er middelen
         beschikbaar om het ondernemerschap en de innovatieve doorontwikkeling van de
         agrarische sector te ondersteunen. Daarbij is ook aandacht voor sociale innovaties
         en de snelle toepassing van innovaties in de praktijk. Ik houd bij de nadere
         vormgeving van de (bestaande en aankomende) regelingen die bijdragen aan het
         toekomstperspectief van de landbouw rekening met het voorziene perspectief in
         een gebied en het bijbehorende gebiedsproces. Dit, om zo bijvoorbeeld lock-in-
         effecten te voorkomen.
         Naast deze    genoemde maatregelen in relatie tot het fonds zijn andere sporen het
         (op landelijk niveau) verder ontwikkelen van normeren en (op gebiedsniveau) de
         inzet van instrumentarium op het gebied van ruimtelijke ordening, waaronder de
         wijziging van de ruimtelijke bestemming. Voor de borging van de veranderingen
         van grondgebruik in beekdalen in zandgebieden is eerder al aangegeven dat het
         kabinet de mogelijkheid beziet om per 2027 het bestemmingsplan (in de toekomst
         ‘omgevingsplan’) te wijzigen, waarmee de verplichting tot bijvoorbeeld
         natuurgrond of natuurinclusief grasland met extensieve begrazing wordt
         vastgelegd.'! Gekoppeld aan opkoop en het wijzigen van de agrarische functie in
         een andere functie kan als onderdeel van de gebiedsgerichte aanpak verder
         bijvoorbeeld ook de Wet voorkeursrecht gemeenten (in de toekomst
         Omgevingswet) worden ingezet. Ook kunnen de instrumenten van ruilverkaveling
         en herverkaveling worden ingezet om in het licht van de toekomstige functies in
         het gebied tot een betere inrichting te komen.
         Ondersteuning en regie
         Om de aanpak te ondersteunen en waar nodig bij te sturen richten het kabinet en
         IPO een gezamenlijke regieorganisatie in die zowel Rijk als provincies
         ondersteunt. Het Rijk en de provincies maken aan de voorkant afspraken over de
         kaders, processen en protocollen waarlangs de regieorganisatie werkt, zodat deze
         transparant en duidelijk zijn voor de uitvoering.
         Als  ‘tussenorganisatie’     moet de     regieorganisatie het Rijk, provincies, en andere
         overheden in staat stellen       om te     komen tot een succesvolle en slagvaardige
         uitvoering   van   de transitie   van   het landelijk gebied. Nauwe samenwerking tussen
         de overheden is      van   belang, omdat de          een   niet zonder de andere kan       om  tot
         resultaat te komen.
         Er komt onder andere een          grondbank die vrijkomende grond uitgeeft voor
         bijvoorbeeld    het extensiveren,       omvormen en verplaatsen van bedrijven, alsook
         voor   het versterken     van  natuur. De grondbank faciliteert zo in samenwerking met
         11
            Addendum op het 7e actieprogramma MNitraatrichtlijn | Kamerstuk | Rijksoverheid.nl
                                                                                                                 Pagina 2 van 10
                                                                                                                                     0000002067
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>20079527
                                                                                               Programma DG Stikstof
         regionale grondbanken de gebiedsprocessen en helpt zowel boeren die stoppen           Ons init
         als boeren die willen    blijven. Het vormgeven van de toegang tot de landelijke
         grondbank en budget om grond af te waarderen is een van de taken van de
         regieorganisatie.
         De komende     tijd wordt de regieorganisatie verder uitgewerkt, met als doel om
         1 oktober 2022     operationeel te zijn. Voor 1 oktober worden waar mogelijk al
         taken vervuld, bijvoorbeeld als het gaat om het aanspreekbaar zijn voor
         provincies met vragen over de transitie van het landelijk gebied.
         Voor wat betreft de     klimaatopgave die meeloopt in de integrale aanpak in het
         landelijk gebied,   is een  goede verbinding met de uitvoeringsstructuur en
         governance van het Klimaatakkoord van belang. Ik zal in samenspraak met de
         minister voor Klimaat en Energie deze verbinding uitwerken.
         Monitoring, evaluatie en bijsturing
         Gelijktijdig met het uitwerken en concretiseren van de aanpak met de provincies
         werk ik met de kennisinstellingen aan een zorgvuldige monitoring van de
         maatregelen in de verschillende sectoren voor natuur, stikstof, water en klimaat,
         alsook van de uitvoering van de aanpak (governance, samenwerking en werkwijze
         gebiedsprocessen) en sociaaleconomische impact, waaronder
         landbouwperspectief. Zo kan bijvoorbeeld in beeld worden gebracht of
         maatregelen volgens planning verlopen om de natuurdoelen op specifieke plaatsen
         te halen. Hierdoor kan de aanpak tijdig worden bijgestuurd en aangescherpt. Deze
         aanpak zal ook op de gebiedsplannen worden toegepast. Een lerende aanpak voor
         gebiedsgericht werken stimuleert het leren en innoveren door alle betrokkenen, in
         gebieden, tussen gebieden en het systeemniveau.
         Ik besef  terdege   dat  er grenzen zijn aan kennis en modellen, waardoor
         onzekerheden niet      volledig weg te nemen zijn. Hier houden we in de aanpak
         rekening mee. Zo zijn (naar advies van het Adviescollege Meten en Berekenen
         Stikstof) verbeteringen aangebracht in het meet- en rekensysteem in brede zin,
         maar ook keuzes gemaakt om de doelgeschiktheid van het AERIUS-systeem voor
         vergunningverlening te verbeteren. Het systeem biedt daarmee een robuuste en
         goed uitlegbare basis voor de aanpak gericht op natuurherstel en stikstofreductie.
         Tegelijkertijd  zie ik kansen   om  het meet-  en  rekensysteem te verbeteren. Zo is
         naar  het advies   van  het  Adviescollege  het Nationaal Kennisprogramma Stikstof
         (NKS) ingesteld. Hierin wordt onder andere        gekeken naar het gebruik van
         meerdere (waaronder buitenlandse) modellen om de uitkomsten van de
         berekeningen robuuster te maken (ensemble-modellering).
         Daarnaast moet en wil het kabinet een forse impuls geven aan het meten van
         emissies op bedrijfsniveau. Door meer en fijnmaziger te meten worden de
         rekenmethodes verbeterd. Ook wordt inzichtelijk voor uitstotende bedrijven welke
         bijdrage zij zelf leveren en hoe zij tot verdere reductie kunnen komen. De
         uitwerking hiervan heeft nog voeten in de aarde: zo moeten meetmethodes
         fraudebestendig zijn, moet de datalogistiek geborgd zijn en de meettechnieken
         verder worden ontwikkeld. Het kabinet zal binnen het NKS         een  programma
         inrichten, waarbij lopende     kennis-  en praktijkprojecten aan  elkaar worden
         gekoppeld om onder andere op         de langere termijn real-time emissiemetingen bij
                                                                                               Pagina 2 van 10
                                                                                                                   0000002068
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>20079527
                                                                                             Programma DG Stikstof
         stallen   mogelijk te maken. Deze ontwikkeling helpt om op termijn tot het meten    Ons init
         op   bedrijfsniveau te komen. Het advies dat de kwartiermaker ten behoeve van
         versnelling innovatieve stalsystemen, hoogwaardige mestverwerkingstechnieken
         en technologie bij mestaanwending Ruud Tijssens'? naar verwachting medio dit
         jaar oplevert, wordt hierbij betrokken.
         Ruimte     voor    ontwikkeling, toestemmingverlening en legalisatie
         Stappen     in de  toestemmingverlening
         Diverse onderdelen van het instrumentarium voor toestemmingverlening worden
         momenteel getoetst in rechterlijke procedures. Er bestaat gerelateerd aan dit
         instrumentarium op dit moment geregeld onduidelijkheid en onzekerheid bij
         bevoegde instanties en initiatiefnemers over verleende vergunningen, aanvragen
         voor nieuwe initiatieven en de houdbaarheid van huidige procedures.
         Dit is het gevolg van het feit dat we in Nederland te veel en te lang over de grens
         zijn gegaan van wat de natuur aankan. Op de meest kwetsbare habitats zal
         binnen afzienbare termijn een flinke vermindering van de stikstofdepositie
         gerealiseerd moeten worden. Voor het behoud van onze natuur en omdat alleen
         zo zicht op herstel van de natuur en meer ruimte voor maatschappelijke en
         economische activiteiten ontstaat. De staat van de natuur is immers bepalend
         voor de mate waarin nieuwe activiteiten ontplooid kunnen worden. Daarbij geldt
         dat in bepaalde gebieden wel (beperkt) mogelijkheden zijn.
         Indien   een goede staat van de natuur niet zo snel en zo onontkoombaar mogelijk
         geborgd wordt, komen instrumenten voor toestemmingverlening steeds verder
         onder druk te staan        en neemt de onzekerheid voor ondernemers verder toe. De
         stappen die het kabinet maakt zijn noodzakelijk om uit deze huidige impasse te
         komen. Met de integrale, onontkoombare gebiedsgerichte aanpak wordt het
         fundament gelegd voor een eenvoudiger systeem van toestemmingsverlening dat
         op termijn meer ruimte gaat bieden voor nieuwe maatschappelijke en
         economische ontwikkelingen voor sectoren zoals landbouw, energie of
         woningbouw. Dat leidt tot meer zekerheid voor ondernemers.
         Tk acht het    noodzakelijk om snel stappen te zetten om meer zekerheid en
         duidelijkheid te bieden aan initiatiefnemers en bevoegd gezag bij de bestaande
         instrumenten van toestemmingverlening. Daarom zet ik de komende tijd in op het
         aanscherpen en verduidelijken van het beleid en instrumentarium van
         toestemmingverlening. Vanzelfsprekend moet zijn geborgd dat de stand van de
         natuur (juridisch) bepalend is voor de mate waarin (nieuwe) activiteiten ontplooid
         kunnen worden. Bij beleidsmatige aanpassingen hanteer ik de volgende leidende
         principes. Het eerste leidende principe is dat ik de houdbaarheid van het systeem,
         en daarmee zekerheid en duidelijkheid voor initiatiefnemers en bevoegd gezag,
         verkies boven meer, maar onzekerder ontwikkelruimte. In aanvulling daarop
         zullen beleidsmatige keuzes er toe moeten bijdragen dat toekomstige
         vergunningverlening op basis van salderen in principe niet leidt tot een feitelijke
         toename van stikstofdepositie. Daarbij markeer ik wel het dilemma dat dit soms
         op gespannen voet staat wanneer (tijdelijk) beperkte uitstoot volgt uit de
         12
            Kamerstuk 28 973, nr. 249.
                                                                                             Pagina 2 van 10
                                                                                                                 0000002069
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>20079527
                                                                                                    Programma DG Stikstof
                                                              en sectoren. Het laatste principe dat
         noodzakelijke verduurzaming           van  processen                                       Ons init
         ik hanteer is dat      er  door de keuzes die  gemaakt worden in het systeem meer
         nadruk komt op de controleerbaarheid           van activiteiten, vergunningen en uitstoot
         door    bevoegde instanties, toezichthouders       en handhavers.
         Met in   achtneming van deze principes ben ik in samenwerking met
         vertegenwoordigers van bevoegde instanties in beeld aan het brengen welke
         stappen we gaan zetten op latente ruimte, extern salderen, intern salderen,
         beweiden, het gebruik van Rav-factoren bij depositieberekening en bemesten.
         Vanzelfsprekend komen ook toezicht- en handhavingsaspecten in beeld. Ik voer
         hierbij ook de dialoog met verschillende betrokken maatschappelijke partners.
         Toezicht    en  handhaving vormen het sluitstuk van toestemmingverlening.
         Verbetering van handhaving en toezicht is noodzakelijk om er zeker van te zijn
         dat uitvoeringspraktijk in lijn is met wet- en regelgeving. Samen met bevoegde
         instanties (IPO, VNG) zal ik de versterking vormgeven, één van de aspecten
         daarbij is het verstevigen van de informatiepositie van het bevoegde gezag.
         Ik zal   uw  Kamer nog       voor  de zomer  nader informeren   over de concrete invulling
         van   deze   aanscherpingen.
         Ontwikkelruimte
         Ik besef dat veel       maatschappelijke opgaven onder druk staan door een gebrek
         aan   stikstofruimte.      Hierbij gaat het onder meer om projecten en activiteiten van
         nationaal belang zoals woningbouw, energietransitie, duurzame bedrijvigheid,
         landbouw, bereikbaarheid, defensie, alsook het legaliseren van PAS-meldingen.
         De huidige staat van de natuur leidt ertoe dat er op dit moment zeer beperkt
         ruimte is voor nieuwe ontwikkelingen. Dat zal de komende jaren zo blijven en de
         noodzakelijke versterking van de houdbaarheid van toestemmingverlening zal niet
         tot meer, en mogelijk zelfs tot minder, ruimte leiden. Dat betekent niet dat er
         geen ruimte is of zal ontstaan. Zo heeft het vorige kabinet reeds besloten tot de
         partiéle bouwvrijstelling, waarvan ik het belangrijk vind dat die inzetbaar blijft.
         Ook heeft het vorige kabinet besloten!® om via het stikstofregistratiesysteem
         (SSRS) stikstofruimte beschikbaar te stellen voor het mogelijk maken van
         woningbouwprojecten en zeven MIRT-projecten. Vanuit het SSRS wordt bovendien
         ruimte ingezet voor de wettelijke opdracht de PAS-meldingen te legaliseren,
         aanvullend op de ruimte die hiervoor al voorzien is in de ontwikkelreserve (zie
         onder).
         Een   integrale afweging van de verschillende projecten en activiteiten van
         nationaal    belang is gevraagd voor als op termijn beperkt meer ruimte beschikbaar
         komt. Het kabinet zal daarom op termijn de wijze van prioriteitsstelling van
         projecten en activiteiten van nationaal belang verder uitwerken.
         Ook    langs de lijnen     van  de  gebiedsgerichte aanpak werk ik aan een perspectief op
         ontwikkelruimte. Om          zo  goed mogelijk gebruik te kunnen maken van de beperkte
         ruimte werkt het        kabinet ook met provincies aan een systematiek met
         13
            Kamerstuk 35334 nr.  1.
                                                                                                    Pagina 2 van 10
                                                                                                                        0000002070
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>20079527
                                                                                            Programma DG Stikstof
         (provinciale) stikstofbanken. Hier kan vrijkomende en inzetbare stikstofruimte     Ons init
         worden   gekoppeld aan vooraf aangewezen categorieén activiteiten.
         Met de  integrale, gebiedsgerichte aanpak werkt het kabinet samen met provincies
         aan een   systeemsprong. Als zowel in landelijke wet- en regelgeving als in de
         gebiedsplannen is vastgelegd met welke maatregelen, middelen en instrumenten
         de doelstellingen ten aanzien van natuur onontkoombaar worden gerealiseerd en
         waarbij onder meer zeker is gesteld dat de effecten van de maatregelen zich
         (zullen) voordoen, ontstaat op den duur meer perspectief op een andere wijze van
         toestemmingverlening en ruimere mogelijkheden voor nieuwe economische en
         maatschappelijke ontwikkelingen. Door de uitwerking van landelijke regelgeving
         en de gebiedsplannen ontstaat ook meer duidelijkheid voor bevoegde instanties
         en initiatiefnemers van projecten en belangengroeperingen welke (additionele)
         maatregelen getroffen moeten worden om ontwikkelingen mogelijk te maken.
         Hierbij geldt dat alleen extra ruimte ontstaat waar er voldoende met maatregelen
         geborgd is dat onder meer de natuurkwaliteit minimaal behouden blijft. Op deze
         manier extra ruimte creéren zal niet in alle gebieden kunnen en de extra ruimte
         en tijdpad zullen grotendeels worden gedicteerd door de effectiviteit van de
         maatregelen.
         Ontwikkelreserve
         Als onderdeel  van  de structurele aanpak heeft het vorige kabinet een
         ontwikkelreserve   aangekondigd van minimaal 20 mol/ha/jr die volgt uit de toen
         aangekondigde maatregelen. Daarvan is 11 mol/ha/jr voorzien voor het
         legaliseren van PAS-meldingen en 9 mol/ha/jr voor projecten van nationaal
         belang. Ik hecht er echter aan erop te wijzen dat de inzet van deze
         ontwikkelreserve aan de geldende eisen voor toestemmingverlening moet
         voldoen. Dat betekent dat inzet van de ontwikkelreserve alleen daar mogelijk is
         waar de ruimte niet nodig is voor natuurbehoud of -herstel. Kortom, de ruimte
         voor inzet wordt bepaald door de (lokale) staat van de natuur. Gegeven die staat
         en de huidige opbrengst van bestaande maatregelen zie ik op dit moment en de
         komende jaren slechts beperkt ruimte om de ontwikkelreserve in te zetten.
         Legalisatieprogramma
         Het kabinet vindt het belangrijk dat PAS-melders en uitvoerders van (voorheen)
         meldingsvrije activiteiten zekerheid wordt geboden. Met het recent vaststellen van
         het Legalisatieprogramma (28 februari 2022) en de recente wijziging van de
         Regeling natuurbescherming zijn noodzakelijke stappen genomen om meldingen
         te legaliseren. Het kabinet blijft breed zoeken naar mogelijkheden om zo snel als
         mogelijk te legaliseren. De verwachting is dat in medio 2022 de eerste
         stikstofruimte beschikbaar komt. In dat geval ontvangen de eerste
         initiatiefnemers in de zomer een verzoek om een vergunningaanvraag te doen.
         Voor de wijze waarop Rijk en provincies met handhavingsverzoeken omgaan,
         mede naar aanleiding van de mij toegestuurde brief door de provincie Overijssel,
         verwijs ik u naar de brief van 24 maart jl. (Kamerstuk 35334, nr. 176). Net als
         alle andere projecten  en activiteiten moet de uitvoering van het
         legalisatieprogramma worden bezien in het kader van het gebiedsproces      waar
         bepaald moet worden welke activiteiten op welke manier nog kunnen
         plaatsvinden.
                                                                                            Pagina 2 van 10
                                                                                                                0000002071
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>20079527
                                                                                               Programma DG Stikstof
         Vergunningsverlening met behulp van het stikstofregistratiesysteem                    Ons init
         Met de PAS-uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State
         van 29 mei 2019 kwam de vergunningverlening in Nederland nagenoeg stil te
         liggen. Om op korte termijn de stikstofdepositie te laten dalen, de natuur te
         herstellen en de vergunningverlening weer op gang te brengen, kondigde het
         kabinet op 13 november 2019 (Kamerstuk 35334, nr. 1) een pakket maatregelen
         aan, bestaande uit ammoniakreductie via voermaatregelen, de reductie van
         stikstofdepositie door subsidieregeling sanering varkenshouderijen en het besluit
         tot de landelijke snelheidsverlaging waardoor de maximumsnelheid overdag op
         snelwegen naar 100 km/u ging. Ook besloot het kabinet om een
         stikstofregistratiesysteem (SSRS) voor het registreren en verdelen van
         stikstofruimte in te stellen om daarmee de toestemmingverlening voor 75.000
         woningen en 7 specifieke MIRT-projecten mogelijk te maken. In augustus 2020
         bleek het (inrekenbare) effect van de voermaatregel door de
         weersomstandigheden te gering (Kamerstuk 35334, nr. 118). De uit de
         veevoermaatregel beoogde ruimte wordt vanaf dat moment geleverd door de
         effecten van de subsidieregeling sanering varkenshouderijen.
         De maatregel van de verlaagde maximumsnelheid overdag heeft gezorgd voor
         stikstofruimte voor de bouw van ruim 33.000 woningen. Daarmee heeft deze
         maatregel de vergunningverlening voor woningbouw op gang gehouden, zoals op
         moment van besluitvorming beoogd was.
         De  snelheidsmaatregel niet meer gebruiken voor vergunningverlening
         Het is  van belang dat de stikstofruimte in het SSRS voldoet aan de (juridische)
         voorwaarden om een vergunning op te baseren. De snelheidsmaatregel is
         daarvoor niet langer inzetbaar. Het kabinet heeft in dit verband besloten de
         snelheidsverlaging niet langer ter beschikking te stelen voor nieuwe
         vergunningen. Dat heeft een aantal redenen. Een daarvan is het risico dat na elke
         jaarlijkse actualisatie en vanwege de effecten van COVID-19 op de mobiliteit de
         precieze opbrengst van de landelijke snelheidsverlaging niet op het vereiste
         detailniveau zeker is. Eerder bent u reeds geinformeerd dat om die reden in de
         MIRT-projecten geen gebruik zal worden gemaakt van de landelijke
         snelheidsverlaging in het SSRS (Kamerstuk 35925, nr. A-24). Ook heeft het
         kabinet hierin betrokken dat als gevolg van het eerdere besluit van een maximale
         rekenafstand, er in AERIUS Register lokaal forse veranderingen kunnen gaan
         optreden in de depositie-effecten van de snelheidsmaatregel.
         Dit alles leidt er toe, dat de restruimte van  de maatregel  voor de toekomst niet
         meer   voldoende is   en deze daarom niet   meer  beschikbaar wordt  gesteld voor
         nieuwe   vergunningen. De reeds toegedeelde ruimte in definitieve besluiten wordt
         door dit besluit niet aangetast: die ruimte was toen voldoende beschikbaar. Het
         besluit om depositieruimte niet meer in te zetten voor nieuwe vergunningen
         betekent niet dat de maximumsnelheid op rijkswegen weer omhoog kan. De
         stikstofuitstoot in Nederland is daarvoor nog steeds te groot. De niet voor
         woningbouw-vergunningen gebruikte        ruimte van de  snelheidsverlaging komt   ten
         goede aan natuur.
         Nieuwe stikstofruimte in SSRS ten behoeve van       vergunningverlening
         Het SSRS heeft de     afgelopen jaren zijn functie bewezen en blijft in stand in de
         volgende   fase  van  de stikstofaanpak. Het SSRS zal bij openstelling dit jaar
                                                                                               Pagina 2 van 10
                                                                                                                   0000002072
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>20079527
                                                                                                                         Programma DG Stikstof
         beschikbaar                     dezelfde doelen'*           met nieuwe
                           zijn  voor                           en                  stikstofdepositieruimte,             Ons init
         die beschikbaar komt door              een  deel  van    de effecten    van  de subsidieregeling
         sanering varkenshouderijen.              Met het   scherper in beeld       krijgen van de locaties van
         de behoefte       aan   depositieruimte       voor   woningbouw zal het        kabinet het SSRS
         verder    zo  (gebieds)gericht mogelijk aanvullen met onder andere een deel van de
         stikstofruimte gekregen uit de effecten van aanvullende bronmaatregelen
         (Subsidieregeling walstroom zeevaart en de Regeling provinciale aankoop
         veehouderijen nabij natuurgebieden) zodra deze ruimte daadwerkelijk beschikbaar
         is. Hierover is uw Kamer op 30 juni 2021 geinformeerd (Kamerstuk 28973,
         nr. 244).
         Vastleggen van de aanpak in programma’s en wetgeving
         Voor de gecombineerde aanpak van natuur, water en klimaat in het landelijk
         gebied en van het bredere stikstofbeleid wordt er gewerkt aan de instrumenten
         om die aanpak en de bijbehorende doelen op onontkoombare wijze te verankeren.
         Daar zal ook wet- en regelgeving bij horen.
         Het kabinet heeft         aangekondigd de doelstellingen in de Wsn te versnellen van
         2035    naar    2030, waarmee dit in lijn komt met het advies van het adviescollege
         Stikstofproblematiek (commissie-Remkes), waarbij alle sectoren hun evenredige
         stikstofbijdrage leveren. Het gaat om aanpassing van de Omgevingswet of,
         afhankelijk van de tijd, eventueel de Wet natuurbescherming. Zoals ik in de
         gezamenlijke brief met de minister van LNV over de wetgevingsagenda, die ik
         parallel aan deze brief naar uw Kamer stuur, ook aangeef, zal het daarvoor
         benodigde wetsvoorstel naar verwachting in de eerste helft van 2023 bij uw
         Kamer worden ingediend. Met de voorbereiding van het wetsvoorstel is inmiddels
         gestart.
         Voor    zover   ook andere        aspecten    van  de   aanpak formele wetgeving vereisen, zoals
         de   versterking      van   het instrumentarium rond           toestemmingverlening waarover uw
         Kamer voor de zomer              wordt geinformeerd, zullen deze zoveel mogelijk in dat
         wetsvoorstel worden meegenomen.
         De   gebiedsgerichte aanpak            zal  voor een     belangrijk   deel  vorm    krijgen in het NPLG.
         Hierin zullen onder andere de              regionale    doelen worden      vastgelegd, maar ook de
         gebiedsprocessen en uitgangspunten die daarbij horen, evenals de ontwikkeling
         van een samenhangende uitvoeringsstructuur. Het NPLG wordt op dit moment
         nader uitgewerkt en in mei zal uw Kamer de startnota over het NPLG ontvangen.
         Dit is een gezamenlijk product van de ministeries van Binnenlandse Zaken en
         Koninkrijksrelaties (BZK), Infrastructuur en Waterstaat (IenW) en LNV, waaruit
         ook de raakvlakken met verantwoordelijkheden van deze departementen blijken.
         Dit najaar is voorzien om het concept-NPLG op te leveren.
         Vanwege       de  noodzakelijke te nemen stappen in de stikstofaanpak houdt het
         kabinet het      tijdpad en verplichtingen van de huidige Wsn aan. Het kabinet start
         daarom in mei dit jaar de inspraak op het ontwerpprogramma Stikstofreductie en
         Natuurverbetering (programma SN). Dit programma, een verplichting uit de Wsn,
         14
            De ruimte die niet nodig is voor woningbouw- en 7  MIRT-projecten kan worden ingezet voor de legalisatie van
         PAS-meldingen.
                                                                                                                         Pagina 2 van 10
                                                                                                                                             0000002073
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>20079527
                                                                                                    Programma DG Stikstof
         zal alleen het reeds formeel   vastgestelde beleid volgend uit de eerder                   Ons init
         gepresenteerde structurele aanpak bevatten. Dit Programma SN voorziet in een
         uitvoeringsplicht voor maatregelen die opgenomen zijn in het programma. Het
         programma SN wordt volgens planning na de zomer vastgesteld, waarna het op
         een later moment wordt geactualiseerd en bijgesteld op basis van de
         gecombineerde aanpak die in deze brief uiteen wordt gezet.
         Het kabinet   beoogt  maximale synergie te bereiken tussen de brede integrale
         aanpak,   het programma SN en het NPLG. Ik merk         daarbij op dat de inzet ten
         aanzien van de stikstof-, klimaat- en wateropgave       nadrukkelijk  uit meer
         elementen bestaat dan de     reikwijdte  van  het NPLG   en  het Programma SN.
         Aanvullend worden in het    beleidsprogramma Klimaat en Energie de aangescherpte
         klimaatopgave    voor de landbouw    en het landgebruik uitgewerkt. Dit programma
         verschaft onder meer inzicht in de verschillende maatregelen, de beoogde
         klimaatwinst per maatregel en de financiering. Uw Kamer wordt voor de zomer
         over het beleidsprogramma geinformeerd. De aanpak zoals beschreven in deze
         brief zal hier een belangrijk onderdeel van uit maken. Dit komt naast het
         bestaande klimaatbeleid, waarvan het Klimaatakkoord met een veelheid aan
         afspraken voor de landbouw en het landgebruik de belangrijkste pijler is.
         Het klimaatbeleid is nu grotendeels nationaal ingestoken, al zijn er al de
         veenweidevisies, en de bossenstrategie van Rijk en provincies samen. De nieuwe
         gebiedsgerichte aanpak vergt voor diverse onderdelen van het klimaatbeleid een
         behoorlijke aanpassing. De uitdaging is om recht te doen aan de integrale aanpak
         in het landelijk gebied en tegelijkertijd onnodige complexiteit en vertraging te
         voorkomen. Ik zet mij er voor in om hier een goede balans in te vinden.
         Versnelling en intensivering op de korte termijn
         Terwijl de komende periode de aanpak verder vorm krijgt, mogen de komende
         jaren niet verloren gaan. De natuuropgave én de problematiek voor ruimtelijke en
         maatschappelijke opgaven is daarvoor te groot en te urgent. Ik wil daarbij geen
         kansen onbenut laten. Ik bouw daarom voort op de stappen die al gezet zijn en
         zet, via een aantal sporen, in op versnelling en intensivering van maatregelen om
         meer opbrengst voor dit en komend jaar te realiseren. Hierbij blijf ik in gesprek
         met de betrokken (maatschappelijke) partijen en kijk ik naar de suggesties die zij
         doen. Gezien de grote urgentie ga ik samen op zoek naar aanvullende
         maatregelen en mogelijkheden om te versnellen. Ook het versnellen van
         gebiedsaanpakken is een oplossing.
         Allereerst zal ik op zeer korte  termijn  een  uitvraag  uitsturen naar  de provincies als
         gebiedsautoriteit  om  met hen   een  inventarisatie te maken    van concrete  projecten
         en  voorstellen om vooruitlopend op de gebiedsplannen al stevige stappen te
         zetten in  gebiedsgericht werken. Hierbij worden voorstellen vanuit de
         waterschappen, gemeenten en terreinbeherende organisaties betrokken. Voor de
         uitvraag zijn de doelen gelijk aan de integrale gebiedsgerichte aanpak: natuur,
         stikstof, water en klimaat. Dat gaat onder meer om de vraag of bepaalde
         maatregelen, vooruitlopend op de gebiedsplannen al uitgevoerd kunnen worden,
         perspectief geboden kan worden aan de landbouw daar waar dat kan en delen van
         de gebiedsprocessen naar voren gehaald kunnen worden of verbeterd kunnen
                                                                                                    Pagina 2 van 10
                                                                                                                        0000002074
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>20079527
                                                                                                                         Programma DG Stikstof
         worden. Het                                    die       regret zijn en in 2022 of 2023
                          gaat   om   maatregelen            no
                                                                                                                         Ons init
         uitgevoerd     kunnen worden. De eerder             genoemde quick-scan natuurdoelanalyses
         kan extra inzichten bieden           bij het  richten van de versnellingsmaatregelen.
         Voor het wegen        van   de voorstellen zullen nog           een  aantal criteria worden
         opgesteld. Daarbij        denk ik    bijvoorbeeld     aan    criteria als het  doelmatig, duurzaam
         bijdragen aan een         of meer van     de doelen      van   de  aanpak,   en zo    min mogelijk lock-
         in effecten. Ook vind ik het van belang dat er draagvlak in de regio is en moeten
         de versnellingsacties niet afleiden van het werken aan een duurzame oplossing in
         de gebiedsplannen. Over dit laatste maak ik met de provincies werkafspraken om
         hier een goede balans in te vinden. Rond de zomer beoordeelt het kabinet de
         opbrengst, zodat dit najaar met de uitvoering gestart kan worden. De voorstellen
         zullen worden gemonitord, zodat de inzichten benut kunnen worden voor de
         ontwikkeling en uitvoering van de gebiedsplannen.
         Naast de     provinciale uitvraag kijk        ik hoe ik bestaande        landelijke regelingen kan
         intensiveren. Dit doe ik ook in het kader               van   bijsturing van het huidige
         bronmaatregelenpakket.'> Uit de voortgangsrapportage over de bronmaatregelen
         komt naar voren dat de resultaten tegenvallen: opbrengsten worden aan de
         onderkant van de bandbreedte van de initiéle doorrekeningen geschat. Dit wordt
         onder meer veroorzaakt door een correctie van de opbrengst zoals die eerder
         berekend waren. Daarnaast is een aantal maatregelen vertraagd door de
         complexiteit in de uitwerking van de regelgeving. De voortgangsrapportage die is
         bijgevoegd bij deze brief geeft hier een nader overzicht van. Dit signaal betekent
         dat ik niet afwacht tot de eerste monitoringsrapportage die gepland staat voor
         2023, maar dat ik preventieve bijsturing noodzakelijk acht. Hiervoor wordt een
         plan opgesteld conform de bijsturingssystematiek uit de Wsn om zo snel mogelijk
         te zorgen voor aanvullende depositiereductie op Natura 2000-gebieden.
         Om de     aanpak    te versnellen      kijk ik hoe versneld piekbelasters en grond aan
         kunnen worden         gekocht. Zo legt het kabinet op dit moment de laatste hand aan
         de Landelijke Beéindigingsregeling veehouderijlocaties (Lbv) en de tweede tranche
         van de Maatregel Gerichte Aankoop (MGA-2), die beide binnenkort in consultatie
         gaan. Voor de eerste tranche van de MGA zijn provincies al in gesprek met een
         groot aantal piekbelasters. Ik wil onderzoeken om de opkoopregelingen
         aantrekkelijker te maken door de drempels voor ondernemers in het bijzonder
                                                                                             -
         piekbelasters om deel te nemen te verlagen, en bezien hoe er effectiever
                           =
         stikstofreductie wordt gerealiseerd. Dit doe ik ook door ondernemers te stimuleren
         de keuze om te stoppen tijdig en serieus te overwegen. Aantrekkelijke, heldere en
         begrijpelijke regelingen houden rekening met het intensieve proces dat een
         stoppende ondernemer doormaakt. Het is van belang om de inzichten uit dit
         proces ook te benutten bij de eerder genoemde provinciale uitvraag.
         Ik onderzoek of       en   hoe hiertoe aanvullende middelen uit het               fonds,    onder   meer
         vooruitlopend op de gebiedsprocessen, kunnen worden ingezet.                           Met de    Europese
         Commissie zal ik in contact treden vanwege eventuele staatssteunaspecten.
         15
            Het bronmaatregelenpakket  staat beschreven in de brief van 24 FEE 2020 over de structurele aanpak stikstof,
         Kamerstuk 35334,  nr. 82.
                                                                                                                         Pagina 2 van 10
                                                                                                                                             0000002075
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>20079527
                                                                                                     Programma DG Stikstof
                                                                                                     Ons kenmerk
         Tot slot
                                                                                                     DGS  J 22055867
         We staan    voor  ingrijpende   keuzes en enorme   uitvoeringsopgave, maar met       een
         scherp  doel  voor ogen. Door werk te     maken van grote uitdagingen, werken        we
         aan een   stabiele toekomst: een veerkrachtige natuur       en gezonde leefomgeving,
         in balans met ruimte     voor  maatschappelijke  en  economische     ontwikkeling. Een
         toekomst die    tegelijkertijd  ook kansen biedt om   de innovatiekracht   en  het
         potentieel   van de verschillende sectoren   volledig  te benutten. Dat betekent niet
         dat de transitie geen pijn doet. Maar het laat wél zien dat we de stappen
         daarnaartoe de komende jaren niet op zichzelf moeten zien          -
                                                                               maar als onderdeel
         van een   groter geheel.    We versnellen én intensiveren de    ambitie, we maken de
         aanpak onontkoombaar, en we zorgen voor een houdbaar systeem van
         toestemmingsverlening. Het is essentieel om deze drie elementen goed samen
         met andere overheden (in samenwerking met IPO, VNG en Unie van
         Waterschappen) te doen en in nauw contact met alle betrokkenen die het raakt.
         Ik treed  nadrukkelijk   in contact met betrokken sectoren     en  maatschappelijke
         partijen, zoals de partners van het Versnellingsakkoord ‘Een duurzaam evenwicht’
         (Bouwend Nederland, LTO Nederland, Natuurmonumenten, Natuur & Milieu, VNO-
         NCW   en  MKB   Nederland),    en bijvoorbeeld ook de NAJK    en de verschillende
         vakbonden. Door      samen    én in samenhang te werken ontstaat de energie       en  het
         vertrouwen    om   de  uitdagingen  van de aanpak   aan  te gaan.  Bij de uitvoering zal ik
         nauw   de  samenhang bewaken met de aanpak van           de andere grote opgaven zoals
         de energietransitie en de verstedelijkingsopgave. In onder meer de Ruimtelijke
         Ordeningsbrief van de minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening en
         het beleidsprogramma van de minister voor Klimaat en Energie zal hier ook op in
         worden gegaan. Wij trekken zo veel mogelijk samen op. Ik zal uw Kamer bij de
         uitwerking van de diverse onderdelen van de aanpak zoals hierboven uiteen
         gezet, informeren     en betrekken.
         Mede   namens    de minister   van  Landbouw, Natuur    en Voedselkwaliteit,
         Christianne Van der     Wal-Zeggelink
         Minister  voor  Natuur   en  Stikstof
                                                                                                     Pagina 2 van 10
                                                                                                                         0000002076
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>20079527
                                                                                            Programma DG Stikstof
                                                                                            Ons kenmerk
         Bijlage 1: Wie doet wat in het stikstofbeleid
                                                                                            DGS J 22055867
          Maatregel           Uitvoerend            Bevoegdheid
                              bestuursorgaan
          Natuurverbetering   Minister voor  NenS   Systeemverantwoordelijk voor het
                                                    natuurbeleid en regelgeving aangaande
                                                    Natura 2000
                              Colleges  van         Wet   Natuurbescherming: vaststelling Natura
                              Gedeputeerde          2000   beheerplannen /
                              Staten van            instandhoudingsmaatregelen. Organiseren
                              provincies            gebiedsprocessen. Uitvoering in N2000
                              Ministers  voor NenS, beheerplan opgenomen maatregelen
                              Defensie  en
                              Infrastructuur &
                              Waterstaat
          Emissiereductie     Minister voor  NenS   Codrdinatie,   inzet fonds, inzet/maatregelen
                                                    t.b.v. realisatie doelen, beleid
                                                    toestemmingverlening
                              Minister voor  KenE   (Codrdinatie) klimaatbeleid
                              Minister van          Maatregelen infra (Retrofit binnenvaart,
                              Infrastructuur  en    stimuleren elektrisch taxién, handhaving Ad
                              Waterstaat            Blue, walstroom) en bouw (GWW).
                                                    Beleidsverantwoordelijk voor mobiliteit,
                                                    waterkwaliteit- en waterkwantiteit, bodem en
                                                    milieu (0.a. luchtkwaliteit, emissies industrie
                                                    en landbouw).
                              Minister voor EZK     Maatregelen industrie (waaronder
                                                    Piekbelasters, aanpassing BBT, subsidiestop
                                                    ISDE),
                              Minister LNV          Maatregelen landbouw en landbouwbeleid in
                                                    brede zin (0.a. mestbeleid,
                                                    kringlooplandbouw, aankoop, veenweide,
                                                    GLB).
                              Minister voor VRO     Maatregelen (utiliteits en woning-) bouw
          Gebiedsgerichte     Colleges van          Opstellen van gebiedsplannen ter
          uitwerking          gedeputeerde Staten   gebiedsgerichte uitwerking van de landelijke
                              van Provincies        omgevingswaarde en het programma
                                                    stikstofreductie en natuurverbetering.
                                                                                           Pagina 2 van 10
                                                                                                                0000002077
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>20079527
                                                                                                    Programma DG Stikstof
                                                                                                    Ons kenmerk
         Bijlage  2:  Tijdlijn                                                                      DGS  J 22055867
         April/mei 2022
             -
                  Richtinggevende     doelen  voor de  ruimtelijke verdeling stikstofreductie,
                  voor  natuur, klimaat   en water  voor zover   beschikbaar al richtinggevend.
             -
                   Startnotitie Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG)
             -
                   Quick-scan natuurdoelanalyses beschikbaar
             -
                  Start internetconsultatie instellingswet transitiefonds voorzien
             -
                  Start zienswijzenprocedure Programma SN
         Voor   zomer    2022:
             -
                  Eerste stikstofruimte beschikbaar in het kader      van  het
                  Legalisatieprogramma
             -
                   Versnellingsopties 2022/2023     in beeld
             -
                  De minister    van  LNV informeert de Kamer     over  de uitwerking  van  het
                  perspectief   voor  de landbouw
             -
                  De minister    voor  N&S informeert de Kamer     over  de concrete  invulling van
                  de  aanscherpingen toestemmingsverlening
             -
                  Informeren Kamer over beleidsprogramma           Klimaat  en Energie
         Medio 2022:
             -
                   Ecologische  Autoriteit operationeel (voorzien)
         Zomer 2022:
             -
                   Presentatie  Agenda Natuurinclusief
         Najaar   2022:
             -
                   Vaststellen programma Stikstofreductie      en  natuurverbetering
             -
                 Voorziene    behandeling instellingswet voor     het fonds  (vanaf september)
                   Opleveren conceptprogramma NPLG
             -
             -
                   Afronding natuurdoelanalyses (uiterlijk 1          2023)
         Eerste helft 2023:
             -
                  Indienen wetsvoorstel     aanpassing Wnb/Omgevingswet
         1 juli 2023:
             -
                   Gebiedsplannen gereed
                 Vaststelling definitieve gebiedsdoelstellingen
             -
                  Beoogde inwerkingtreding instellingswet fonds
             -
         Prinsjesdag 2023:
             -
                   Aanbieding ontwerpbegroting     in het kader   van  fonds
                                                                                                    Pagina 2 van 10
                                                                                                                        0000002078
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>20079527
                                                                                                Programma DG Stikstof
                                                                                                ons kenmerls
         Bijlage     3: Natura 2000-besluiten
                                                                                                DGS  / 22055867
         In onderstaand overzicht wordt nadere informatie gegeven        over nog te nemen
         aanwijzingsbesluiten      en wijzigingsbesluiten voor bestaande Natura 2000, zodat  er
         een eenduidige basis      ontstaat voor  het NPLG.
         a) afronding van enkele aanwijzingsbesluiten
         -
            Broekvelden, Vettenbroek & Polder Stein: vaststellen
         instandhoudingsdoelstellingen en grens van het Habitatrichtlijngebied alleen
                                                                                   -
         Polder Stein     -
                            binnen het bestaande Vogelrichtlijngebied (ontwerpbesluit, gevolgd
         door definitief besluit; referentiejaar: 2020 HR).
         -
            Maas bij Eijsden: vaststellen instandhoudingsdoelstellingen en aangepaste grens
         van het Habitatrichtlijngebied (ontwerpbesluit, gevolgd door definitief besluit;
         referentiejaar: 2018 HR).
         -
            Krammer-Volkerak: vaststellen instandhoudingsdoelstellingen en aangepaste
         grens van het Habitatrichtlijn- en Vogelrichtlijngebied (ontwerpbesluit in 2017
         gepubliceerd; referentiejaar: 1995 VR en 2004 HR).
         -
            Zoommeer: vaststellen instandhoudingsdoelstellingen en aangepaste grens van
         het Vogelrichtlijngebied (ontwerpbesluit in 2017 gepubliceerd; referentiejaar:
         2000 VR).
         b) noodzakelijke correcties met een wijzigingsbesiuit
         'Wijzigingsbesluit Habitatrichtlijngebieden vanwege aanwezige waarden': correctie
         van ca. 100 aanwijzingsbesluiten, door reeds lang aanwezige habitattypen en
         soorten te beschermen die ten onrechte niet beschermd waren en door enkele
         afwezige waarden te schrappen (ontwerpbesluit in 2018 gepubliceerd). Dit betreft
         gebieden als Oudegaasterbrekken, Dinkelland, Oosterschelde en Maasduinen.
         Ongeveer twee derde van de betreffende habitats zijn stikstofgevoelig.
         Cc)  kleine  grenswijzigingen
         De    aanwijzingsbesluiten vergen regulier onderhoud als het gaat om begrenzingen.
         Kleine aanpassingen zullen de komende maanden worden aangebracht in de
         volgende gevallen:
         -
            Drents-Friese Wold: uitbreiding van VR-gebied in bestaand HR-gebied vanwege
         uitvoering LIFE-project (ontwerpbesluit in 2019 gepubliceerd).
         -
             Rijntakken: uitbreiding van HR-gebied in bestaand VR-gebied vanwege
         uitvoering LIFE-project en compensatie (ontwerpbesluit in 2021 gepubliceerd).
         -
            Westerschelde & Saeftinghe: uitbreiding vanwege compensatieproject Perkpolder
         (ontwerpbesluit, gevolgd door definitief besluit).
                                                                                                Pagina 2 van 10
                                                                                                                    0000002079
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>