<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>20076396
                                                                           Ministerie van Landbouw,
                                                                           Natuur en Voedselkwaliteit
         > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag
                                                                                                      Programma DG Stikstof
         De Voorzitter     van  de Tweede Kamer                                                       Bezookadies
         der Staten-Generaal                                                                          Bezuidenhoutseweg 73
                                                                                                      2594 AC Den Haag
         Binnenhof 4
         2513 AA      DEN HAAG                                                                        Postadres
                                                                                                      Postbus 20401
                                                                                                      2500 EK Den  Haag
                                                                                                      Overheidsidentificatienr
                                                                                                      00000001858272854000
                                                                                                      T  070 379 8911  (algemeen)
                                                                                                      F  070 378 6011  (algemeen)
                                                                                                      www.rijksoverheid.nl/Inv
                                                                                                      Ons kenmerk
         Datum        24   EE   2020                                                                  BPZ / 20120075
         Betreft     Voortgang stikstofproblematiek:          structurele aanpak                      Bijlage(n)
                                                                                                      3
         Geachte Voorzitter,
         Met deze brief informeer ik        uw   Kamer   over  de structurele aanpak stikstof waartoe
         het kabinet heeft besloten. Dat doet het kabinet in de volle           wetenschap dat velen
         momenteel met        geheel   andere vragen      bezig zijn dan het stikstofdossier.  Als
         gevolg   van   de coronacrisis hebben        mensen   grote zorgen over hun eigen
         gezondheid en die van hun naasten, hun baan of het voortbestaan van hun
         bedrijf. Het kabinet is zich hier terdege van bewust en zet zich volledig in om de
         zorg voor patiénten te garanderen en economische en maatschappelijke steun te
         bieden   waar    het kan. De coronacrisis raakt veel sectoren, ook de sectoren die
         kampen     met de    stikstofproblematiek, zoals de bouw, industrie, transport en
         landbouw. Waar de focus          nu  ligt op vandaag en morgen, probeert het kabinet
         tegelijkertijd   vooruit te   kijken naar de periode na de coronacrisis. We staan voor
         de opgave om de economie en het maatschappelijke leven weer op gang te
         brengen ten behoeve van het herstel van de werkgelegenheid, duurzame
         economische groei en welvaart. Wat dan niet mag gebeuren, is dat het
         stikstofdossier onnodig belemmeringen met zich meebrengt en het economisch
         herstel in de weg zit. Juist daarom presenteert het kabinet nu de structurele
         aanpak van de stikstofproblematiek, met een omvangrijk pakket aan maatregelen
         voor herstel en versterking van de natuur, dat het fundament legt waarop
         economische en maatschappelijke activiteiten doorgang kunnen vinden.
         In deze brief licht ik de     maatregelen toe die het kabinet neemt om de uitstoot en
         neerslag    van   stikstof te verminderen, de natuur te herstellen en de
         vergunningverlening verder op gang te brengen. Het kabinet heeft hierbij
         nadrukkelijk oog voor de samenhang met de maatregelen die worden genomen
         om aan de opgave van het Urgenda-vonnis te voldoen. Beide opgaven vragen
         immers om actie op korte termijn in alle sectoren van de samenleving. Parallel
         aan  deze brief stuurt het kabinet         een reactie op het advies luchtvaart   van   het
         Adviescollege Stikstofproblematiek.
         De concentratie      van  stikstof wordt continu gemeten       en  meegenomen in de
         berekeningen       van  het RIVM. Als     gevolg  van  de coronacrisis is er sprake  van een
         afname    van   stikstofuitstoot   bij onder andere de transport- en industriesector. In
         deze situatie gaat het      om   een tijdelijke reductie, die op dit moment niet bijdraagt
         aan meer     structurele ruimte     voor   vergunningverlening    of een  kleinere opgave
                                                                                                      Pagina 1 van 25
                                                                                                                               0000001671
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>20076396
                                                                                                Directie  Bestuurlijke en
                                                                                                Politieke Zaken
         voor natuur.   Het kabinet   kijkt op basis van deze metingen wel of deze tijdelijke   Brekenmal
         vermindering    van  stikstofdepositie door de coronacrisis ingezet kan worden voor     gpz / 20120075
         economische en maatschappelijke ontwikkelingen. Bijvoorbeeld bij de
         onderbouwing dat het vergunnen van activiteiten met tijdelijk beperkte toenames
         van stikstofdepositie niet leidt tot aantasting van natuurwaarden in de Natura
         2000-gebieden. Dit gaat om activiteiten die op korte termijn kunnen worden
         uitgevoerd en een tijdelijke depositie hebben. Dat is aanvullend op de stappen die
         het kabinet de afgelopen periode heeft gezet om op beperkte schaal de
         vergunningverlening, onder andere in de woningbouw en voor infrastructurele
         projecten, weer op gang te brengen, ondersteund door openstelling van het
         stikstofregistratiesysteem (Kamerstuk 35 334, nr. 72).
         De structurele aanpak stikstof
         Het kabinet kiest   voor een   structurele aanpak stikstof   met als hoofddoel het
         realiseren  van een   gunstige of waar dat nog niet mogelijk is
                                             —                                 —
                                                                                 een verbeterde
         landelijke staat van instandhouding (SVI) van stikstofgevoelige soorten en
         habitats onder de Vogel- en Habitatrichtlijn (VHR). Die gunstige staat van
         instandhouding is een situatie waarin de natuur floreert. Met het voorliggende
         pakket aan natuur en stikstofreducerende maatregelen geeft het kabinet concreet
         invulling  aan de continue   verplichting  om  de landelijke  staat van instandhouding
         te verbeteren totdat deze     gunstig is. Het kabinet streeft ernaar tot een volledige
         gunstige   staat van  instandhouding te komen conform de Habitatrichtlijn, en
         daarvoor de condities in de     gebieden te verbeteren. Vervolgens moet deze staat
         worden behouden. Het       belang van de biodiversiteit in Nederland en Europa, die de
         basis vormt   van onze   voedselketen, staat hierbij centraal.
         De Raad    van State heeft   geoordeeld   dat het gehanteerde systeem om de
         negatieve gevolgen     van  stikstofuitstoot aan te pakken, het Programma Aanpak
         Stikstof  (PAS), niet  voldoende waarborgen voor natuurbehoud en -herstel bood
         om  toestemmingverlening op te kunnen baseren. De uitspraak heeft er in de
         praktijk toe geleid dat diverse economische en maatschappelijke projecten geen
         doorgang konden vinden doordat vergunningen niet meer verleend konden
         worden. De structurele aanpak omvat deze waarborgen wel en bevat een
         omvangrijk pakket aan maatregelen gericht op natuurbehoud en -herstel,
         waardoor ruimte kan ontstaan voor economische en maatschappelijke activiteiten,
         zoals woningbouw, infrastructuur, defensie, waterveiligheid of ten behoeve van de
         energietransitie. Het kabinet is zich immers bewust van de randvoorwaardelijkheid
         hiervan voor vergunningverlening.
         Om zeker te stellen dat het natuurbehoud        en -herstel plaatsvindt en de
         stikstofdepositie voldoende vermindert, legt het kabinet een streefwaarde vast en
         werkt een monitorings- en bijsturingssystematiek uit. Hiervoor stelt het kabinet
         langjarig een omvangrijk pakket met natuur- en bronmaatregelen en bijbehorende
         middelen beschikbaar. Gegeven het feit dat de staat van instandhouding regionaal
         verschilt, evenals de hoeveelheid stikstofdepositie en schadelijkheid daarvan,
         werkt het kabinet als onderdeel van de structurele aanpak, aan nauwe afspraken
         met de provincies. Zo wordt gekomen tot een effectieve gebiedsgerichte aanpak.
         Op hoofdlijnen bestaat de structurele aanpak van het kabinet daarmee uit de
         volgende elementen:
                                                                                                Pagina 2 van 25
                                                                                                                        0000001672
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>20076396
                                                                                                   Directie  Bestuurlijke en
                                                                                                   Politieke Zaken
         -
              Maatregelen  ten behoeve van natuurbehoud en -herstel:         gericht op de         Ons kenmerk
             realisatie van de   instandhoudingsdoelen in Natura 2000-gebieden om te               BPZ  / 20120075
             voldoen   aan artikel 6, eerste en tweede lid, van de Habitatrichtlijn en het
             Natuurnetwerk Nederland.
         -
              Natuurinclusieve   ruimtelijke inrichting: een betere ruimtelijke integratie van
             natuur met andere functies als        landbouw, energieopwekking, woningbouw en
             infrastructuur  om zo meer      natuurinclusief areaal te ontwikkelen.
         -
              Streefwaarde stikstofreductie      voor 2030: In aanvulling op het pakket aan
             natuurmaatregelen streeft het kabinet ernaar om in 2030 op ten minste
             50 procent van de hectares met stikstofgevoelige natuur in Natura 2000-
             gebieden de stikstofdepositie onder de kritische depositiewaarden (KDW) te
             brengen.
              Bronmaatregelen gericht op stikstofreductie: Om een daling van de
         -
             stikstofdepositie op stikstofgevoelige natuur te realiseren, heeft het kabinet
             besloten tot een omvangrijk, evenwichtig en kosteneffectief pakket aan
             stikstofreducerende bronmaatregelen, gericht op het halen van de
             streefwaarde   voor   stikstofreductie.
         -
             Monitoring  en  bijsturing: Om te monitoren of de condities voor behoud en
             herstel van instandhouding worden behaald, het maatregelenpakket
             voldoende effectief is en het maatregelenpakket of de streefwaarde bijstelling
             behoeven, wordt een monitorings- en bijsturingssystematiek ingericht.
              Uitwerking van gebiedsgerichte aanpak en regelgeving: Voor de vastlegging
         -
             en uitvoering van de structurele aanpak worden afspraken met de provincies
             gemaakt en indien nodig in wet- en regelgeving uitgewerkt of aangepast. Een
             belangrijke stap is reeds gezet met het inmiddels in werking getreden
             stikstofregistratiesysteem.
         Voortgang aanpak stikstofproblematiek
         Mei 2019:            De Raad     van  State oordeelt: het Programma Aanpak Stikstof
                              (PAS)   is in strijd met de Europese Habitatrichtlijn en mag niet
                              meer gebruikt worden voor vergunningverlening
         Sept 2019:          Vergunningverlening komt weer deels op gang
         Okt 2019:            Kabinetsreactie: advies ‘Niet alles kan’ (Adviescollege
                              Stikstofproblematiek)
         Okt 2019:            Het kabinet reserveert € 500 miljoen voor stikstofproblematiek.
         Nov 2019:            Het kabinet kondigt bronmaatregelen aan om, op korte termijn
                              (maart 2020), woningbouw en zeven MIRT-projecten te
                              realiseren.
         Dec 2019:           Voortgang stikstofproblematiek:       structurele aanpak
         Feb 2020:            Kabinetsreactie: advies '‘Beweiden     en bemesten’   (Adviescollege
                              Stikstofproblematiek)
         Feb 2020:            Nieuwe (bron)maatregelen (eerste pakket landbouw) om
                              gebiedsgerichte aanpak verdere impuls te geven
         Feb 2020:            Eerste pakket natuur en aankondiging natuurbank
         Mrt 2020:            Openstelling stikstofregistratiesysteem
         —
           Voorjaar 2020:     Structurele aanpak stikstof; aanpak natuurbehoud en -herstel,
                             volgende bronmaatregelen in betrokken sectoren, vaststellen
                             van een streefwaarde voor 2030, monitoring- en
                              bijsturingssystematiek en afspraken over uitvoering
                                                                                                   Pagina 3 van 25
                                                                                                                           0000001673
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>20076396
                                                                                            Directie  Bestuurlijke en
                                                                                            Politieke Zaken
         —
            Voorjaar  2020:  Kabinetsreactie: advies ‘Luchtvaart’  (Adviescollege           Brekenmal
                             Stikstofproblematiek)                                          BPZ  / 20120075
         Voor  zomer   2020: Kabinetsreactie: advies  ‘Lange termijn’ (Adviescollege
                             Stikstofproblematiek)
         Zomer 2020:         Eerste resultaten doorlichting Natura 2000-gebieden
         Zomer 2020:         Voortgang Grondbank en instrumenten voor landinrichting
         Maatregelen gericht op natuurversterking
         Het kabinet geeft een stevige impuls aan het natuurbeleid door voor de periode
         2021-2030 jaarlijks een bedrag te investeren in het versterken en intensiveren
         van het natuurbeleid dat binnen enkele jaren oploopt naar langjarig € 300 miljoen
         per jaar. Met deze impuls zet het kabinet een belangrijke stap op weg naar het
         behalen van de doelstellingen van de Vogel- en Habitatrichtlijn (VHR-doelbereik).
         De additionele middelen vormen een aanvulling op de € 125 miljoen die reeds
         beschikbaar zijn gesteld voor de op te richten Natuurbank en de additionele € 125
         miljoen voor een regeling voor natuurbehoud en -herstel (Kamerstuk 35 334, nr.
         48). Deze financiéle afspraken worden vastgelegd in een herziening van het
         Natuurpact. De investeringen zullen in belangrijke mate gebiedsspecifiek moeten
         plaatsvinden om erop toe te zien dat in elk gebied de meest effectieve
         (herstel)maatregelen worden genomen. Deze uitwerking zal plaatsvinden binnen
         het gezamenlijk programma Natuur van Rijk en provincies, in samenspraak met
         andere overheden, natuurbeheerders en maatschappelijke partners. Dit
         programma bouwt voort op het ambitiedocument Nederland Natuurpositief van
         Rijk en provincies {(Kamerstuk 33 576, nr. 168) en zal ook nieuwe afspraken over
         de samenwerking tussen Rijk en provincies bevatten.
         Met de middelen uit de   investeringsimpuls zullen versneld maatregelen worden
         genomen    om  de negatieve  gevolgen van overmatige stikstofdepositie op de
         natuurkwaliteit te verminderen   en  de natuur en biodiversiteit te verbeteren.
         Daarbij gaat het onder andere om versnelling en intensivering van
         herstelmaatregelen, het verbeteren van hydrologie in en rondom natuurgebieden,
         het verhogen van de natuurbeheervergoeding, het versneld verwerven en
         inrichten van gronden ten behoeve van het Natuurnetwerk Nederland en aanplant
         van nieuw bos ter compensatie van bomenkap als gevolg van Natura 2000-
         beheerplannen. Hierbij wordt aansluiting met de bossenstrategie gezocht. Het
         Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) heeft het ecologische effect van de
         investeringsimpuls doorgerekend in de als bijlage bij deze brief meegestuurde
         quick-scan. Het PBL stelt dat het beoogde pakket een logische en effectieve mix
         van maatregelen is voor de middellange termijn, met naar verwachting een extra
         positief effect op het VHR-doelbereik. Wel is het van belang dat de maatregelen in
         samenhang worden genomen, willen ze optimaal effect sorteren en voldoende
         ruimte opleveren voor regionaal maatwerk. In de gebiedsprocessen zal hier verder
         invulling aan worden gegeven, waarbij ook de verbinding met andere
         maatschappelijke opgaven zoals de energietransitie wordt gelegd.
         Met de  investeringsimpuls voor de structurele aanpak geeft het kabinet ook
         invulling aan de                  c.s. (Kamerstuk 35 347, nr. 61) waarin wordt
         gevraagd om ‘een juridisch houdbaar, effectief en geloofwaardig pakket van
         praktische herstelmaatregelen voor het daadwerkelijk realiseren van de
         afgesproken instandhoudingsdoelstellingen van Natura 2000-gebieden’ en de
                                                                                            Pagina 4 van 25
                                                                                                                    0000001674
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>20076396
                                                                                                     Directie  Bestuurlijke en
                                                                                                     Politieke Zaken
         motie-Moorlag (Kamerstuk 35 347, nr. 53), die vraagt om ‘een aanvullend                     Brekenmal
         langjarig pakket aan natuurherstelmaatregelen’. Ook zal in het programma                    BPZ  / 20120075
         Natuur en met de investeringsimpuls invulling worden gegeven aan de
                     die vraagt om ‘in overleg met de provincies te komen tot aanvullende
         beleidsinstrumenten die zich richten op         een  basiskwaliteit  voor natuur zodat
         algemene    soorten   algemeen blijven’ (Kamerstuk         28  286, nr. 1048).
         Bij de uitvoering   van  de  maatregelen gericht op natuurversterking heeft het
         kabinet  een  robuust   en  realistisch natuurbeleid voor ogen. Robuust, door het
         creéren   van condities waardoor de natuur        tegen een stootje kan. Bovengenoemde
         maatregelen dragen      hier  aan  bij. En  realistisch,  door scherp te blijven kijken of
         natuurdoelen wel haalbaar zijn en of de regels daar wel bij passen. De doorlichting
         Natura 2000 die is aangekondigd in de Kamerbrief van 13 november jongstleden
         en die rond de zomer rapportages zal opleveren, moet mede in dat perspectief
         worden beschouwd. Aanvullend heb ik aan het RIVM gevraagd om het verschil
         tussen biogene en androgene factoren nader in kaart te brengen. Deze kennis
         geeft meer inzicht in de factoren die de staat van instandhouding beinvloeden.
         Natuurinclusieve ruimtelijke inrichting
         Naast de inzet op natuurbehoud en -herstel en stikstofreductie kan ook een
         andere   inrichting van de ruimte bijdragen aan condities voor een gunstige of
                                                                                               —
         waar  dat nog niet mogelijk is     -
                                               verbeterde landelijke staat van instandhouding.
         Daarbij gaat het vooral om natuur te vermengen met bestaande functies,
         bijvoorbeeld in de vorm van agrarisch natuurbeheer door boeren, zonneparken
         gecombineerd met natuurontwikkeling of natuurinclusieve
         woningbouwontwikkeling, zodat er leefgebieden voor soorten ontstaan. Juist door
         landbouw en natuur met elkaar in harmonie te brengen, is er perspectief voor
         zowel natuur als een toekomstvaste landbouw. Het belang van een meer
         natuurinclusieve ruimtelijke inrichting valt ook vaak samen met andere
         maatschappelijke opgaves waaronder waterveiligheid, de energietransitie en
         klimaatbestendigheid. De natuur die op deze manier ontstaat, zal niet als Natura
         2000-gebied worden aangewezen of leiden tot uitbreiding van bestaande Natura
         2000-gebieden.
         In de brief  van 16 december jl. heeft het kabinet aangekondigd dat er een
         gezamenlijk programma Natuur komt tussen Rijk en provincies, dat voortbouwt op
         de gezamenlijke natuurambitie Nederland Natuurpositief (Kamerstuk 35 334, nr.
         25). Naast inzet op natuurherstel en -verbetering is in de nadere uitwerking van
         dit programma aandacht voor een meer natuurinclusieve ruimtelijke inrichting.
         Het kabinet heeft ook besloten tot het uitvoeren           van een  ruimtelijke verkenning
         stikstof en  maakt   voor  het einde    van  2020   inzichtelijk hoe hier invulling aan kan
         worden gegeven. In deze verkenning zal worden gekeken met welke ruimtelijke
         ingrepen tot meer natuurinclusief areaal gekomen zou kunnen worden om op die
         manier bij te dragen aan een gunstige staat van instandhouding. Tevens wordt
         bezien wat dit eventueel vraagt aan aanvullende ruimtelijke, juridische en
         financiéle instrumenten. Daarbij zullen de uitkomsten van de doorlichting Natura
         2000 betrokken worden. De uitkomsten van deze ruimtelijke verkenning worden
         betrokken bij het eerder genoemde programma Natuur.
                                                                                                     Pagina 5 van 25
                                                                                                                             0000001675
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>20076396
                                                                                                                         Directie  Bestuurlijke en
                                                                                                                         Politieke Zaken
         Aanvullend wordt vanuit de Nationale                  Omgevingsvisie (NOVI), waarin ook natuur,                 Brekenmal
         landschap en biodiversiteit als opgaven worden meegewogen, gewerkt aan de                                       BPZ  / 20120075
         ontwikkeling van een integraal programma voor het landelijk gebied. De
         ruimtelijke verkenning stikstof, waarin naar de mogelijkheden voor realisatie van
         natuurinclusief areaal wordt gekeken, vormt ook hiervoor een belangrijke
         bouwsteen. Binnen het NOVI-programma landelijk gebied zal, samen met andere
         overheden, worden verkend hoe een actiever grondbeleid vorm kan krijgen en wat
         er aan gebiedsgerichte en mogelijk bovenprovinciale aanpak nodig is om de
         aankoop, ruil en afwaardering van grond ten behoeve van natuur en (extensieve)
         landbouw te kunnen bekostigen. Het stimuleren en mogelijk initiéren van
         (regionale) grondbanken kan hierin wellicht een belangrijke rol vervullen. Verder
         zal worden verkend in hoeverre het huidige landinrichtingsinstrumentarium in de
         Wet Inrichting Landelijk Gebied (WILG)/Omgevingswet voldoende mogelijkheden
         biedt voor een effectieve uitvoering voor zowel de langetermijnaanpak stikstof als
         de opgaven in de NOVI.
         Stikstofreductie: streefwaarde, bronmaatregelen en ontwikkelreserve
         Het kabinet kiest voor een structurele aanpak stikstof met als hoofddoel het
         realiseren      van een    gunstige of waar dat nog niet mogelijk is een verbeterde
                                                     —                                         —
         landelijke staat van instandhouding (SVI) van stikstofgevoelige soorten en
         habitats onder de Vogel- en Habitatrichtlijn (VHR). Om die ambitie en opgave voor
         stikstofreductie richting te geven, kiest het kabinet voor een streefwaarde: in
         2030 dient ten minste 50 procent van de hectares met stikstofgevoelige natuur in
         Natura 2000-gebieden onder de kritische depositiewaarden (KDW) te zijn
         gebracht. Hiermee wordt een robuust aantal hectares onder de KDW gebracht en
         wordt ook substantiéle stikstofreductie bereikt op overige stikstofgevoelige
         hectares waar de overschrijding van de KDW in 2030 naar verwachting nog niet
         zal worden voorkomen.
         Om de streefwaarde te             realiseren, is een stikstofdepositiereductie van gemiddeld
         255    mol/ha/jr!      in 2030    nodig. Een aanzienlijk deel hiervan, circa 120 mol/ha/jr
         wordt in 2030 bereikt als gevolg van onder andere eerder vastgesteld beleid
         gericht op stikstofreductie in de landbouw, mobiliteit, industrie en energie. Ook
         dragen de maatregelen uit het Klimaatakkoord voor circa 25 mol/ha/jr bij aan de
         realisatie van de streefwaarde. De resterende opgave bedraagt circa 110
         mol/ha/jr in 2030. Het kabinet werkt met een bandbreedte van 100-120 mol/ha/jr
         om voldoende rekening te houden met onzekerheden en de invloed van externe
         factoren. Om deze resterende opgave te realiseren, neemt het kabinet een
         omvangrijk en breed pakket aan bronmaatregelen, waarvan de afzonderlijke
         maatregelen bij elkaar optellen tot circa 103-180 mol/ha/jr in 2030. Het
         uiteindelijke resultaat is afhankelijk van de implementatie van de maatregelen. Dit
         pakket aan maatregelen dekt de resterende reductieopgave. Zo wordt, conform de
         streefwaarde, meer dan de helft van de hectares met stikstofgevoelige natuur
         onder de KDW gebracht en ook op andere gebieden een reductie gerealiseerd.
         Daarmee ontstaat meer ruimte voor economische en maatschappelijke
         ontwikkelingen. De bronmaatregelen die nu worden genomen, zijn doorgerekend
         door PBL en RIVM. Het huidige pakket bronmaatregelen is verdeeld over sectoren,
         1
           Stikstofdeposities worden uitgedrukt in mol/ha/jr. Dit betreffen gemiddelde waarden. Welk effect dit heeft op
         een  specifiek gebied, hangt af van zowel de uitwerking van de maatregelen als de natuurlijke kenmerken van een
         gebied en kan daarmee afwijken van het gemiddelde.
                                                                                                                         Pagina 6 van 25
                                                                                                                                                 0000001676
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>20076396
                                                                                             Directie  Bestuurlijke en
                                                                                             Politieke Zaken
         kosteneffectief,  heeft effect op  regio’s waar knelpunten zijn en wordt in
                                  .                                 ‘                     !
                                                                                             Ons kenmerk
         samenhang     met het Klimaatakkoord genomen. Het kabinet heeft daarnaast, in       BPZ  / 20120075
         het licht van de coronacrisis, scherp gekeken naar de omvang, timing en
         financiering van deze maatregelen. Voor het effect van de bronmaatregelen       in
         Natura 2000-gebieden wordt verwezen naar de website van het RIVM.
         Het structurele  pakket legt het fundament voor het op structurele basis mogelijk
         maken    van toestemmingverlening. Om toestemmingsverlening cok mogelijk te
         maken in hectares waar de overschrijding van de KDW tot aan 2030 niet wordt
         weggenomen, zal op een andere wijze ruimte moeten worden gezocht voor
         economische en maatschappelijke ontwikkelingen. Het kabinet heeft in de
         afgelopen periode een aantal concrete stappen gezet om toestemmingsverlening
         mogelijk te maken, waaronder intern of extern salderen, en zet op korte termijn
         een aantal aanvullende stappen. Deze stappen staan nader toegelicht in de
         paragraaf “Uitbreiden van mogelijkheden voor vergunningverlening”, In aanvulling
         hier op stelt het kabinet een ontwikkelreserve in van minimaal 20 mol/ha/jr voor
         nationale belangen waarvoor op basis van bovenstaande systematiek geen ruimte
         beschikbaar is. Omdat het maatregelenpakket dat het kabinet nu neemt
         geleidelijk effect zal hebben wordt de ontwikkelreserve ingezet voor nationale
         belangen, bijvoorbeeld voor het mogelijk maken van projecten in de
         infrastructuur, waterveiligheid, woningbouw, defensie of ten behoeve van de
         energietransitie. Het gebruik van deze ontwikkelreserve is afhankelijk van de
         natuurkenmerken van een bepaald gebied, waardoor maatregelen uit de reserve
         verschillend kunnen uitpakken. De gebiedsgerichte aanpak biedt structuur voor de
         afweging van deze belangen en het gesprek tussen Rijk en provincies. In deze
         ontwikkelreserve wordt 11 mol gemarkeerd voor het legaal houden van meldingen
         (Kamerstuk 35 334, nr. 25). Ik ga nader in op deze meldingen in de paragraaf
         “Landbouw”.
         Om het effect   van  het bronmaatregelenpakket te maximaliseren, voor zowel de
         natuur als voor de   ontwikkelreserve, is het van belang dat de bronmaatregelen zo
         slim en efficiént mogelijk worden ingezet. Op die manier kan een ontwikkelreserve
         in omvang toenemen en is daarmee een stimulans voor partijen om gezamenlijk
         de maatregelen zo effectief mogelijk uit te voeren om economische en
         maatschappelijke activiteiten mogelijk te maken. Met zorgvuldige monitoring en
         tijdige bijsturing borgt het kabinet dat de inzet van bronmaatregelen zo efficiént
         mogelijk is en voorziet in het realiseren van de streefwaarde. De borging en
         beslissingen hierover zijn verantwoordelijkheden van het Rijk. De inzet van de
         bronmaatregelen en het maximaliseren van het effect vraagt binnen de
         gebiedsgerichte aanpak gecodrdineerde inzet en besluitvorming van het Rijk en de
         provincies. Hierin worden nationale, regionale en bovenregionale belangen
         behartigd. In de paragraaf “gebiedsgerichte aanpak” ga ik hier nader op in.
         Hieronder is een toelichting op het pakket bronmaatregelen per sector
         weergegeven. Voor een overzicht van deze bronmaatregelen verwijs ik u naar
         bijlage 2.
         Industrie  en energie
         Op grond   van  de Europese Richtlijn Industriéle emissies zijn vergunningplichtige
         industriéle installaties verplicht te investeren in de zogeheten Best Beschikbare
         Techniek (BBT). Deze normering heeft ertoe geleid dat de industriéle
                                                                                             Pagina 7 van 25
                                                                                                                     0000001677
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>20076396
                                                                                                Directie  Bestuurlijke en
                                                                                                Politieke Zaken
         stikstofemissies de  afgelopen decennia met tweederde zijn afgenomen. Het              Brekenmal
         kabinet zet de   BBT-aanpak de komende jaren voort. Dat vergt omvangrijke              BPZ  / 20120075
         investeringen door de industrie. Het PBL verwacht in de sector industrie en
         energie een verdere reductie van stikstofemissie van 27 procent tot 2030 ten
         opzichte van 2018. De sectoren industrie en energie staan ook voor grote
         investeringen om de CO;-uitstoot te reduceren in het kader van het
         Klimaatakkoord    en het Urgenda-arrest.   Deze CO; maatregelen leveren ook      een
         stikstofreductie op. Na 2030 zullen vanwege de klimaatdoelen
         procestechnologieén in de industrie naar verwachting fundamenteel        veranderen,
         waarbij de resterende stikstofuitstoot versneld zal afnemen.
         Op basis van een verkennende studie door TNO naar de mogelijkheden in de
         aanpassing van de BBT-aanpak en een quick-scan in de sector industrie zijn de
         volgende extra maatregelen geidentificeerd. Samen met de sector en in
         samenhang met de uitwerking van het Schone Lucht Akkoord, onderzoekt het
         kabinet welke mogelijkheden er zijn om de BBT-aanpak verder te optimaliseren,
         met als doel aanvullende kosteneffectieve stikstofreductie te realiseren. Verder zet
         het kabinet in op het realiseren  van  additionele stikstofreductie bij piekbelasters.
         Tot slot heeft het kabinet in de tweede helft  van  2019 besloten tot   een
         subsidiestop voor pelletkachels en biomassaketels binnen de ISDE-regeling
         (Kamerstuk 30 175, nr. 339 en 31 239, nr. 306). Deze maatregel heeft een
         positief effect op de reductie van stikstofdepositie.
         Landbouw
         Het kabinet heeft   uw Kamer op 7 februari jl. geinformeerd over een
         maatregelenpakket voor de landbouw (Kamerstuk 35 334, nr. 44). Het kabinet
         biedt daarmee perspectief voor de vele boeren die willen blijven boeren en helpt
         boeren die willen stoppen. Deze maatregelen leveren stikstofwinst op en dragen
         tegelijk bij aan andere doelen zoals de klimaatopgave en het beter benutten van
         waardevolle grondstoffen. De maatregelen stimuleren daarmee de omslag naar
         kringlooplandbouw of emissiearme landbouw en dragen bij aan het in harmonie
         komen van landbouw en natuur. Het pakket bestaat uit diverse maatregelen en
         ondersteunt de boeren bij de keuzes die zij willen maken, passend bij hun
         specifieke bedrijf en specifieke situatie. Samen met boeren wil ik inzetten op het
         bevorderen van beschikbaarheid van landbouwgrond in de melkveehouderij,
         investeringen in stallen in de veehouderij, aanpassen van het veevoer, vergroten
         van weidegang in de melkveehouderij, dan wel het emissiearm uitrijden van mest,
         waarbij maatregelen bij voorkeur een positief en in ieder geval geen negatief
         effect hebben op diergezondheid, dierenwelzijn, volksgezondheid en
         afzetbelangen. Voor boeren die willen stoppen, komt er een landelijke
         beéindigingsregeling.
         Nederland heeft boeren harder    nodig dan ooit om te helpen met het oplossen van
         de stikstofproblematiek. Maar de boer kan het niet alleen, ook ketenpartijen zoals
         veevoerbedrijven, slachterijen en marktpartijen zullen een bijdrage moeten
         leveren. De maatregen kunnen alleen slagen als de boer de nodige investeringen
         kan opbrengen en terugverdienen. Daarvoor is het cruciaal dat er voldoende
         afzetmogelijkheden voor duurzaam geproduceerd voedsel zijn. Dat vergt ook een
         forse beweging van afzetkanalen en consumenten in de goede richting. Alleen dan
         kunnen boeren economisch gezond werken, een goed inkomen verdienen en
         waardering krijgen voor hun werk.
                                                                                                Pagina 8 van 25
                                                                                                                        0000001678
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>20076396
                                                                                                   Directie  Bestuurlijke en
                                                                                                   Politieke Zaken
                                                                                                   Ons kenmerk
         Veel boeren werken door middel         van een  integrale bedrijfsvoering al aan het      BPZ  / 20120075
         verlagen van de stikstofdepositie, bijvoorbeeld in de biologische sector. Daarom
         wil ik in aanvulling op de maatregelen in deze brief ook met de sector de
         mogelijkheden onderzoeken voor een systeem van input- en outputsturing,
         waarbij boeren worden gestimuleerd in samenhang met de andere opgaven de
         stikstofdepositie te verminderen. Op bedrijfs- en sectorniveau worden daarmee
         ondernemerschap en innovatiekracht van boeren aangesproken, om met gerichte
         managementmaatregelen de nodige resultaten te bereiken.
         Voor het   succes van de maatregelen is het belangrijk dat er voldoende inzicht en
         duidelijkheid is bij de boer, zodat deze een goede keuze kan maken, die ook voor
         de lange termijn perspectief biedt. Zoals eerder aangegeven, zal ik de komende
         periode samen met provincies regiobijeenkomsten organiseren, om met boeren in
         gesprek te gaan, de verschillende mogelijkheden te bespreken, hen te begeleiden
         bij deze keuzes en hen te helpen om de juiste financiéle regelingen en
         instrumenten in te zetten. De groene hogescholen en WUR ontwikkelen samen
         een opleidingsaanbod voor boeren, tuinders en bedrijfscoaches op het terrein van
         stikstof. Boeren en tuinders krijgen vouchers waarmee zij deze cursussen kunnen
         financieren en waarmee zij tevens begeleiding kunnen inkopen door
         onafhankelijke bedrijfscoaches.
         Extern salderen met      veehouderijbedrijven
         Met deze    maatregelen wil ik samen met boeren        en ketenpartijen  werken  aan een
         gezonde    landbouwsector die in harmonie is met de natuur. De landbouwsector is
         onmisbaar    voor een   vitaal  platteland in Nederland. Daarvoor is voldoende
         ontwikkelruimte    voor   de landbouw    nodig. Het opkopen van veehouderijbedrijven
         vanwege    de  stikstofruimte, mag    niet leiden tot een ongerichte en
         ongecontroleerde uitkoop van het platteland. Hierover worden door de provincies
         gesprekken met de stakeholders gevoerd. Ik ben voornemens om met de
         provincies af te spreken dat bij extern salderen een initiatiefnemer (zowel publiek
         als privaat) zich vooraf meldt bij de provincie over een voorgenomen aankoop. Zo
         kunnen provincies op transparante wijze een aankoop afwegen in het licht van de
         gebiedsgerichte aanpak. Bovendien wordt met de provincies besproken of, en zo
         ja hoe, de gebiedsplannen op termijn het afwegingskader gaan vormen op basis
         waarvan een bevoegd gezag in het kader van de gebiedsgerichte aanpak een
         vergunningaanvraag met extern salderen kan toekennen of afwijzen.
         Ik  bespreek   met de  provincies ook hoe ongewenste effecten zoals leegstand
         voorkomen kunnen       worden, bijvoorbeeld door sloop of herbestemming als
         voorwaarde voor extern salderen te stellen. Ik wil, net als de provincies, ook het
         speculatief opkopen van stikstofruimte voorkomen. Daartoe is in de provinciale
         beleidsregels opgenomen dat een directe samenhang dient te bestaan tussen het
         intrekken van de vergunning van de saldogever en de vergunningaanvraag van de
         saldo-ontvanger. Bovendien is in de provinciale beleidsregels, de saldo-ontvanger
         gebonden aan een realisatietermijn van drie jaar. Deze afspraken zijn
         voorwaardelijk om extern salderen open te stellen met veehouderijbedrijven.
         Ik vind het   belangrijk  om   vrijvallende stikstofruimte, die ontstaat omdat bij extern
         salderen niet alle ruimte benut zal worden door de        saldo-ontvanger, zo efficiént
                                                                                                   Pagina 9 van 25
                                                                                                                           0000001679
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>20076396
                                                                                            Directie  Bestuurlijke en
                                                                                            Politieke Zaken
         mogelijk in te zetten. Daartoe werk ik de mogelijkheid uit om vrijvallende ruimte  Brekenmal
         bij extern salderen ook in te zetten voor het legaal houden van de meldingen.      BPZ  / 20120075
         Ook werk ik aan een structureel systeem om deze vrijvallende stikstofruimte op
         hexagoon-niveau efficiént in te zetten, bijvoorbeeld via een depositiebank die
         voor alle sectoren, waaronder de landbouw, beschikbaar is.
         De  bevoegd instanties zijn voornemens om maandelijks de effecten van extern
         salderen  onderling te bespreken en waar nodig bij te sturen, waarbij wordt
         gekeken in welke mate de ongewenste effecten zich voordoen en te bezien hoe
         extern salderen past binnen de gebiedsgerichte aanpak. Indien er tijdens deze
         maandelijkse gesprekken duidelijk wordt dat er sprake is van significante
         ongewenste effecten, zal ik ingrijpen. Na een half jaar maken provincies en ik een
         tussenbalans op en sturen waar nodig bij. Bovendien wordt de regeling om te
         beginnen voor een jaar opengesteld, waarna op basis van een grondige evaluatie
         van de omvang en de effecten wordt besloten of de regeling wordt verlengd.
         Mocht uit de  regionale stakeholdergesprekken blijken dat er, in aanvulling op de
         voorgenomen    beheersmaatregelen, een brede behoefte bestaat aan aanvullende
         waarborgen, dan zal ik met de provincies afspraken maken over aanvullende
         maatregelen. Voor de zomer maak ik, samen met de bevoegde instanties,
         duidelijk op welke manier en op welk moment extern salderen met veebedrijven
         wordt opengesteld.
         Beweiden/bemesten     en legaal houden   van meldingen
         Om onzekerheid rondom beweiden       en  bemesten  en voor melders zoveel mogelijk
         weg te nemen, is het mijn inzet   en die van de provincies om beweiden en
         bemesten niet vergunningplichtig te maken. Voor een goede bedrijfsvoering zijn
         beweiden en bemesten noodzakelijk. Deze lijn zullen wij inbrengen in de
         verschillende procedures die de komende maanden zullen plaatsvinden. Rijk en
         provincies hebben afgesproken voorlopig niet actief te zullen handhaven.
         Zoals eerder aangegeven stelt het kabinet een ontwikkelreserve in. Het gebruik
         van deze ontwikkelreserve is afhankelijk van de natuurkenmerken van een
         bepaald gebied waardoor maatregelen uit de reserve verschillend kunnen
         uitpakken. In deze ontwikkelreserve wordt 11 mol gemarkeerd voor het legaal
         houden van meldingen. De eerste stap in de legalisatie is het verifiéren of de
         toenmalig ingevoerde gegevens nog juist zijn: dat is in gang gezet. In totaal zijn
         er 3637 meldingen ingediend met een totale indicatieve depositiebijdrage van
         gemiddeld 11 mol/ha/jr. Voor de formele legalisatie dienen weliswaar de effecten
         van de te nemen bronmaatregelen vast te staan, maar dit is niet belemmerend
         voor de voortgang van de activiteiten. Het kabinet heeft al aangegeven
         (Kamerstuk 35 334, nr. 25), gegeven het traject van legalisatie,
         handhavingsverzoeken te zullen afwijzen. Vanwege de natuurkenmerken van
         gebieden kan voor sommige meldingen gelden dat legalisatie met deze
         ontwikkelreserve niet mogelijk is. In die gevallen zal maatwerk worden geboden
         binnen de gebiedsgerichte aanpak om, zoveel mogelijk, meldingen legaal te
         houden. De overige activiteiten die waren vrijgesteld van vergunningverlening op
         basis van het PAS zijn niet meegenomen in de ontwikkelreserve. De benodigde
         ruimte hiervoor wordt voor het einde van het jaar in kaart gebracht. Dit is een
         complex proces, omdat deze activiteiten niet bekend zijn bij het bevoegd gezag
                                                                                            Pagina 10 van 25
                                                                                                                    0000001680
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>20076396
                                                                                              Directie  Bestuurlijke en
                                                                                              Politieke Zaken
         (ze hoefden immers geen vergunning aan te vragen of zich te melden). Daarna          Brekenmal
         zal worden bezien wat een passende oplossing is voor deze activiteiten.              BPZ  / 20120075
         Mobiliteit en  bouw
         In het  wegverkeer (zowel personen- als vrachtverkeer) zal een daling
         plaatsvinden als gevolg van de verdere aanscherping van Europese
         emissienormen voor nieuwe voertuigen en doordat oudere meer vervuilende
         voertuigen (geleidelijk) vervangen worden door nieuwere schonere voertuigen. De
         stikstofemissies binnen de sector mobiliteit zullen naar verwachting van het PBL,
         in 2030 op basis van ingezet beleid met circa een derde afnemen. In de sector
         mobiliteit worden bronmaatregelen voor stikstofreductie genomen in de
         scheepvaart en elektrisch taxién. Daarnaast wordt voorzien in gerichte
         handhaving van defecte en gemanipuleerde AdBlue systemen van vrachtwagens.
         In de bouwsector worden de komende drie         jaar gebiedsgerichte pilots met zero
         emissie mobiele    werktuigen uitgevoerd. Deze pilots kunnen worden ingezet bij
         bouwprojecten, waaronder woningbouw, utiliteitsbouw en GWW-projecten in
         stedelijk gebied en nabij Natura 2000-gebieden, om ze doorgang te laten vinden.
         De mate waarin de inzet en opschaling van nul-emissie werktuigen verder zal
         worden bevorderd      en omvang van stikstofmiddelen die daarvoor beschikbaar
         worden   gesteld,  zal op een later tijdstip worden bepaald op basis van de
         uitkomsten    van  de pilots.
         Zoals besloten is in november 2019 komt de ruimte die toen beschikbaar kwam
         uit de snelheidsverlaging, de maatregel veevoer en warme sanering van
         varkenshouderij beschikbaar voor de woningbouw en de zeven MIRT-projecten.
         Ook is er generiek ruimte in de ontwikkelreserve voor ontwikkelingen van
         nationaal belang, waaronder woningbouw beschikbaar. In de woondealgebieden
         ligt een belangrijke woningbouwopgave. Deze kan knellen met de beschikbare
         stikstofruimte. In ieder geval in Zuid- en Noord-Holland is kwetsbare natuur en
         tegelijk een flinke woningbouwopgave. Met gebiedsgerichte maatregelen kan naar
         verwachting veel worden opgelost. Voor eventuele resterende specifieke
         vraagstukken kan additioneel beroep op de ontwikkelreserve nodig zijn of zal
         overleg moeten plaatsvinden op nationaal niveau om eventuele andere financiéle
         of niet financié€le oplossingen te verkennen. Vanzelfsprekend zal hierbij een
         integrale afweging moeten plaatsvinden. Het kabinet treedt in overleg met de
         bouwsector om samen de mogelijkheden voor deze sector te bespreken,
         knelpunten te inventariseren en mogelijkheden voor oplossingen te verkennen.
         Financiéle dekking    van  de maatregelen
         Hieronder is het overzicht    van de middelen   voor  de maatregelen gericht op
         natuurbehoud     en  -herstel en voor bronmaatregelen gericht op reductie van
         stikstofdepositie weergegeven.
         Het nieuwe maatregelenpakket telt op tot ca. € 5,1 miljard in de periode tot en met
         2030. De middelen voor de maatregelen zijn gereserveerd op de Aanvullende Post van
         het ministerie van Financién om de doeltreffendheid en doelmatigheid van de uitgaven
         te bevorderen. Na de uitwerking van de maatregelen worden de middelen naar de
         desbetreffende begrotingen overgeheveld. Het besluit over het nieuwe
         maatregelenpakket is integraal onderdeel van de voorjaarsbesluitvorming. Voor de
         budgettaire inpassing en dekking verwijs ik uw Kamer daarom naar de Voorjaarsnota.
                                                                                              Pagina 11 van 25
                                                                                                                      0000001681
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>20076396
                                                                                                                                             Directie Bestuurlijke en
                                                                                                                                             Politieke Zaken
                                                                                                                                            Ons kenmerk
                                                                                                                                             BPZ / 20120075
       Nieuwe bronmaatregelen                         2020     2021     2022     2023      2024     2025     2026       2027    2028  2029   2030        Cum.
       Natuurpakket                                            200      250      300       300      300      300        300     300   300    300        2.850
       Tweede verhoging subsidieregeling sanering
       varkenshouderijen                              75       200                                                                                        275
       Landelijke beéindigingsmaatregel                        100      700      200                                                                    1.000
       Verlagen  ruw  eiwitgehalte  veevoer           10       21       21       21                                                                        73
       Vergroten aantal   uren weidegang              1        1        0,5      0,5                                                                         3
       Verdunnen mest                                          21       42       42                                                                       105
       Stalmaatregelen                                                           35        35       35       35         35      35    35     35           280
       Maatwerk   piekbelasters  industrie                     20                                                                                          20
       Verkenning aanpassing    BBT                                                                                                                          0
       Retrofit binnenvaart                           4        12       14       16        16       5        4          4       2     2                    79
       Stimuleren elektrisch taxién                                                        7        1        1          1                                   10
       Gerichte  handhaving   Adblue                           2        2        2         2        2        2          2       2     Z      2             20
       Walstroom zeevaart                                      4        6        2                                                                          12
       Omschakelfonds                                 10       65       50       50                                                                       175
       Mestverwerking                                          2        2        2         2        2        1          1       1     1      1              i5
       Innovatie Bouw                                 5        10       10                                                                               25% *
       Handhaving   ter ondersteuning   van pakket    2        4        6        8         10       10       10         10      10    10     10            90
       Begroting programma DG Stikstof {incl
       RIVM/PBL)                                      18       20       7        7         7        4        3          3       3     3      3             78
       SUBTOTAAL                                      125      682      1111     685       379      359      356        356     353   353    351        51082
        Reeds   aangekondigde maatregelen
        Natuurpakket: Natuurbank                         PM       PM                                                                                       1252
        Natuurpakket: regeling    natuurherstel          PM       PM                                                                                       1253
        Eerste  verhoging varkenshouderij                60                                                                                                   60
        Subsidie  brongerichte verduurzaming             5        15         17       18     19       48       10         10       10      10         10    172
        Effect subsidiestop ISDE
        Gerichte uitkoop piekbelasters rond N2000-
        gebieden                                         100      100        150                                                                            350
                                                         415      115        167      18     19       48       10         10       10      10         10    832
        SUBTOTAAL
        TOTAAL                                                                                                                                            5940
                         Bedragen       in €  miljoen
                       ?
                         Enkele cumulatieve bedragen wijken af vanwege afronding
                       4
                         Het jaar  waarin de middelen  voor de Natuurbank worden     ingezet, is afhankelijk van  het moment dat de
                        natuurbank is ingesteld. De middelen  voor  de regeling natuurherstel worden in 2020     en  2021  aangewend,
                                                                                                                                            Pagina 12  van  25
                                                                                                                                                                    0000001682
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>20076396
                                                                                             Directie  Bestuurlijke en
                                                                                             Politieke Zaken
         Gebiedsgerichte aanpak
                                                                                             Ons kenmerk
         De structurele  aanpak werkt door in provincies en wordt voor een deel              BPZ  / 20120075
         gebiedsgericht ingevuld. Deze gebiedsgerichte aanpak bestaat, naast
         maatregelen om de natuur te herstellen, uit: 1) nationale
         stikstofreductiemaatregelen die het Rijk neemt en gebiedsgericht worden
         geimplementeerd en 2) maatregelen die decentrale overheden nemen om
         stikstofreductie in regio’s te realiseren. Het is van belang dat deze beide soorten
         maatregelen binnen de gebiedsgerichte aanpak zo worden ingezet dat deze
         optimaal uitwerken op de verbetering van de natuur in een bepaald gebied. Het
         pakket aan nationale bronmaatregelen kan per gebied anders uitpakken. Dat
         maakt dat de gebiedsgerichte aanpak maatwerk is. In een ander deel van de
         gebieden zal, ondanks dat ook in die gebieden de stikstofbelasting zal afnemen,
         naar verwachting stikstof nog wel de beperkende factor blijven voor de
         instandhoudingsdoelen en zullen knelpunten de komende periode blijven bestaan.
         In die gevallen zullen de provincies zelf waar mogelijk aanvullende maatregelen
         moeten nemen om ruimte te creéren voor vergunningverlening. Met de provincies
         en andere overheden bespreek ik wat dit maatregelenpakket voor de verschillende
         gebieden betekent. In alle provincies is inmiddels een plan van aanpak
         vastgesteld voor de gebiedsgerichte aanpak. Het Rijk wil samen met de provincies
         komen tot bestuurlijke afspraken voor de gebiedsgerichte aanpak en deze
         afspraken voor de zomer formaliseren. Hierin worden ook afspraken gemaakt over
         de reikwijdte en aansturing van de gebiedsgerichte aanpak om zo de voortgang te
         bewaken. Via de verschillende bestuurlijke overleggen met de medeoverheden
         laat ik mij ook informeren over de voortgang en eventuele knelpunten in de
         voortgang van de gebiedsprocessen als gevolg van de coronacrisis.
         Monitoring   en bijsturing
         Een essentieel onderdeel    van  de structurele aanpak is de uitwerking van een
         passende monitorings-     en bijsturingssystematiek. De structurele aanpak met een
         streefwaarde voor stikstofreductie in 2030 vereist een continue inspanning, ook
         daarna. Voor een doorkijk naar 2050 en verder worden de stikstofeffecten daarom
         nauwkeurig bijgehouden om zo te kunnen bepalen welke inspanningen op termijn
         nodig zijn. Het kabinet kiest voor een systematiek op gebiedsniveau ten behoeve
         van natuurkwaliteit en stikstofdepositie die aansluit bij de reeds bestaande
         Europese rapportageverplichting over de landelijke staat van instandhouding.
         Deze gebiedspecifieke monitoring versterkt de juridische houdbaarheid van de
         structurele aanpak, omdat hiermee gericht monitoring en bijsturing plaats kan
         vinden op de inspanning om de instandhoudingsdoelen per Natura 2000-gebieden
         te realiseren.
         De   monitoringssystematiek behelst een jaarlijkse monitoring van de omvang van
         de  stikstofdepositie in Natura 2000-gebieden en indien nodig een tweejaarlijkse
         bijstelling op het niveau van bronmaatregelen. In aanvulling hierop zal elke zes
         jaar, op basis van de rapportering over de landelijke staat van instandhouding en,
         indien mogelijk, voortgang op de gebiedspecifieke instandhoudingsdoelen worden
         bepaald of bijsturing noodzakelijk is. Daarbij gaat het om mogelijke aanpassing
         van de streefwaarde, de opgave ten aanzien van reductie van stikstofdepositie,
         het pakket aan bronmaatregelen of de inzet op natuurbeheer en -kwaliteit. Indien
         de doorlichting Natura 2000 leidt tot aanpassing van de Natura 2000-gebieden,
         zal de monitoring betrekking hebben op de aangepaste (indeling van de)
         gebieden. Gegeven de rol van provincies als verantwoordelijk bestuursniveau voor
                                                                                             Pagina 13 van 25
                                                                                                                     0000001683
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>20076396
                                                                                                                   Directie  Bestuurlijke en
                                                                                                                   Politieke Zaken
         natuurbeleid,        zal nadere      uitwerking van de monitorings- en                                    Brekenmal
         bijsturingssystematiek            in nauw    overleg met hen plaatsvinden.                                BPZ  / 20120075
         Verankering in wet-          en    regelgeving
         Het kabinet kiest ervoor om de               volgende drie elementen in regelgeving op te
         nemen:        de  streefwaarde, de verplichting tot het treffen van een pakket aan
         bronmaatregelen en de monitorings- en bijsturingssystematiek. Het stellen van
         een streefwaarde en een robuust en geloofwaardig pakket van maatregelen en
         een adequaat systeem van monitoring en bijsturing, evenals duidelijke
         verankering, is van belang voor de juridische houdbaarheid van de structurele
         aanpak en daarmee oplossing van het stikstofvraagstuk. De streefwaarde in 2030
         is een nationale tussendoelstelling en geen internationaal opgelegde norm. Deze
         zal op passende wijze in regelgeving worden opgenomen, waarbij juridische
         gevolgen in ogenschouw zullen worden genomen.
         Bij de verdere verankering zal het stelsel zo worden vormgegeven dat er
         voldoende ruimte is om bij te sturen en in te kunnen spelen op onder andere
         effecten van klimaatverandering, de effectiviteit en mogelijke interferentie van
         maatregelen. Dit is mede gegeven de relatief lange tijdshorizon (2020-2030)
         wenselijk. Bij de vervolgkeuze over het stelsel waarin deze elementen worden
         vastgelegd zal een goede balans tussen robuustheid en flexibiliteit leidend zijn.
         Ruimte       voor   economische       en  maatschappelijke ontwikkelingen
         De structurele        aanpak stikstof legt het fundament om toestemmingverlening voor
         economische en maatschappelijke ontwikkelingen mogelijk te maken. Daarnaast
         heeft het kabinet de afgelopen periode in een aantal concrete stappen de ruimte
         voor toestemmingsverlening vergroot en zet op korte termijn een aantal
         aanvullende stappen.
         Bestaande        mogelijkheden voor vergunningveriening
         Eerder dit      jaar heb ik u laten weten dat het sinds 24 maart jl. mogelijk is om
         vergunningaanvragen in te dienen voor woningbouw- en MIRT-projecten die
         gebruik wensen te maken van depositieruimte in het stikstofregistratiesysteem
         (Kamerstuk 35334, nr. 72). Daarnaast kan toestemming worden verleend voor
         projecten als met een ecologische onderbouwing wordt aangetoond dat deze niet
         leiden tot aantasting van de natuurkenmerken van een Natura 2000-gebied. In
         gevallen waarbij er sprake is van groot openbaar belang en waarbij schade aan de
         natuur wordt gecompenseerd kunnen initiatiefnemers een vergunning aanvragen
         middels een ADC-toets als er geen alternatieven zijn. Bovendien kunnen
         initiatiefnemers een vergunningaanvraag doen met een beroep op intern salderen,
         waarbij binnen het eigen project stikstofreducerende maatregelen worden
         genomen die ervoor zorgen dat de stikstofdepositie in totaal niet toeneemt. Ook is
         er de mogelijkheid van extern salderen, waarbij initiatiefnemers een bedrijf
         kunnen opkopen van een ondernemer die stopt (met uitzondering van
         veehouderij) en dat op dezelfde locaties als het project van de initiatiefnemer
         tenminste een even grote depositie veroorzaakt, waarvan 70 procent van de
         stikstofemissie mag worden overgenomen®. Uit de uitvoeringspraktijk blijkt dat op
         projectbasis de bevoegde gezagen waar dat verantwoord is, de mogelijkheden
         “4
            Hierbij wordt uitgegaan van de  vergunde en feitelijk gerealiseerde capaciteit, inclusief een generiek
         afromingspercentage    van 30%.
                                                                                                                   Pagina 14 van 25
                                                                                                                                           0000001684
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>20076396
                                                                                                    Directie  Bestuurlijke en
                                                                                                    Politieke Zaken
         benutten   van  de ruimte die   er is binnen de   vergunningverlening,   en ze breiden dit
                                                                                                    Brekenmal
         uit waar de   uitvoeringspraktijk daar    om  vraagt.                                      BPZ  / 20120075
         Uitbreiden   van mogelijkheden     voor  vergunningverlening
         Het kabinet is zich er van bewust dat niet alle economische en         maatschappelijke
         ambities   gerealiseerd kunnen worden en dat de aanwezige stikstofruimte en
         mogelijkheden voor vergunningverlening afhankelijk zijn van het specifieke
         project en regionale omstandigheden. De uitwerking van de gebiedsgerichte
         aanpak zal moeten uitwijzen in welke mate er op regionaal niveau ruimte ontstaat
         voor vergunningverlening. Het kabinet blijft aandacht houden voor het uitbreiden
         van de mogelijkheden voor vergunningverlening. Verleasen van stikstofruimte
         hoort binnenkort tot de mogelijkheden. Hierdoor kan aan activiteiten met een
         tijdelijke en relatief beperkte stikstofdepositie een vergunning worden verleend
         (Kamerstuk 35 334, nr. 44). Zoals hierboven toegelicht wordt daar bovenop voor
         opgaven van nationaal belang, een ontwikkelreserve ingesteld.
         Ruimte   voor  projecten met kleine tijdelijke stikstofdeposities
         Een externe    werkgroep van deskundigen heeft een onderzoek uitgevoerd naar
         verschillende varianten om projecten met tijdelijke kleine stikstofdeposities
         mogelijk   te maken.   Op  basis hiervan   kijkt het kabinet  naar de mogelijkheden  voor
         een  regeling  waarmee    projecten   die bijdragen  aan  stikstofreductie worden
         vrijgesteld van   een  vergunningsplicht. Het kabinet kijkt in het bijzonder naar    een
         programma voor duurzame energieprojecten. Voor de zomer moet duidelijk
         worden of zo’n programma ecologisch kan worden onderbouwd en juridisch
         houdbaar is. Voor het onderzoek verwijs ik u naar de website:
         www .aanpakstikstof.nl.
         Eind vorig jaar heeft het kabinet ook aangegeven te kiezen voor een regionale
         drempelwaarde en dat het, samen met de provincies, de mogelijkheden zal
         verkennen of en wanneer met een regionale drempelwaarde kan worden gewerkt.
         Bij gebieden die onder de KDW zitten, of door het pakket hieronder komen, ziet
         het kabinet hiervoor de eerste mogelijkheden. Gebiedsgericht zal aanvullend
         inzichtelijk worden gemaakt waar instandhoudingsdoelstellingen worden gehaald
         en daarmee verdere mogelijkheden liggen voor de invoering van een
         drempelwaarde. Per gebied zullen de mogelijkheden verschillen en zal de
         invoering van een drempelwaarde regelmatig ook aanvullende maatregelen
         vragen. Naar aanleiding van het onderzoek, zal bij deze verkenning ook worden
         gekeken naar de mogelijkheden voor een regeling voor activiteiten met een kleine
         of tijdelijke depositie die structureel niet tot aantasting van natuurwaarden zal
         leiden.
         Tot slot
         Met de   stappen die in deze brief zijn aangekondigd, neemt het kabinet de
         noodzakelijke stappen om het stikstofvraagstuk structureel aan te pakken. Deze
         structurele aanpak bevat een omvangrijk, evenwichtig en kosteneffectief pakket
         investeringen en maatregelen gericht op stikstofreductie en natuurherstel,
         waardoor ruimte ontstaat voor onder meer woningbouw, infrastructuur, defensie,
         waterveiligheid en de energietransitie. Bij de uitwerking van het pakket betrek ik
         stakeholders. Om hier structureel vorm aan te geven, richt ik een Klankbordgroep
         Stikstof in waarin met betrokken sectoren gesproken zal worden over de aanpak.
                                                                                                    Pagina 15 van 25
                                                                                                                            0000001685
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>20076396
                                                                                            Directie  Bestuurlijke en
                                                                                            Politieke Zaken
         Het kabinet is zich daarbij van bewust dat het stikstofvraagstuk blijvend aandacht
                                                                                            Ons kenmerk
         vraagt. Om adequaat te kunnen inspelen op ontwikkelingen en de komende jaren       BPZ  / 20120075
         een toekomstbestendige aanpak te borgen, heeft het kabinet het Adviescollege
         Stikstofproblematiek gevraagd om een advies met het oog op de lange termijn uit
         te brengen (Kamerstuk 32 670, nr. 164). In aanvulling daarop laat het kabinet
         een aantal verkenningen uitvoeren naar onder andere de ruimtelijke dimensie van
         het stikstofvraagstuk, de potentie van aanvullende of aangepaste vormen van
         normering en beprijzing en een aantal toekomstbeelden voor de lange termijn. De
         inzichten uit deze verkenningen, evenals uit het advies van het Adviescollege
         Stikstofproblematiek, zullen waardevolle handvatten bieden om de komende jaren
         de structurele aanpak zo nodig bij te stellen en te verfijnen.
         Carola
         Minister van  Landbouw,   Natuur en Voedselkwaliteit
                                                                                            Pagina 16 van 25
                                                                                                                    0000001686
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>20076396
                                                                                                                              Directie  Bestuurlijke en
                                                                                                                              Politieke Zaken
         Bijlage  1:
                    =                                                                                                         Ons kenmerk
         Schematische weergave               van    de structurele         aanpak                                             BPZ / 20120075
              Structurele         aanpak       stikstof: schematische weergave
                    Doel: het realiseren   van  condities voor een   gunstige      of verbeterde staat   van  instandhouding (SVI)
                                                                             |
                               Maatregelen   om   condities te verbeteren worden vormgegeven langs drie sporen
                                                                                                        3. Natuurinclusieve     ruimtelijke
                       1. Stikstofreductie                  2. Natuurbehoud.        on -herstal
                                                                                                                    inrichting
                                                            Betreft 0.2.  natuurherstel   en —
                                                                                                          Betreft vooral betere
                 Betreft reductie van                                                                                            ruimtelijke
                                                            beheer, verbeteren waterkwaliteit-            integratie (natudrinelusiviteit)
                 stikstofdepositie in                       en lowentitelt  in  Rat urgediaden            met andere functies als
                 stikstofgevoelige N2000-gebieden
                 door middel van bronmaatregelen
                                                            Si tegengsan     van  versniphering           landbouw, energie-opwek,
                                                    |       binnen  en  tussen   natuurgebieden.                         Infrastructuur.
                                  >                                                                       woningbouw,
                                    Bijsturing  inzet op bovenstaande      maatregelen     om   te sturen op condities
                                                                              t
                  Monitoring ontwikkeling      SVI =  gebieds-specifieke instandhoudingsdoelstellingen            =  gunstige condities
                                                                                                                             Pagina 17   van 25
                                                                                                                                                      0000001687
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>20076396
                                                                                             Directie  Bestuurlijke en
                                                                                             Politieke Zaken
         Bijlage  +
                                                                                             Ons kenmerk
         Overzicht nieuwe      (bron)maatregelen en toelichting per maatregel                BPZ  / 20120075
         De potentiéle stikstofreductie van dit maatregelenpakket is gebaseerd op een
         doorrekening van PBL in samenwerking met TNO, CE-Delft en RIVM. Betrokken
         departementen hebben als basis fiches opgesteld waarin mogelijke maatregelen
         staan beschreven. In veel gevallen bevatten deze fiches verschillende opties voor
         wat betreft de implementatie en punten die nadere uitwerking vragen. PBL, TNO
         en CE-Delft hebben de fiches in combinatie met hun eigen sectorkennis vertaald in
         een potentiéle emissiereductie per maatregel. Ten behoeve van de doorrekening is
         veelal uitgegaan van een gemiddelde bedrijfssituatie. De daadwerkelijke
         investeringen, kosten en stikstofreductie per bedrijf kunnen in de praktijk dan ook
         sterk afwijken van de getallen die als gemiddelde worden gepresenteerd.
         Vanwege de aanwezige onzekerheid leidde de doorrekening van enkele
         maatregelen tot een bandbreedte. RIVM heeft per maatregel een omrekenfactor
         vastgesteld waarmee de emissiereductie kan worden vertaald in een depositie-
         effect. RIVM heeft ook een eerste verkenning gedaan van de ruimtelijke effecten
         van maatregelen. Voor maatregelen met een bandbreedte is steeds uitgegaan van
         het midden   van  die bandbreedte. Deze inzichten leverden de basis  voor de
         besluitvorming   over  het maatregelenpakket.
         Het kabinet is zich  ervan  bewust dat dit  pakket maatregelen bevat die verdere
         uitwerking  vragen. Mede daarom is voor een aantal maatregelen besloten om de
         veronderstelde opbrengst naar beneden bij te stellen (zie overzicht per maatregel
         hieronder). Daarmee is marge ingebouwd voor tegenvallende resultaten en is
         ruimte gecreéerd voor verschillende implementatieroutes. Benadrukt wordt dat de
         door PBL gepubliceerde doorrekening geen blauwdruk is voor het stikstofbeleid
         van de komende jaren, maar inzicht biedt in de aannames die zijn gedaan om
         doorrekening van potentiéle maatregelen mogelijk te maken. De daadwerkelijke
         opbrengst van het maatregelenpakket is afhankelijk van implementatie in de
         praktijk en zal de komende jaren nauwlettend in de gaten worden gehouden via
         de te ontwikkelen monitorings- en bijsturingssystematiek.
         Voor de effecten   van de maatregelen in 2030 heeft een actualisatie van de
         doorberekening door PBL plaatsgevonden. De doorrekening van het effect aan
         bronmaatregelen voor 2021 en 2022 door PBL, in samenwerking met TNO, CE-
         Delft en RIVM, dateren van voor de coronacrisis. Het PBL geeft aan met name
         terughoudendheid te betrachten bij de interpretatie van de effecten voor de
         eerstvolgende jaren. Het kabinet erkent deze onzekerheid. Terughoudendheid is
         ook vereist bij de interpretatie van de depositiekaarten die het RIVM heeft
         gepubliceerd, waarbij eveneens geldt dat de onzekerheden als gevolg van de
         coronacrisis groter zijn in de eerstkomende jaren.
         Voor  een nadere   toelichting verwijs ik u naar de uitkomsten op de websites van
         PBL  en RIVM.
                                                                                             Pagina 18 van 25
                                                                                                                     0000001688
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>20076396
                                                                                                    Directie  Bestuurlijke  en
                                                                                                    Politieke Zaken
                                                                                                    Ons kenmerk
                                                                                                    BPZ  / 20120075
         ___Nieuwe bronmaatregelen                   202020212022     2023 2024 2025 2026 2027 2028  20292030          Cum.
          1
               Natuurpakket                               200    250  300  300  300  300  300  300   300    300       2.850
          2    Tweede   verhoging
               subsidieregeling sanering
               varkenshouderijen (Srv)               75   200                                                            275
          3    Landelijke
               beéindigingsmaatregel                       100   700  200                                             1.000
         4     Verlagen   ruw  eiwitgehalte
               veevoer                               10   21     21   21                                                   73
          5    Vergroten aantal    uren
               weidegang                             1     1     0,5  0,5                                                    3
          6
               Verdunnen mest                             21     42   42                                                 105
          7
               Stalmaatregelen                                        35   35   35   35   35   35    35     35           280
          8    Maatwerk    piekbelasters
               industrie                                  20                                                               20
          9    Verkenning aanpassing      BBT                                                                                0
          10
               Retrofit binnenvaart                  4     12    14   16   16   5    4    4    2     2                     79
          11 Stimuleren elektrisch taxién                                  7    1    1    1                                10
          12
               Gerichte  handhaving    Adblue             2      2    2    2    2    2    2    2     2      2              20
          13
               Walstroom zeevaart                         4      6    2                                                    12
          14
               Omschakelfonds                        10   65     50   50                                                 175
          15
               Mestverwerking                             2      2    2    2    2    1    1    1     1      1              15
          16 Innovatie Bouw                          5     10    10                                                        25
          17   Handhaving    ter ondersteuning
               van  pakket                           2    4      6    8    10   10   10   10   10    10     10             20
          18   Begroting programma DG
               Stikstof (incl RIVM/PBL)              18   20     7    Z    7    4    3    3    3     3      3              78
               SUBTOTAAL                             125  682    1111 685  379  359  356  356  353   353    351       51085
         >
            Enkele cumulatieve bedragen wijken af vanwege afronding
                                                                                                    Pagina 19 van 25
                                                                                                                             0000001689
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>20076396
                                                                                                   Directie  Bestuurlijke en
                                                                                                   Politieke Zaken
         Toelichting per maatregel                                                                 ons kenmerk
                                                                                                   BPZ  / 20120075
         1. Maatregelen natuurpakket
         Het natuurpakket betreft een langjarige aanpak gericht op het verminderen van
         de negatieve gevolgen van overmatige stikstofdepositie op de natuurkwaliteit en
         het verbeteren van de natuur en biodiversiteit. Belangrijke componenten uit het
         programma zijn onder andere het versnellen van diverse herstelmaatregelen als
         gevolg     van stikstofdepositie, het versneld verwerven en inrichten van gronden ten
         behoeve      van   het Natuurnetwerk Nederland    en het verbeteren van waterkwaliteit
         en  -kwantiteit in      natuurgebieden. Ook zal er geld beschikbaar worden gesteld voor
         het realiseren van ecologische verbindingen en het verhogen van de riviernatuur,
         in combinatie met verbetering van de waterveiligheid. Tevens wordt ingezet op
         compensatie van bos dat gekapt is ten behoeve van het realiseren van andere
         natuur (vaak stuifzand en heide) vanwege Natura 2000-doelen. De uitvoering van
         de maatregelen zal gebiedsgericht worden uitgevoerd en betreft een
         gemeenschappelijke inspanning van Rijk en provincies, in samenspraak met
         andere overheden, natuurbeheerders en maatschappelijke organisaties.
         2. Tweede verhoging subsidieregeling sanering varkenshouderijen (Srv)
         In de brief     van 7 februari 2020 (Kamerstuk 35 334 nr. 44) heeft het kabinet
         toegezegd aanvragen die zijn ontvangen in het kader van de Srv te zullen
         honoreren, mits deze aan de gestelde vereisten voldoen. Op basis van de
         beoordeling door RVO is vastgesteld dat daar €275 miljoen additioneel budget
         voor nodig is. Dit budget is in de Voorjaarsnota ingepast. Daarmee kan het
         kabinet aan deze toezegging tegemoet te komen. De stikstofreductie van de
         eerste en tweede verhoging van de subsidieregeling sanering varkenshouderijen          is
         door PBL geraamd op 8,5 mol/ha/jaar in 2030. Daarvan is in de stikstofbrief van
         13 november 2019 2,8 mol/ha/jaar toegezegd ten behoeve van
         vergunningverlening voor woningbouw en MIRT-projecten in 2020.
         3. Landelijke beéindigingsregeling
         De  generieke beéindigingsregeling veehouderijen gaat toezien op het verminderen
         van   depositie van stikstof op Natura2000-gebieden door een subsidie te verlenen
         voor het definitief en onherroepelijk sluiten van veehouderij-productielocaties. De
         inzet is dat rangschikking van subsidieaanvragen plaatsvindt op basis van de
         omvang van de stikstofdepositie op voor stikstof gevoelige Natura 2000-gebieden,
         vast te stellen met Aerius!!l, De locatie met de hoogste depositie komt daarbij als
         eerste in aanmerking voor een subsidie. Er wordt geen afstandscriterium tot
         Natura 2000-gebieden beoogd, de hoogte van de depositie op een Natura 2000-
         gebied is bepalend voor de positie in de rangschikking, de afstand tot een Natura
         2000-gebied is daarmee slechts indirect van belang. Er geldt een ondergrens van
         depositie (in mol/ha) als drempelwaarde. Dit om te voorkomen dat subsidie wordt
         verstrekt voor sluiting van een locatie met een (relatief) lage depositie    —
                                                                                        wat niet
         kostenefficiént zou zijn.
         Een dergelijke regeling is staatssteungevoelig en zal door de Europese Commissie
         (EC) moeten worden goedgekeurd. Op dit moment vinden gesprekken plaats met
         de EC over de randvoorwaarden voor de regeling om zo de contouren van een
         dergelijke regeling vast te kunnen stellen, rekening houdend met de
         0
           https: //www.aerius.nl/nl.
                                                                                                   Pagina 20 van 25
                                                                                                                           0000001690
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>20076396
                                                                                                              Directie  Bestuurlijke en
                                                                                                              Politieke Zaken
         staatssteunkaders. In het meest ambitieuze scenario is de                      regeling er dit jaar, Brekenmal
         vierde kwartaal,      en   wordt   begin 2021 dan opengesteld. Voor de landelijke                    BPZ  / 20120075
         beéindigingsregeling is een budget van €1 miljard gereserveerd. PBL rekent hier
         in haar doorrekening een potentiéle stikstofreductie van 31,7 mol/ha/jaar in 2030
         aan   toe,
         4. Verlagen     ruw   eiwitgehalte     veevoer
         Het kabinet heeft al eerder besloten            om    in 2020 in te zetten op stikstofreductie
         door aanpassing       van    het  veevoer.    Dit is  nodig    voor de woningbouw en MIRT-
         projecten. Om de stikstofruimte in te kunnen zetten voor andere projecten, is het
         nodig dat de reductie geborgd is en in het stikstofregistratiesysteem kan worden
         opgenomen. In het diervoederspoor wordt momenteel gewerkt aan een
         ministeriéle regeling waarbij maxima worden gesteld aan het ruw eiwitgehalte in
         mengvoer (en mogelijk ander krachtvoer) dat een melkveehouder gebruikt. Deze
         regeling is noodzakelijk om de stikstofreductie via het diervoederspoor in het
         stikstofregistratiesysteem te kunnen opnemen. Het voornemen is het concept van
         deze regeling, overeenkomstig artikel 10.10, tweede lid, van de Wet dieren, eind
         deze maand bij het parlement voor te hangen. Omdat deze concept-regeling ook
         nog in Brussel zal moeten worden genotificeerd en dientengevolge gedurende een
         periode van drie maanden niet kan worden vastgesteld, zal deze regeling naar
         verwachting per 1 september 2020 in werking kunnen treden. Ten aanzien van de
         precieze normstelling zal voorafgaand aan de inwerkingtreding een weegmoment
         plaatsvinden. Daarbij kijk ik goed wat redelijkerwijs verwacht kan worden van een
         veehouder, rekening houdend met verschillende omstandigheden. Omdat
         krachtvoer en ruwvoer gezamenlijk het eiwitgehalte bepalen van het rantsoen van
         melkvee zal ik daarbij ook bezien hoe zich de ruwvoersituatie in Nederland in
         2020 ontwikkelt.
         Voor de    jaren na 2020 zal worden ingezet op een met de sector overeen te komen
         afsprakenkader, gericht op voermanagementmaatregelen ter verdunning van de
         stikstofdeken. Voor de implementatie van veevoermaatregelen is de komende
         jaren €73 miljoen beschikbaar. Een deel van dat geld zal worden ingezet voor
         coaches. Deze coaches werken integraal en zullen naast veevoer ook
         ondersteuning bieden bij implementatie van andere bronmaatregelen. PBL komt in
         haar doorrekening tot een potentiéle stikstofreductie van 36-67 mol/ha/jaar in
         2030. Omdat dit getal de nodige onzekerheid kent is deze maatregel in dit
         maatregelpakket meegerekend met een bandbreedte van 14,4-63,4 mol/ha/jaar®
         (daarbij is ook rekening gehouden met de toezegging in de brief van 13 november
         2019 dat 3,6 mol/ha/jr van de opbrengst ten behoeve van de vergunningverlening
         voor woningbouw en MIRT-projecten komt). Dit biedt de komende jaren
         flexibiliteit om in overleg met de sector tot een aangescherpt, maar ook werkbaar
         voerregime te komen.
         5. Vergroten aantal        uren   weidegang
         Het   vergroten van weidegang is een brede maatschappelijke wens en levert een
         bijdrage aan de reductie van ammoniakemissie. Meer weidegang is alleen
         mogelijk bij een gezamenlijke inzet van bedrijfsleven en overheid. De inzet is
         gericht op uitbreiding van het gemiddelde aantal uren weidegang per jaar. Op dit
         ®
           De minimale opbrengst in de bandbreedte van PBL is in het pakket met 50 procent gereduceerd.
                                                                                                              Pagina 21 van 25
                                                                                                                                      0000001691
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>20076396
                                                                                                                  Directie  Bestuurlijke en
                                                                                                                  Politieke Zaken
         moment is het       gemiddelde aantal uren weidegang voor een weidende koe 1648                          Brekenmal
         uur   per jaar   (2018). De ambitie van het kabinet is een uitbreiding van dit aantal                     gpz ; 20120075
         uren weidegang met 125 uren in 2021 en 250 uren vanaf 2022. Om dit te
         realiseren wordt ingezet op een mix van instrumenten, zoals voorlichting aan
         melkveehouders over beweiden en graslandmanagement, een campagne om
         vroeger in het jaar te beweiden, het opleiden en begeleiden van weidecoaches,
         accreditatie van controlerende instanties, het versterken van onderwijs gericht op
         ‘grasland en beweiden’ via het Groene onderwijs en het faciliteren van
         (bij)scholingsinitiatieven. Hiervoor is de komende jaren €3 miljoen beschikbaar.
         Daarnaast treed ik in overleg met provincies over de mogelijkheden om,
         bijvoorbeeld via kavelruil, de gebiedsprocessen en de inzet van
         subsidiemogelijkheden weidegang verder te onderzoeken. PBL rekent aan deze
         maatregel een potentiéle stikstofreductie van 1,5-3,7 mol/ha/jaar in 2030 toe.
         Omdat ook deze maatregel de nodige onzekerheid kent is ook hier gekozen om
         een grotere bandbreedte toe te passen (0,8-3,7 mol/ha/jaar) ’.
         6. Verdunnen mest
         Het toedienen      van drijfmest aan grasland op zandgrond vindt voor het grootste
         deel   plaats met de zodenbemester. Hiermee wordt, vergeleken met oppervlakkige
         toediening, al een belangrijke reductie van de ammoniakemissie bereikt. Verdere
         reductie is mogelijk door de mest beperkt te verdunnen in de verhouding van
         1 deel water op 2 delen mest. Ervaring met de mestverdunning is al opgedaan op
         grasland op klei- en veengronden, waar drijfmest via de sleepvoet wordt
         toegediend. Op met name zandgronden wordt de toepasbaarheid echter beperkt
         door de beschikbaarheid van (oppervlakte)water. Het kabinet heeft daarom het
         voornemen om bedrijven te stimuleren regenwater op te vangen van staldaken en
         erf  om   daarmee mest te kunnen verdunnen. Het kabinet bereidt                        een
         investeringssubsidieregeling          voor waarvoor een          budget    van ca.   100   miljoen wordt
         gereserveerd in de periode 2021 t/m 2023. Hiermee worden 40% van de
         investeringskosten vergoed. Tevens wil het kabinet nader bezien hoe verdunning
         in de praktijk daadwerkelijk doorgang zal vinden, zodra de bedrijven die het
         betreft voldoende gelegenheid hebben om te kunnen voorzien in de
         beschikbaarheid van water. Hiervoor moeten aanpassingen worden gedaan in de
         regelgeving in het mestuitrijsysteem, maar mede door de positieve ervaringen en
         met de investeringssubsidie gaat het kabinet er van uit dat de beoogde
         emissiereductie haalbaar is. Bovendien wordt op dit moment een
         innovatieprogramma mestaanwending voorbereid waarin wegen verkend,
         ontwikkeld     en  getest moeten worden om de emissies die gepaard gaan met
         mestaanwending op de (middel)lange termijn verder te kunnen reduceren. PBL
         rekent voor deze maatregel met een potentiéle stikstofreductie van 4,6-9,2
         mol/ha/jaar. Ook deze maatregel kent de nodige onzekerheid. Daarom is opnieuw
         gekozen voor een grotere bandbreedte (2,3-9,2 mol/ha/jaar) in 20308.
         7. Stalmaatregelen
         De komende periode zal de Subsidieregeling brongerichte verduurzaming (Sbv)
         ondersteuning bieden aan innovatie en eerste investeringen in nieuwe
         ’
           De minimale opbrengst in de bandbreedte van PBL is in het pakket met 50 procent gereduceerd.
         %
           De minimale opbrengst in de bandbreedte van PBL is in het pakket met 50 procent gereduceerd.
                                                                                                                  Pagina 22 van 25
                                                                                                                                          0000001692
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>20076396
                                                                                                                             Directie  Bestuurlijke en
                                                                                                                             Politieke Zaken
         staltechniek. Daarnaast heb ik               aan de Commissie Deskundigen Meststoffenwet
                                                                                                                             Brekenmal
         om een      advies    gevraagd over de effectiviteit van emissiearme stallen naar                                   BPZ  / 20120075
         aanleiding van het CBS-rapport over gasvormige stikstofverliezen. Op basis van
         een sectoranalyse van de perspectieven van bestaande en nieuwe innovatieve
         technieken uit de Sbv kunnen dan uiterlijk eind 2023 per diergroep aangescherpte
         emissienormen voor ammoniak nieuwe stallen en geplande renovaties worden
         gesteld. Deze eisen zullen uiterlijk in 2025 voor alle relevante diergroepen zijn
         ingegaan. Voor bestaande stallen gaat dan een nader te bepalen
         overgangsperiode gelden, waarbij rekening wordt gehouden met de
         mogelijkheden van boeren. Boeren worden via subsidie ondersteund bij het
         doorvoeren van de benodigde aanpassingen. Voor subsidiéring is voor de periode
         2023-2030 €280 miljoen gereserveerd. Dit bedrag komt bovenop de €172 miljoen
         die vanuit de klimaatenveloppe en de middelen voor de sanering en
         verduurzaming van de varkenshouderij al zijn gereserveerd voor de Sbv. Inzet is
         om normering zoveel mogelijk te laten aansluiten op de streefwaarden zoals die in
         de Sbv zijn opgenomen®. Naast een herziene normering op het gebied van
         ammoniak zet het kabinet in op een integrale verduurzaming van de veehouderij,
         waarbij onder andere de reductie van meerdere emissies (broeikasgassen,
         fijnstof) wordt nagestreefd). Zo worden boeren in staat gesteld om met één
         investering in een nieuwe stal een grote stap te zetten in de reductie van
         meerdere emissies en leveren ze een wezenlijke bijdrage aan de gezondheid van
         mens, dier en milieu. PBL heeft zich in haar doorrekening geconcentreerd op de
         melkvee- en varkenshouderij. In haar doorrekening voor 2030 komt PBL tot een
         potentiéle stikstofreductie van 20-27 mol/ha/jaar (melkvee) en 10-14 mol/ha/jaar
         (varkens). Dit levert een bandbreedte van 30-41 mol/ha/jaar exclusief de
         potentié€le reductie die kan worden bereikt via stalaanpassingen bij andere
         diergroepen.
         8. Maatwerkaanpak Piekbelasters industrie
         Deze    maatregel        voorziet in     een  subsidie op investeringen die boven de BBT-eisen
         uitgaan bij     een    beperkt      aantal   piekbelasters en die tot een substantiéle,
         kosteneffectieve stikstofreductie leiden. Een eerste inventarisatie onder
         piekbelasters heeft in ieder geval een potentieel interessante casus opgeleverd.
         De komende tijd wordt verder verkend of het technisch haalbaar, kosteneffectief
         en op basis van de staatssteunkaders mogelijk is om op vrijwillige basis met
         maatwerk een extra significante stikstofreductie te realiseren bij enkele
         individuele piekbelasters. Op basis van een analyse van TNO heeft de maatregel
         theoretisch een potentieel aan stikstofreductie van 0-0,3 mol/ha/jr in 2030.
         9. Verkenning aanpassing bestaande Best Beschikbare Technologie (BBT) aanpak
         De   wettelijke verplichte          BBT    aanpak    is de  afgelopen periode de basis geweest
         voor   de emissiereducties in de industrie                en   draagt ook tot 2030 substantieel bij
         aan stikstofemissiereductie. De komende tijd wordt, in samenhang met de
         uitwerking van het Schone Lucht Akkoord, in samenspraak met de sector
         onderzocht welke mogelijkheden er zijn om de BBT aanpak verder te
         ?
           De Sbv bevat  voor  alle in de regeling opgenomen diergroepen per type emissie    een minimale reductie die moet
         worden gehaald   om voor    subsidie in aanmerking te komen   en een streefwaarde die dient als ambitieus richtpunt
         voor initiatiefnemers. Voor melkvee gaat het bijvoorbeeld   om   50 procent  (minimum) en 70 procent
         (streefwaarde) reductie   van  ammoniakemissie ten   opzichte  van een stal zonder enige technische aanpassing,
         voor varkens is dat 70   en  85 procent.
                                                                                                                             Pagina 23 van 25
                                                                                                                                                     0000001693
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>20076396
                                                                                                Directie  Bestuurlijke en
                                                                                                Politieke Zaken
         optimaliseren zodat aanvullende kosteneffectieve stikstofreductie kan worden
                 .              i                             :
                                                                                                Ons kenmerk
         gerealiseerd. Op basis van een verkennende studie van TNO heeft de maatregel           BPZ  / 20120075
         een technisch potentieel aan stikstofdepositiereductie van 0-5 mol/ha/jr in 2030.
         10. Retrofit  binnenvaart-katalysatoren
         De  maatregel retrofit gaat uit van het plaatsen van SCR-katalysatoren op
         bestaande motoren van binnenvaartschepen om de stikstofuitstoot van de motor
         terug te brengen. Per schip kan hiermee een stikstofreductie van ruim 80%
         worden bereikt. Hiertoe wordt de subsidieregeling die wordt opgesteld in het
         kader van de Green Deal Zeevaart Binnenvaart en Havens uitgebreid. De
         verwachte kosten voor het Rijk bedragen 79 miljoen euro. In 2030 wordt hiermee
         naar verwachting 4,2 mol/ha/jr bespaard.
         11. Stimuleren elektrisch taxién
         Door elektrisch taxién hoeven    vliegtuigen geen kerosine te gebruiken om van de
         landingsbanen naar de gates en van de gates naar de startbanen te rijden.
         Daarnaast zorgt elektrisch taxién bij aan de verbetering van de luchtkwaliteit op
         en rondom luchthavens en kleine vliegvelden. Op dit moment voert Schiphol een
         pilot uit. Het PBL geeft aan dat het technisch potentieel wordt geraamd op 0,4
         mol/ha/jr in 2030, maar dat er nog geen zicht op de kosten en beleid dat nodig is
         om dit potentieel te ontsluiten. De maatregel is wel meegenomen in de
         bandbreedte.
         12. Gerichte   handhaving   defecte en gemanipuleerde    AdBlue systemen
         vrachtwagens
         Deze   maatregel  voorziet erin dat de ILT drie zogenoemde    snuffelbussen in gebruik
         kan nemen, waarmee jaarlijks naar schatting 15.000 vrachtauto’s (circa 10% van
         het park) gericht kunnen worden gecontroleerd op defecte en gemanipuleerde
         AdBlue    systemen. Moderne vrachtwagens zijn voorzien van deze systemen om de
         uitstoot in de  uitlaatgassen terug te dringen. Er zijn aanwijzingen dat bij 5 tot
         10% van de moderne vrachtwagens het AdBlue systeem niet meer goed werkt of
         is gemanipuleerd om de kosten voor AdBlue en de kosten voor onderhoud en
         reparatie van het AdBlue systeem uit te sparen. Voor deze maatregel wordt 20
         miljoen euro gereserveerd. Naar verwachting leidt dit tot een
         stikstofdepositiereductie van 2,0 mol/ha/jr in 2030.
         13. Walstroom zeevaart
         Deze   maatregel  is gericht op het realiseren van vijf walstroomvoorzieningen voor
         de zeevaart. Met subsidie kan de onrendabele     top worden weggenomen. Hierbij
         wordt met name gedacht aan walstroomvoorzieningen in de Rotterdamse haven
         en in IJmuiden. De voorziene kosten voor het Rijk bedragen 12 miljoen euro. In
         2030 is de verwachte depositiereductie 0,3 mol/ha/jr.
         14. Omschakelfonds
         Extensivering of omschakeling naar een andere bedrijfsvoering levert een
         belangrijke bijdrage aan stikstofreductie. Boeren die willen omschakelen lopen
         soms echter tegen financieringsproblemen op. In de Kamerbrief van 7 februari jl.
         heeft de minister daarom aangekondigd dat er een omschakelfonds komt voor
         boeren die willen omschakelen. In de komende jaren wordt hiervoor €175 miljoen
         beschikbaar gesteld. Het omschakelfonds zal bestaan uit twee sporen:
                                                                                                Pagina 24 van 25
                                                                                                                        0000001694
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>20076396
                                                                                            Directie  Bestuurlijke en
                                                                                            Politieke Zaken
         e    Het omschakelspoor richt zich op het tijdelijk verlichten van de kasstroom    Brelianmaelk
              wanneer een    bedrijf wil omschakelen naar een meer duurzame                 BPZ  / 20120075
              bedrijfsvoering.
         e    Het investeringsspoor richt zich op het toegankelijker maken van
              investeringen in verduurzaming/omschakeling van bedrijfsvoering, processen,
              en ontwikkeling van producten en productconcepten.
         Met het omschakelfonds wordt beoogd om de omschakeling financieel mogelijk te
         maken voor agrarische ondernemers die in het kader van stikstofreductie en op
         basis van een levensvatbaar duurzaam bedrijfsplan om willen schakelen naar
         duurzame landbouw, maar daarbij oplopen tegen financiéle belemmmeringen. Het
         PBL heeft de potentiéle stikstofreductie vanuit het omschakelfonds nog niet
         doorgerekend. Een eerste ambtelijke inschatting van het effect in 2030 wordt
         geraamd op 3,5 mol/ha/jr in 2030. Dit effect is opgenomen in de geschatte
         bandbreedte van het maatregelenpakket.
         15. Mestverwerking
         Centrale  mestverwerking kan een route zijn om ammoniakemissie naar de lucht te
         beperken. Mest wordt op een centrale locatie, waar emissies worden afgevangen,
         verwerkt tot hoogwaardige meststoffen. Deze meststoffen kunnen als
         kunstmestvervanger dienen en worden dan emissiearm toegediend, of worden
         geéxporteerd buiten de Nederlandse landbouw en afgezet in Noord West Europese
         akkerbouwgebieden. Hiermee zal de emissie van ammoniak uit dierlijke mest in
         Nederland worden beperkt. Daarnaast is mestverwerking noodzakelijk als de
         sector toe wil naar houderijsystemen waar de mest snel van het primaire bedrijf
         wordt afgevoerd, waardoor ammoniak niet kan ontstaan. Deze aanpak sluit aan
         bij de ideeén die vanuit de sector zijn aangeleverd in het kader van de
         herbezinning op het mestbeleid.
         In het klimaatakkoord was reeds € 33 miljoen gereserveerd voor mestverwerking.
         De onderhavige middelen € 15 miljoen vanuit de stikstof-enveloppe zijn een top-
         up op deze regeling, die mestverwerking naar hoogwaardig kunstmestvervangers
         stimuleert. De regeling sluit aan op de inzet van het kabinet in de EU om
         dergelijke producten niet meer te zien als dierlijke mest in het kader van de
         Nitraatrichtlijn. De middelen zullen worden gebruikt voor een
         investeringssubsidieregeling, die een deel van de investering in dergelijke
         installaties subsidieert. Het budget is in de eerste jaren hoger en loopt naar het
         einde van de looptijd af. Door de regeling langjarig open te stellen wordt
         zekerheid gegeven aan ondernemers. PBL heeft de potentiéle stikstofreductie
         vanuit mestverwerking nog niet doorgerekend.
         16. Innovatieregeling verduurzaming mobiele werktuigen Bouwsector
         Deze   maatregel ziet toe op gebiedsgerichte pilots voor de komende drie jaar op
         het  gebied van zero-emissie mobiele werktuigen. De pilots worden ingezet bij
         bouwprojecten, waaronder woningbouw, utiliteitsbouw en GWW-projecten in
         stedelijk gebied en nabij Natura 2000-gebieden, om ze doorgang te laten vinden.
         De mate waarin de inzet en opschaling van nul-emissie werktuigen verder zal
         worden bevorderd en omvang van stikstofmiddelen daarvoor beschikbaar gesteld
         zullen worden, wordt op een later tijdstip worden bepaald op basis van de
         uitkomsten van de pilots.
                                                                                            Pagina 25 van 25
                                                                                                                    0000001695
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>