<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>20079345
                                                                                                      Eemsgolaan 3
                                                                                                      9727 DW   Groningen
                                                                                                      Postbus 1416
                                                                                                      9701 BK  Groningen
                                                                                                      www.tno.nl
         TNO-rapport
         TNO 2019 R12108                                                                              T +31 88 866 70 00
                                                                                                      F +3188 866 77 57
          Eindrapport ‘Proef de Transparante Polder’
          Datum                       26 maart 2020
          Bijdragers en               VOF de Skans
          projectpartners
                                      Welterskip Frysién
                                           5.1.2¢
                                      LTO/DAW
                                      Bouwe Bakker
                                      Staal instruments
          Eindredactie
          Exemplaarnummer
          Oplage
          Aantal  pagina's
          Aantal  bijlagen
          Opdrachtgever           Wetterskip Fryslén
          Projectnaam             PROEF TRANSPARANTE POLDER
          Projectnummer           060.25731
         Alle rechten voorbehouden.
         Niets uit deze  uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel
         van  druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande
         toestemming van TNO.
         Indien dit rapport in opdracht werd uitgebracht, wordt voor de rechten en verplichtingen van
         opdrachtgever en opdrachtnemer verwezen naar de Algemene Voorwaarden voor
         opdrachten aan TNO, dan wel de betreffende terzake tussen de partijen gesloten
         overeenkomst.
         Het ter inzage geven   van het TNO-rapport aan direct belanghebbenden is toegestaan.
         © 2019 TNO
                                                                                                                          0000001899
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>20079345
         TNO-rapport   2/43
                     0000001900
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>20079345
            TNO-rapport                         3/43
                        Deltaplan       [HJ]!
                                 .
                                        TOOL
         WETTERSKIP
         FRYSLAN
                        Agrarisch
                        Waterbeheer
         ACACIAWATER      i Staal. Instruments
                         for life
                                              0000001901
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>20079345
         TNO-rapport                                                                                                                                                                       4/43
         Inhoudsopgave
         Inleiding        en     overzicht                  .............ocooiiieieen
         De “Proef” als concrete
         HEL
         POS]
               VEIBBZIIL.
                 VAN      00
                                      «con
                                  PrOBED.
                                              crmmmnimunsss
                                                  .
                                                            stap        naar een
                                                                            an
                                                    coors nmisnmsesssnmrasmmnss
                                                                                nommn  simi
                                                                                           vergezicht...........ccccicnemninnsssnnesmnmnns
                                                                                              sss ss  oan      aa  Eo   Shs     SA     SNE     ET    A  SAS
                                                                                                                            ssiiiss sunrises en fuses brupssuss sesso ~
                                                                                                                                                                          mn nana
                                                                                                                                                                        EAA    TSA     O
         PATLIVEIS.       aummsanwmmonmmin        snnmmsn          SH              ERR                      RSET          RR        STR   REE     SNR RR RT   TTR           FEARS      9
         VOF O00 BIBNS.                  ov      couiimmnnsmmniniissmnssss                  mass  arses   smi       ass    si  snssssinvasimvsnss          asnsppessssspssvocies       9
         WEHBIBRIP) FEJBIAN                       cc onienmsinmssssmmsnsismmmmsnssmrmmmastnimtss
                                                                                                                       iam sins asus ames anes peansssinnranies
         BE                      IT
                                                                                                                                                   T—_—— 10
         ER BB                    cvs cos     sms       mas    sm      EA            RATA          ER    RAS   RRR                    SHA   ARASH        ER EARS             ETH      11
         BIAS] INBHUIMIBIMS                  «cou   sine        simran                          ps   sg      Rn         A A  ES SR            RBH           SA                   HHS  11
         i                                                                                                                                                                            11
         Participerende melkveehOuders...........oooeerieiecei                                                      ice eee eames eeeeee eee enema 12
         UI ETBBTTIE       vrs   tims                                         A                          RHA                        A   HEATER                        TAI             12
         gy                              Tm
                                                                                                                                                         _——_——_le, 12
         PAGER      . cu    nmnmssmesmnsos es        mimns     1o  s  nmms  ss    mm       A  SRA    FA   SAAR           RAS           A      HES SRR  RASS   KARAS         ARATE     13
         PAIVALYSE cciinneimmsinssiisissimi                     sists    ys   SR         RHR              0      3   SB       AAT                 Er    HE            SR          eR  13
         gi                                                                                                                                        —————                              15
         LB    EWIIZII           mica
                                           nssmusiciinsi       va nmmuninss    sum mssmssa sn HAR         Se        HR    RHE       A   ORE    A    RnR  A        SAA     SRR  RRS    15
         Fysieke meetopstelling in de polder..........c                                                            iris                                       rn                      16
         BEOLIINSONS ICTS                            veoivsivssrsesnsnnrersinsnsvssssseseemusrsssssssns
                                                                                                                           sn smanmas smsmssvi      sussnsnenmmesssssssvansnsn        16
         Geautomatiseerde metingen waterkwaliteit ............cccoeoemmrriee                                                                   ences                                  16
         NEBR.             onmissammmmmsnmasinis                       io     HA      EET                                                      PR           ERE    AH   STE  HA  RS   16
         Elekirische ContUCHVIBIL                               ...co.ivimirminmmsmmsmmimmisisismseiissaissrim
                                                                                                                                               risesmmssmesesiieissm 18
         Overige geautomatiseerde Metingen                                               ........ccovvveeerircesereeeerrerree
                                                                                                                                               ss ess ssrsmssssesesss smsnnns 18
         LL                                         LB                                   EE                               EP    ST                       CIO              Ie          18
         Andere         digitale BrONNON...............iuimiumiimimiiiimmmssmmsismi                                                            sh uimsbimmsraii skins 23
         DIGRAIS CraBIBnG ICAIAIMIBIT....                             .x.xcuuusneunssmsmiisssnssnsssosn
                                                                                                                        sa simsssn messsusmaivssnus sschsssms rss 23
         EXErNIG DOING                   ccsrnsrnnsrmsnmnismmonmuoms
                                                                                      sm sssses tts sn                   RE                   AEA TR FURST SAAS 25
         IN BIBITBIEI     cc         cession                      mim      iio     sis                     A                  RH                   Hs        CRS  ER                  25
         WatertempPeratUUr ...........o                                            eee                 renee                  ames         esreeeeea      e sme    sm mmme   ena      25
         POMIPOBQBVBINS                 cous
                                                  cuicuwns vauansnssivan         hin  des  52 0sws   vs 544  FEFFIS 40  RRR ERSTE   ERIS   HESS   SUERILHSR US   RHEIII   SURES  REFS 25
         POECEE HROIAAIIES.                       .onrrens       snsrrumsonsmummm          ns  anes         srsssmis   snes        £2  Act     sr             SE   RAT    ERE  RRS    25
         ONASIGIONG INFOMMZRIG ...                             ..    con.  cociinae   sini      sissmssisuisssmsssnsssssmisessainsssssassssias
                                                                                                                                                                      sss sanesiass 25
         BOSSE MBE WALA:                              cnrs urn nsnennsssnmessonsnssnsnsss
                                                                                                     ns ss as mses cn sess ss 0 ausssss sReanages ss eR RIntS SRERARS2 25
         LL                                         re                                EE                       eC
                                                                                                                            es  CR                 rr                   Er            27
         AfzoNOeriiKe             OVEIZIONIEN                   .........coiimmimssmirmmssinsssssssnsnsnsibsssssssnsssssasns
                                                                                                                                                          iuvbrsssnnsnusissnnss 27
         IRUIEEREL.   «co cnn ennmrnmmmun          mn   nen    men     se          oR        ARI         EAR             ER  RR    LA    AREA     FERRARA        AAA      SHE ERRAS   27
         Elakiricisohe CONTUCHIVIIOI                                  {EC .....ccouaunim           soimmmsmmmiomsnmasnssasain
                                                                                                                                           sss    smmmsmssiisssimssistanmmsson        28
         BC EIMEQIBOIAG              OVBIFZIGIIBIN......cousionnens                        usmminssimmmsnimins         sms    sms          boas    EAR       rp       AoA       nate  29
         Vergelijking          van       de      analyses                met continue                metingen            ........ccc
                                                                                                                                           veer ere eccee cee 29
         Conclusies &               aanbevelingen .............ccoo                                     iirc        ieee
                                                                                                                                                    rr eee seme ens 32
         RaGISaHE            WAIEHIOWEATEBIL                    . ...ccconmmmomnsisssanmensissasncensvs
                                                                                                                    sentir sisson sssamesmmnss ss sess seeeessn 32
         Elgkirische CoNCUCHVIIBI                               (EC)        ......coiinimmmimsmiissiissivmissirssssesisinsisisise                                                     32
         III                                                                                                                                           ———— 32
         PAITVITNONVUANTY     cc
                                 coumvinna wmsnumionionions
                                              sm                         5a  uhuinn  sau    HmbsiR   SH           AREER       FER      HE   SR    RTE   SAR     RTH   SRE        UR   32
                                                                                                                                                                                         0000001902
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>20079345
         TNO-rapport                                                                                                                  5/43
         Registratie agrarisch handelen ............o      ieee
                                                                                               eres eee eres 33
         I                                                                                                 _—_—_"m 33
         Belangrijkste  keuzes  en  variaties............cccccererrerermrsessss     enersrsee ss sss ssn ssssssesesss sesnnns 33
         Scenario A: Bepalen verblijftijd opperviaktewater               ..........cccccovemmrereees
                                                                                                          ice reeeee eee 34
         Scenario B: anorganische N-kringloop van de polder als geheel                            ..........cccoveeerennne.      35
         Scenario C: Lokale N-kringloop rond perceel                ...........cccooeeeceveeemrniee
                                                                                                       sn ssesneee er snenees    36
         Scenario D: P-kringloop van gehele polder............eeeiieceececmecemrir                 sees senses er snnnees 37
         Scenario E: Lokale P-kringloop rond perceel..........cceevreeeecicmeeemrinree                 ss sssssssnsmsssesses 38
         Scenario F: Correlatie handelingen met waterkwaliteitsindicatoren........................ 39
         Aanbevelingen voor €en VErvolg..........eo           eee            eee          eee                      amen   mene   40
         Toevoegen van Meer Parameters .......ccocic            cc crerrecreee ee rnme me eresne messes   smsee es smsmmnsensnnn 40
         Live inzicht in (doorstroom) volume en de verblijfstijd...........ccorooiieriiiieceeceees 40
         Live inzicht in meetwaarden op perceel Niveau .........o..cooeiriiiieniceee                            cere             40
         Live inzicht in waterkwaliteit  en       hoeveelheid vocht in bodem                ..........covimrieicereneeee         41
         Nauwkeuriger inzicht in agrarische activiteiten op/rond het perceel                          .......................    41
         Registreren/koppelen activiteiten waterbeheer..........coiiieiiiiiiciiicc                                     ce 41
         Betere/snellere duiding bij ‘bijzondere’ registraties             ..........cccoeoriiiiciiee                            41
         LIBEBRUME   1.000
                                                        sass sm ana ERAS SAA AR A ARRRR RAHA FSH SHR RR EASA HRS TH RA 42
                           nsusmnnsimivinssssmmsumssmssninss
         Appendix    A  —
                          Geintegreerde grafieken...........cc.coorriierrcicccrr                    cere                         43
                                                                                                                                    0000001903
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>20079345
             TNO-rapport                                                                                    6/43
             Inleiding         en    overzicht
             Dit document is de       eindrapportage van het project ‘Proef de Transparante Polder
             met    input  van  alle  projectpartners, waarbij TNO de (eind)redactie heeft gevoerd.
             Dit inleidende hoofdstuk        beschrijft  het vergezicht van de Transparante Polder en
             geeft   een  overzicht  van  doel, partners    en uitvoering van de proef. Aan het einde van
             dit hoofdstuk bevindt zich een leeswijzer met een overzichtsbeschrijving van de
             resterende hoofdstukken van dit rapport.
         1.1 De “Proef” als concrete         stap  naar een    vergezicht
             De   uitgevoerde “Proef” is     een  stap op weg    naar het vergezicht van de Transparante
             Polder. In deze sectie wordt het doel        van  de proef vanuit het vergezicht beschreven.
             Het   vergezicht.
             Landbouwactiviteiten hebben           een belangrijke relatie met de waterkwaliteit. De
             afgelopen jaren lopen in de Friese situatie de waarden van stikstof en fosfaat in het
             opperviaktewater weer op, terwijl er binnen de landbouw sprake is van een afname
             van gebruik van deze stoffen door mestwetgeving en omdat efficiénte benutting hoog
             op de boerenagenda staat. Het verklaren van deze discrepantie is voor de betrokken
             partijen nog steeds een uitdaging.
             Onderzoeken       van  bijvoorbeeld Alterra geven inzicht op watersysteemniveau. Soms
             kan   er een   inschatting gemaakt worden van effecten van bepaalde maatregelen op
             basis van rekenmodellen. Deze modellen zijn (0.a. geografisch) echter niet
             gedetailleerd en daarmee onvoldoende geschikt voor het aanleveren van een
                              -                                           -
             concreet handelingsperspectief (=advies over hoe te handelen) voor het
             boerenbedrijf. Het grootste probleem is dat goed genoeg bekend is hoe activiteiten
             bijdragen aan de waterkwaliteit en welke handelingen dus het meest effectief zijn om
             de waterkwaliteit positief te beinvloeden. Of anders gezegd, hoe kunnen boeren met
             het uitvoeren van hun werk het watersysteem zo beinvioeden dat deze binnen de
             norm blijven van de Kader Richtlijn Water (KRW)?
             Als   er wel voldoende      (gedetailleerd) begrip zou zijn van het watersysteem en er
             verklaarbare      correlaties    zijn tussen het handelen van de agrariér en de
             geobserveerde waterkwaliteit, dan is er een grondslag voor een (mogelijk) andere
             rolverdeling rond waterbeheer. In het vergezicht van “de Transparante Polder” krijgt
             de agrariér geen afgedwongen set van voorschriften en maatregelen, maar een
             handelingsperspectief. Hij of zij heeft de vrijheid om zelf middelen en maatregelen
             in te zetten om de waterkwaliteit te beinvloeden zodat deze binnen de afgesproken
             kwaliteitsnormen blijft. In dat vergezicht benut de “boer van de toekomst’ actuele
             informatie over bodem- en waterkwaliteit voor een effectieve bedrijfsvoering, zodat
             agrarische handelingen ook geoptimaliseerd zijn voor minimalisatie van
             nutriéntenverlies op percelen. Zo heeft de agrariér er bijvoorbeeld belang bij om
             waardevolle nutriénten op te laten nemen door het gras, in plaats van deze te laten
             uitspoelen richting het opperviakiewater.
             !
               https://www.rivm.nl/kaderrichtliin-water-krw
                                                                                                          0000001904
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>20079345
         TNO-rapport                                                                                     7/43
         Vanuit   agrariérs en verantwoordelijken voor waterkwaliteit is er anno 2019 een
         gemeenschappelijk maatschappelijk belang om grip te krijgen op de complexe
         interactie tussen:
                   1.   handelen  van de  agrariér,
                   2.   mechanismes in de bodem       en  waterwegen      en
                   3.   de waterkwaliteit
         Op dit moment speelt de aanwezigheid van stikstof (N) en fosfaat (P) verreweg de
         belangrijkste rol binnen de KRW. Voor waterbeheer in de polder is het daarom
         belangrijk om grip te krijgen op uit de polder afkomstige zogenaamde N-totaal en P-
         totaal waardes. Dat betekent dat het noodzakelijk is om de waterkwaliteit te gaan
         meten, in combinatie met de hoeveelheid water dat de polder in- en uit gaat. Om een
         relatie te kunnen leggen tussen oplading van het milieu (met N en P) en het agrarisch
         handelen, is idealiter een continumeting (24/7 en 365 dagen per jaar) nodig. Het
         continu door mensen laten bemonsteren en in het lab laten analyseren van deze
         monsters is momenteel echter zeer kostbaar in verhouding tot de potentiele waarde
         van de analyseresultaten. Mede daarom is het idee ontstaan om in situ
         sensortechnologie (continue via internet ontsloten) in te gaan zetten, voor het
         verkrijgen van inzicht in de relatie tussen waterkwaliteit en agrarisch handelen.
         Sensortechnologie en geautomatiseerde realtime analysemethoden ontwikkelen zich
         nog steeds in sneltreintempo. Betere meetkwaliteit, daling van de relatieve kostprijs
         en de noodzaak om zuiniger op onze leefomgeving te zijn lijdt er waarschijnlijk tot toe
         dat in de nabije toekomst sensortechnologie op grote schaal ingezet gaat worden.
         Doel  van   ‘de Proef’
         De  “Transparante Polder” is een vergezicht. De proef uit 2019 heeft hiervoor nu een
         basis gelegd, zoals is weergegeven in Figuur 1. Er is een bescheiden proefopstelling
         gerealiseerd, vanuit de gedachte dat andere aspecten zoals keten innovatie, sturing
                                                                        -
         op output, nieuwe sensoren en een integraal beeld                ook essentieel zijn voor het
                                                                        -
         bereiken van de situatie uit het vergezicht.
                        (Inter)nationaal
                                                    Integraal   beeld
                              Keten innovatie
                                                                   Nieuwe
                                             Sturing               sensoren
                                                op
                                              output
                                                      Vandaag: beginnen met
                                                   meten in      een proefopstelling
                         Figuur1   Van toekomstvisie tot projectdoel in het lopende project.
                                                                                                       0000001905
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>20079345
         TNO-rapport                                                                                                 8/43
         De  gerealiseerde meetopstelling en informatieketen zijn bewust relatief bescheiden
         gehouden, zodat de partners eerst met elkaar konden leren wat er wanneer door wie
         op welke wijze gedaan zou moeten/kunnen worden, om handelingsperspectief te
         kunnen bieden. Op basis van dit inzicht kan er nu effectiever worden opgeschaald in
         de toekomst. Tijdens de proef is er dus continu gemeten:
             e     een   beperki aantal aspecten van waterkwaliteit, 0.a. nitraatconcentraties
                   (NOgY).
             e     in een beperkt geografisch gebied: een polder tussen Boome, Zwette en
                   Sjoukesleat ten oosten van Aldeboarn (zie Figuur 2)
             e
                   op een beperkt aantal meetpunten: o.a. inlaten en uitlaat van de polder.
         Deze   metingen zijn in teamverband geanalyseerd. Zo hebben de samenwerkende
         partners tegen relatief lage kosten ervaring opgebouwd op het gebied van het
         (geautomatiseerd) meten van aspecten van een polder en het in ketenverband
         analyseren van de metingen in relatie tot bijpbehorende landbouwactiviteiten.
                                                               od
                                                                                        uit de legger schouwplicht
                        https:/fws-fryslan.maps.arcgis.com/apps/webagpviewer/index.html?id=67c881b824b442
                                                                      i                      74888 52ce609bcIch
                                                                                                |
                                                                                                           x
                                                                                                 ]
                                           megipunt
                            ;
                                            inlaat  =
                                                    B
                                                                                       A VOF de
                                                                                                       Skans
                oT meet
                                                                          -            B MTS Huisman
                 Lh
                                                                                       C Hoekstra
                                                               g
                        nm                                              :
                                                                                       D VOF de Skins
                                                                                       E Jansma
                                                                                       F Warmerdam
         Figuur 2  Proefgebied  tussen Zwette     (westen), Boorne (zuiden) en Sjoukesloot (noord-costen) bij
                     Aldeboarn in het westen.
                                                                                                                   0000001906
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>20079345
               TNO-rapport                                                                               9/43
         1.2   Partners
               In deze sectie geven de bij de proef betrokken organisaties en bijbehorende rol(len)
               een  korte beschrijving van zichzelf. TNO had de projectleiding en gaf ook richting aan
               het digitaliseringsvraagstuk in  de visie  van  de Transparante  Polder.
         1.2.1 VOF de Skéns
                                       Biologisch melkveebedrijf de Skans is gevestigd in het
                                       Friese plaatsje Aldeboarn en het is eigendom van Linda en
                                                         Het bedrijf is sinds 1824 in handen van de
                                      familie Dijkstra, al zes generaties lang wordt hier met passie
                                       landbouw bedreven. Er is 53 hectare grasland in gebruik
                                       (grotendeels pacht), allemaal gelegen binnen een polder
                    met in totaal ca 175 hectare grasland. Er worden op het bedrijf 70 melkkoeien
                    met bijbehorend jongvee gehouden. De grondsoort is klei op veen, de dikte
                    van het kleipakket varieert van 60 cm naar 30 cm. Sinds eind jaren '70 is er
                    binnen de polder grotendeels diepteontwatering doorgevoerd, gemiddeld           -
                    190 cm NAP. De reden om aan deze pilot te beginnen is tweeledig. Enerzijds
                    de wens om handelingsperspectief te genereren voor de agrarische sector
                    naar de toekomst toe en anderzijds om de verliezen aan mineralen en
                    nutrienten door uitspoeling zoveel mogelijk te beperken. Daarnaast is er ook
                    de wens om als agrarier weer meer zelf aan roer te staan qua peilbeheer. Dit
                    in goed overleg met de rayonbeheerder van het wetterskip en met goede
                    borging door gebruik van innovatieve sensortechniek. Als bedrijf zijn wij ook
                    nauw verbonden aan een grote pilot vanuit de landelike en                 Friese
                    Veenweidevisie,     er wordt op    onze    locatie 0.a.  op vier manieren CO2
                    gemeten.
         1.2.2 Wetterskip Fryslén
                               ;
                                                        Wetterskip Fryslan kijkt al 750 jaar vooruit.
                                 fo                     We houden de voeten droog en onze dijken
                                 WETTERSKIP             sterk. We zorgen voor een goed waterpeil in
                                 FRYSLAN                sloten  en meren,  bewaken de waterkwaliteit
                                                        en  zuiveren het afvalwater. Zo houden    we
                    niet  alleen   vandaag,    maar    ook    morgen Fryslan     en   het  Groninger
                    Westerkwartier   veilig en leefbaar. En dat moeten we blijven doen. Want het
                    klimaat verandert, de zeespiegel stijgt en we krijgen meer neerslag of juist
                    droogte. Die veranderingen vragen om een innovatieve aanpak. Samen met
                    inwoners, bedrijven en organisaties bedenken we slimme, duurzame
                    oplossingen. Steeds op zoek naar het antwoord op die ene vraag: ‘En wat
                    doen  we  morgen met water?’
                                                                                                       0000001907
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>20079345
         TNO-rapport                                                                                  10/43
                                                                                           W
                                                                                vo
              Figuur 3   Een kaart van het beheergebied van  Wetterskip Fryslan met de belangrijkste
                                                    sluizen en gemalen
              Wetterskip Fryslan is het waterschap met het grootste beheergebied in
              Nederland. Het beheergebied telt bijna 1000 gemalen, 3.000 km
              hoofdwatergangen en ruim 8.000 peilvakken. Het is daarmee één van de
              meest fijnmazige watersystemen ter wereld. Ons beheergebied kenmerkt
              zich door een grote variate aan landschappen. De polders en vrij
              afstromende gebieden in ons beheergebied zijn verbonden met de grooiste
              boezem in Nederland: de Friese boezem. Water in ons beheergebied is de
              aanjager van economie en recreatie en van essentieel belang voor de natuur.
         DAW    & LTO
                          Deltaplan            Het    Deltaplan Agrarisch           Waterbeheer,
                          Agrarisch            kortweg DAW, is een initiatief van LTO
                          Waterbeheer Nederland,                op      uitnodiging     van      de
                                               Rijksoverheid. Het doel is een bijdrage te
              leveren aan de wateropgaven in agrarische gebieden en het realiseren van
              een economisch sterke en duurzame landbouw. Water is van cruciaal belang
              voor de agrarische bedrijfsvoering. Te veel water is niet goed, maar te weinig
              ook niet. Het water moet bovendien van goede kwaliteit zijn voor de
              gewassen en landbouwdieren. Daar hebben agrarische ondernemers zelf
              invioed op. Met een goede aanpak wordt ook de biodiversiteit en ecologie op
              en om het eigen bedrijf verbeterd. De kwaliteit van de bodem is daar nauw
              mee verbonden. Om de knelpunten op het gebied van water op te lossen
              vindt er vanuit DAW intensieve samenwerking plaats tussen de agrarische
              sector en de andere waterbeheerders. Zoals de waterschappen,
              natuurorganisaties, provincies en drinkwaterbedrijven.
                                                                                                     0000001908
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>20079345
               TNO-rapport                                                                              11/43
         1.2.4 Acacia water
                                                          Het   Acacia   Institute  is in   2003   als
                                                          stichting   opgericht     aan    de    Vrije
                               ACACIAWATER                Universiteit Amsterdam. In 2008 is      een
                          7                                                        is Acacia Water
                             A
                               :
                                                          overstap gemaakt     en
                                                          BV ontstaan en gevestigd in Gouda.
                    Acacia Water werkt    aan het toegankelijk maken van schoon en veilig water.
                    Hiervoor combineren ze hydrologische kennis, praktische daadkracht en
                    professionele gedrevenheid met persoonlijke betrokkenheid om slimme,
                    duurzame en praktische oplossingen voor watervraagstukken wereldwijd te
                    ontwikkelen. Met meer dan 30 enthousiaste grondwaterdeskundigen
                    onderzoeken en geven ze advies voor toepasbare en maatschappelijk
                    relevant oplossingen. Hierbij wordt continu contact gehouden met eigenaren
                    én gebruikers van watersystemen. Acacia Water zet haar expertise in om in
                    de pilot continue nitraatmetingen in de waterlopen te verrichten.
         1.25  Staal Instruments
                       43888                     Staal Instruments is niveau radar         sensor en
                       ti: Staa I
                       pe
                                 instruments
                                            m     softwarefabrikant     gestart     in    2015     en
                                                 gespecialiseerd in batterij gestuurde draadloze
                    radar niveau sensoren inclusief online portal. Op basis van een eigen
                    radarchip is Staal Instruments in staat energiezuinige en kosten efficiénte
                    radar meetsystemen te produceren. Hierbij is een focus op twee
                    toepassingen: water en fluids in de markten: water, afvalwater agri, chemie,
                    logistiek en food. In 2020 zal Staal Instruments nog een aantal projecten zelf
                    uitvoeren maar zal het gros van de wereldwijde verkoop van niveau radar
                    systemen in samenwerking gaan met partners.
         1.2.6 TNO
                                                  In 1932 is  bij wet de Nederlandse Organisatie
                                                  voor      toegepast       natuurwetenschappelijk
                         TNO                      onderzoek opgericht: TNO. Het doel van TNO is
                                                  om kennis toepasbaar te maken voor bedrijven
                                                  en overheden. Als publiekrechtelijke organisatie
                    hebben we een onafthankelijke positie. TNO verbindt mensen en kennis om
                    innovaties te creéren die de concurrentiekracht van bedrijven en het welzijn
                    van de samenleving duurzaam versterken. Binnen het project is de expertise
                    groep Monitoring en Control Services van de unit Informatie & Communicatie
                    Technologie betrokken en voert de projectleiding.
                                                                                                       0000001909
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>20079345
               TNO-rapport                                                                                                            12/43
         1.27  Participerende     melkveehouders
               Naast      het   uitvoerende       projectteam hebben de volgende                          melkveehouders
               geparticipeerd     in het  bijhouden van hun agrarische activiteiten op                  het land:
                     ¢    J.endJ.Jansma
                     e    Marten Huisman
                     e    Lute Hoekstra
                     »             Warmerdam
         13    Uitvoering
               De   uitvoering   van  de   proef bestond uit meten       en  analyseren.         In deze sectie worden
               deze aspecten op       hoofdlijnen beschreven.
         1.3.1 Stikstof systeem
               Stikstof is  een   essentiéle    voedingstof     voor  planten   en   is vaak      een van       de schaarse
               stoffen. Om deze reden wordt stikstof in kunstmest              en    dierlijke     mest     aangevoerd om
               de   productie   van  de  vegetatie    te  verhogen. Bij dierlijke       mest     wordt     stikstof   zowel in
               anorganische      vorm    (e.g. NOs, NH4)       als in  organische       vorm     opgebracht.         Een   deel
               hiervan wordt door de plant opgenomen, en er treden in de bodem omzettingen op
               waarbij N wordt omgezet naar verschillende anorganische vormen door bacterién
               (Figuur 4). Het deel wat door de plant wordt opgenomen wordt bij het oogsten van
               het veld gehaald, terwijl het restmateriaal na oogst bij decompositie weer stikstof kan
               leveren    aan  de bodem.
                               dd Np
                            Cc                           1
                                           A
                       /                  8c               Ny               assimilation
                N20                     N,H,                NH,*/NH;        = R-NH,
                   f                      4                     1\        mineralization
                  7b
                   N0
                                         rd { I             N H ,0 H
                                                                                Ammaonification
                                                                                  1.
                                                                                  2.
                                                                                  3.
                                                                                     nitrogen fixation
                                                                                     dissimilatory nitrite reduction to ammonia (DNRA)
                                                                                     hydroxylamine reduction to ammonia
                       wR
                         8a
                                                            /                   Nitrification (ammonia to nitrate)
                                                                                  4a. ammonia oxidation
                                                         4b                       4b.  hydroxylamine   oxidation
                                7a —
                                        NO 2
                                               -  &                               5.  nitrite oxidation
                                                                                Nitrate reduction to nitrite
                                                                                  6. Nitrate reduction
                                      6  44    5                                Denitrification
                                                                                  Ta. Nitrite (NO2) reduction NO-forming
                                                                                  7b. Nitric oxide (NO) reduction
                                        NO 3
                                               -
                                                                                  Te. Nitrous-oxide   (N20)  reduction
                                                                                Anaerobic    ammonia    oxidation (anammox)
                                                                                  B8a-c. Anammox
               Figuur 4. Omzettingen    en  producten  in de biologische stikstofcyclus (bron: Orvion).
               Nitraat is  een van de mobiele stoffen die makkelijk uit de bodem kunnen spoelen om
               in   de   waterloop verhoogde concentraties te geven. Hier spelen echter ook
                                                                                                                                    0000001910
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>20079345
               TNO-rapport                                                                                13/43
               tijdsaspecten een rol, die gerelateerd zijn aan de routes van uitspoeling
               (oppervlakkig, door de bodem, via grondwater) met ieder hun specifieke reistijden.
               Indien nitraat direct in de waterlopen gebracht wordt tijdens bemesting en bij
               opperviakkige afspoeling bij regen zal dit na een korte vertraging (reistijd door de
               waterloop naar de uitgang) tot een verhoogde concentratie leiden. Nitraat kan echter
               ook door het aquatisch leven in de waterlopen opgenomen worden, wat leidt tot een
               daling in de concentratie. Indien nitraat in de bodem ingebracht wordt en uitspoelt zal
               dit pas na enige tijd na de bemesting zijn, wat de directe koppeling met een handeling
               van de agrariér in het veld moeilijker maakt. Indien nitraat uitspoelt naar het
               grondwater in veen, waar de bodemcondities anoxisch zijn, wordt het door bacterién
               afgebroken (Figuur 4) en kan omgezet worden naar ammonium (NH4*) of naar Nz
               gas. Onder oxische omstandigheden (droge perioden) kan ammonium weer omgezet
               worden naar nitraat. De mogelijke omzettingen in stikstofcyclus en de variatie in
               transportroutes in water maakt het gecompliceerd om veranderingen in de
               concentratie bij de uitlaat van de polder direct ter koppelen aan het handelen van een
               teler.
         1.3.2 Meten
               Om inzicht te       krijgen  in de relatie tussen Nitraat-concentraties en     agrarische
               handelingen    moesten beide     aspecten worden vastgelegd. Het agrarisch handelen is
               in de proef door vijf      melkveehouders in de polder handmatig ingevoerd in een
               zogenaamde Digitale         “Grasland kalander”. Dit is een soort dagboek waarin de
               activiteiten  van  de boeren worden geregistreerd.
               Nitraat-concentraties      zijn continu gemeten met behulp van ionen-selectieve
               nitraatsensoren     en  periodiek werden er ook handmatig monsters genomen op de
               meetlocaties.     Deze metingen zijn gebruikt om de meetwaarden van de nitraat
               sensoren     te controleren. Naast de Nitraat-concentraties is ook de elektrische
               conductiviteit   van het water (EC) (vrijwel) continu geregistreerd, zodat deze ook in
               relatie  gebracht zouden kunnen worden tot het agrarisch handelen. Daarnaast was
               er de verwachting dat deze metingen beter inzicht zouden kunnen geven in het
               functioneren van het totale (water)systeem. Bij de handmatige bemonstering is een
               bredere set aan parameters geanalyseerd door het laboratorium van Wetterskip
               Fryslan, zodat deze meegenomen konden worden bij de analyse (sessies).
               Het beschikbare      projectbudget en doorlooptijd stonden niet toe dat er zogenaamde
               meetstuwen     bij de inlaten en uitlaat van de polder werden geinstalleerd. Hierdoor kan
               niet kwantitatief worden vastgesteld hoeveel water door de polder stroomt. De
               zogenaamde ‘N-vracht’ niet worden ingeschat. Voor de proef zijn daarom
               waterhoogte sensoren gebruikt om op basis van het hoogteverschil tussen binnen
                                                        -
               de polder en buiten de polder een zeer grove schatting te kunnen maken van de
                                                   -
               doorstroom.
         1.3.3 Analyse
               De projectpartners hebben in (totaal drie) analyse sessies gekeken naar een
               mogelijke relatie tussen de gemeten NOs-concentraties, waterhoogtes, regenval, EC-
               waarden en de geregistreerde agrarische handelingen. In onderstaande tabel
               worden aandachtsgebieden, focus en bevindingen van de sessies kort beschreven.
                 #1    15  BEQ   2019
                                                                                                         0000001911
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>20079345
         TNO-rapport                                                                                       14/43
               Tijdens de eerste sessie is primair gekeken naar de meetresultaten vanuit de optiek
               of er belangrijke trends zichtbaar waren.
               Belangrijkste bevindingen:
                    1) Zowel de EC- als Nitraatmetingen toonden ruime variatie door de tijd heen.
                        Nitraatconcentraties lijken bij inlaat hoger dan bij uitlaat.
                    2) De nitraatsensoren waren gekalibreerd voor installatie in het veld. Er waren
                                   2019 nog te weinig handmatige bemonsteringen geweest om een
                        goede controle op de juistheid van de sensormetingen in het veld uit te
                        voeren.
                    3)  De   hoogte sensoren waren nog niet NAP-ingemeten waardoor er nog geen
                        hoogteverschillen gepaald konden worden.
                   4)   (Beperkte) inhoud in Grasland kalander liet geen (over)duidelijke
                        correlaties zien.
               Naast de   inhoudelijk blik op de meetwaarden werd         tevens kennis  gedeeld door alle
               partijen over    de meetopstelling en de opzet ervan.
          #2   14 november 2019
               Tijdens deze sessie is op basis van grafieken met meerdere aspecten op de
               tijdsschaal van zowel het gehele seizoen als per maand een visuele analyse
               gemaakt van de resultaten. Daarbij is gezocht naar basale correlaties tussen de
               waterkwaliteit en agrarische handelingen.
               Belangrijkste bevindingen:
                    1.  Er    zijn  interessante frends       en verschuivingen   zichtbaar in zowel de
                        kwalitatieve als kwantitatieve parameters. Duiding van de informatie is
                        complex. Het basaal correleren van de kwalitatieve registraties aan de
                        grasland kalender lijkt (nog) niet goed mogelijk.
                    2.  Nitraatconcentraties vertonen hogere concentraties           in het winterseizoen
                        dan in de zomer;
                    3.  Op basis van de         handmatige bemonsteringsresultaten van het Wetterskip
                        lijkt ammonium        een   belangrijke parameter om in een vervolg ook mee te
                        nemen.
                   4.   Metingen      van   het  hoogteverschil lijken onvoldoende informatie te bevatten
                        om    tot een   indicatie  van  de N-vracht te komen.
                    5.  Het    ecologisch     mechanisme in de bodem vormt        mogelijk een belangrijk
                        onderdeel        in  de    complexe    interactie tussen   de mest-gerelateerde
                        handelingen       en de waargenomen variaties in nitraatniveau.
                    6.  De Grasland Kalender is incompleet.
          #3   4 december 2019
               Afsluitende   analyse sessie waar de partners gezamenlijk een inventarisatie hebben
               gemaakt     van    welke aspecten een belangrijk onderdeel zouden moeten gaan
               vormen van een eventueel                vervolg. Voorbeelden zijn aanpassingen en/of
               bijstellingen   in  de  meetopstelling (en Grasland kalender). Hieraan gekoppeld zijn
               ook vervolgperspectieven geschetst.
                                                                                                        0000001912
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>20079345
                                    TNO-rapport                                                                                                                             15/43
                                              Acacia Water           en  TNO hebben tevens kennis                     gedeeld       over waarom en               hoe de
                                              omzettingen         en    processen in de bodem meegenomen kunnen worden in een
                                              meetopstelling, zowel op de korte als ook op lange termijn.
                     1.34             Tidslijn
                                    In   Figuur      5 is de       uitvoering van de proef voor de volledigheid op een tijdslijn
                                    weergegeven. Daarbij valt op dat tijdens de uitvoering er vanuit praktisch oogpunt
                                    voor is gekozen om de geplande ‘midden-seizoen’ sessie te verschuiven tot na het
                                    einde     van    het mest seizoen.
                                           15 februari
                                         3             :
                                                                                                                       15  september
                                         start seizoen                                                                 ‘einde seizoen’
                                                                                                                                                        .
                                                                                                                                                    &
                                                                                                                                                     x’
               Aanloop                                                                        Doorgoan met meten...
                                                                                                                                            [.]
                                                                                                                                           Yoo  a
         —r                                                                                                                              ;
                                                                                                                                                               Dec 2019
               ]                                                                        "5,                    ~                                   “
                                                                                           "
                                                                                              5                                        ;
                                                                                                                                        7,
               i                                   1
                                                               ’                }                 “                                  Y]                 N
           Definitie   Installatie en           Start      Tussen-     Analyse Sessie #1       Presentatie            Analyse Sessie #2         Finale werksessie  +
            sessies    nuimeting van:         bijhouden   evaluatie       ‘nzichten  ng      bevindingen uit        ‘inzichten na halfjaar’       opleveren:
         en meetplan   -
                           EC                 Grasland        +              Fase 1’           proef m.b.t.                                     -
                                                                                                                                                    Analyse sessie  #3
                       -
                            Nitraat           Kalender   eventueel                           handelingen   uit                                  -
                                                                                                                                                    Advies / Lessons learnt
                       -
                           Waterhoogte                    bijstellen                               GK                                                m.b.t. opschalen
                                                           meten   /                               <->
                       En start                          registeren                          Waterkwaliteit
                       ‘handmatige’                                                            indicatoren
                       bemonstering
                                                  Figuur 5         Grafische weergave        van  de  tijdslijn van het project
                     14             Leeswijzer
                                    In hoofdstuk 2 is            een    beschrijving        van   de   fysieke meetopstellingen                    in de     polder
                                    opgenomen.
                                    Vervolgens wordt in hoofdstuk 3 een overzicht van gebruikte digitale bronnen
                                    toegelicht, zowel de het project aangelegde en de reeds bestaande.
                                    In     hoofdstuk          4    worden         de    gedurende de projectlooptijd verzamelde                                   en
                                    geregistreerde meetgegevens grafisch weergegeven.
                                    Tenslotte bevat het laatste hoofdstuk 5                             een     beschouwing en de belangrijkste
                                    bevindingen/conclusies,                    tot    slot    worden         aanbevelingen gedaan voor een
                                    eventueel        vervolgonderzoek.
                                                                                                                                                                         0000001913
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>20079345
               TNO-rapport                                                                                     16/43
               Fysieke meetopstelling                      in de    polder
               Dit hoofdstuk    beschrijft  de  fysieke meetopstelling    die in de  polder   van  Aldeboarn
               geinstalleerd   is aan het  begin van het project.
         21    Geografische locatie
               De kaart in Figuur 6 toont de locaties van de sensoren in het veld. De blauwe punten
               zijn de hoogte sensoren beschreven in sectie 2.3.1. Bij de punten met groene
               onderlijning zijn dubbele hoogte sensoren geplaatst, zowel binnen als buiten de
               polder om zo het hoogteverschil te kunnen bepalen.
               De rood omcirkelde punten geven de locaties           aan van   de EC-    en  Nitraatsensoren
               zoals beschreven in Secties 2.2.1       en 2.2.2. Hierbij is het linker punt gekozen om de
               waterkwaliteit te meten zoals het de polder binnenstroomt, en rechts is de
               waterkwaliteit van de uitlaat van de polder. Tevens zijn dit ook de punten waar
               regulier de handmatige bemonstering plaats vindt voor de lab analyses.
                                         0,
               Figuur 6 Kaart met de locaties van de hoogtemetingen (blauw) en de nitraat/EC metingen (rood).
         2.2   Geautomatiseerde        metingen waterkwaliteit
         2.2.1 Nitraat
               De nitraatconcentratie in water kan op verschillende manieren gemeten worden,
               waarbij de UV-Vis methode het meest betrouwbaar is (Causse et al., 2017; Pons et
               al., 2017), maar ook de hoogste aanschafkosten voor instrumentatie heeft. In dit
               project zijn Jion-selectieve elektroden (ISE) sondes gebruikt waarvan de
               aanschafkosten lager zijn. De sensor bestaat uit twee elektroden, een reservoir en
               een membraan dat selectief is voor een bepaald ion, zoals NOs. Tussen de
               elektroden ontstaat een potentiaalverschil dat athankelijk is van de concentratie van
                                                                                                              0000001914
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>20079345
         TNO-rapport                                                                                      17/43
         het ion in water. Het     potentiaalverschil is   in de orde van <300 mV en neemt af met
         de concentratie       van   NOs" in het water. De meting gebeurt met            een   gevoelige
         datalogger (EC-meetstation)          in het   analoge   mV bereik. De     gebruikie    sensoren
         hebben     een    detectielimiet   van   ongeveer     1 mg I" NOs,     en   kunnen maximaal
         concentraties     van  10.000 mg I'' meten.
         De  sensoren     bleken drift in het   potentiaalverschil in de tijd te vertonen en dienden
         derhalve   voor   correct  gebruik regelmatig gekalibreerd te worden. De kalibratie is aan
         het begin in het laboratorium van Acacia Water gedaan met NaNOs standaarden van
         1, 10 en 100 ppm in gedestilleerd water. Een grafiek hiervan is gegeven in Figuur 7.
         Later is de ijking herhaald op nieuwe sensoren die ter vervanging dienden, met lokaal
         bemonsterd water om matrixeffecten mee te kunnen nemen (Figuur 8). Er is
         aanzienlijk verschil te zien tussen verschillende sensoren, en tussen ijking met
         ultrapuur water standaarden en met matrixstandaarden. Een correctie voor drift van
         de sensor in de tijd is gemaakt door de gemeten tijdseries aan te passen op de
         regelmatige NOs-concenteratiemetingen van het Wetterskip Fryslan.
                      2.5
              w       20       |      e
                                         "
              E                                      Log([NO3])                    +
                                                                      =-0.0166V 4.0091
                                                                   R?  =
                                                                         0.9893
              egg
               Li
              =                                         i
               @      1.0                                  -
                                                              he
               ec
               S
              ~~      0.5
              on
              O                                                           oN
              £       0.0                                                  9
              S              100               150              200            250               300
                    -0.5
                                                    Spanning          V  [mV]
         Figuur 7. |Jk grafiek van de nitraatsensor op standaarden  aangemaakt met gedestilleerd water.
                                                                                                         0000001915
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>20079345
               TNO-rapport                                                                                                 18/43
                                             va
                                                                                      y =-0.016/x+ 3.9012
                                                                                            R?   0.9945
                                              Matrix"
                                                                                               =
                   Log([NO3])  5
                                               v
                                                          + 3.6517
                                                   =-0.0253x                     y=-0,0222x
                                                                                    V.Ue Ld
                                                                                              + 3.4335
                                                                                                        Ultrapuur
                                    50                   100                *  150                    200            250
                              -0.5
                                                                      Spanning    V  [mV]
               Figuur          8. Verschil in  ijking tussen twee sensoren, en verschil zoals gemeten in standaarden
                                    aangemaakt met ultrapuur water en met lokaal bemonsterd water.
               De levensduur van ion-selectieve                  sensoren     is afhankelijk van de watersamenstelling
               vanwege             uitloging  en  de intensiteit   van  het gebruik, de sensoren dienen derhalve na
               enige tijd vervangen              te worden, wat in     oktober 2019 gebeurd is.
         2.2.2 Elektrische Conductiviteit
               De EC             van  water is    een  maat   voor   opgeloste stoffen in water. De geleidbaarheid
               tussen elektroden in het water wordt                 gemeten en voor temperatuur gecorrigeerd, met
               een EC meter (CTD sensor) en uitgedrukt in mS ecm. Twee CTD sensor stations zijn
               geinstalleerd en de metingen werden met 15-minuten intervallen gemaakt en
               telemetrisch naar een server gestuurd. De elektrische geleidbaarheid is met name
               afhankelijk van de ionen die in hogere concentraties voorkomen, zoals Na, Cl, Ca,
               HCOQOs,          en  SOs. De concentraties        van  deze ionen      en    de EC, vertonen variatie door
               veranderingen in de bron                    van    het water      (inlaatwater, perceelwater)      en door
               verdunning (neerslag).
         2.3   Overige geautomatiseerde metingen
         23.1  Waterhoogte
               Staal Instruments             gebruikt 60GHz FMCW radar meet technologie waarmee op 2mm
               nauwkeurig              de afstand tot het     wateropperviak gemeten kan worden. De sensoren
               kunnen eenvoudig in het veld worden opgehangen en zijn compleet zelfvoorzienend.
               Op 1 batterijlading gaan de sensoren vijf jaar mee en voeren ze 24 metingen per dag
               uit. De metingen worden één keer per zes uren verstuurd naar de Staal server, waar
               de metingen worden geanalyseerd en veilig opgeslagen. Via online StaalPortal
               konden gebruikers de sensoren instellen, configureren en de data uitlezen,
               presenteren in grafieken en exporteren in CSV formaat. Ook wisselingen van
               sensoren worden hier geregistreerd. Via beschikbare telecomnetwerken worden
               naast meetdata ook sensor instellingen en eventueel nieuwe firmware vanuit de
               portal verstuurd naar de sensor. In Figuur 9 is te zien hoe de negen sensoren die
               ingezet zijn voor het onderzoek in de portal staan weergegeven, vervolgens toont
               Figuur 10 de overzichtspagina van een specifieke sensor.
                                                                                                                          0000001916
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>20079345
         TNO-rapport                                                                                                                                                             19/43
         Voor   een       juiste interpretatie van de meetwaardes moest de NAP-hoogtes goed zijn
         ingevuld      in de       portal. Zo kunnen de (afstandswaardes) meetdata van de radar op de
         juiste wijze       worden       weergegeven en onderling vergeleken (hoogte verschillen).
            inlaat  1   binnen
            Inlaat 1    buiten
            inlaat 2 binnen
            Inlaat 2 buiten
            Inlaat veenweide
                                     (kunststof)
            Inlaat vogel (metaal)
            Swette
            Uitlaat binnen
            Uitlaat buiten
         Figuur9           De   sensoren      getoond          als ‘Assets’ in StaalPortal
           inlaat       1    binnen                                                                                                            Receive notifications
                                                                                                                                                                            te]
            Status                              Sensor settings                                        Asset       details
                                                Settings  & GPS                            change      Asset  type                                    whiter level
                   NAP      =164cm              Reasurssent  interval              1
                                                                                     hour              Assigned  sensor                               AYTOZ01
                                                                                                                                                               <1 BIDUST
                                                Transminsion Interval              § hours             Sensor  height above reference water level     =1133  om
                                                Range ainisum                      TE   =
            oO     -1.8°C                       Range maximum
                                                Temporary intervals
                                                                                   1200
                                                                                        ==
                                                                                        conf igure
                                                No active  tesporary  intervals
                              Alerts     Recent  data         Positions         Export                                    201 9-1 1 -28               201 9-1 2-85
                                                                                                                      vase 20 nours
                                                                                                                                     [EEE           cat   eotn        Last yew
            4 Temperature                                                    {3             & Water level (+/- NAP)                                                   iy
         Figuur  10        Dashboard      van een sensor                 in het meetnet
         Zinvolle     toepassing van de                     sensoren            vereist ook dat de                      sensoren            loodrecht boven
         het  wateropperviak hangen                         en      dat het water                bij stijging altijd onder de sensor blijft.
         Bij voorkeur moet er minimaal zo'n 10 cm lucht tussen sensor en wateroppervilak zijn.
         Maximaal mogen de sensoren 5 m boven het wateropperviak hangen. Ook mogen
                                                                                                                                                                                0000001917
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>20079345
         TNO-rapport                                                                                 20/43
         er zich geen  takjes of viezigheid ophopen in het water onder de sensor. Daarom werd
         gekozen   voor doorstromend    gedeeltes in het water, zonder rietgroei en waterplanten.
         Figuur 11 Voorbeeld van een sensor die goed genoeg bleek te zijn geinstalleerd.
         Tijdens het project zijn ook praktische ervaringen op gedaan voor de plaatsing van
         hoogte sensoren en de verwerking van de ruwe meetwaarden. Figuur 11 laat
         bijvoorbeeld een sensor zien die niet goed was geinstalleerd. Bij harde wind konden
         metingen licht verstoord worden omdat de meter (te) dicht op het wateropperviak
         stond. Tijdens de proef is de firmware van de sensoren aangepast om dit te
         verhelpen. In Figuur 12 is daarentegen een installatie te zien die geen enkele foute
         meting opleverde gedurende de gehele proef. Het gedrag van de pomp van een
         gemaal even verderop kon teven worden herkend. In Figuur 13 is een locatie te zien
         waar zich ‘groen’ ging ophopen dat met het water met meegevoerd en dat metingen
         in de zomerperiode heeft verstoord. In het vervolg zou de locatie beter afgeschermd
         moeten worden, of zich       een  paar meter verder op in        meer    open water moeten
         bevinden, zodat   er zich minder kan    ophopen zoals in de situatie van Figuur 14 is te
         zien. In één enkel geval is er sprake geweest van vernieling van de installatie met
         verstoorde metingen als gevolg. Naar aanleiding hiervan wordt er gewerkt aan een
         oplossing waarin automatisch een alert wordt gegeven als er met de ingebouwde
         versnellingsmeter (accelerometer) een plotse beweging wordt waargenomen.
                                                                                                    0000001918
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>20079345
         TNO-rapport                                                                 21/43
         Figuur 13 Voorbeeld van een minder gelukkig gekozen plek voor installatie.
                                                                                    0000001919
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>20079345
         TNO-rapport                                                                        22/43
                                                                       A
                                                                     MRT EE
                                                                             Ea
                                                                             LR,
                                                                                 Trea as
                                                                                      = MA
                                                                         F's
                                                                                 -
                                                                                       a
                                                                                       —
         Figuur 14 Voorbeeld van een     goed geinstalleerde sensor.
         Figuur 15 Vernielde installatie van een sensor
                                                                                           0000001920
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>20079345
             TNO-rapport                                                                                23/43
             Andere        digitale       bronnen
             In het vorige hoofdstuk   zijn de fysieke meetopstellingen in het veld beschreven. In dit
             hoofdstuk worden    aangelegde en/of gebruikte digitale bronnen toegelicht die ook zijn
             gebruikt bij de analyse (sessies).
         3.1 Digitale Grasland Kalander
             Voor het  project is een tijdelijke omgeving ingericht door Staal Instruments waar de
             participerende melkveehouders hun agrarische handeling digitaal in een de Grasland
             kalender kunnen registreren.
             Het  uitgangspunt bij de opzet van dit systeem was om dit zo eenvoudig mogelijk te
             houden, zodat de melkveehouder administratie snel kon uitvoeren, tussen de
             primaire activiteiten door. Om deze reden is er een lijst van standaard categorieén
             en  sub categorieén opgesteld die de relevante activiteiten op het veld beschrijven.
             Hierbij hoeft de melkveehouder alleen de categorie en eventuele subcategorie te
             selecteren en de bijbehorende datum van de activiteit aan te geven. De in Tabel 1
             zijn deze categorieén terug te vinden. Tevens heeft de melkveehouder optioneel de
             mogelijkheid notitie toe te voegen aan de geregistreerde activiteit. In Tabel 2 is
             voorbeeld     weergegeven       van    hoe     de   geregisireerde informatie in de
             Graslandkalander als bron voor het onderzoek gebruik is.
             Tabel 1    Gebruikte categorieén en invoervelden voor de Graslandkalander
               Hoofdcategorie                Subcategorie                    Invoerveld
               Bemesting                >    Drijfmest  15 m3            >   Standaard vandaag
                                             Drijfmest  20 m3            >
                                                                             Vrije datum
                                             Drijfmest  25 m3            >   Vrije datum
                                             Drijfmest  30 m3            >
                                                                             Vrije datum
                                             Kunstmest 25    kg N        >   Vrije datum
                                             Kunstmest 50    kg N        >
                                                                             Vrije datum
                                             Kunstmest 75    kg N        >   Vrije datum
                                             Ruige Mest 10 ton           >   Vrije datum
                                             Ruige  Mest 15 ton          >   Vrije datum
                                             Kalk                        >   Vrije datum
               Oogst                    >    Maaien                      >   Standaard vandaag
                                             Schudden                    >
                                                                             Vrije datum
                                             Wiersen                     >   Vrije datum
                                             Oprapen   1 dag             >   Vrije datum
                                             Oprapen   2 dag             >   Vrije datum
                                             Oprapen 3 dag               >   Vrije datum
                                             Oprapen   4 dag             >   Vrije datum
                                             Oprapen 5 dag               >   Vrije datum
                                                                                                       0000001921
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>20079345
         TNO-rapport                                                                                 24/43
           Beweiden  dag
           Beweiden nacht
           Beweiding jongvee
           Landverbetering            >    Greppelfrezen               >     Standaard    vandaag
                                           Slepen                      >     Vrije datum
                                           Frezen                      >
                                                                             Vrije datum
                                           Ploegen                     >     Vrije datum
                                           Rotorkopeggen               >
                                                                             Vrije datum
                                           Kilveren                    >     Vrije datum
                                           Inzaaien                    >
                                                                             Vrije datum
                                           Rollen                      >     Vrije datum
                                           Cultivator                  >
                                                                             Vrije datum
          Sloot schonen               >    Hemos                       >     Standaard    vandaag
                                           Maaikorf trekker            >     Vrije datum
                                           Maaikorf kraan              >
                                                                             Vrije datum
                                           Opruimen                    >     Vrije datum
                                           Baggerspuit                 >     Vrije datum
         Tabel 2    Een deel  van de Graslandkalander informatie ter illustratie.
          Datum       ‘Boer         'Perceel                   Bewerking            Bewerking info
                                                             '
          23 Apr      'huisman      6 lytse stikje             Bemesting            Drijfmest 20 m3
         2019                                              |                      |
          23 Apr        dijkstra    14    Finne  Tsjerk        Oogst                Wiersen
         2019                                              |                      |
          23 Apr      dijkstra      "11   Polle  Tsjerk        Oogst                Oprapen   1 dag
         2019        |
                                                           |
          23 Apr        dijkstra    14    Finne  Tsjerk        Oogst              'Oprapen 1    dag
          2019
          23 Apr      'huisman      8    stik achter de        Beweiden
          2019                         nissehutte              dag
                                                           |
                                    '
                      I
          23 Apr        huisman        12 Hielke bauke         Bemesting            Drijfmest 20 m3
          2019                        finne
                      |                                                           |
         123 Apr        huisman     3 stikje    achter de      Bemesting            Drijfmest 20 m3
          2019                         kuilbulten
                                                           |
          22  Apr     dijkstra      "11   Polle  Tsjerk        Oogst                Maaien
         12019                                             |                      '
          22  Apr       dijkstra    "11   Polle  Tsjerk        Oogst                Schudden
          2019
                                                                                                    0000001922
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>20079345
               TNO-rapport                                                                                      25/43
                 22                             14 Finne                              Maaien
                    Apr         dijkstra                  Tsjerk      Oogst
                 2019
                 22 Apr         dijkstra        14 Finne  Tsjerk      Oogst           Schudden
                 2019
         3.2   Externe bronnen
               In deze sectie worden          tijdens de proef gebruikte    databronnen toegelicht  die buiten
               het  project zijn aangelegd en/of onderhouden.
         3.2.1 Neerslag
               Om informatie        over de neerslag te verkrijgen is gebruik gemaakt       van  data die het
               KNMI     publiekelijk beschikbaar stelt?. Voor het onderzoek zijn            de   dagwaarden
               gebruikt van station 889 in Akkrum.
               Daarnaast is      ernaar gestreefd om neerslag en verdampingswaarden van een ander
               project in dezelfde polder te benutten. Tijdens analyse sessie #1 hebben we hier
               gebruik van kunnen maken, echter was deze bron tegen het einde van de proef niet
               meer    beschikbaar.
         3.2.2 Watertemperatuur
               Om   tijdens de analyse sessies een indruk te krijgen van eventuele correlaties met de
               watertemperatuur is gebruik gemaakt van de live Watertemperatuur kaart van
               Wetterskip Fryslan®. Het station bij Nesserzijl is nabij de inlaat van de polder.
               Daarnaast zijn de inhoudelijke analyses en gemeten temperatuur van de EC/Nitraat
               meetstations bij inlaat en uitlaat gebruikt.
         3.23  Pompgegevens
               De pomp gegevens           van   het gemaal in Poppenhuizen® zijn gebruikt om een indicatie
               te verkrijgen van de       doorstroming van de polder, en om deze tevens te relateren aan
               de  hoogtemetingen.
         3.2.4 Perceel informatie
               Voor het       verkrijgen     van   de perceel informatie (0.a. namen, locatie) t.b.v. de
               Graslandkalander is           er  gebruik gemaakt van de dienst ‘Mijn Percelen’ van de
               Rijksdienst voor Ondernemend Nederland®.
         325   Ondergrond informatie
               Bij de start van het project is gebruik van het Dino Loket          om inzicht te krijgen in de
               grondopbouw van de polder.®
         3.2.6 Boeren Meten Water
               Fixeau heeft       een   platform waarop telemetrische metingen gepresenteerd worden
               vanuit   participatieve meetnetwerken. Het geheel is en werd ontwikkeld in nauwe
               samenwerking met boeren, natuurbeheerders en waterschappen. Gegevens op het
               platform zijn zichtbaar voor publiek en eigenaren van de meetapparatuur, en worden,
               2
                     hitps://www.knmi.nl/nederland-nu/klimatologie/monv/reeksen
               3
                 https://www.wetterskipfryslan.nl/kaarten/watertemperatuur
               4
                     https://gemalen.nl/gemaal detail.asp?gem id=101
               6
                 hitp://www.dinoloket.nl/ondergrondgegevens
                                                                                                               0000001923
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>20079345
         TNO-rapport                                                                             26/43
         als het  openbaar beschikbaar maken niet gewenst is, uitsluitend gedeeld binnen een
         pilot, gebied of een meetcollectief. Voor het project zijn de gegevens afgeschermd
         en een schermafdruk is gegeven in Figuur 16.
         Figuur  16. Schermafdruk   van het Fixeau dashboard waarop de gegevens van het project
                     gepresenteerd worden.
                                                                                                0000001924
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>20079345
             TNO-rapport                                                                                            27143
             Registratie
             In hoofdstuk 2         en  3  zijn de bronnen van data beschreven, respectievelijk de eigen
             meetopstelling         en  (bestaande) digitale verzamelingen. In dit hoofdstuk wordt een
             overzicht gegeven van meetwaardes, zoals deze ook tijdens de analyse (sessies)
             zijn gebruikt.
             Op    basis hiervan zullen in het          volgende en laatste       hoofdstuk   bevindingen   worden
             beschreven         en  aanbevelingen      worden  gedaan.
         4.1 Afzonderlijke         overzichten
             Nitraat
             Figuur 17 laat de variatie in gemeten nitraat concentraties in de tijd zien voor de
             belangrijkste inlaat van de polder (de tweede inlaat van de polder had water uit
             dezelfde bron, maar stond dicht). De metingen laten verhoogde waarden (tot een
             maximum van 15,1 mg I!) van concentratie zien in de winter en deel van het voorjaar
             (mei 2019), gevolgd door een zomerperiode met consistent lage concentraties. Een
             stijging van de concentraties is te zien na september 2019.
                NO3
                ==
                   Sensor Plinlaat
             Figuur   17 Variatie in de   tijd van de NO3 concentratie bij de inlaat, zoals gemeten met de ion-
                             selectieve  sensor.
             Figuur 18 laat eenzelfde grafiek zien met nitraatconcentraties bij de uitlaat van de
             polder. Ook hier zijn de concentraties hoger in de winterperiode (tot 12 mg I"),
             gevolgd door lagere concentraties in de zomer, en een stijging na september. Deze
             grafiek toont ook de sensordrift aanwezig in de periode na mei 2019 en een sprong
             in de metingen in mei.
                                                                                                                   0000001925
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>20079345
         TNO-rapport                                                                                                                              28/43
            NO3
             =   Sensor Pl uitloat
                                                                                                    Zoom oprecuw inalolion
            i
         Figuur
                           J
                                   Pate
                    18 Variatie in de      tijd  van  de NO3 concentratie    bij
                                                                                 WA
                                                                                 de uitlaat, zoals
                                                                                                  Pa
                                                                                                    a”
                                                                                                        gemeten
                                                                                                                        a
                                                                                                                         met de ion-
                           selectieve   sensor.
         In  Figuur 19 zijn beide meetreeksen samen in één grafiek geplot tot aan Oktober
         2019. Na Oktober ontstonden                    er problemen met de metingen bij de inlaat. Ook zijn
         in deze grafiek de N-concentraties weergegeven van de monsters zoals gebruikt bij
         de laboratoriumanalyses.
                                                                                                                                     20
                                                                                                                                         (m )
            (mg/l) o =
             NO,                                                                                                                      10 Ne rslag
                                J                           fed
                   0.00
                         1/feb       3/mrt       2/apr     2/mei      1/jun      1/jul       31/jul       30/aug           29/sep
                                                                —Inlaat
                                           mm   Neerslag                 poort1    ~~ —Uitlaat   poort 1
                                           —uitlaat poort 2      A monsters inlaat     ¢ monsters uitlaat
         Figuur    19   Gecorrigeerde nitraatconcentraties van de ion-selectieve sensoren,                en   die    gemeten     door
                           het Wetterskip. Neerslag is gegeven ter vergelijking.
         Elektricische Conductiviteit               (EC)
         Figuur      18 laat EC         metingen over de hele proefperiode zien voor zowel de in- als
         uitlaat. De EC waarde bij de uitlaat is in het algemeen iets lager dan die bij de inlaat,
         wat duidt op enige verdunning van het inlaatwater in de polder. Er is variatie in de tijd
         maar deze is gerelateerd aan die van het inlaatwater. In oktober 2019 is over een
         korte periode een fout opgetreden in de metingen van de uitlaat. Deze gegevens zijn
         weggelaten in Figuur 21.
                                                                                                                                             0000001926
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>20079345
             TNO-rapport                                                                                                                  29/43
               EC
                 +      gcra(cTo)     gc P4(cTo-10)
                                                                                                    ONT Gprouw Iatoion
                                                                                                    FT| pA  rey
                                                                                               +
                           AA 3                                         naa
                                                                                          _—
                        VA
                                                                          r
                                                      a a, 5
                                                                       i           “  Yop            J
             Figuur 20 EC metingen             in inlaat en  uitlaat over de hele   meetperiode.
                         1.200                                                                                              | on
                         1.000
                         0.800
                                                                                                                            15
                                                                                                                                 (mm)
                (mS/cm)  0.600
                 EC
                         0.400
                                                                                                                                 Nerslag
                                                                                                                            un
                         0.200
                         0.000                                                                                              0
                             04/Feb   06/Mar     05/Apr  05/May    04/Jun   04/lul  03/Aug   02/Sep 02/0ct    01/Nov   01/Dec
                                                             Neerslag  —ECinlaat     —EC uitlaat
             Figuur 21.        EC  metingen van      in- en uitlaat en  neerslag.
         4.2 Geintegreerde overzichten
             De     geintegreerde grafieken van zowel de gehele periode als per maand zijn te vinden
             in de         Appendix. De grafieken bevatten de annotaties zoals die tijdens de tweede
             analyse sessie zijn gemaakt.
         4.3 Vergelijking            van    de   analyses      met continue        metingen
             In Tabel 3          zijn resultaten      van  de   reguliere handmatige bemonstering uitgevoerd door
             het laboratorium              van    het Wetterskip Fryslan terug te vinden. In Figuur 22 en Figuur
             23     zijn respectievelijk staafdiagrammen te vinden van de gemeten nitraat (NO3-N)
             en    ammonium (NH4-N) waarden.
                                                                                                                                         0000001927
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>20079345
                            TNO-rapport                                                                                                     30/43
                            Tabel  3     Analyseresultaten   van  de   reguliere handmatige bemonstering       door  Wetterskip Fryslan
                                         [mg %|
         Datum        NO3-N                  NH4-N
         Datum        Inlaat     Uitlaat      Inlaat     Uitlaat        Inlaat     Uitlaat   Inlaat      Uitlaat   Inlaat      Uitlaat
           13-02-2019        3/4         2,8      0,51           1,7        6,4            8   0,053      0,041           0,13         0,17
           19-03-2019          2           1        0,3          1,1        4,6          5:2   0,027      0,084           0,12         0,28
           15-04-2019        1,3       0,99       0,04       <0,015         3:2          31    0,036        0,04          0,09         0,13
           15-05-2019     0,28          0,14    <0,015         0,06          1,7         1,8   0,018      0,047           0,05         0,14
           13-06-2019                             0,31         0,03         1,8          1,5   0,051       0,075           0,1         0,13
           10-07-2019   <0,025        <0,025      0,06       <0,015         1,5          13     0,077     0,039           0,17         0,12
           07-08-2019   <0,025        <0,025      0,04       <0,015         L4           1,4   0,094      0,047            0,2         0,14
           03-09-2019   <0,025        <0,025      0,04       <0,015         1.2          11    0,032      0,051           0,12         0,09
           01-10-2019        1,3       0,93       0,22         0,52            3           3   0,034      0,039           0,13         0,11
           28-10-2019      0,34         0,33      0,14           1,8        2,3          4,7   0,054        0,12          0,13         0,28
           27-11-2019      0,53         0,25      0,62           3.3        3,3          6,6   0,082        0,11          0,17         0,29
                            4
                                                                       NO3-N
                         3,5
                            3
                         2,5
                                 |
                            2
                         1,5
                            1
                         0,5
                            0
                                   1       2
                                                 I3
                                                         [im
                                                           4
                                                                   ..——
                                                                  BH
                                                                     5
                                                                     Inlaat  ®
                                                                              6
                                                                                Uitlaat
                                                                                       7      8        9
                                                                                                              [|
                                                                                                               10
                                                                                                                        Ir
                                                                                                                         11
                            Figuur  22 Staafdiagram  van  de NO3-N waarden per maand          bij de inlaat en  uitlaat
                                                                                                                                           0000001928
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>20079345
         TNO-rapport                                                                            31/43
                                                  NH4-N
             Ja
            NF     i      2      3      4       5      6         7      8        9g     10  11
                                             HM inlaat MWuitlaat
         Figuur 23 Staafdiagram van de NH4-N waarden per maand     bij de inlaat en uitlaat
                                                                                               0000001929
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>20079345
              TNO-rapport                                                                                       32/43
              Conclusies &             aanbevelingen
              Op basis van de beschrijving van de fysieke meetopstelling (hoofdstuk 2), andere
              digitale bronnen (hoofdstuk 3) en wat er is geregistreerd (hoofdstuk 4) worden er in
              dit hoofdstuk conclusies getrokken met betrekking tot de registraties van
              waterkwaliteit en agrarisch handelen. Daama worden conclusies getrokken met
              betrekking tot mogelijk te volgen (registratie)scenario’s in een vervolg. Tenslotte
              wordt afgesloten met aanbevelingen voor dat vervolg.
         5.1  Registratie    waterkwaliteit
              In deze sectie worden     er conclusies  getrokken     met  betrekking  tot de  registratie van
              elektrische conductiviteit, nitraat en ammonium.
              Elektrische conductiviteit   (EC)
              Het meten     van  EC vereist relatief minder werk in       vergelijking met het meten van
              nitraat, vanwege de hogere robuustheid van EC meetsystemen. De EC sensoren
              moeten ook regelmatig geijkt worden, wat in het veld met ijkvloeistof gedaan kan
              worden. Of op basis van de veld EC metingen die het Wetterskip Fryslan kan doen.
              Het inlaatwater lijkt een grote rol te spelen in de EC bij de uitlaat, wat erop wijst dat
              de  opperviaktewaterkwaliteit van de Oldeboorn polder voor wat betreft de dominante
              macro-ionen     bepaald wordt door die van het inlaatwater.
              Naast het geautomatiseerd meten van EC blijft handmatige registratie belangrijk voor
              de verificatie van deze geautomatiseerde metingen.
              Nitraat
              De waargenomen concentraties bij de inlaat en uitlaat waren redelijk vergelijkbaar,
              met hogere concentraties waargenomen in de winterperiode op beide meetpunten.
              Dit geeft aan dat de landbouwactiviteiten in de polder in de zomer niet lijken te leiden
              tot sterk  verhoogde nitraatconcentraties in deze periode. De resultaten tonen dat
              metingen van NOs concentraties met ion-selectieve sensoren mogelijk zijn, maar dat
              er      wel      regelmatig      monsters        genomen          moeten     worden        voor
              laboratoriumanalyse/ijken, zodat      voor   drift van  de meetwaarden      gecorrigeerd kan
              worden. De combinatie van continue metingen en laboratoriumanalyses geeft wel
              meer inzicht in de variatie in NOs concentraties in de tijd dan laboratoriumanalyses
              alleen. De   sensoren geven af en toe waarden die buiten het bereik vallen, waarvoor
              dan correctie behoeft. De benodigde ijkingen en de handmatige verwerking en
              correctie   van  gegevens is   tijdrovend. Hoewel     een  UV-VIS    sensor  in aanschaf een
              hogere prijs    heeft, heeft deze als voordeel dat de          verwerking   en   correctie  van
              gegevens waarschijnlijk     veel minder   tijd kost dan  bij ion-selectieve  sensoren.    In die
              zin worden momenteel de         hogere aanschafkosten derhalve         op de  langere termijn
              gecompenseerd door tijdwinst.
         5.13 Ammonium
              Uit de observaties van de    handmatige bemonstering weergegeven in sectie 4.3 blijkt
              dat naast nitraat ook ammonium        een cruciale parameter is om ook continu te gaan
              registreren.
                                                                                                               0000001930
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>20079345
               TNO-rapport                                                                              33/43
         5.2   Registratie agrarisch handelen
               Tijdens het project is het gelukt om in korte tijd een minimale versie van een digitale
               grasland kalender neer te zetten. Deze is tijdens het gehele mestseizoen
               operationeel geweest, maar door een technische fout is een deel van de gegevens
               verloren gegaan aan het einde van de proef. In een eventueel vervolgproject zal nog
               meer aandacht aan het veiligstellen van informatie moeten worden besteed.
               Tevens is gebleken dat een deel van de participerende agrariérs onvoldoende heeft
               bijgedragen aan het structureel bijhouden van de inhoud van de kalender. Hierdoor
               gaf de grasland kalender een incompleet beeld tijdens de analyse sessies. Een deel
               van de informatie is door de agrariérs achteraf nog ingevoerd, maar dit werkt foutieve
               registratie in de hand. Een les die we hier uittrekken is dat er bij een vervolgproject
               meer aandacht moet zijn voor de hoeveelheid tijd die voor de agrariér nodig is om
               zijn informatie in te vullen. Worden er bijvoorbeeld niet te veel details gevraagd bij
               het registreren van een activiteit. Daarnaast moet er gekeken worden hoe we de
               betrokkenheid van de participanten kunnen verhogen zodat er meer motivate
               ontstaat om de gegevens goed bij te houden.
         5.3   Vervolgscenario’s
               Deze sectie zet verschillende   onderzoeksrichtingen voor een mogelijk vervolg uiteen
               aan  de hand    van scenario’s die onafhankelijk van elkaar uitgevoerd zouden kunnen
               worden. Als er meerdere scenario’s opgenomen worden in een vervolg kunnen deze
               in veel gevallen wel slim gebruik maken van dezelfde onderdelen in de
               meetopstelling. Tevens is het mogelijk om (analyse- & onderhouds-) activiteiten te
               definiéren die bijdragen aan meerdere scenario’s.
         5.3.1 Belangrijikste keuzes en variaties
               Om tot de invulling van de concrete scenario’s te komen zijn er op onderstaande drie
               vlakken onderscheidende keuzes te maken. Het beoogde projectdoel en de
               projectomvang bepalen uiteindelijk de te maken keuzes.
               Keuze   van   de kwalitatieve parameters
               De meest onderscheidende keuze           van een mogelijk onderzoeksrichting in het
               vervolg is de keuze van de nutriénten-kringloop. Binnen het huidige project is
               gekozen om te focussen op nitraat. Dit als onderdeel van de gehele stikstofkringloop.
               Bij de start van het project en de analyse sessies is meermalen gesproken om deze
               focus uit te breiden naar fosfaat omdat deze ook een belangrijk onderdeel vormt in
               de kaderrichtlijn water. Kalium wordt bijvoorbeeld op dit moment niet als relevant
               gezien omdat dit macronutrient typisch in voldoende hoeveelheid aanwezig is.
               Anderzijds is er de mogelijkheid om het vervolgonderzoek meer in te richten op het
               registreren van (generieke) kwaliteitsindicatoren (zoals EC, zuurstofniveau). Omdat
               deze sensoren veelal goedkoper zijn dan macronutriénten-sensoren kan er op meer
               locaties bemeten worden. Hierdoor is het mogelijk om op hoog detailniveau de acties
               van de boer te correleren aan deze bemeten indicatoren. Weliswaar is bij deze
               richting geen directe link te maken met kaderrichtlijn water.
               Keuze tussen in-situ     en lab-analyse
               Binnen het     huidige project zijn in-situ metingen gedaan van Nitraat en EC, en
               aanvullend zijn de parameters nitraat, ammonium, N-totaal, fosfaat en P-totaal via
                                                                                                       0000001931
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>20079345
             TNO-rapport                                                                                  34/43
             periodieke lab-analyse bepaald. Deze uitslagen bieden de mogelijkheid om de
             continue meetreeksen te verifieren,        en zijn daardoor in dit stadium onmisbaar.
             Bovendien geeft dit in hetzelfde meetgebied ook inzicht in meer parameters die op
             een grofmazige manier gerelateerd kunnen worden aan agrarisch handelen. In het
             laatste geval is het wenselijk dat de bemonsteringsfrequentie omhooggaat van de
             huidige maandelijkse ronde naar wekelijks of zelfs vaker.
             Keuze tussen      perceel niveau of de polder als geheel
             Een ander    belangrijk onderscheid in het onderzoekdoel is naar welk mechanisme er
             gekeken wordt. Is het doel om verklarend te kijken naar het proces dat zich afspeelt
             tussen handelen van de agrariér, de werking van het bodemmechanisme, en de
             geobserveerde waterkwaliteit in het oppervliaktewater. Of is de focus op het leggen
             van correlaties zonder begrip en verklaringen te verkrigen van de exacte
             mechanismes die een rol spelen. In het eerste geval is het belangrijk dat er (ook)
             gedetailleerd op perceelniveau gekeken wordt. Omgekeerd, in het tweede geval
             wordt de polder zelf van buiten als een totaal-systeem beschouwd en zijn de
             mechanismes op perceelniveau niet te correleren.
             Keuze in    gedetailleerdheid van handelingen registratie
             Afhankelijk van het gestelde doel en bijbehorende hypothese in het
             vervolgonderzoek moet de registratie van het agrarisch handelen grofmazig of juist
             fiinmazig bijgehouden worden. Deze afweging moet in lijn zijn met hoe de kwalitatieve
             metingen uitgevoerd worden. Vanuit onderzoeksperspectief is er altijd behoefte aan
             een hoog detailniveau, echter heeft dit een negatief effect op de welwillendheid van
             de agrariérs om de handeling bij te houden.
             Vanuit   onderzoeksperspectief kunnen de meeste acties het beste automatisch
             worden   geregistreerd of uit bestaande databronnen afgeleid worden (bijvoorbeeld uit
             databronnen van machines op de boerderij of satellietbeelden). Afhankelijk van de
             mogelijkheden om dit automatisch te doen zal er mogelijk een korte termijn keuze
             gemaakt moeten worden om de grasland kalander in minder gedetailleerde vorm bij
             te houden. Hierbij kan gedacht worden aan:
                       Minder   nauwkeurig met registratietijdstip om gaan, bijvoorbeeld eens per
                      week    proactief de agrariér benaderen om zijn activiteiten in de week door te
                       nemen.
                       Minder soorten verschillende      registraties. Bijvoorbeeld de agrariér alleen
                      vragen    om  bemesting   en activiteiten  aan waterwegen te registreren.
                 oe    Geen kwantitatieve informatie vragen.
         532 Scenario A:    Bepalen verblifftiid opperviaktewater
             Tijdens de analyse sessies is gebleken dat er geen goed inzicht is in het
             doorstroomgedrag van het opperviaktewater van inlaten naar uitlaat. Enerzijds is dit
             belangrijk om de vracht te bepalen t.b.v. de andere beschreven scenario’s. Echter is
             ook belangrijk om te verblijftijd van het water in de polder    te weten. De invioed die de
             agrariérs binnen de polder hebben op het opperviaktewater is zeer athankelijk van of
             de verblijftijd in de polder enkele dagen of juist weken is.
             Zoals in  Figuur 24   te zien is, zou de verblijftijd ideaal gezien continu bepaalt kunnen
             worden door in-situ het volume te meten middels            een ultrasone methode (a). Een
             mogelijk altemnatief is  om voor een   paar keer een tracer-experiment uit te voeren om
                                                                                                         0000001932
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>20079345
               TNO-rapport                                                                                                 35/43
               stroomsnelheden te          bepalen (b). Verder lijkt het mogelik om een indicatie te
               verkrijgen    door   een  volume      meting die in een bestaand gemaal buiten de polder
               (uitlaatzijde) gedaan      wordt    (c). De betrouwbaarheid van deze laatste optie is sterk
               afhankelijk   van   of en  hoe   andere     waterwegen op het gemaal uitkomen.
                                                                                                  "Observeren
                                                                                                          Uitlaat
                                                                                 *   | Wolume                     ]
                                    HEE         pr           ga
                                                                                                        Gomaal
                                     2x
                                                                        C) Schatting verblijftijd
               Figuur  24 Drie opties  om een   indicatie te verkrijgen van  de verblijfstijd van het opperviaktewater in
                            de  polder
         5.3.3 Scenario B:     anorganische N-kringloop van de polder als geheel
               Dit scenario    ligt sterk in lijn met het huidige doel en de bestaande meetopstelling. De
               aanvulling is de uitbreiding om volume gedetailleerd te gaan meten. Verder kan de
               meetopstelling ook uitgebreid worden met ammonium sensoren bij de bestaande
               nitraat meetpunten. Samenvattend bevat dit scenario onderstaande elementen,
               zoals ook weergegeven in Figuur 25.
               Kwalitatief
                    ¢    Nitraat wordt bemeten         bij  de inlaten  en  uitlaat zoals in 2019.
                    e    Tevens wordt ook ammonium bemeten                  bij inlaten    en  uitlaat.
               Kwantitatief
                    e
                         Bij inlaten en uitlaat wordt volume continu bemeten (middels ultrasoon).
                    e
                         Hoogte sensoren blijven as-is t.b.v. correlatie met volume.
               Handelingen
               Versie   van  de   grasland kalander waarbij de opties zijn:
                    a)   Alleen bemesten, geregistreerd per agrariér (niet                bijhouden per perceel)
                    b)   Meer acties bijhouden, maar niet per perceel
                    ¢)   Meer acties,    en   per   perceel
               Uitkomst:
                    ¢    De variatie in    anorganische stikstof concentratie en hoeveelheid door de tijd
                         heen. N.B.     er  kunnen in het watersysteem omzettingen plaatsvinden van
                         anorganisch naar organisch N en vice versa, waarin geen inzicht verkregen
                         wordt;
                    e
                         Lijst van correlaties tussen handelingen en N-balans
                    o    Naar verwachting is waarschijnlijk complex om directe relaties te leggen
                         tussen mest uitrijden en opladend effect veen (0.b.v. bevindingen 2019)
                                                                                                                          0000001933
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>20079345
               TNO-rapport                                                                                         36/43
                       Agrarische activiteiten®         Gruslandialander        B
                                                wr                                                          3
                                                                    correlaties            3
                                                                                                  Uitlaat
                                                       ‘Live’ stoffenbalans
                                                   |
                                                         "J
                                                       A   monium            Nitraat + Ammonium
                                             Nitraate
                                                     He
               Figuur  25 Grafische weergave van scenario waarbij de n-kringloop       van   de polder als geheel
                            gecorreleerd wordt aan de bijgehouden handelingen.
         5.3.4 Scenario C: Lokale      N-kringloop   rond perceel
               Op basis    van   de resultaten uit dit onderzoek is de       verwachting dat in voorgaande
               scenario    er  lastig directe correlaties gelegd kunnen worden door het ‘opladende
               effect’ van de polder’ kijkt dit scenario op gedetailleerder niveau binnen één tactisch
               gekozen perceel. Dit scenario is weergegeven in Figuur 26.
               Kwalitatief:
                    ¢    Nitraat  en  ammonium worden bemeten enkele            meetpunten     rond een   perceel
                    e    Tevens worden nitraat        (en ammonium)       concentraties in het bodemvocht
                         bemeten op     verschillende dieptes.
               Kwantitatief:
                    ¢
                         Bij de meetpunten wordt volume continu bemeten (middels ultrasonoor)
               Handelingen:
                    o    Acties op het   perceel wordt    in detail bijgehouden.
                    e
                         Mogeliik     met   videocamera       registratie zodat acties op het perceel
                         teruggekeken kunnen worden.
               Uitkomst:
                    e    N-hoeveelheid in     opperviaktewater
                    e
                         Belangrijke hydrologische routes van nitraat en ammonium
                    e
                         Lijst van correlaties tussen handelingen en N-hoeveelheid rond perceel
                                                                                                                  0000001934
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>20079345
               TNO-rapport                                                                                          37/43
                                                _Agrarische activiteiten
                                                                                        Perceel
                                                                                   Walter  + bodem
                                                                                    lt
               Figuur 26 Grafische weergave van scenario waarbij de     N-kringloop op perceel niveau gecorreleerd
                           worden  aan de agrarische activiteiten.
         5.3.5 Scenario D:   P-kringloop van gehele polder
               Gelijk aan Scenario B is het ook mogelijk om de focus (aanvullend)op P-kringloop te
               leggen. De huidige status is dat fosfaat sensoren nog niet commercieel verkrijgbaar
               lijken te zijn. In de praktijk worden nu veelal complexe en kostbare meetkasten
               gebruikt, waarvan het niet reéel lijkt om deze te plaatsen bij de inlaten en uitlaat. Dit
               scenario wordt weergegeven in Figuur 27.
               Een variant    van  dit scenario is dat    er   i.p.v. continu registraties juist lab analyses
               gebruikt   worden     om   op   een  grofmazig niveau correlaties te vinden met de
               bijgehouden activiteiten.
               Samenvattend bevat dit scenario:
               Kwalitatief:
               Fosfaat wordt bemeten      bij de inlaten  en   uitlaat.
               Kwantitatief:
               Bij inlaten  en  uitlaat wordt volume continu bemeten             (middels ultrasoon). Hoogte
               sensoren   blijven as-is t.b.v. correlatie   met volume.
               Handelingen: Versie van de grasland kalander waarbij er athankelijk van continue
               bemonstering of periodieke bemonstering gekozen wordt om:
                    a) Alleen te bemesten, geregistreerd per agrariér (niet bijhouden van perceel)
                    b) Meer acties bij te houden, maar niet per perceel
                    ¢) Meer acties, en per perceel
               Uitkomst:
                    e   Een grove schatting van de P-balans door de tijd heen
                    e
                        Lijst van correlaties tussen handelingen en P-balans
                                                                                                                   0000001935
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>20079345
               TNO-rapport                                                                                    38/43
                       Agrarische activiteiten®        Graslandkalander
                                                                               ©
                                                wr
                                                                   correlaties
                                                   |
                                                      ‘Live’ stolfenbalans
                                                                             Fosfaat
               Figuur 27  Scenario met de focus op de  P-kringloop van de gehele polder
         5.3.6 Scenario E: Lokale       P-kringloop rond perceel
               Dit scenario is    lijkt op scenario C, maar in plaats van N wordt er naar P gekeken.
               Zoals ook voor scenario D geldt, het continu bemeten van fosfaat is waarschijnlijk op
               dit moment geen betaalbare optie. De fosfaatconcentraties verkrijgen uit handmatige
               bemonsteringen is een optie, maar maakt correleren aan agrarisch handelen
               complex.
               Samenvattend bevat dit scenario:
               Kwalitatief:
                    o    Fosfaat worden bemeten enkele meetpunten rond een perceel.
                    e    Tevens worden        fosfor-gehalte/fosfaat bemeten op verschillende        dieptes
                         bemeten in de bodem.
               Kwantitatief:
                    e
                         Bij de meetpunten     wordt volume continu bemeten        (middels ultrasoon).
               Handelingen:
                    e    Acties op het perceel wordt in detail bijgehouden. Mogelijk met videocamera
                         registratie, zodat acties op het perceel terug bekeken kunnen worden.
               Uitkomst:
                    e    P-vracht in    opperviaktewater
                    o
                         Lijst van correlaties tussen handelingen       en P-vracht rond perceel
                                                                                                             0000001936
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>20079345
              TNO-rapport                                                                                        39/43
                                               _Agrarische activiteiten
                                                                                   Perceel
                                                                               Walter  + bodem
                                                                                lt
                                                                         Fost?!
              Figuur 28 Grafische weergave van het scenario waarbij er gekeken wordt naar de lokale P-kringloop
         53.7 Scenario F: Correlatie     handelingen met waterkwaliteitsindicatoren
              Dit scenario belicht niet het direct  registreren van macronutriénten, maar beoogd wel
              concretere stap te maken richting het vergezicht van de Transparante Polder. Door
              gebruik te maken van goedkopere sensoren die een indicator zijn voor de
              waterkwaliteit, kan er tijdens een vervolgproef op grotere schaal metingen verzameld
              worden. En is het daarmee mogelijk om rijkere informatie te geven aan de agrariér
              op perceelniveau. Doordat dit scenario op een gedetailleerd niveau uitgevoerd kan
              worden op meerdere percelen, ligt het leggen van directe correlaties met de
              handelingen van de agrariér voor de hand.
              Tevens is het    bij dit scenario mogelijk om ook moderne data-gedreven analyses te
              gaan    toepassen waarbij algoritmes zelf correlaties gaan leggen of bijzonderheden in
              de data kunnen detecteren.
              Samenvattend bevat dit scenario:
              Kwalitatief:
                   e    Gebruik   van  goedkopere indicatoren (bijvoorbeeld EC) op veel punten
                   *
                        Registreren zuurstofgehalte
                   oe   En meer...
              Kwantitatief:
                   e
                        Hoogte   sensoren
                   e    Flow  sensoren
              Handelingen:
                   e    Gedetailleerd registreren   van  handelingen op perceel niveau
              Uitkomst:
                   »    O.b.v. frendanalyse en (automatisch) gevonden anomalies/outliers afgeleide
                        correlaties
                   eo   Eerste     inzicht  in   bruikbaarheid      van    goedkopere      indicatoren      als
                        sturingsmiddel richting de melkveehouder
                                                                                                                0000001937
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>20079345
              TNO-rapport                                                                                           40/43
                      a hliidii                     |
                                           dlls          Graslandkalander        i
                                                           Trend   analyse
                                                            wh
              Figuur  29 Scenario   waarbij  er met relatief veel low-cost sensoren  gekeken wordt naar de relatie
                           tussen waterkwaliteitsindicatoren   en agrarisch handelen
         54   Aanbevelingen        voor een     vervolg
              Deze sectie geeft een overzicht van de belangrijkste aanbevelingen voor                        een
              vervolgproject, gebaseerd op de ervaringen vanuit de huidige proef. Hoe                        een
              vervolgproject er precies uit gaat zien is afhankelijk van de gekozen scenario’s.
         54.1 Toevoegen van meer parameters
              Op basis van de meetgegevens uit de handmatige bemonstering en het vermoeden
              van bacteriéle interacties die plaats vinden in de bodem is het toevoegen van
              ammonium sensoren bij de bestaande twee kwalitatieve meetpunten aan te bevelen.
              Afhankelijk van de keuze of ook de Fosfaat-kringloop (P) een rol gaat spelen in het
              vervolg, kan ook het in-situ registreren van fosfaat een belangrijke rol gaan spelen.
              Bij de keuze voor scenario F zullen ook meer in-situ waterkwaliteitsindicatoren
              betrokken worden. In beide gevallen zal een markt-scan uitsluitsel moeten bieden of
              en  welke   sensoren     betrokken kunnen worden.
         54.2 Live inzicht in   (doorstroom) volume en de verblijfstijd
              Voor het   opstellen van een stoffenbalans welke vervolgens gecorreleerd kan worden
              aan agrarisch handelen is het belangrijk om op nauwkeurige wijze het doorstroom
              volume van de polder te kunnen bepalen. Voor de hand ligt om dit te doen via een
              ultrasone flow sensor, zoals bijvoorbeeld geleverd kan worden door Ten Kate-Kool’.
              Een   tracer-experiment       kan  een   handig    vooronderzoek    zijn voor  het verkrijgen  van
              inzicht in de   verblijftijd.
         54.3 Live inzicht in meetwaarden op perceel niveau
              Uit de analyse sessies is gebleken dat de interactie tussen allerlei chemische                   en
              biologische processen in de polder uitermate complex zijn, waardoor eenvoudige
              correlatie niet mogelijk is. Inzicht op perceel niveau kan helpen eenvoudiger directe
              relaties te vinden.
              7
                hitps://www.tenkatekool.nl/producten.html
                                                                                                                   0000001938
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>20079345
               TNO-rapport                                                                                41/43
         5.4.4 Live inzicht in waterkwaliteit  en hoeveelheid vocht in bodem
               Het sterke vermoeden is ontstaan dat de uitstroom       van nitraat (en/of ammonium) erg
               afhankelijk  is van de mechanismes die zich      afspelen in de bodem. Inzicht verkrijgen
               door te meten in de bodem maakt de stap naar het vinden van verklaringen tussen
               acties en de geobserveerde trends van de waterkwaliteit kleiner. Bij analyse sessie
               #3 zijn projecten en sensoren gepresenteerd die het mogelijk maken om inzicht te
               krijgen in de reacties die spelen in de bodem en het bodemvocht. De hoeveelheid
               bodemvocht heeft een sterke invioed op welke bacteriéle reacties plaatsen vinden,
               en is daarbij ook een belangrijke parameter om mee te nemen.
         5.4.5 Nauwkeuriger inzicht in agrarische activiteiten op/rond het perceel
               Het hoofddoel van de Transparante Polder is en blijft inzicht krijgen in ocorzaak en
               gevolg relaties van agrarische handelingen en geobserveerde waterkwaliteit; met
               daarbij de blik gericht op het bieden van handelingsperspectief. Om die reden is het
               essentieel om volledigere en een betrouwbaardere registratie te verkrijgen van de
               handelingen die door de agrariérs in de polder zijn gedaan.
               Tevens is    tijdens de huidige proef gebleken dat handmatig laten bijhouden meer
               continue aandacht     nodig heeft om ervoor te zorgen dat de overzichten vollediger
               worden. Echter zou het de beste aanpak zijn om een groot deel van deze registratie
               te automatiseren. Dit kan bijvoorbeeld door andere databronnen op de boerderij te
               gaan benutten. Ook het maken van een applicatie die de activiteiten van de boer
               afleidt op basis van (sensoren in) gebruikte machines/apparaten. Denk aan het
               gebruik van bijvoorbeeld de GPS locatie of de inzet van satellietbeelden.
         5.4.6 Registreren/koppelen activiteiten waterbeheer
               Het betrekken van waterbeheer activiteiten is tevens een belangrijke wens voor het
               vervolg. Een onderdeel hiervan is het meenemen van pompgegevens van gemalen
               buiten de polder. Ook de stand van stuwen en sluisjes binnen de polder zijn
               belangrijke informatie om de geregistreerde metingen te kunnen duiden. Ook
               activiteiten aan de waterwegen zelf, bijvoorbeeld het schoonmaken van de sloot zijn
               van belang om verklaringen te kunnen vinden.
         54.7  Betere/snellere   duiding bij ‘bijzondere’ registraties
               Binnen     het    huidige project is gebleken dat achteraf verklaren van
               bijzondere/afwijkende trends moeilijker wordt naarmate er meer tijd verstrijkt. Voor
               een vervolgproject is het wenselijk dat er snellere menselijke interactie plaatsvindt
               als er een bijzondere trend of meetwaarde zichtbaar is. In dat geval kan er snel
               ingrepen worden als er incorrecte metingen worden gedaan. Tevens kan er dan
               sneller gezocht worden naar mogelijke verklaringen van de bijzondere registratie, wat
               de kans op het vinden van een verklaring groter maakt.
                                                                                                         0000001939
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>20079345
         TNO-rapport                                                                         42/43
         Literatuur
         Causse, J., Thomas, O., Jung, A.-V., Thomas, M.-F, 2017. Direct DOC and nitrate
                 determination in water   using dual pathlength and second derivative UV
                 spectrophotometry.        Water        Research       108,       312-319.
                 https://doi.org/10.1016/j.watres.2016.11.010
         Pons, M.-N., Assaad, A., Oucacha, C., Pontvianne, S., Pollier, B., Wagner, P.,
                 Legout, A., Guérold, F., 2017. Nitrates monitoring by UV-vis spectral
                 analysis. Ecohydrology & Hydrobiology, Measuring, modeling and managing
                 of the natural processes related to water flows —
                                                                   the social values of the
                 linked          ecosystem            services         17,          46-52.
                 https://doi.org/10.1016/j.ecohyd.2016.12.001
                                                                                            0000001940
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>20079345
         TNO-rapport                                                                          43/43
         Appendix A         —
                               Geintegreerde grafieken
         De  volgende pagina’s bevaiten alle geintegreerde overzichten zoals besproken bij
         analyse sessie #2. De eerste 17 grafieken tonen de registraties over gehele periode
         geaggregeerd op dag niveau. De rest van de grafieken zijn de overzichten per
         maand, waarbij steeds 10 dagen voorafgaand aan de maand als 10 dagen na afloop
         van de maand zijn mee genomen.
                                                                                             0000001941
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>20079345
       >
      oO
                                                                                      using cod
         lewiu lewixe                               ouIgy ‘buibs oylijebow buijaodsin  ueA op
            — —
                      o                          o                                        o
                      oS
                      ~             0ST          S
                                                 ri
                                                                                          LN
                      (00:8 U2 00:8 uassn] bep Jad |eejol) sio1awWli||l
                                                                                         0000001942
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>20079345
       IN
      Over
           —
              ©
           ©  ©
           c  E                                                 5
           —                                                     LJ
           SS ©
           EF C
                o             o             o               o
                                                            i
                              :             8
                (00:8 U2 00:8 uassny] bep Jad |ee10]) sio12WiI||I
                                                           0000001943
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>20079345
        -
       a
      3
       >
                                               yr <
                                                   il
           —————
                           =.                                ol
          T  ©
          E  E
          E %
          EF C
               o             o             o               o
               oO            LN            -               LN
               CN            |             re}
               (00:8 US 00:8 uassn)] bep Jad |eejol) sio1owWl||l
                                                          0000001944
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>20079345
       S
      >
                                                             S
                                                              [4
                                     B
                                     >
                                     foe
         — ©
         © ©
         c £
         5
         EE
             o             o             o               o
             oO            LN            -               LN
             tN            pf            rr
             (00:8 U2 00:8 uassny] bep Jad |ee10]) sio12WiI||I
                                                        0000001945
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>20079345
       Ww
       >
      oO
          —
             ©
          ©  ©
          c  E
          —  KR
          SS ©
          EF C
                o             o             o               o
                                                            i
                              2             2
                (00:8 U2 00:8 uassny] bep Jad |ee10]) sio12WiI||I
                                                           0000001946
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>20079345
                               ST
                       ||
              storm
               van
            pro
                                  l
          A      i
               0       Will
              G
              Pe         —
         —  ©
         ©  ©
         c  £
         [=
         ce
              o             o            o               o
              oO            LN           -               LN
              tN            pf           rr
              (00:8 U2 00:8 uassn] bep Jad |eejol) sio1awWli||l
                                                        0000001947
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>20079345
      Mir
                 boez m
      Overzicht: groter                                    |
                                                                     If
                 golfs ag,                4
                 Me r
                        InN                         \
                                                      |
                                                                |
                    min al maxi al                        \
                       — —
                                   o             o            o              o
                                   oS
                                   ~
                                                 0
                                                 —
                                                              S
                                                              —
                                                                             0
                                   (00:8 UD 00:8 uassn] bep Jad |ee103) sio32Wl||l
                                                                            0000001948
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>20079345
         €
                          \%8
      Minmal
                                                 ‘A
      Overzicht:
                                               Em
                              i
                                                J
                 —
                    ©
                 ©  ©
                               |
                 c
                 —
                    E
                 SS ©
                 EF C
                      o             o            o               o
                                                                 i
                                    2            2
                      (00:8 U2 00:8 uassn] bep Jad |eejol) sio1awWli||l
                                                                0000001949
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>20079345
         WJ
      Minim
      Overzicht:
                 min al maxi al
                    — —
                                o             o             o               o
                                oO            LN            oO              LN
                                oN            r—            r—
                                (00:8 US 00:8 uassn)] bep Jad |eejol) sio1owWl||l
                                                                           0000001950
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>20079345
      Overzicht:
                 —
                    ©
                 ©  ©
                 c
                 —
                    E
                    KR
                 SS ©
                 EF C
                       o             o             o              o
                                                                  i
                                     2             2
                       (00:8 UD 00:8 uassnj] bep Jad |eejo3) siooWi||l
                                                                 0000001951
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>20079345
      Mir
      Overzicht:
                 —
                    ©
                 ©  ©
                 c
                 —
                    E
                 SS ©
                 EF C
                      o             o            o               o
                                                                 i
                                    2            2
                      (00:8 U2 00:8 uassn] bep Jad |eejol) sio1awWli||l
                                                                0000001952
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre>20079345
      Mir
                                                    8
      Overzicht:                                     ee
                                      tl
                                                          Bj —
                                                                S.
                                       -—
                                                      =
                 T 0                                   ——
                 c E
                 £5
                 ££
                                                       =
                     S             S             S               S
                     oO            LN            -               LN
                     CN            |             re}
                     (00:8 US 00:8 uassn)] bep Jad |eejol) sio1owWl||l
                                                                0000001953
</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>20079345
       E
      =>                                                =
      i.)
      i             =
                   er.
       pt                                     en
       o
       Q
       >
      Oo
                E
               Oo
                (7)                   iete
                am                                     —-—
                8                          —
                                                      =
                ©)
               bs                                       an
               0      Sl
               o                  “gy
               5
                       Sr ——
               3
               <     una —       _—
          —
             ©
          oT ©
                                                                 <
          c  E
          € X
          Ee £
               o              o              o              o
               oO             LN             oO             LN
               oN             rt             =)
               (00:8 US  00:8 uassn)] bep Jad |eejol) sio1owWl||l
                                                           0000001954
</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 57 ======================================================================

<pre>20079345
      Min
      Overzicht:
                 min al maxi al
                    — —
                                o             o             o               o
                                oS
                                ~
                                              0
                                              —
                                                            S
                                                            —
                                                                            0
                                (00:8 US 00:8 uassn)] bep Jad |eejol) sio1owWl||l
                                                                           0000001955
</pre>

====================================================================== Einde pagina 57 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 58 ======================================================================

<pre>20079345
      Overzicht:
                 min al maxi al
                    — —
                                oO            oO           oO              oO
                                oO            LN           oO              LN
                                CN            ri           ri
                                (00:8 U2 00:8 uassn] bep Jad |eejol) sio1awWli||l
                                                                          0000001956
</pre>

====================================================================== Einde pagina 58 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 59 ======================================================================

<pre>20079345
      |
      Overzicht:
                                             Ey
                 —
                    ©
                 ©  ©
                 c
                 —
                    E
                    KR
                 SS ©
                 EF C
                       o             o             o               o
                                                                   2
                       :             2             :
                       (00:8 US 00:8 uassn)] bep Jad |eejol) sio1owWl||l
                                                                  0000001957
</pre>

====================================================================== Einde pagina 59 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 60 ======================================================================

<pre>20079345
      z
      Lx
       —
                                                             &
       v                                                       ]
                                                              <
      3
                                                            <<
                                                          -—
                                                    ee
                                                            <<
         —
            ©
         © ©
         cE
         € X                                                 -
         Ee £
              o             o            o              o
              oO            LN)          oO             LN)
              CN            ri           —
              (00:8 UD 00:8 uassn] bep Jad |ee103) sio32Wl||l
                                                       0000001958
</pre>

====================================================================== Einde pagina 60 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 61 ======================================================================

<pre>20079345
       (0)
      mM
      oO
      Z
           inla t uitla tl uitla ?2
           NO3 NO3 NO3
              — — —
                 Ln                  =        LN        o        LN          C
                 I~                  Ln       ~N        S
                                                                 I~          Lr
                 —
                                     ml        —        —
                                    (00:8 US 00:8 uassn] bep Jad |eej0]) sai:
                                                                        0000001959
</pre>

====================================================================== Einde pagina 61 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 62 ======================================================================

<pre>20079345
       er
      EC
          inla t uitla t
          EC EC
             — —
                Ln        =        LN        o        LN          C
                I~        Ln       ~N        S
                                                      I~          Lr
                —
                          ml        —        —
                         (00:8 US 00:8 uassn] bep Jad |eej0]) sai:
                                                             0000001960
</pre>

====================================================================== Einde pagina 62 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 63 ======================================================================

<pre>20079345
      ©
      =
                                                          (JO3SIUN>|)
                                                                             (jeiowl)
         ualing us uiq ualing ua3ing SpIaMUDA us uiq [960A uL uliq
         T                       z                                    T                 z
         le jul je ji n 1e jul je lin Je |ul le jul je jul le jul 9]19Ms
         21b60yJa3ep\ a1boytlepn 9160yJalepn 3160yJdalepn 91boylaep a3boyiep 2160yJaeM\ aiboy ep 9160491
                                                                                                 MA
                                                          o                                              o         LN          Cc
                    GLT                                   LN
                                                          —                                 GC           S
                                                                                                         i
                                                                                                                   ~~
                                                                                                              Jad |eej0]) sai:
                                                                                                                               Lf
                                                         (00:8              US         00:8 uassn]        bep
                                                                                                                         0000001961
</pre>

====================================================================== Einde pagina 63 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 64 ======================================================================

<pre>20079345
      (TM)
      oO
      pra
                                                           =
                                                        —
                                                             ly
                                                    —_—
                                                  —
                —~ ON
           2 2    © ©
                    ©
                                              pN—
                                               PC
           =
            cs B=                                 -
           LS
           Mm
                  55
                 m m
                                                  ==
           zZ   2   2
                       o        LO        o        LO          Cc
              175      LN
                       ri
                                 (Qa
                                 ri
                                          oO
                                          i
                                                    ~~
                                               Jad |eej0]) sai:
                                                               Lr
                      (00:8 US 00:8 uassn] bep
                                                          0000001962
</pre>

====================================================================== Einde pagina 64 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 65 ======================================================================

<pre>20079345
                                                            Ta
      ®
       he                                    _
      LL]                .
          inla t uitla t
          EC EC
             — —
                Ln          =        LN        o        LN          C
                I~          Ln       ~N        S
                                                        I~          Lr
                —
                            ml        —        —
                           (00:8 US 00:8 uassn] bep Jad |eej0]) sai:
                                                               0000001963
</pre>

====================================================================== Einde pagina 65 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 66 ======================================================================

<pre>20079345
                                                                                                          postr
                                                                                                              4
                                                       (J03SIUN>|)
                                                                                                                        1
                                                                                                                                       }
                                                                                                                                    \
                                                                                                                               |
                                                                                                                               f
                                                                                                                                    ;
                                                                                                                                       ype
                                                                             (jeiowl)
                                                                                                                                  |
                                                                                                                               = _-
         ualing us uiq ualing ua3ing SpIoMuUaA us uiq [960A usLu iq                                                   ~
                                                                                                                                      ot
         T                      Zz                                 T                    z
                                                                                                                          —
                                                                                                                               dl         !
         le jul je i n je jul je pin Je |ul je jul je jul 1e jul 9]19Ms                                                        -—
                                                                                                                                 par  g
                                                                                                                               A    1 ‘
         21b60yJa3ep\ a1boyilep ajboyiem a16o0yJtalepn 21boydalepn 3boyiaepn 2160yJaeM\ ayboilepn 9160491
                                                                                                  MA
                                                                                                                               tt
                                                                                                                               i
                                                                                                                                go
                                                                                                                                      4
                                                       o                                                        o           LN                  Cc
                    GLT                                LN
                                                       —                                    GC                  S
                                                                                                                i
                                                                                                                            ~~
                                                                                                                     Jad |eej0]) sai:
                                                                                                                                                Lf
                                                      (00:8                 US         00:8 uassn]               bep
                                                                                                                                           0000001964
</pre>

====================================================================== Einde pagina 66 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 67 ======================================================================

<pre>20079345
      2
         Inla t uitla tl uitla t2
         NO3 NO3 NO3
            — — —
                        oO              o          Oo        Oo           Oo
                        ~N
                        i
                                        S
                                        i
                                                   0         ©            <
                                  (00:8  US 00:8 uassn] bep Jad |er10])  SI):
                                                                        0000001965
</pre>

====================================================================== Einde pagina 67 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 68 ======================================================================

<pre>20079345
      O
      B
                           ———
         inla t uitla t  |
                                   J
         EC EC
            — —
                        o       oO          o          o            o
                        oN       oO         00         (eo)         <<
                        i        —
                           (00:8  US 00:8 uassny] bep Jad |ee10])  S93:
                                                                  0000001966
</pre>

====================================================================== Einde pagina 68 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 69 ======================================================================

<pre>20079345
                  BAR‘
                  te
                  La
                                                  (JO03SIUN}|)                                               -
                                                                        (jeiswl)
                                                                                                                |
                                                                                                             s—
         ua3ing us uiqg ualing ua3ing SpIMUDA us uIq [960A us uiq
         T                   7                                 T                  z
                                                                                                            si
         le jul je pin je jui je ni Je |ul je jul je jul je jul 9]19MS
         a1boyiepn a1boydiep a1boyiep a1boytilepn a13boyltaem a1boytiem 2160yJda1 ajboyulepn 3160yJue/\
                                                                        MA
                                                                                                                -
                           01                                      -0 T                                 -08          -09          Ot
                                                 (00:8                 US        00:8 uassn]                    bep Jad |er10])  SI):
                                                                                                                                0000001967
</pre>

====================================================================== Einde pagina 69 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 70 ======================================================================

<pre>20079345
      oO
      Z
                                                        -—
             —~
         2B 3                                             =
          ©  © ©
         LS  5 5
                                                            -
         OOO     [——               2        EE   —
         zz  2 2
          LO        o        LA       o         LO)         Cc
          NN        LN       N        oO        N~          LC
          r—        —        i        —
                   (00:8 US 00:8 uassn] bep Jad |eej0]) sai:
                                                       0000001968
</pre>

====================================================================== Einde pagina 70 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 71 ======================================================================

<pre>20079345
      QO
      LLI
                                                              ey
                                                    |
          inla t uitla t
          EC EC
             — —
                         Oo        LN       o         LN          c
              175-       In
                         —
                                   ~N
                                   —
                                            oS
                                            —
                                                      ~
                                                  Jad |eej0]) sai:
                                                                  Ts
                         (00:8 US 00:8 uassn] bep
                                                             0000001969
</pre>

====================================================================== Einde pagina 71 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 72 ======================================================================

<pre>20079345
                                                          (JO3SIUN>|)
                                                                              (jeiowl)
         ualing us uiq ualing ua3ing SpIaMUDA us uiq [960A uL uliq
                                                                                                                              |
                                                                                                                             |
                                                                                                          J
         T                       z                                    T                  z
                                                                                                          Ml
                                                                                                          A
         le jul je ji n 1e jul je pin Je |ul je jul je jul le jul 9]19Ms
         21b60yJa3ep\ a1boytlepn 2160yJalepn a16o0yJtlepn 91boylaep 3boyiaepn 2160yJaeM\ aiboy em 9160491 ST
                                                                                                  MA
                                                         o                                                   oO        LN          c
               SLT                                       LN
                                                         i                                214!               oO
                                                                                                             ri
                                                                                                                       ~~
                                                                                                                   Jad |eej0]) sai:
                                                                                                                                   LC
                                                         (00:8               US         00:8 uassn]            bep
                                                                                                                              0000001970
</pre>

====================================================================== Einde pagina 72 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 73 ======================================================================

<pre>20079345
         oO
                                         —_——
                                                       ——
                       ——                           T=
                                       ee            er?
                                                            ———————
                                  ———
                                                               —
                                ———
                es
                                                           ———
                                                           —
                     — ee
                                                                —
                                                            —
              ee
                                              ee
                                                        ——       ww.
               of of                 _
                                                          —
            CT ©
            =E    =
                   ©
                                 TT
                                                         ——
                                                               ==
            £55
            m
                                                             —
               mm mm                                    CC ——
            S  2S                                        i.
                    o               o
                    S
                    oN              re
                                    ~~
                                                    3S
                                                    —
                        (00:8 US 00:8 uassny Hep Jad |eejol) stoi:
                                                              0000001971
</pre>

====================================================================== Einde pagina 73 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 74 ======================================================================

<pre>20079345
       -
                                    em
      QO
                                                            _—
      LL
             —   smi
                     —
                          —
                                     a
                          =
                              CC
                              —
            hem
             ©
                                  —_
         Ss  (©                             rr
         LE
         C5                                       rrenii
         QO OO                                           =
         ww
                o                o              o
                (@)              LN             SD
                ON               ri             —
                    (00:8 US 00:8 uassny] bep Jad |ee10])  S93:
                                                          0000001972
</pre>

====================================================================== Einde pagina 74 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 75 ======================================================================

<pre>20079345
      =
                                                       (JO3SUN>|)
                                                                             (jeiowl)
         ualing us uiq ualing ua3ing SpPIaMUDA us uiq [960A ua uliq
         T                   z                                    T                    z
                                                                                                           :
         le jul je |yin 1e jul je pni Je |ul je jul je jul le jul 9]19MS
         2160yJaeM\ aiboylep 216o0yJaiepn a16o0yJtjepn 91boylaiep 21boyiaepn 2160UJd1 a1boytiepn 9160yJe/\
                                                                             MA
                                                                                                            V
                                                                                                           IN
                                       -0 ¢                                                      0ST                001
                                                      (00:8                 US        00:8 uassny]            bep Jad |ee10])  S93:
                                                                                                                              0000001973
</pre>

====================================================================== Einde pagina 75 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 76 ======================================================================

<pre>20079345
      oO
      2
          -
           ©
          LS
          OO
             —~
             BB
             ©
          2 ot
             5
             OO
             2  2
                 ©
                fr
                 5
          Mm Mm mM
                                     —
                                    RR
                                      x=  =
                                             es,
                                                               om
          Zz
         o         o          o         o        o             o
         <I        oN         Oo        0        Uo)           <
         —         —          —
                     (00:8 US 00:8 uassn] bep Jad |er10])  SI):
                                                          0000001974
</pre>

====================================================================== Einde pagina 76 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 77 ======================================================================

<pre>20079345
      @),
      LL]
                                                               ¢
                                                               (
                                                             -—
                                                               €
           o  x
           C  ©
           5  5
           C5
           QO OO
           Ll LL
          o      o         o         o         o             o
          ri     |         ri
                  (00:8 US 00:8 uassny] bep Jad |ee10])  S93:
                                                        0000001975
</pre>

====================================================================== Einde pagina 77 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 78 ======================================================================

<pre>20079345
      =
                    pnt
                    EA                                                 smeant
                                                                                               a                y
                                                      (JO3SUN>|)
                                                                 TAY  Jl
                                                                               (jeiowl)                     \
                                                                                                                  EAR  Hl
          ualing ua uiqg ualing ua3ing SpPIaMUDA us uiq [960A ua uliq
          1                  z                                   T
          1e jui je pyin 1e jul je pni Je |ul je jul je jul le jul 21 9Ms mse
                                                                                          z
                                                                                                               MAN M A
          a160yiepn a16oylae 216oytaiepn a16o0yJtjepn 91boylaiep 91boyiaepn 2160UJd1 a1boytiepn 2160yJ218
                                                                               MA
                                                                                                               prisi n
                                                                                                          oO           o            Oo
         OL                                   01                                        -0 T              (00)         ©           <<
                                                     (00:8                    US        00:8 uassny]           bep Jad |ee10])  S93:
                                                                                                                               0000001976
</pre>

====================================================================== Einde pagina 78 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 79 ======================================================================

<pre>20079345
      m                                       —
      Oo
                                               ——
      "a
                                                         TEEe—
                                                           —
                                                          ——
                                                            —
             —  ON
          2
             © ©
          pO
          —
             = =
                I
          £55
          Mm mM mM
                                                               —
          OO OO
          2  2  2
         o         oO         o         o         o             o
         <         oN         oO
                              "a
                                        co        le]           <
         ri        ri
                     (00:8 US 00:8 uassny] bep Jad |ee10])  S93:
                                                           0000001977
</pre>

====================================================================== Einde pagina 79 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 80 ======================================================================

<pre>20079345
       QQ
      oO
      LL]
                           i.
                            ==  ;
                             =  1
                               Be
                                    Eg
                                        -.
                                        =
                                          ji
           wr                              =
           ©  ©
           0  =
           cs
           QO OO
           Ll LL
          o      o         o           o        o             o
          ri     |         ri
                  (00:8 US 00:8 uassny]  bep Jad |ee10])  S93:
                                                         0000001978
</pre>

====================================================================== Einde pagina 80 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 81 ======================================================================

<pre>20079345
      eM                                                           Ay
                                                                   SLT
                                                                   R
                                                        (JO3SUN>|)
                                                                             (jeiowl)
          ualing us uiq ualing ua3ing SpPIaMUDA us uiqg [960A ua uliq
          T                    z                                   T                    z
          le jul je [3in 1e jul je pni Je |ul je jul je jul le jul 9]19MS
          2160yJaeM\ a1boyilep 216oytaiepn a16o0yJtjepn 91boylaiep a3b6oyiae 2160UJd1 a1boytiepn 9160yJ3e/\
                                                                             MA
                                                                                                            oO          o             Oo
         OL                                    01                                     -0 T                  (00)        ©            <<
                                                       (00:8                US        00:8 uassny]               bep Jad |ee10])  S93:
                                                                                                                                 0000001979
</pre>

====================================================================== Einde pagina 81 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 82 ======================================================================

<pre>20079345
       (0)
      mM
      oO
      pd
           inla t uitla tl uitla ?2
           NO3 NO3 NO3
              — — —
                         o            LO      ©       LO      S        LO
                        Oo            I~      LO      oN      Oo       ~
                        ~N            ~       i       i       —
                                    (00:8 US 00:8 uassn] bep Jad |eej0]) sai:
                                                                        0000001980
</pre>

====================================================================== Einde pagina 82 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 83 ======================================================================

<pre>20079345
       en                                   NA
      EC                                    JW
                                               wa
          inla t uitla t
          EC EC
             — —
                       o    LO      ©       LO         o        LO
                       oO   ~~      LN      oN         oO       ~~
                      ~N    —~      i       i          —
                          (00:8 US 00:8 uassn]    bep Jad |eej0]) sai:
                                                                  0000001981
</pre>

====================================================================== Einde pagina 83 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 84 ======================================================================

<pre>20079345
      218
      \\
                                a
                                                          (JO03SIUN>|)
                                                                                                            hl
                                                                                                            I
                                                                                                                 TT
                                                                                                            ul
                                                                              (jeiowl)
          ualing us uiq ualing ua3ing SpIaMUDA us uiq [960A uL uliq
          T                       z                                    T
          le jul je ji n 1e jul je pin Je |ul je jul je jul le jul 9]1 MSs
                                                                                           z
                                                                                                            hil]
                                                                                                            I,
                                                                                                            1
                                                                                                            i
                                                                                                                 TT
                                                                                                                 -
                                                                                                                   or
          21b60yJa3ep\ a1boytlepn @160yJaepn a16o0yJtlepn 91boylaep 3boyiaepn 2160yJdae/M\ a1boyiep 2160491
                                                                                                    MA      [\
                                                                LN                                            LN           Oo       LN
                             -0 ¢                              ~~
                                                                ri                          -0GT              oN
                                                                                                              —i
                                                                                                                           Oo
                                                                                                                           ri
                                                                                                                                    NN
                                                                                                                          Jad |eej0]) sai:
                                                         (00:8               US           00:8 uassn]                 bep
                                                                                                                                      0000001982
</pre>

====================================================================== Einde pagina 84 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 85 ======================================================================

<pre>20079345
       @
      mM
      oO
      =
         inla t uitla tl uitla ?2
         NO3 NO3 NO3
            — — —
                       o            LO      ©       LO      S        LO
                      Oo            I~      LO      oN      Oo       ~
                      ~N            ~       i       i       —
                                  (00:8 US 00:8 uassn] bep Jad |eej0]) sai:
                                                                      0000001983
</pre>

====================================================================== Einde pagina 85 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 86 ======================================================================

<pre>20079345
       Q                               re
      O
      LL]
          inla t uitla t
          EC EC
             — —
                       o    LO      ©       LO      o        LO
                       oO   ~~      LN      oN      oO       ~~
                      ~N    —~      i       i       —
                          (00:8 US 00:8 uassn] bep Jad |eej0]) sai:
                                                               0000001984
</pre>

====================================================================== Einde pagina 86 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 87 ======================================================================

<pre>20079345
      ©
      =
                                                          (JO3SIUN>|)
         ualing us uiq ualing ua3ing SpIaMUDA us uiq |9DOA uL uliq
         T                       z                                    T
         le jul je ji n 1e jul je pin Je |ul je jul je jul le jul 9]19Ms
                                                                              (jeaswl)
                                                                                         z
                                                                                                            TATE
                                                                                                            no
                                                                                                            TR LATRA
                                                                                                            To
                                                                                                                      ~—
                                                                                                            ba
         21b60yJa3ep\ a1boytlepn 2160yJalepn a16o0yJtlepn 91boylaep 3boyiaepn 9160yJaeMN ai1boyaiem 2160491
                                                                                                    M\      bl
                                                               LN                                                LN       Oo       LN
                            -0 ¢                               NN
                                                               r—                          -0GT                  oN
                                                                                                                 —i
                                                                                                                          Oo
                                                                                                                          ri
                                                                                                                                   NN
                                                                                                                         Jad |eej0]) sai:
                                                         (00:8               US         00:8 uassn]                  bep
                                                                                                                                     0000001985
</pre>

====================================================================== Einde pagina 87 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 88 ======================================================================

<pre>20079345
       en
      NO3
                              —mem
                                              —        engi
                                                     EE
             —  (N\
          =
             TO
          ==
          m  Mm mM
          Oo O O
          ZL 2   2
           3           5            5            3
           —           oO           oO           oO
                    (00:8 US 00:8 uassn] bep Jad |ee10l)  S93:
                                                         0000001986
</pre>

====================================================================== Einde pagina 88 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 89 ======================================================================

<pre>20079345
       C
       ()
      z
      LLl
                                 =
            TR —
                                         eT
                                            eee
          =
           ©
              ©
              ©
          25
           C5
          QO  OO                                 —_
          LL Lu                           Ean             —
           5        5            5            .
           a“       oO           oO           oO
                 (00:8 US 00:8 uassny bep Jad |ee1ol)  Sai:
                                                      0000001987
</pre>

====================================================================== Einde pagina 89 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 90 ======================================================================

<pre>20079345
      218
      \\
                                                  (JO1S3UNd|)
                                                                        (jeiawl)
          ualing ua uiqg ualing ualing 9pIlamMuUdDA us uiq [960A us uiq
          T                  z                                T                     z
                                                                                                           ATEN
          je |ul je pain je |ui je pin Je |ul je jul Je jul je jul 91 9MS
          a3boytrem ajboylep aypbotalem aybotlepn 93boylarem 23boytalep 21bouylaiem ajboyulep 91bo0yJualem
              300                                             ©                                             ©           <
              I!                                              o                                             ©           oS
                                                 (00:8                 US          00:8 uassn]                  bep Jad |ee10l)  S93:
                                                                                                                                0000001988
</pre>

====================================================================== Einde pagina 90 =================================================================

<br><br>