<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>20075403
         Beheerplan Liefstinghsbroek
         Analyse door de heer [EXER ingebracht             door trekkerclub, samenvatting     en  reactie door
            o   Ditis  een  samenvatting      van de analyse die de heer             maakt
                     o   Ditis   een  eerste reactie  van mijn kant
         WAT IS ER INMIDDELS IN 35 JAAR BEREIKT
            ¢   Door allerlei  maatregelen is de ammoniakemissie vanuit de landbouw de laatste 30 jaar al met
                ca. 60%   afgenomen.
                     o   Klopt dat de emissie is gedaald, volgens het rapport "Normeren en beprijzen"” met ca.
                         65% sinds 1990. Helaas is de daling sinds 2000 sterk afgenomen. Moet ook niet
                         worden vergeten dat het landelijke gemiddelden zijn, waarbij inspanningen in vooral
                         Noord Brabant zijn meegenomen.
            ¢   Dit heeft veel inspanning en investering gevraagd van landbouwbedrijven. In andere delen
                van Europa wordt minder gedaan aan emissiebeperking, wat een oneerlijke
                concurrentiepositie geeft.
                     o   Dat andere landen minder doen ontslaat ons niet van onze plicht om goed voor onze
                         leefomgeving te zorgen. Maar het is zeker niet de bedoeling dat agrarische
                         ondernemers alleen opdraaien voor de stikstofaanpak, het gaat om een
                         systeemverandering waar we allemaal aan zullen moeten bijdragen.
         BEDREIGINGEN VANUIT HET VERLEDEN
            ¢
                Verdroging   door   ontwatering  en verlaagd grondwaterpeil in omringende land sinds de jaren
                50. Hierdoor onvoldoende       aanvoer van  basisch grondwater.
                     o   Klopt, zie ook het eerste ecohydrologisch onderzoek door Van Delft (2017)
            ¢
                Verzuring door zwavelemissie tot 2000, sindsdien zwavelemissie sterk afgenomen
                     o   Wordt niet specifiek iets over zwavel gezegd in het beheerplan of de gebiedsanalyse,
                         is hier naar gekeken? => ERE vragen Verzuring door 'zure regen’ heeft zeker effect
                         gehad, maar is verder niet behandeld in beheerplan.
            eo
                Verzuring door NOx en NH3
                     o   Blijkt uit toename indicatorsoorten en strooisellaag
            +   In landbouw wordt verzuring tegengegaan door bekalking. In hoeverre is naar de pH van
                Liefstinghsbroek gekeken en hoe wordt dit aangepakt met bijv. bekalking?
                     o   Bekalking is niet als maatregel opgenomen in het beheerplan. Het wordt wel geopperd
                         als mogelijke maatregelen voor het blauwgrasland waar nog nader onderzoek naar
                         moet worden gedaan.
                                                                         Bekalken is niet altijd zonder risico. Dit
                         speelt vooral in organische bodems waar extra voedingsstoffen vrijlkomen door
                         mineralisatie. Kind met het badwater weggooien. Toevoegen van bufferstoffen en
                         mineralen vaak als laatste redmiddel in zeer sterk aangepaste gebieden zoals de
                         veluwe.
         GEREALISEERDE PLANNEN VAN AANPAK OM VERDROGING EN VERZURING TEGEN TE GAAN
            e   Door de inrichting van de ecologische hoofdstructuur is de hydrologie verbetert, wat een
                positieve invloed zal hebben op de verdroging en aanvoer van basisch grondwater.
                     o   Klopt, al blijkt het systeem nog niet helemaal optimaal te functioneren. Het gebied is in
                         het voorjaar te land nat, terwijl het grondwater in de zomer te ver uitzakt. Ook de
                         aanvoer van basisch grondwater is nog niet als gehoopt. Daarom nader onderzoek.
            +   Met de ecologische hoofdstructuur is er ook een bufferzone rond het gebied aangelegd en
                aan de westkant en bossingel om stikstof weg te vangen.
                     o   Vraag is of de bufferzone groot genoeg is, volgens AERIUS is er in ieder geval nog te
                         veel stikstofdepositie, ook vanuit omliggende bedrijven. Bossingel zal nog even duren
                         voordat deze groot en dicht genoeg is om veel stikstof in te vangen.
            +   Sinds jaren 90 zijn er al meerdere veebedrijven in de omgeving gestopt dan wel
                overgeschakeld op emissiearme stallen.
                     o   Zou mooi zijn om in beeld te brengen hoeveel afname van depositie dit al heeft
                         veroorzaakt, maar dan hebben we meer historisch gegevens nodig van RIVM
         INSTANDSHOUDINGS-DOELSTELLINGEN
                                                                                                                    0000001343
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>20075403
            ¢  Vanaf 1950 heeft de natuur te leiden           van verdroging, verzuring en vermesting, wat een
               verschuiving in soorten tot gevolg heeft.
                     o    Klopt, dat wordt ook zo in het beheerplan geconcludeerd.
            ¢  Door het ophogen van het grondwater kan de mineralisatie in de bodem toenemen, waardoor
               meer stikstof vrijkomt. Dit kan dus leiden tot meer vermesting. Hoe wordt hiermee opgegaan?
                     o
                         Nog nader uitzoeken Verhogen van de grondwaterstanden leidt in de regel juist tot
                          minder mineralisatie.
            +  Uit onderzoek     van  Van Delft    blijkt dat op grond van de beschikbaarheid van stikstof     uit de
               bodem, stikstofdepositie      een    relatief kleine bijdrage heeft en geen duidelijk negatief effect op
               de habitattypen.
                     o    Dit staat inderdaad zo in het      onderzoeksrapport van Van Delft en het ontwerp
                          beheerplan,    maar  is  aangepast in het definitieve beheerplan 2 EARL
                          Dat stikstof depositie een klein deel is van het totale hoeveelheid stikstof in een
                          systeem is bekend. Het gaat er om dat de beschikbare stikstof           in het systeem
                          toeneemt. Dit is heeft een negatief effect op habitattypen.
            ¢  In 2021 zou weer een grondige analyse moeten plaatsvinden van de bodem op pH,
               stikstoflevering en andere voedingsstoffen.
                     o    In het lopende ecohydrologische onderzoek worden ook bodemmonsters bekeken.
         STIKSTOFDEPOSITIE
            ¢  De gemiddelde deposities aangegeven in het ontwerpbeheerplan verschillen met de landelijke
               cijffers uit het RIVM rapport van 2017
                     o    Klopt, komt doordat het ontwerp beheerplan op een oudere versie van AERIUS was
                          gebaseerd. De cijfers in het definitieve beheerplan komen wel overeen met die van
                          het RIVM rapport.
            +  De cijfers van het RIVM model, die ook in het beheerplan worden gebruikt, zijn gestoeld op
               modelberekeningen en veel aannames. Vanuit o.a. de landbouw worden hier veel
               vraagtekens bij gesteld.
                     o    Vanuit provincie is het de wens om in het Liefstinghsbroek te meten, bijv. met een
                          MAN meetpunt. Ook vanuit de adviescommissie wordt gewerkt aan een voorstel voor
                          lokale metingen.
         RELATIVERING
            e
               Voorjaar 2021 heeft een stagiair van Van Hall ammoniak metingen gedaan bij verschillende
               veebedrijven. Hieruit blijkt dat de concentratie ammoniak in de lucht op 10 meter buiten de
               stal al alheemt naar nul. Aan het eindrapport wordt gewerkt.
                     o    Ben zeer benieuwd naar dit rapport, wanneer komt die beschikbaar?
            +  Vanuit een melkveebedrijf        wordt al zo veel mogelijk gedaan om stikstofverlies tegen te gaan.
               Het is   voor  hen immers ook      een   dure bron   waar ze  effici&nt mee om  willen gaan.
               Omschakeling       en verdere efficiéntie     vraagt echter tijd, bedrijven dwingen om fors te
               investeren in emissiearme systemen helpt hier niet bij.
                     o    Bied ook kansen: hoe kunnen we de bedrijffsvoering verbeteren dat zowel natuur als
                          boer er van profiteert?
         AANDACHTSPUNTEN DIE GEDEELTELIJK OF NOG NIET HIERVOOR IN DEZE ANALYSE ZIJN
         GENOEMD
            ¢  Conclusie dat het      gebied  last heeft   van  stikstofdepositie  is gebaseerd op de resultaten   van
               Aerius    en  de toename    van  stikstof minnende     planten en   mossen,  maar  niet op lokale
               metingen.
                     o    De  veranderingen in vegetatie worden wel lokaal gemonitord en wijzen op de invioed
                          van  stikstof en hydrologie.
            +  Door de aanleg van het NNN zal de invloed van lokale agrarische activiteiten als bemesten,
               grondbewerkingen, afspoeling etc. de komende jaren afnemen.
                     o    Het beheerplan noemt ook specifiek de inviced van de afwateringssloot: "De invioed
                          van de westelijk gelegen hoofdwatergang, ten behoeve van de ontwatering van de
                          landbouw, op het Lieftinghsbroek wordt in het tussenliggende NNN-gebied voldoende
                          opgevangen.     +> met BRE} bespreken          De begrenzing van het NNN is een politiek
                          compromis en niet op basis van 'ecologische grenzen'. Door het vergroten van het
                          NNN en hiermee het creeren van een bufferzone rond het Lieftinghsbroek worden wel
                                                                                                                        0000001344
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>20075403
                  een  aantal directe   bedreigingen verminderd, maar zijn vooral hydrologische
                  knelpunten   nog niet   opgelost.
         In het beheerplan is expliciet opgenomen dat landbouw en kleinschalige bedrijven ongewijzigd
         doorgang kunnen blijven vinden
              o   Klopt, dat was een uitgangspunt van de PAS.
         Bedrijven uit Duitsland en laagvliegende militaire vliegtuigen kunnen ook invioed hebben,
         wordt hier wel naar gekeken?
              o   Over Duitsland hebben wij als provincie helaas niks te zeggen, vanuit het Rijk worden
                  wel gesprekken gevoerd. Militaire viiegtuigen zijn mij niet zo bekend, maar zouden
                  ook vergunningplichtig zijn, waarbij Rijk bevoegd gezag is.
         Eindoordeel van het beheerplan is dat ondanks de overschrijding van de KDW's, de
         instandhoudingsdoelstellingen door de te nemen maatregelen voldoende worden geborgd.
         Verslechtering wordt voorkomen en op termijn kunnen de doelstellingen worden gehaald.
              o   Helaas blijkt uit de monitoring dat de verslechtering nog niet helemaal is gestopt, met
                  name bij het blauwgrasiand.
         Scheikundige                        heeft kritische vraagtekens gezet bij de KDW's, hier zitten
         volgens hem grote onzekerheden in.
              o   De KDW's zijn een Europees vastgelegde methode om de stikstofgevoeligheid te
                  bepalen. In 2012 zijn deze nog geactualiseerd, zie Van Dobben et al., 2012,
                  "Overzicht van kritische depositiewaarden voor stikstof, toegepast op habitattypen en
                  leefgebieden van Natura 2000".
         Er worden vier bedrijven genoemd voor mogelijke maatregelen, maar deze maatregelen
         zouden onvoldoende (kosten )efficiént zijn en daarom zijn generieke landelijke maatregelen
         nodig. Om welke vier bedrijven gaat het hier?
              0
         Volgens   de prognose zal vooral de buitenlandbijdrage        omlaaggaan, de landbouwbijdrage
         verandert  nauwelijks. Dit lijkt niet realistisch gezien de   grote inspanning die vanuit landbouw al
         zijn en worden   geleverd. Daarbij    komt dat  juist de afgelopen 25 jaar het aantal veebedrijven
         aan  de Duitse kant  van   de grens is toegenomen.
              o   De buitenlandbijdrage is gebaseerd op de         landelijke gegevens die Duitsland aanlevert
                  aan  Europa. De daling komt vooral uit de klimaatopgave. Kan best zijn dat lokaal de
                  depositie wel toeneemt door een toename van bedrijven, daar hebben we helaas
                  geen gegevens      van.
                                                                                                               0000001345
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>