<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>20075131
                                                        PROJECTPLAN
                                   Gebiedsgerichte Aanpak Liefstinghsbroek
         Opdrachtgever       : Adviescommissie GGA Stikstof       Liefstinghsbroek
         Datum               : 01-04-2021
         Versie              01
         Status              : concept
         “1      Inleiding
         De natuur    (bomen    en blauwgras) in het Liefstinghsbroek, een Natura2000-gebied in Westerwolde,
         moet vanwege de        landelijke problematiek nader worden onderzocht en versterkt. De Raad van State
         heeft in 2019 een streep gezet door de landelijke programmatische aanpak van stikstof (PAS).
         Hierdoor is ook acuut de vergunningverlening voor onder andere de landbouw gestokt. Veel
         bedrijven zitten sindsdien hierdoor in grote onzekerheid. Om hiervoor oplossingen te vinden is
         samenwerking en inbreng nodig van betrokken partijen in het gebied. Daarvoor is deze
         adviescommissie ingesteld, om samen met betrokkenen te werken aan realistische oplossingen voor
         het gebied.
         In dit  projectplan   wordt  uitgewerkt hoe de adviescommissie tot haar advies wil komen en welke
         stappen zij hiervoor wil     nemen.   Daarbij ligt de focus op de eerste fase van het proces: de
         gebiedsanalyse. Voor de volgende twee fasen, inventarisatie van maatregelen en afweging en advies,
         worden de hoofdlijnen gegeven. De nadere invulling van deze fasen wordt gedurende het project
         verder vormgegeven.
         2       Kader
         Het kader    voor dit project is de  opdracht aan de adviescommissie zoals in december 2020
         vastgesteld.   Daarnaast    zijn de volgende visies en beleidsdocumenten relevant:
              eo   Wet stikstofreductie en natuurverbetering: landelijk doelen van de stikstofaanpak.
              eo   Kamerbrief d.d. 24     ERB  2020 inzake structurele aanpak stikstof: landelijk stikstofbeleid, geeft
                   o.a. de basis voor de gebiedsgerichte aanpak.
              eo
                   Adviesrapport 'Niet alles kan overal' van adviescollege stikstof: analyse van de landelijke
                   problematiek en advies voor de lange termijn aanpak stikstof.
              eo
                   Groningse Aanpak Stikstof (GRAS): de provinciale stikstofaanpak, waarvan de gebiedsgerichte
                   aanpak een van de drie pijlers is.
              e
                   Aanwijzingsbesluit en Natura 2000-beheerplan Liefstinghsbroek 2017-2023: de
                   instandhoudingsdoelen en maatregelen voor het Liefstinghsbroek
                                                                                                                        0000000317
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>20075131
         3       Doel  en  afbakening
                 3.1 Doelstelling
         Het hoofddoel      van het project is om te komen tot een gedegen advies aan GS over welke
         oplossingsrichtingen er mogelijk zijn om de instandhoudingsdoelstellingen voor natuur in het
         Liefstinghsbroek te bevorderen en een toekomstbestendige positie voor de landbouw te realiseren.
         Doel van het advies is om te komen tot een gedragen aanpak voor een integrale en realistische
         vermindering van de negatieve effecten van stikstofdepositie op het Liefstinghsbroek. De provincie is
         verantwoordelijk voor het uitwerken en uitvoeren van deze aanpak, op basis van het advies.
         Uiteindelijk wordt gestreefd om binnen afzienbare termijn een gunstige staat van instandhouding te
         bereiken voor alle stikstofgevoelige habitattypen in het Liefstinghsbroek. Hiermee kan
         vergunningverlening weer verder op gang worden gebracht.
                 3.2 Afbakening
         Het resultaat    van dit project is  een  concreet advies   aan GS  over de mogelijke oplossingsrichtingen  om
         de  instandhoudingsdoelstellingen        voor  natuur in het  Liefstinghsbroek te bevorderen en een
         toekomstbestendige positie voor de landbouw te            realiseren. In het advies komt in ieder geval aan
         bod:
              eo   Welke   maatregelen      op korte termijn (2021-2022)    genomen kunnen worden      om  te komen tot
                   een  eerste natuurherstel in     Liefstinghsbroek;
              eo   Welke stappen op       lange termijn  genomen kunnen worden       voor een  duurzaam herstel  van
                   het  Liefstinghsbroek;
              e    In hoeverre de    oplossingsrichtingen bijdragen aan het behalen van de
                   instandhoudingsdoelstellingen voor natuur;
              eo   Wat de effecten zijn van de oplossingsrichtingen op de landbouw en andere belangen rond
                   het gebied en in hoeverre hier draagvlak voor is;
              eo   Er wordt gekeken naar zowel maatregelen ter vermindering van de stikstofdepositie op het
                   gebied als natuurmaatregelen ter verbetering van de habitattypen;
              e
                   Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen regionale (binnen de directe omgeving
                   Liefstinghsbroek en binnen de provincie Groningen) en generieke (landelijk) maatregelen.
                   Het advies is gericht op de regionale maatregelen.
              eo   Eris aandacht voor koppelkansen met andere opgaven in het gebied.
         Landelijke   en  provincie brede maatregelen vallen buiten de scope van het advies. Deze maatregelen
         kunnen echter wel effect hebben op de          gebiedsaanpak. Een goed voorbeeld is de gerichte
         opkoopregeling waarvan de eerste tranche momenteel is opengesteld. Het is daarom van groot
         belang dat de landelijke, provinciale en regionale processen goed met elkaar afgestemd worden. De
         provincie is verantwoordelijk voor deze afstemming.
         Een ander voorbeeld      van    de samenhang tussen de landelijk/provinciale maatregelen en de
         gebiedsgerichte aanpak        is het Programma natuur. In dit programma nemen provincies
         natuurmaatregelen       om   stikstofgevoelige natuur te herstellen en versterken. Vanwege de grote
         landelijke   druk  om  snel tot   uitvoering te komen is gekozen voor een tweeledige aanpak. De eerste
         drie jaar van het programma is vooral gericht op natuurmaatregelen die snel uit te voeren zijn, met
         name interne herstelmaatregelen binnen bestaande natuurgebieden. De provincie trekt deze
         maatregelen, de adviescommissie wordt betrokken daar waar het maatregelen in en rond
         Liefstinghsbroek betreft. In jaar 4 t/m 10 van het programma worden natuurmaatregelen
         opgenomen die meer voorbereidingstijd vragen. Het advies van de commissie voor Liefstinghsbroek
         zal hier belangrijke input voor zijn.
                                                                                                                        0000000318
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>20075131
         De  uitvoering van de in het advies geformuleerde oplossingen valt buiten de scope van dit project.
         Na  aanbieding van het advies aan GS is het aan de provincie om deze verder tot uitvoering te
         brengen. Het is wel goed denkbaar dat de partijen vertegenwoordigd in de adviescommissie hierbij
         betrokken worden of zelfs nodig zijn.
         4      Resultaat  en planning
                4.1 Producten
         Om tot   een advies te komen   voor  de  gebiedsgerichte aanpak Liefstinghsbroek zullen   een drietal
         stappen worden     doorlopen,  elk met hun eigen tussenresultaat.
         1. Gebiedsanalyse
         Analyse van de ecologische toestand van het Liefstinghsbroek ten opzichte van de
         instandhoudingsdoelstellingen bekeken (Lokaal doelbereik), de bronnen die bijdragen aan de
         stikstofdepositie op het gebied (Stikstofanalyse) en de verschillende belangen en actoren rond het
         gebied (Stakeholderanalyse). Samen geeft dit een eerste beeld van de kansen en knelpunten.
         Tussenproduct: overzicht van mogelijke oplossingsrichtingen en een basisopzet voor het betrekken
         van de stakeholders in de volgende fases.
         2. Inventarisatie van maatregelen
         Op basis  van de  gebiedsanalyse worden mogelijke maatregelen in kaart gebracht. Dit kunnen zowel
         natuurherstelmaatregelen (bijvoorbeeld herstel hydrologie, aanvullende beheermaatregelen, aanleg
         bufferzones etc.) zijn als (regionale) bronmaatregelen (bijvoorbeeld stimuleren natuurinclusieve
         landbouw, technische maatregelen om uitstoot te verminderen, verplaatsen of uitkoop van
         stikstofbronnen etc.). Per maatregel wordt gekeken naar de effectiviteit, kosten, haalbaarheid en
         draagvlak.
         Tussenproduct: een eerste voorstel voor oplossingsrichtingen.
         3. Advies  aanpak Liefstinghsbroek
         De adviescommissie besluit welke      maatregelen uit stap 2 het meest geschikt zijn voor de aanpak van
         het  stikstofprobleem in Liefstinghsbroek. Deze maatregelen worden uitgewerkt tot een concreet
         advies dat wordt aangeboden aan Gedeputeerde Staten.
         Eindproduct: advies aan GS
         Parallel aan de stappen kunnen de eerste      maatregelen al opgepakt worden. Dit gaat om
         veelbelovende   maatregelen    die op  zeer korte termijn uitgevoerd kunnen worden, laaghangend fruit.
         Deze   maatregelen mogen uiteraard geen afbreuk doen aan het eindadvies of andere opgaven in het
         gebied (geen spijt maatregelen). De eerste maatregelen kunnen vanuit zowel de adviescommissie als
         vanuit de provincie geinitieerd worden (bijvoorbeeld in het kader van Programma Natuur). Indien dit
         laatste het geval is wordt uiteraard afgestemd met de adviescommissie.
                4.2 Fasering
         In het schema op de    volgende pagina is weergegeven welke     activiteiten nodig zijn om tot de
         (deel)resultaten  te komen. Hieruit   volgt ook de fasering van het project.
                                                                                                                 0000000319
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>20075131
                           2021                    jan | feb | mrt | apr | mei | jun | jul | aug | sep | okt | nov | dec
         Fase 1  -
                           Opstellen Plan van
         gebiedsanalyse | Aanpak
                           Opstellen
                           stikstofanalyse
                           Opstellen Lokaal
                           Doelbereik
                           Uitvoeren
                           Stakeholderanalyse
                           Synthese
                           gebiedsanalyse
                           Bespreken
                           conclusies
                           gebiedsanalyse    en
                           formuleren
                           mogelijke
                           oplossingsrichtingen
         Fase 2  -
                           Uitzoeken mogelijke
         inventarisatie    maatregelen
         van               Bespreken
         maatregelen       mogelijke
                           maatregelen met
                           betrokkenen
                           Opstellen
                           conceptvoorstel
                           maatregelen
         Fase 3  -
                           Bespreken   voorstel
         afweging  en      en besluiten   over
         advies            richting advies
                           2022
                           Voorstel uitwerken
                           tot concreet advies
                           Vaststellen
                           definitief advies
                           Advies aanbieden
                           aan  GS
             In de Wet stikstofreductie  en natuurverbetering zijn provincies verplicht om binnen twee jaar na
             invoering van de wet een gebiedsplan op te stellen, waarin per stikstofgevoelig natuurgebied wordt
             beschreven welke maatregelen genomen worden om de stikstofdoelen te behalen. Dit betekent dat
             de provincie Groningen uiterlijk 24 maart 2023 een gebiedsplan voor Liefstinghsbroek moet
             opstellen. Met bovenstaande planning is het advies van de commissie tijdig beschikbaar om als input
             te gebruiken voor dit gebiedsplan. Er is ruimte om indien nodig de planning te verlengen tot de
             zomer  2022.
                                                                                                                         0000000320
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>20075131
         5        Organisatie
         Voor de   Gebiedsgerichte aanpak Lieftinghsbroek is de adviescommissie GGA Stikstof Liefstinghsbroek
         ingesteld. Deze commissie bestaat uit bestuurlijke vertegenwoordigers van de betrokken regionale
         partijen onder leiding van een onafhankelijke voorzitter. De adviescommissie komt ongeveer één
         keer in de twee maanden bijeen.
         De  partijen vertegenwoordigd    in de adviescommissie  zijn:
              eo  Gemeente Westerwolde
              e   Gemeente Stadskanaal
              eo
                  Waterschap    Hunze & Aa's
              e   Staatsbosbeheer Noord
              eo
                  Vereniging   Natuurmonumenten     Groningen, Friesland   en  Drenthe
              e   Land-  en Tuinbouworganisatie   Noord
              eo  Trekkerclub Westerwolde
              e   Promotie Westerwolde
         De adviescommissie wordt ondersteund door       een inhoudelijke projectgroep. Ook hierin zijn alle
         partijen vertegenwoordigd.    De  projectgroep begeleidt het proces om te komen tot de verschillende
         (tussen)resultaten, beoordeelt deze en legt deze vervolgens voor aan de adviescommissie ter
         bespreking. De projectgroep komt minstens één keer in de twee maanden bijeen, voorafgaand aan
         de overleggen van de adviescommissie. Partners worden gevraagd benodigde inzet beschikbaar te
         stellen vanuit hun organisatie. Ureninschatting hiervoor is ca. 50 uur per jaar per lid.
         Voor verschillende    projectonderdelen / producten worden inhoudelijke werkgroepen samengesteld.
         Partners worden op onderdelen      gevraagd om hun specifieke kennis in te brengen in werkgroepen.
         Zowel op het vlak van bijvoorbeeld ecologie, hydrologie als (innovatie in) de landbouw. Een
         ureninschatting hiervoor is lastig te maken maar bemensing van werkgroepen en (mede) opstellen
         danwel aansturen en controleren van (tussen)producten is tijdsintensief. Vanuit Prolander wordt een
         ervaren ecoloog betrokken met kennis van het Liefstinghsbroek. In de werkgroepen zal om wille van
         de benodigde specifieke kennis op onderdelen gebruik gemaakt worden van de inzet van externe
         bureaus. Hiervoor is budget beschikbaar vanuit de Provincie.
         De adviescommissie wordt verder ondersteund door       een    secretaris vanuit Prolander. De secretaris
         organiseert de   vergaderingen  van  de adviescommissie  en   verzorgt de stukken. De secretaris is tevens
         voorzitter  van de projectgroep.
         Bij de projectgroep is een adviseur van de provincie aangesloten. De provinciaal adviseur levert de
         benodigde input voor de gebiedsanalyse en verzorgt de afstemming tussen het gebiedsproces en de
         landelijke en provinciale processen van de stikstofaanpak.
         Om de   objectiviteit en onafhankelijkheid van het advies te borgen wordt een ervaren (onafhankelijk)
         adviseur met kennis    van onderzoeksvraagstukken en het landelijk gebied gezocht. Deze adviseur
         wordt gevraagd om een brede wetenschappelijke en toetsende kijk op alle onderwerpen die
         voorliggen in de adviescommissie te brengen.
                                                                                                                    0000000321
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>20075131
         6       Communicatie
         Communicatie     naar buiten loopt altijd via en namens de adviescommissie. De onafhankelijk
         voorzitter is eindverantwoordelijk voor de communicatie en treedt op als woordvoerder. Er wordt
         een externe communicatieadviseur aangetrokken om dit te begeleiden. De communicatieadviseur
         stemt af met de communicatiewerkgroep Westerwolde en de provinciaal communicatieadviseur. In
         bijlage 1 is de opzet van het communicatieplan opgenomen.
         7       Financién en   risico's
                 7.1 Budget
         Voor de   gebiedsgerichte aanpak als geheel zijn de volgende budgetten beschikbaar:
           Groningse Aanpak Stikstof
           Gebiedsgerichte aanpak                2020-      300.000                      Proces   en inhuur  experts*
                                                 2023
           Natuurherstel   en                    2020-      400.000                      Eerste  maatregelen
           stikstofreductie                      2022
                                                                           700.000
           Voornemen GS*
           Natuurherstel   en                    2020-      2.600.000                    Natuurherstelmaatregelen
           stikstofreductie                      2023
           Landbouw    en stikstofreductie     | 2020-      3.000.000                    Bronmaatregelen gericht op
                                                 2023                                    landbouw
                                                                           5.600.000
           Rijksmaatregelen
           Programma Natuur eerste 3             2021-      9.500.000                    Natuurherstelmaatregelen
          jaar (excl. overhead)                  2023                                    korte  termijn
           Programma Natuur vervolg              2024-      22.000.000                   Natuurherstelmaatregelen
           (excl. overhead)?                     2030                                    lange termijn
           Gerichte  opkoop   1° tranche         2021       4.900.000                    Opkoop van
                                                                                         landbouwbedrijven
           Omschakelfonds                        p.m.       p.m.                         Stimuleren van extensivering
                                                                                         en  circulaire landbouw
                                                                           36.400.000
           Totaal                                                          42.700.000
         Deze budgetten zijn    een  beleidsvoornemen,   ze moeten  nog in een voorjaarsnota definitief worden
         vastgesteld.
         De verdeling  van  het  rijksbudget over de provincies voor jaar 4-10 van het programma   wordt nog  herijkt n.a.v.
         de voortgang  van de eerste 3   jaar. Het nu opgenomen bedrag kan dus nog wijzigen.
         Het   budget Gebiedsgerichte aanpak is specifiek bestemd voor de adviescommissie. Uit dit budget
         worden de    proceskosten van de commissie betaald, zoals de vacatieregeling en inzet van een
         communicatieadviseur. Uitzondering is de inzet van Prolander, hiervoor is een aparte overeenkomst
         tussen Prolander en de provincie. Het budget kan verder gebruikt worden voor de inhuur van
         externe kennis.
                                                                                                                             0000000322
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>20075131
         De overige budgetten zijn niet specifiek voor de adviescommissie, maar de commissie kan hier wel
         gebruik van maken. Bijvoorbeeld voor eerste maatregelen. Deze budgetten zullen ook een
         belangrijke financieringsbron zijn voor de uitvoering van het advies van de commissie.
                7.2  Kostenraming
         Op dit  moment worden onderstaande kosten voorzien. Deze              raming zal gedurende het project
         worden    bijgewerkt.
         Algemene kosten
             -
                Vacatievergoeding commissieleden                                  € 7.500,-
             -
                Inhuur communicatieadviseur
                                                                                 2?
             -
                Inhuur   onafhankelijke deskundige                                p.m.
         Kosten   voor fase 1 gebiedsanalyse
                               -
             -
                Inzet  hydroloog                                                  p.m.
         Kosten   voor fase 2  -
                                 inventarisatie  van   maatregelen
             -
                Inhuur externe expertise                                          p.m.
             -
                Organisatie gebiedsbijeenkomsten                                  p.m.
         Kosten   voor fase 3 afweging en advies
                               -
                7.3 Risico's
         Juridisch
             e
                   |egalisering van meldingen     en   andere  knelgevallen
         Organisatorisch
             eo
                  Afstemming landelijke en provinciale ontwikkelingen
             eo
                   Beperkte capaciteit bij partijen, waardoor vertraging kan        ontstaan in het proces.
         Financieel
             eo    Deel van  de  budgetten   is nog niet  vastgesteld, o.a. de provinciale budgetten voor
                   natuurherstel    en landbouw. Dit heeft vooral    gevolgen voor de uitvoerbaarheid van het
                   advies.
         Politiek
             e
                   Partijen komen    niet op één  lijn  voor het advies
             eo    Formatie  van   het nieuwe kabinet     en mogelijk daaruit voortvloeiende wijzigingen      in landelijk
                   beleid
         Technisch
             e     Informatie vanuit   landelijke bronnen (o.a. RIVM)     niet tijdig of niet volledig beschikbaar.
         Maatschappelijk
             e¢    Onvoldoende     draagvlak
             e
                   Beperkingen    vanwege   Coronamaatregelen,      wat  gevolgen kan hebben      voor  het betrekken   van
                   het gebied.
                                                                                                                            0000000323
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>20075131
         Ruimtelijk
             e   De stikstofbronnen zijn slechts gedeeltelijk regionaal op te lossen, een deel van de stikstof
                 komt van verder weg uit Nederland of buitenland.
             eo
                 Koppeling met andere opgaven in het gebied, o0.a. het GLB, natuurinclusieve
                 landbouw, klimaat en energietransitie(maar biedt ook kansen!)
                                                                                                               0000000324
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>20075131
         Bijlage   1. Communicatieaanpak
         Memo communicatie           Liefstinghsbroek
         Van: Prolander    en provincie Groningen
         Aan: Adviescommissie Liefstinghsbroek
         Datum: 8 februari 2021
         Een adviescommissie met       vertegenwoordigers   uit verschillende belanghebbende partijen gaat de
         provincie Groningen adviseren over het verminderen van de stikstofneerslag in het Natura          2000-
         gebied Liefstinghsbroek bij Westerwolde. Samen met betrokkenen in de omgeving van
         Liefstinghsbroek gaat de commissie op zoek naar een integrale, gedragen aanpak.
         Projectaanpak
         Om tot dit advies te komen worden drie stappen        doorlopen:
         1. Gebiedsanalyse: verschillende factoren    van  het  gebied worden in beeld gebracht. Zo wordt de
         ecologische    toestand van  het Liefstinghsbroek ten  opzichte van de instandhoudingsdoelstellingen
         bekeken (Lokaal doelbereik). Hieruit volgen knelpunten en kansen om de natuur te herstellen.
         Tegelijkertijd wordt onderzocht welke bronnen bijdragen aan de depositie op het gebied
         (Stikstofanalyse). Tot slot worden de verschillende belangen en actoren rond het gebied in beeld
         gebracht (Stakeholderanalyse). Samen geeft dit een eerste beeld van mogelijke oplossingsrichtingen
         en het betrekken van het gebied.
         2. Inventarisatie van maatregelen: op basis van de gebiedsanalyse worden mogelijke maatregelen in
         kaart  gebracht. Dit kunnen zowel natuurherstelmaatregelen (bijvoorbeeld herstel hydrologie,
         aanvullende beheermaatregelen, aanleg bufferzones etc.) zijn als (regionale) bronmaatregelen
         (bijvoorbeeld stimuleren natuurinclusieve landbouw, technische maatregelen om uitstoot te
         verminderen, verplaatsen of uitkoop van stikstofbronnen etc.). Per maatregel wordt gekeken naar de
         effectiviteit, kosten, haalbaarheid  en draagvlak. Uiteindelijk leidt dit tot een eerste voorstel  voor
         oplossingsrichtingen.
         3. Advies aanpak Liefstinghsbroek: de adviescommissie adviseert het        college van gedeputeerde
         staten  over  welke  maatregelen uit stap 2 het meest geschikt zijn voor de aanpak van het
         stikstofprobleem in Liefstinghsbroek. Deze maatregelen worden uitgewerkt tot een concreet advies
         dat wordt aangeboden aan Gedeputeerde Staten. Op basis van het advies van de adviescommissie
         zal een plan van aanpak worden vastgesteld voor de komende jaren.
         Parallel  aan  de stappen kunnen de eerste   maatregelen al opgepakt worden. Dit gaat om
         veelbelovende     maatregelen die op zeer korte termijn uitgevoerd kunnen worden: laaghangend fruit.
         Deze maatregelen mogen uiteraard geen afbreuk doen aan het eindadvies of andere opgaven in het
         gebied (geen spijt maatregelen).
         Opgaven communicatie
         Er is politiek en maatschappelijk grote druk op het stikstofdossier. Zorgvuldige participatie en
         communicatie vervullen een cruciale rol bij de totstandkoming van integrale en gedragen
         oplossingen in dit dossier. De adviescommissie vraagt de mensen in het gebied mee te denken over
         een gebiedsgericht advies. Daar heeft de commissie ondersteuning bij nodig van een
         communicatieprofessional. Concrete opgaven voor communicatie vanuit de adviescommissie zijn:
               1. Omwonenden en belanghebbenden informeren over de inhoud en de voortgang van het
                    project: wat zijn we aan het doen, waarom, waar, wanneer en door/met wie?
                                                                                                                 0000000325
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>20075131
               2. Inbeeld brengen       van   betrokken actoren      en  hun belangen,   wensen en     ideeén: wie  zijn
                   belangrijke spelers     in het  gebied,  wat   drijft hen en tot welke kansen     en  aandachtspunten
                   leidt dat?
               3. Gezamenlijke aanpak creéren          om te komen tot een advies voor het aanpakken van de
                   stikstofproblematiek in Liefstinghsbroek: met participatie- en communicatieacties
                   oplossingsrichtingen ophalen en toetsen op haalbaarheid en draagvlak bij experts en
                   betrokkenen uit het gebied.
         De  communicatieplanning loopt parallel          aan   de  planning van de adviescommissie. Dat betekent dat
         in de eerste helft    van  2021  —
                                            wanneer er     wordt    gewerkt aan de gebiedsanalyse, inclusief
         actorenanalyse de focus ligt op opgaven 1 en 2. Zodra de commissie aan de slag gaat met het
                            -
         inventariseren van de maatregelen wordt participatie belangrijker en zal opgave 3 centraal staan.
         Uiteraard blijft het informeren van omwonenden en belanghebbenden (opgave 1) gedurende het
         hele project van belang.
         Communicatieacties
         Voor het realiseren      van  bovenstaande opgaven zijn verschillende communicatieacties               en —
         instrumenten     nodig.   Uit een  eerste inventarisatie kwamen onderstaande activiteiten             naar voren:
              e   Formuleren      van een   kernboodschap      over   het ‘wat’ en ‘waarom’    van  het project;
              e   Selecteren     van  de juiste communicatiekanalen: wie willen         we   bereiken   en  welke kanalen
                  (bestaand of nieuw) passen hier het beste bij? (website, nieuwsbrief, social media, etc.)
              eo
                  Afstemming communicatieacties met partners uit het gebied (via bestaande werkgroep
                  communicatie Westerwolde bv.);
              eo  Adviseren over en ondersteunen bij de actorenanalyse in samenwerking met anderen;
              e   Adviseren over en opzetten van interventies op het gebied van participatie (bv. thematafels);
         Aandachtspunten        en  succesfactoren
         Wij  voorzien  een    aantal  aandachtspunten en succesfactoren die van belang zijn voor communicatie:
              e   Communicatie over dit project moet eenduidig en strak ingericht worden. Hieronder wordt
                  verstaan: één heldere boodschap, één afzender.
              e¢  De adviescommissie is afzender         van   alle communicatie     over dit project. De leden van de
                  adviescommissie communiceren             altijd via de  adviescommissie; de commissie communiceert
                  eensluidend. Communicatie          namens     de adviescommissie wordt       altijd afgestemd    met de
                  voorzitter;
              eo  Daarnaast vindt ook       bestuurlijke afstemming plaats. Bestuurders van betrokken organisaties
                  worden     geinformeerd en betrokken voordat externe communicatie plaatsvindt.
              e   Communicatie       speelt   in op de informatiebehoeften       van  omwonenden       en  belanghebbenden.
                  Dat betekent dat      we   ophalen   welke vragen      en zorgen er  leven  en we   hier met  duidelijke en
                  toegankelijke     informatie op in    spelen.
              e   We communiceren          proactief. Ook in tijden wanneer er veel achter de schermen gebeurt is
                  communicatie       belangrijk. Regelmaat in communicatie helpt bij het creéren van vertrouwen
                  en  betrokkenheid.
              eo  |n de  communicatieaanpak is aandacht voor zorgvuldige formulering. We vermijden                    termen
                  die  voor   spanning zorgen. We communiceren vanuit een neutrale en open houding.
         Communicatieadviseur
         Om de communicatie in dit         project  in goede banen te leiden is er behoefte aan een ervaren
         communicatieadviseur. We zoeken            (onder hoede en aansturing van Prolander) een leidende /
         coordinerende     communicatieadviseur met kennis van landelijk gebied en van Westerwolde. Deze
         adviseur werkt    nauw samen met en wordt aangestuurd door de adviescommissie. Daarnaast zoekt
                                                                      10
                                                                                                                              0000000326
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>20075131
         de communicatieadviseur     (bestuurlijke) afstemming   met de  provincie, de communicatiewerkgroep
         Westerwolde    en betrekt uitkomsten   van  de actorenscan in de  communicatieaanpak.
         De omvang    van de communicatiefunctie varieert naarmate het project vordert. Een eerste
         inschatting:
             eo  Eerste helft 2021: + 2  dagen  per week
             eo  Twee helft 2021   t/m voorjaar  2022: + 3 tot 4  dagen per week
         De precieze  omvang   van deze functie  hangt  af van de  verwachtingen en  behoeften m.b.t.
         communicatie vanuit de adviescommissie.
                                                              11
                                                                                                             0000000327
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>20075131
         Bijlage  2. Detailuitwerking fase        1 -
                                                      gebiedsanalyse
         De  gebiedsanalyse bestaat      uit drie deelproducten die parallel uitgewerkt worden:
         1. Stikstofanalyse
         Analyse van de lokale stikstofbronnen en hun bijdrage aan de stikstofdepositie op het
         Liefstinghsbroek. Voor deze analyse wordt aangesloten bij het landelijke proces van de provincies en
         het RIVM. Op basis van de data van het RIVM wordt een analyse gemaakt van de ruimtelijke
         herkomst van stikstofdepositie. Tegelijkertijd werkt de provincie aan het doorrekenen van de
         vergunningen en meldingen rond het Liefstinghsbroek. Uit deze berekeningen kan worden bepaald
         wat de grootste lokale bronnen van stikstof zijn. De projectgroep zal de uitkomsten van de analyse
         met behulp van een externe expert beoordelen en controleren. Doorlooptijd:
         Te beantwoorde vragen:
              eo  Hoeveel    depositie  komt   er neer  op  Lieftinghsbroek  en  hoe groot is de overschrijding van de
                  KDW op dit moment? Antwoord beschikbaar
              e¢  Hoe kan de    bepaling   van  de depositie   op het  Liefstinghsbroek i.e. het meetsysteem verder
                 verbetert worden?
              e  Wat is de verwachte autonome          daling? Antwoord beschikbaar
              eo Wat is de verwachte       daling door de aangekondigde bronmaatregelen? Nodig: doorrekening
                  bronmaatregelen       RIVM. Verwacht:     voor zomer    2021
              e   Hoeveel    daling is dus nog   nodig  om  de  KDW-waarden/de      doelen uit de stikstofwet te halen?
              eo  Hoeveel    daling is er de afgelopen jaren al bereikt door de NNN-inrichting? Nodig:
                  doorrekening effect omgezette gronden. Verwacht: mei 2021
              e  Wat is de herkomst van de depositie in sectaren? Antwoord beschikbaar
              eo Waar komt de depositie uit Duitsland vandaan? Nodig: informatie RIVIM over herkomst
                  buitenlandbijdrage. Verwacht: ??
              e  Wat is per sector de ruimtelijke verdeling van die herkomst? (hoeveel komt van x km afstand
                  etc.). Nodig: stikstofanalyses RIVM/IPO. Verwacht: mei 2021
              eo Wat    zijn de grootste piekbelasters     en  wat is hun percentuele bijdrage aan de totale
                  depositie?   Antwoord beschikbaar op        postcodeniveau. Nodig: uitzoeken om welke bedrijven
                  het gaat   en vergunningen doorrekenen. Verwacht:                    2021
              e  Aan welke     knoppen    kunnen dus    gedraaid worden om de depositie te laten dalen?
              eo  Hoeveel ruimte is er nodig voor het legaliseren van de meldingen/vernietigde
                 vergunningen/interrimmers? Nodig: provinciale doorrekening van vergunningen en
                  meldingen. Verwacht: april/mei 2021. Let op, zitten interrimmers niet in.
         2. Lokaal Doelbereik
         Analyse  van  de stand   van  de natuur in het kader     van  de instandhoudingsdoelstellingen. Hiervoor
         hebben   provincies   een  landelijk  format  afgesproken    dat per  gebied door lokale deskundigen wordt
         ingevuld op   basis  van monitoringsdata.     Voor   het Liefstinghsbroek wordt dit door een werkgroep
         opgepakt,   bestaande    uit een  ecoloog   van de  provincie, een ecoloog van de terreinbeheerder, een
         hydroloog   van   het waterschap     en een  vertegenwoordiger vanuit de landbouw. Doorlooptijd: maart-
         mei
         Te beantwoorde vragen:
              eo  Hoe is de toestand     van de natuur in het Lieftinghsbroek t.o.v. de instandhoudings-
                  doelstellingen op dit moment? Monitoringsdata beschikbaar. Nodig: synthese van
                  monitoringsdata. Verwacht: mei 2021
              eo Welke     maatregelen zijn de afgelopen jaren al genomen en wat was hier het effect van?
                  Monitoringsdata beschikbaar. Nodig: synthese van monitoringsdata. Verwacht: mei 2021
                                                                   12
                                                                                                                        0000000328
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>20075131
                 Welke  knelpunten  en kansen  voor natuur   zijn er nog?
                 Welke  maatregelen  staan nog op de   planning   en hoever komen   we met deze  maatregelen
                 voor de doelstellingen?  Antwoord beschikbaar
                 Wat is dus nog nodig?
         3. Stakeholderanalyse
         Analyse van de belangen en actoren rond het gebied. Dit wordt opgepakt door       een masterstudent in
         samenwerking met de communicatieadviseur. Doorlooptijd:                   2021
         Te beantwoorde vragen:
                 Welke  belangen en  opgaven  spelen  er in Lieftinghsbroek   en omgeving?
                 Welke actoren zijn hierbij betrokken  en  wat is hun rol?
                 Welke visie hebben actoren op het   gebied? Welke kansen en bedreigingen zien zij?
                 Hoe kunnen de actoren het beste worden betrokken        bij de gebiedsaanpak?
                                                             13
                                                                                                                0000000329
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>