<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>20075309
                 UNIVERSITEIT           VAN    AMSTERDAM
            x
         Advies        en   begroting UvA-IBED
                          stikstofdepositie monitoring Lieftinghsbroek
              1) Inleiding
         Naar    aanleiding van het verzoek wvanuit Prolander en het “Advies vanuit                         de
         voorbereidingsgroep en voorstel aan de adviescommissie over het meten in en om                    het
         Liefstinghsbroek™ volgt hier een eerste advies en begroting over het monitoren                   van
         stikstofdepositie in en rondom het Natura2000 gebied Lieftinghsbroek.
         Onze   onderzoeksopzet hier beneden beschreven is zo opgesteld om binnen en buiten het gebied
         te meten om zo de betrokkenheid van alle deelnemers te kunnen meenemen.
         Tegelijkertijd  schetsen   we een  advies  over  het monitoren  van effecten   van stikstofdepositie,
         lettend op de belangrijkste gevolgen en snelst veranderende factoren bij           veranderingen in
         lokale emissie. Vaak wordt de grootste aandacht geschonken aan meten               van depositie en
         temporele veranderingen daarin. Echter wordt bijhorend natuurherstel doorgaans niet
         meegenomen, terwijl dit het uiteindelijke doel betreft.
         De ondergeschreven metingen kunnen medio 2022 van start gaan.
              2) Beschrijving methodiek
         Door het onderzoekend karakter       van  verschillende methodieken toetsen zoals aangegeven in
         het advies  van de voorbereidingsgroep, geven we hier een viertal methoden die ingezet kunnen
         worden. Elke methode heeft       eigen voor en nadelen. Een gezamenlijke aanpak van meerdere
         methodieken schetst     uiteindelijk het beste beeld. In 3) begroting staat het totaalbedrag van dit
         pakket aan methoden weergegeven en de bijhorende personeelskosten. Uiteraard is de inzet
         van elke methode bespreekbaar, wat ook leidt tot wisselende personeelskosten. Tevens is een
         groot deel van huidige begroting athankelijk van methode ‘gasuitwisseling via flux kamers’
         door aanschaf van de     sensor en kamer.
              a) Depositie monitoring
              -
                 Passieve  gassamplers (ALPHA samplers / Palmers samplers) en gemodelleerde fluxen
         Dit is de  gangbare en koste efficiénte techniek om gasconcentraties van NH en/of NO: te
         bepalen op grotere schaal (zie bijvoorbeeld het ‘Meetnetwerk Ammoniak Natuurgebieden).
         Echter wordt hierbij depositie niet direct gemeten, maar gemodelleerd vanuit verkregen
         gasconcentraties.
              -
                 Bulk  depositiemetingen
         Deze techniek meet door middel      van  trechters en ionenwisselaars de actuele  depositie over een
         vooraf bepaalde   tijd. Door deze metingen als doorvalmetingen      in te zetten, kan meer  accuraat
         de  depositie in bosgebieden worden bepaald.
                                                                                                               0000000954
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>20075309
         Deze bulk      depositiemetingen geven voornamelijk een beeld van de natte depositie en
         onderschatting doorgaans de totale depositie aangezien er geen opname door het ecosysteem
         wordt gemeten. Wel is dit een accurate relatieve maat om verschillen tussen gebieden aan te
         tonen, of mogelijke gradiénten vanaf verschillende bronnen.
             -
                   Biomonitoring
         Deze techniek meet dmv      gekweekte grassen (Lolium multiflorum, ltaliaans raaigras) in potten
         een  gestandaardiseerde depositie. Een groot deel van droge depositie van stikstofverbindingen
         wordt namelijk direct verworven door planten en dit aandeel is niet te meten met de bulk-
         depositie techniek zoals hierboven beschreven. De planten worden gedurende één maand onder
         gelijke omstandigheden opgekweekt in de kassen te Amsterdam met stikstof-gelimiteerde
         voedingsoplossing. Dit creéert een gesloten stikstofbalans waardoor we het aandeel door de
         plant verworven stikstof in het veld kunnen bepalen. De gemeten depositie is een
         gestandaardiseerde benadering per gebied en geeft niet exact de actuele depositie gezien dit
         athankelijk 1s van de lokale vegetatie. Wel kan in combinatie met gradiénten in het
         onderzoeksopzet en stabiele isotopen analyse ('’N:'¥N) een benadering worden gegeven van
         bronnen van de depositie.
             -
                  Bioindicatoren
         Monitoring van lokale stikstofdepositie kan ook middels lokale flora te bemonsteren. Zo zijn
         bijvoorbeeld (korst)mossen natuurlijke biomonitors gezien dat er stikstof minnende soorten
         zijn en soorten die minder goed met stikstof om kunnen gaan. Ook missen (korst)mossen
         wortelstelsels waardoor de opgenomen stikstof bovengronds gebeurt en dus meer accuraat
         depositiepatronen kunnen weergeven.
             b)   Effect  monitoring
             -
                  Bodemverzuring
         Eén van de sterkste gevolgen binnen Lieftinghsbroek is de hoge graad van verzuring zoals
         blijkt uit het ‘Gebiedsanalyse Lieftinghsbroek (21)’ uit 2017. De mate van nitraat uitspoeling
         wordt in dit onderzoek bepaald door diepte profielen van de pH en van chloride/nutriént
         ratio’s (bv CI/NQOs™ ratio) vast te stellen (Lockwood et al 1995; Kopittke et al 2012).
             -
                   Nutriéntenbalans
         De nutriéntenbalans in bladeren is indicatief voor de vitaliteit van vegetatie (Proemse et al.
         2016) en 1s vaak gecorreleerd aan stikstofdepositie (MacKenzie et al. 2020). In de literatuur
         zijn normen te vinden die de verhouding tussen de belangrijke nutriénten of voedingsstoffen
         koppelen aan de vitaliteit. Deze balans is vervolgens ook belangrijk voor de voedings-
         samenstelling in hogere trofische niveaus omdat insecten foerageren op de plant en vogels,
         vleermuizen (etc) weer foerageren op de insect.
             ¢) Gasuitwisseling middels flux       kamers
         Doordat    stikstofuitwisseling twee kanten op kan plaatsvinden (biota in, maar ook uit) maken
         we gebruik van zogenoemde ‘flux kamers’ die ontworpen zijn om ammoniak concentraties
         vast te stellen binnen een vegetatieplot (zie Figuur 1). Binnen deze kamers kan depositie of
         emissie van het landschap vastgesteld worden. Deze wisselwerking is namelijk van meerdere
         factoren athankelijk, waaronder de gasconcentratie in de lucht. Doorgaans zorgt een hogere
         atmosferische concentratie voor hogere opname door het landschap, waardoor depositie dus
                                                                                                          0000000955
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>20075309
         niet overal  homogeen is over een zelfde type landschap. Binnen dit kader kan deze techniek
         op agrarische grond worden ingezet (om te meten welk deel de boer binnen zijn eigen land
         vastlegt) of op de aanwezige blauwgraslanden om depositie binnen het natuurgebied te
         monitoren. Binnen deze kamers kan de emissie ook worden vastgesteld voor en na dat er
         bemest wordt    om zo  te onderzoeken of de gewassen  en het land functioneren als bron
         (‘source’)  of opslag (“sink”) van  ammoniak.
         Figuur 1. Ammoniak flux kamer op heide gebied. Binnen deze kamer wordt continue de
         gasconcentratie gemeten. Dalende concentraties duiden op opname van het landschap terwijl
         stijgende concentraties duiden op emissie.
              3) Contactgegevens
         Contact:
         Postdoc onderzoeker
         Universiteit  van  Amsterdam
         Instituut voor  Biodiversiteit en Ecosysteemdynamica
         Department    of Ecosystem and    Landscape Dynamics
         tel.
                                                                                                     0000000956
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>20075309
         4) Begroting
                                                                                       Junior                                    Deposile Ef ect So rt Aantal Aantal
                                                                                                                                                                      Monitrng
                                 Congres/ympiu Veldwrk Reiskoten             Veldtchni Onderzok Gasuitw elng monitrmg monitrng monitrng metjaren project
                                                                                               Postdoc Personel                                                 jaren project
                                                                                                                                                                      Lieftnghsbrok
                                     1
                                               20      a ntal                                                                       60    120
                                                                                                                                                    Aantal       1.5
                                                       ke r                                                                                         locaties
                                                                             £         £       £
                                                                                                                                                    Aantal
                                     10 0      225     kms
                                                                           1,0 .0 10, 0. 12,0 .0 euro/m
                                                                                                                            1       4     3
                                                                             €         €       €
                                                                                                                                                    methodikn
                                                                                                                                                    ke r
                                               €0.19 euro/km               19,80. 72,0 .0 10,8 .0 Total
                                                                                                                            4
                                                                                                                                    12    3
                                                                                                                                                 per
                                                                                                                                                 jaar
                                     €
                                               €
                                                                                                                            €
                                                                                                                                    €     €      Bedrag
                                  1,0 .0 85 .0 Tota l                                                                       5.0     10.0 20.0 per
                                                                                                                                                    monster
                                                                                                                            €
                                                                                                                                          €         Tota l
                                                                                                                            60.0  €28.0 21,60. monsterbdag
                                                                                                                            €       €
                                                                                                                   Som
                                                                                                                          2,0 .0 1,60.0 €0.0        Gebruiksotn
                        Som          Som                            Som
                                                                                                                                                 Apamturkosen
                                                                                                                                    €     €
                        to a l: overig:
                        €
                                                                 personel:
                                                                    €
                                                                                                                monitr g: €60. 0
                                                                                                                   €        €
                                                                                                                                    0.0 0.00
                                                                                                                                    €     €
                                                                                                                                                    Tota l
                                     €
                      218,5 .0  — 1.85.0                          102,6 .0                                       14,06. 62,0 .0 30,4 .0 21,60. kosten
                                                                                                                                                                                    0000000957
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>