<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>20077015
         XL provincie                         :
                                               XX’
                                                   Natuurmonumenten
          2% AN, groningen
                           Natuurdoelanalyse
                            Liefstinghsbroek
                             12 November 2021
                                                                    0000000505
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>20077015
                           Fase 1:            Gebiedsanalyse
         NENT] fe [oT ETS EWS             NLS    EWEN                 SECU    TIE ELENA
         Hoe staat het met de             Hoeveel stikstof komt er    Welke   belangen en  opgave
         natuur in het   gebied  en       neer op het gebied en waar  spelen  er rond het gebied
         welke kansen     en              komt deze stikstof          en welke actoren  zijn
         knelpunten liggen    er t.o.v.  |vandaan?                    hierbij betrokken?
         de natuurdoelen?
                         mm           Aan welke  knoppen kunnen      we draaien?
                                                                                                  0000000506
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>20077015
                                 Natuurdoelanalyse
         Onderzoeksvragen   zoals geformuleerd  in de opdracht voor   de adviescommissie   en  het plan van
         aanpak:
         A.    Hoe is de toestand  van de natuur in het Lieftinghsbroek  t.o.v. de instandhoudings-
               doelstellingen op dit moment?
         B.    Welke  maatregelen zijn  de afgelopen jaren  al genomen   en wat was hier het effect van?
         C.    Welke  maatregelen staan   nog op de planning   en hoever komen    we  met deze  maatregelen
               voor de doelstellingen?
         D.    Welke  knelpunten  en  kansen voor natuur  zijn er nog?
         E.    Wat is dus nog  nodig?
                                                                                                            0000000507
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>20077015
         A. Hoe is de toestand   van  de natuur in het   Lieftinghsbroek      t.o.v. de
         instandhoudingsdoelstellingen      op dit moment?
                    Habitattype                             Doelstelling | Doelstellin
                                                            loo] o IIa" E14 g kwaliteit
                    H6410     Blauwgraslanden                               >
                    H9120     Beuken-eikenbossen met hulst
                    H9160A    Eiken-haagbeukenbossen                        >
                              (hogere zandgronden)
                                                                                        0000000508
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>20077015
         Bijzonderheden Liefstinghsbroek
                                                                       Verspreiding    en verspreidingsgebied
                                                                       Habitattype $120: Beuken-elkenbossen mel hulst
         *
            Natura 2000   aanwijzing  vanwege   bijzonder  boswaarde
         *
            Meest  noordelijk voorkomen    van  het habitattypen
            Beuken-eikenbossen met hulst     en  Eiken-haagbeukenbos
         *
            Bossen op  zeer  oude bosbodems, >150     jaar al bos.
            Liefstinghsbroek  al vanaf 1479 genoemd als bos met
                                                                                                                                 ingen
            Eijkelschare
                                                                                                                           preiding          preidingsg
                                                                               a
                                                                                                                  3
                                                                                                                      Habitartype 9160: Ekan-haagbeukentossen
                                                                                                             oy
                                                                       wespraidiogagebind    (rng)
                                                                              spring (ditibution)
         *
            Eiken-hulstbossen   zijn zeldzaam en  vrijwel beperkt  tot
            Drenthe  en  omgeving
         *
            Bijzonder veel  verschillende bostypen   op een  klein
            oppervlak
         *
            Benoemd als nationaal bosreservaat
                                                                                                                                                              0000000509
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>20077015
                NAS
         | Biffondéreplanter
                             0000000510
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>20077015
                                      >
                        9)
                           A and planten
                 g
                   Hi .       pl
                   iN
         “Bijzond ere’  4°
                                         0000000511
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>20077015
         A. Hoe is de toestand                 van    de natuur in het    Lieftinghsbroek      t.o.v. de
         instandhoudingsdoelstellingen                        op dit moment?
          Ontwikkeling habitattypen
          Habitattypekaart 2013                                        Habitattypekaart 2020
            H0000, geen habitat
            H6410, Blauwgraslanden
            H9120, Beuken-eikenbossen met hulst
            H9160_A, Eiken-haagbeukenbossen (hogere zandgronden)                           Bron: PAS gebiedsanalyse 2017 &
         "| H91DO, Hoogveenbossen
                                                                                           Vegetatiekartering 2020
                                                                                                                           0000000512
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>20077015
         A. Hoe is de toestand                    van    de natuur in het Lieftinghsbroek      t.o.v. de
         instandhoudingsdoelstellingen                        op dit moment?
                                                                                    Toestand      habitattypen
                                                                                                 2020
                                                                                  Kwaliteit     Eiken-haagbeukenbos
                                                                                     afgenomen
                                                                                  Kwaliteit     blauwgrasland
                                                                                     afgenomen
                                                                                *
                                                                                     Deel  eiken-haagbeukenbos en
                                                                                     blauwgrasland voldoen niet
                                                                                     meer als habitattypen omdat de
                                                                                     aanwezige vegetatie alleen
                                                                                     kwalificeert in mozaiek met
                                                                                     kenmerkende     vegetatietypen.
                                                                                *
                                                                                     De oude boskern voldoet wel
         Habitat kwaliteit (vegetatiekartering 2020)                                      het         Oud eikenbos
                                                     ~~                              aan      profiel
         (God                                           TIN                          met hulst.
         (/] Slecht                                         Tn ==="
         | Ander habitattype     ~~
                                                                                              Bron: Vegetatiekartering 2020
                                                                                                                            0000000513
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>20077015
         A. Hoe is de toestand       van  de natuur in het   Lieftinghsbroek  t.o.v. de
         instandhoudingsdoelstellingen          op dit moment?
                  Ontwikkeling bos
                     habitattvnen
         *
             Bij de aanwijzing was het habitattype Eiken-haagbeukenbos van
             matige kwaliteit.
         *
             Inrichtingsmaatregelen in 2013 zorgde ervoor dat het bos natter
            werd, maar te lange periode en met regenwater i.p.v.
            grondwater.
         *
             Deze maatregelen zijn deels aangepast, maar zorgen niet voor
            voldoende herstel van het habitattype
         *
             Huidig hydrologisch onderzoek moet meer inzicht geven in
             herstelkansen
         *
             Nu alleen  rompgemeenschap    van eiken-haagbeukenbos
             aanwezig (rode arcering)
         *
             Het oudste deel  van het Oude Eikenbos met hulst voldoet nog
            wel   aan het habitattype
                                                                             Bron: Vegetatiekartering 2020
                                                                                                           0000000514
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>20077015
         A. Hoe is de toestand        van  de natuur in het       Lieftinghsbroek  t.o.v. de
         instandhoudingsdoelstellingen             op dit moment?
         Ontwikkeling blauwgrasland
             Bij aanwijzing was  het een zure vorm van   blauwgrasland
             met overgangen    naar  heischraal grasland
             In 2020 voldoet het  habitattype   niet meer volgens  het
             profielendocument
             Een deel betreft  een rompgemeenschap      van  blauwgrasland
             Het  noordelijke deel is overgegaan   naar het habitattype
             heischraalgrasland (H6230)
             Huidig hydrologisch  onderzoek moet     meer  inzicht geven in
             herstelkansen
                                                                                  Bron: Vegetatiekartering 2020
                                                                                                                0000000515
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>20077015
         B. Welke      maatregelen zijn de afgelopen jaren al           genomen    en   wat  was   hier het
         effect van?
          Maatregel           Omschrijving                                    Ten behoeve  van habitattypen
          Hydrologie &        Dempen ontwaterende sloten      2013 uitgevoerd  H6410, H9120, H9160A
          herinrichting      en  verhogen grondwaterpeil
          Basisbeheer         Nietsdoen                       2017-2023       H9120, H9160A
                             Jaarlijks maaien  en verwijderen 2017-2023       H6410
                              blad
          Aanvullend beheer  Zonodig   extra maaien, plaggen  2023-2029       H6410
                             of terugzetten bosrand
                             Strooiselroof                    2023-2029       H9120
                             Zonodig   middenbosbeheer        2023-2029       H9160A
      Bron: N2000   beheerplan (2017-2023)
                                                                                                            0000000516
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>20077015
         B. Welke     maatregelen zijn de afgelopen jaren al   genomen en wat was hier het
         effect van?
         Hydrologie      &   herinrichting Ellersinghuizerveld
          Dempen ontwaterende sloten                                                 ee
                                                                                       i TO BE
         en verhogen grondwaterpeil
          Doel: tegengaan   verdroging
          Resultaat: gebied  is natter
         geworden
          Neveneffect:  tijdelijke afname
         eiken-haagbeukenbos
      Bron: N2000   beheerplan   &
      verdrogingsmeetnet
                                                                                               0000000517
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>20077015
         B. Welke     maatregelen zijn de afgelopen jaren al  genomen en wat was hier het
         effect van?
         Hydrologie      &  herinrichting Ellersinghuizerveld
         Dempen ontwaterende sloten
         en verhogen grondwaterpeil
         Indirect effect: verminderen
         stikstofdepositie
         -
             Geen bemesting op
             heringerichte percelen
         -
              Wegvang door nieuw
             aangeplante bosrand
         Schatting: max -22 mol/ha/jaar
         (alleen wegnemen bemesting)
      Bron: eigen berekening  op basis van Aerius Calculator
                                                                                          0000000518
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>20077015
         B. Welke    maatregelen zijn de afgelopen jaren al           genomen      en  wat    was  hier het
         effect   van?
         Basisbeheer
         Voor  bostypes: nietsdoen                         Voor   blauwgrasland: Jaarlijks maaien   en
                                                           verwijderen blad
         Doel: behoud  van goede  kwaliteit van het         Doel: afvoeren stikstof
         bos
         Resultaat: de oude boskern is nog steeds           Resultaat: het blauwgrasland   is voor een deel
         van goede kwaliteit.                               nog voedsel  arm gebleven
      Bron: verslagen veldbezoeken  en vegetatiekartering 2020
                                                                                                            0000000519
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>20077015
         C. Welke    maatregelen staan nog op de planning                en hoever komen     we  met
         deze maatregelen voor de doelstellingen?
         Mogelijk aanvullend beheer
         Voor het  blauwgrasland:
         *
             Terugzetten bosrand = wordt al periodiek uitgevoerd
         *
             Plaggen = is op enkele kleine stukjes uitgeprobeerd, waarbij het geplagde materiaal in het
             naastgelegen veld is ingebracht om daar de vegetatieontwikkeling op gang te helpen.
             Resultaat: geen verbetering gezien in de geplagde delen van het blauwgrasland en ook nog
             geen blauwgraslandontwikkeling in het naastgelegen veld
         Voor de  bostypes:
         *
             Strooiselroof = onderzoek in andere     bosgebieden heeft uitgewezen dat deze maatregel
             weinig effectief is en een groot risico van verstoring van de bosbodem met zich meebrengt.
         *
             Middenbosbeheer = nog niet uitgeprobeerd, er is weinig bekend over de effectiviteit van
             deze maatregel in een bos als Liefstinghsbroek.
      Bron: verslagen veldbezoeken
                                                                                                        0000000520
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>20077015
         C. Welke     maatregelen staan nog op de planning                en   hoever komen       we    met
         deze maatregelen voor de doelstellingen?
         Ecohydrologisch onderzoek
         Onderzoeksvragen:
         *
            Waar kan    basenrijke kwel de wortelzone bereiken in de huidige situatie, hoe groot is     de flux
            (indicatief), welke kwaliteit heeft het kwelwater, en waar komt het water vandaan?
         *
            Biedt de  huidige waterhuishouding in het Liefstinghsbroek perspectief voor N2000 habitattypen
            blauwgrasland (H6410), Beuken-eikenbos (H9120), Eiken-Haagbeukenbos (H9160A)?
         *
            Welke   hydrologische herstelmaatregelen kunnen bijdragen        aan  het benutten  van  de potentie
            voor de in het Liefstinghsbroek aanwezige habitattypen?
         *
            Welke   monitoring is noodzakelijk  om meer   inzicht te krijgen  in regionale en lokale gradiénten  in
            hydrologie, chemie en ecologie?
                                                                                                                    0000000521
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>20077015
         C. Welke  maatregelen staan nog op de planning                        en hoever komen we met
         deze maatregelen voor de doelstellingen?
         Ecohydrologisch onderzoek
          Wat wordt gemeten:
          *
             Grondwaterstanden en grondwaterkwaliteit
          *
             Bodemprofiel
          *
             Bodemkwaliteit
                                        Lieftinghsbroek -
                                                          Meetpunt LIEF009_2_G
                                                                                                      0000000522
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>20077015
         D. Welke      knelpunten     en  kansen   voor   natuur  zijn  er  nog?
       Conclusie: de   habitattypen zijn achteruitgegaan
       -
           Deels door vernatting, de vegetatie heeft tijd nodig om  zich aan  de nieuwe situatie  aan  te
           passen
       -
           Deels door   verzuring, door gebrek aan basenrijk (grond)water en stikstofdepositie
       Beperkte mogelijkheden      voor aanvullende interne herstelmaatregelen   als strooiselroof e.d.
       Kansen zien   wij vooral in het ecohydrologisch onderzoek en verdere verbetering hydrologie.
       Hierbij is ook omgeving nodig, het hydrologisch systeem rijkt verder dan het N2000 gebied.
       Uit de  monitoring blijkt ook goede potentie  voor de habitattypes  in de omliggende   NNN-
       gebieden.
                                                                                                          0000000523
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>