<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>28060028
         AL LL nd 2, — LL — LL pd
         al LL ad 2 al Ae O— LLL LL
         > OQ         O nd S, Z pd ©, LL] pd
                                    oN [= LL LL[4] oe ~~ <C ox oN on oN 2
                                                                          0000000009
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>28060028
         INHOUD
         Vooraf                                                                        5
         Zestig jaar gaswinning    laat diepe  sporen achter
         Nu inzetten op herstel én    een   betere toekomst                             7
         Herstel                                                                        7
              Betere   aanpak van schadeherstel en versterking      isdirect nodig      7
              Herstel van gelijke kansen voor Groningers
         Nieuw perspectiefvoor het       Groningen  van  morgen                         8
         Samenhangend pakket van investeringen          in Groningen                    8
         Herstel  en  versterking                                                       9
         11   Schadeherstel   en  versterking                                         10
         1.2 Leefbaarheid    en  voorzieningen                                        12
              Sociale cohesie   en leefbaarheid   van dorpen   en wijken
              (wijk- en dorpsvernieuwing)                                             13
              (Mentale)gezondheid van inwoners                                        13
              Vergroten van kansen voor de volgende generatie                         u
              Doorbreken intergenerationele armoede                                   “
         13   Groningen aardgasvrij     in 2035                                       “
         Nieuw   perspectief                                                          5
         21   Transitie 1.van turf en  gasnaarduurzameenergie                         1B
         2 .2 Transitie 2:van zorg   naargezond    en gelukkig  ouderworden     _____  17
         2 .3 Transitie 3:van  graanrepubliek naar een     natuurinclusief en
              klimaatadaptief landelijk gebied                                         17
         24   Innovatie,onderwijs en     arbeidsmarkt                                 18
         2 5 Infrastructuuren bereikbaarheid                                          18
                                                                                          0000000010
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>28060028
         VOORAF
         Op vrijdag 24 februariishet eindrapport     aan  de inwonersvan  onze regio? Hoe maken
         van de parlementaire enquétecommissie       we  heel wat gebroken is en hoe bieden we
         aardgaswinning Groningen gepresenteerd.     toekomstperspectief aan de kinderen die nu
         Het rapport maakt pijnlijk duidelijk wat in opgroeien in het gaswinningsgebied?
         de afgelopen jaren verkeerd is gegaan. In
         Groningen hebben we in gezamenlijkheid      Wij presenteren dit pakket nu —drie dagen
         nagedacht over wat een geloofwaardig        nade presentatie van het eindrapport van
         antwoord zou zijn op de bevindingen van     de parlementaire enquétecommissie —zodat
         de commissie.   Wat moet er gebeuren om     onze gedachten tijdig onderdeel kunnen
         de mensen die de dupe werden van de         worden van de maatschappelijke en politieke
         gaswinning  te helpen om doorte kunnen      discussie over het antwoord van het Rijk
         met hun leven? Welke maatregelen            op de uitkomsten van de parlementaire
         en investeringen doen recht aan de          enquéte.
         bevindingen van de commissie en daarmee
                                                                                                 0000000011
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>28060028
                                                                                                                            HERSTEL EN PERSPECTIEF VOOR GRONINGEN
                                                                                               NU INZETTEN OP HERSTEL                       EN    EEN BETERE TOEKOMST
         ZESTIG JAAR GASWINNING
                                                                                               Groningersverdienen een veilig huis, genoegdoening én een betere toekomst nade
                                                                                               gaswinning. De gaswinning ligt bijna achter ons, maar de gevolgen zullen nog jaren merk-
         LAAT DIEPE SPOREN ACHTER                                                              baar zijn. Nu is het moment dat het Rijk en Groningen concrete en toekomstbestendige
                                                                                               afspraken moeten maken Afspraken over herstel en versterking en afspraken over inves
                                                                                                                              .
                                                                                               teringen in nieuw perspectief voor Groningen.
         Zestig jaar gaswinning in Groningen heeft Nederland grote economische voor-           HERSTEL
         spoed gebracht. De inkomsten van de gaswinning bedroegen 428 miljard euro. Minder
         dan 1% daarvan landde in Groningen. Ondertussen is het leven, het welzijn en de woon-
         omgeving van tienduizenden Groningers ernstig geweld aan gedaan. Dat isniet alleen    BETERE AANPAK VAN SCHADEHERSTEL EN VERSTERKING IS DIRECT
         het gevolg van de gaswinning zelf, maar komt ook door de manier waarop de (Rijks)     NODIG
         overheid hiermee isomgegaan. Het rapport van de parlementaire enquétecommissie
         aardgaswinning Groningen laat dit scherp zien.                                        Een betere toekomst      begint bij het herstel van de fysieke, mentale en sociale schade
                                                                                               in  Groningen. Groningers moeten weer veilig kunnen wonen. Dat iseen noodzake-
                                                                                               lijke voorwaarde voorwelke ontwikkeling in Groningen dan ook. De problemen op het
                                                                                               gebied van schadeherstel en versterking moeten direct worden opgelost Dat bete-  .
                                                                                               kent:
                                                                                               »  Mandaat    en capaciteit om onmiddellijk     te doen wat nodig is. Ongelijke gevallen
                                                                                                  vragen ook   een  ongelijke behandeling.     De  provincie, gemeenten en uitvoerings-
                                                                                                  organisaties Instituut Mijnbouwschade Groningen (IMG) en Nationaal Coordinator
                                                                                                  Groningen (NCG) moeten kunnen beschikken over alle daarvoor noodzakelijke
                                                                                                  mensen, middelen en bevoegdheden. Gemeenten zijn opdrachtgever voor hun
                                                                                                  eigen lokale plannen Lokaal worden samen met de inwoner problemen opgelost
                                                                                                                          .                                                               .
                                                                                               »  Totale ontzorging   van   bewoners. Dat    vraagt om oplossingen op maat en verantwoor-
                                                                                                  ding achteraf   zonder financiéle   en juridische belemmeringen.     We werken vanuit ver-
                                                                                                  trouwen  .
                                                                                               o
                                                                                                  Versterking met kwaliteit. Versterking moet bijdragen aan de kwaliteit van Groningse
                                                                                                  dorpen en het Groninger landschap. Groningers moeten zich thuiskunnen blijven
                                                                                                  voelen in hun mooie provincie.
                                                                                               HERSTEL VAN GELIJKE KANSEN VOOR GRONINGERS
                                                                                               Het isonbestaanbaar dat       juist Groningerskampen met de grootste energiearmoede van
                                                                                               Nederland,    een  gebrek aan voorzieningen en ongelijke kansen voor kinderen en jonge-
                                                                                               ren. We moeten energiearmoede direct aanpakken en alle woningen verduurzamen
                                                                                               om toekomstige armoede te voorkomen.            Alle Groningers moeten toegang hebben tot
                                                                                               scholing, sport   en sociale  voorzieningen    en mentale ondersteuning. Met wijk- en dorps-
                                                                                               vernieuwing werken we aan een duurzaam perspectief voor gemeenschappen in dorpen
                                                                                               en wijken.
                                                                                                                                                                                             0000000012
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>28060028
                                     HERSTEL EN PERSPECTIEF VOOR GRONINGEN
         NIEUW PERSPECTIEF VOOR HET GRONINGEN VAN MORGEN                                                    HOOFDSTUK 1
         Naast herstel iseen nieuw perspectief nodig voor Groningen en Groningers. Zo geven we
         Groningers zicht op een betere toekomst. Daarbij kan Groningen een onderscheidende
         bijdrage leveren aan de Nederlandse economie in de komende decennia.                We willen
         investeren in drie transities:
         »  De overgang     naar een  duurzaam     energiesysteem                                          HERSTEL EN VERSTERKING
         »  Van zorg    naar gezond   en   gelukkig ouder worden
            Naar  een   natuurinclusief    en klimaatadaptief landelijk gebied
         In  Groningen    isde  kennisop     deze thema’'sal in huis: we ontwikkelen Groningse antwoor-
         den  voor  mondiale vragen      .  Nieuw perspectief komt niet zonder investeringen in innovatie, Een mooie toekomst      voor Groningen begint met herstel van de schade die is ontstaan
         onderwijsen een toekomstbestendige arbeidsmarkt. In de Toekomstagenda Groningen                   alsgevolg   van  de  gaswinning en met het bieden van een veilig thuis. In dit hoofdstuk
         hebben we hiervoor concrete plannen uitgewerkt. Daarin zijn bestaande plannen, onder              staan we  stil bij wat daarvoor nodig is. Het gaat daarbij om herstel in brede zin:
         meer uit Nationaal Programma Groningen, samengebracht.
                                                                                                           « Betere  aanpak van schadeherstel    en  versterking
                                                                                                           + Herstel  van  gelijke kansen voor Groningers
         Een robuuste infrastructuur        en een  goede bereikbaarheid zijn daarbij randvoorwaardelijk.
         Dat betekent onder       meer  dat   Groningen een goede nationale en internationale ontslui-
         ting  heeft  .
         SAMENHANGEND PAKKET VAN INVESTERINGEN IN
         GRONINGEN
         Een   geloofwaardig antwoord moet mensen helpen en perspectief bieden, ook aan de
         Groningersvan de toekomst. Daarom hebben we een samenhangend pakket ontwikkeld,
         dat uit twee delen bestaat:
         1. Herstel   en versterking
         2. Nieuw    perspectief:de Toekomstagenda Groningen
         Voor de   aanpak van schadeherstel en versterking gaan we ervan uit dat het Rijk dit nu
         regelt. Groningen wil de realisatie van de Toekomstagenda financieren via een infla-
         tiebestendig en langjarig fonds met middelen vanuit het Rijk en cofinanciering vanuit
         Nationaal Programma Groningen. Daarbij ishet tevensnodig dat gemeenten, provincie
         en uitvoeringsorganisatiesin staat worden gesteld de uitvoeringskracht voor het perspec-
         tiefdeel te organiseren.
         Zo investeren     we  structureel   en langdurig —25  jaar—in  het herstel, versterking en nieuw
         perspectief     voor Groningen.
                                                                                                                                                                                                    0000000013
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>28060028
                                                                                                                                                                          |
                                                                                                                                                             ee                           4
            De gevolgen van de gaswinning laten nog jaren diepe            sporen nain onze provincie. Pas       De overheid moet laten zien dat het anderskan.           Daarbij moet de bewoner en het oplos-
            alswoningen veilig zijn en schade isvergoed, ontstaat          er voor veel inwonersweer ruimte      sen van  zijn/haar probleem het uitgangspunt zijn. Wij beschrijven de verbeteringen die
            om   nate denken    over  de toekomst. Een toekomst         voor Groningen   die we alsregionale     naar onze mening nodig zijn in de aanpak van schadeafhandeling en versterking. We
            bestuurders    samen   met   onze    inwoners vorm    willen geven Dat toekomstperspectief komt
                                                                               .                                 hebben ruimte en middelen nodig om goed invulling te kunnen geven aan de rolvan de
            terug in het volgende    hoofdstuk. Tegelijkertijd ishet €én onlosmakelijk verbonden met             gemeente alspartnerin de oplossing. Tegelijkertijd vragen wij ook van andere betrokken
            het ander. Het vergoeden van schade en een veilig huisisde basis. Van daaruit willen            we   partijen hun verantwoordelijkheid te nemen om beter te presteren. Het Rijk is en blijft ver-
            onze inwonersweer perspectief bieden. Zonder schadeherstel en versterking kan van                    antwoordelijk voor het ontstaan en oplossen van de huidige situatie in Groningen.
            nieuw perspectief voor Groningen geen sprake zijn.
                                                                                                                 Een verbeterde      aanpak van schadeafhandeling        en  versterking houdt     op hoofdlijnen in:
            Sindsde    beving in Huizinge in 20 12 isgewerkt aan het opzetten van een organisatie voor             het                  het                  de bewonerishet
                                                                                                                 »
                                                                                                                        oplossen   van      probleem    van                        uitgangspunt;
            de versterking    van woningen in het aardbevingsgebied Dit geldt ook voor de afhande-
                                                                             .
                                                                                                                 » de  omgekeerde bewijslast      passen   we  toe  en gaat   ook  gelden  voor   Grijpskerk  en de
            ling van schade. Nu, ruim 10 jaar later, moeten we constateren dat veel inwonersnog                    kleine gasvelden;
            steeds in onzekerheid zitten, vastlopen in het proces van versterking en schadeafthande-
                                                                                                                 » er komt  een   meerjarenplan voor schadeherstel om bewoners zekerheid te bieden dat
            ling, en dat dit een enorme impact heeft op het dagelijks leven en daarmee het welzijn
            van Groningers. Ook aan de belofte de provincie beter achterte laten na een periode van
                                                                                                                   schadeshersteld      blijven worden zolang er schade kan ontstaan als gevolg van de gas-
                                                                                                                   winning.  Dit  iswettelijk verankerd;
            gaswinning, wordt geen inhoud gegeven Erisonvoldoende aandacht voor de kwaliteit
                                                             .
            van wat gebouwd wordt, en bewoners moeten knokken om de verduurzaming van hun                        » voor  terugkerende schade als gevolg van funderingsproblematiek wordt herstel van
            woning bij de versterking mee te kunnen nemen.                                                         funderingen meegenomen om ervoor             te zorgen dat schade duurzaam hersteld wordt           .
                                                                                                                   Dit geldt ook voor noodzakelijk funderingsherstel bij de versterking;
            Niet alleen   woningen   vragen    om herstel      De gaswinning heeft ook schade toegebracht          de                                 de                                                    de
                                                           .
                                                                                                                 »
                                                                                                                       verantwoordelijkheid     voor     versterkingsoperatie ligt     en blijft liggen bij    rijksover-
            aan  de leefbaarheid   van   Groningen, de gezondheid en bestaanszekerheid van Groningers              heid;
            en de kansen voor jongeren. Groningen kampt bovendien met de grootste energiear-
                                                                                                                 » de  Rijksoverheid    levert werkbare kaders,     waarbij  voldoende mandaat       en middelen
            moede van Nederland Daarom moeten we energiearmoede direct aanpakken en alle
                                       .
                                                                                                                   worden verstrekt     om  daadkrachtig uitvoering te      kunnen geven      aan  uitvoering  van de
            woningen verduurzamen om toekomstige armoede te voorkomen. Alle Groningers
                                                                                                                   versterkingsoperatie;
            moeten toegang hebben tot scholing, sport en sociale voorzieningen en mentale onder-
                                                                                                                 »
                                                                                                                   gemeenten      houden het    opdrachtgeverschap       van  de  prioritering  in de versterkings-
            steuning. Met wijk- en dorpsvernieuwing werken we aan een duurzaam perspectiefvoor
            gemeenschappen en kernen           .
                                                                                                                   operatie;
                                                                                                                 » de  aansturing    en monitoring vindt   lokaal  plaats  in de lokale  stuurgroep    van  de
                                                                                                                   gemeente;
            1.1 SCHADEHERSTEL EN VERSTERKING                                                                     » ten behoeve van de      monitoring maakt de NCG structureel de voortgang inzichtelijk,
                                                                                                                   geeft  aan waar    afwijkingen zijn ten opzichte van de opdracht en doet voorstellen tot het
            Zonder schadeherstel      en  versterking kan van nieuw perspectief voor Groningen geen                nemen van beheersmaatregelen. De beh eersmaatregelen moeten bijdragen aan een
            sprake zijn.  Dit komt tot   uiting in de notitie ‘Regionale claim gasdossier voorjaar 2023.           snelle voortgang en zijn bewonersgericht. Het Rijk stelt de NCG hiertoe in staat;
            De toekomst nade parlementaire enquéte op gebied van schade en versterken'. Dit
                                                                                                                 » in de lokale  stuurgroep zitten, onder voorzitterschap van de gemeente, de NCG,
            document isopgesteld door de gemeenten in het aardbevingsgebied en de provincie
                                                                                                                   gemeente en desgevraagd het IMG aan tafel met mandaat en financiéle middelen                     om
            Groningen en beschrijft de noodzakelijke verb eteren voorde aanpak van schadeherstel                   knelpunten op te lossen;
            en de versterkingsoperatie .De kern van de aanpak staat hieronderbeknopt weergegeven               .
                                                                                                                 »
                                                                                                                   oplossingen     komen tot stand in   samenspraak      met de bewoner;
            Na          weken        verhoren door de                                                            » maatwerk wordt onderdeel        van  de  reguliere aanpak;
                zeven           lang                      parlementaire enquétecommissie aardgaswin-
            ning Groningen     isvoor Nederland zichtbaar        geworden wat Groningers al jaren ervaren:de     o de NCG    blijft verantwoordelijk voor de uitvoering van de versterking, en het IMG voor
            overheid faalt in het vergoeden van schade en het veilig maken van woningen wat nood-                  de afhandeling van schade Een knelpuntenpot geeft de partnersvan de lokale stuur-
                                                                                                                                                   .
            zakelijk is als gevolg van de gaswinning in Groningen. Er wordt nog steeds onvoldoende                 groep ruimte om problemen op te lossen buiten de juridische kaders, waarbij het oplos-
            geleverd alshet gaat om een betrouwbaar proces van de versterking van woningen en                      sen van het probleem van de inwoner het uitgangspunt wordt               .
            een snelle rechtvaardige schadeafthandeling           .
         10                                                                                                                                                                                                               11
                                                                                                                                                                                                                             0000000014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>28060028
                                  HERSTEL EN PERSPECTIEFVOOR GRONINGEN                                                        HERSTEL EN PERSPECTIEFVOOR GRONINGEN
         Deze verbeterde   aanpak isuitgewerkt    in een omvangrijk pakket van minimaal          gezinnen.     In Oost-Groningen zien we dat kinderen en jongeren significant minder kansen
         1miljard euro. Daarbinnen isaandacht     voor onder andere het oplossen van funderings- hebben dan hun        |eeftijdsgenoten elders. Eris geen provincie waar zoveel jongeren voor-
         problematiek, de snelle en adequate oplossing van individuele knelpunten, betere        nemens zijn      te vertrekken.
         schadeafhandeling, uitvoering van versterking volgens afspraken met bewoners,
         ondersteuning van agrariérs en MKB'ers,bescherming van erfgoed, herstel van             Erisbehoefte       aan een  structurele, integrale  en langjarige aanpak voor bewonersvan   de
         de openbare ruimte en sociale ondersteuning van bewoners. Ook behoud van de             provincie gericht      op de verbetering van sociale cohesie, welzijn,armoede en kansen. We
         waardevermeerderingsegeling en de uitbreiding van het gebied voor de subsidieregeling   willen   een  sociaal manifest opstellen voor Groningen met een looptijd van 25 jaar gericht
         verbetering en verduurzaming Groningen maken deel uit van dit pakket.                   op   (1) sociale cohesie, (2) mentale en fysieke gezondheid, (3) kansen     voor de volgende
                                                                                                 generatie en (4) het doorbreken van intergenerationele armoede.
         1.2 LEEFBAARHEID EN VOORZIENINGEN
                                                                                                 SOCIALE COHESIE EN LEEFBAARHEID VAN DORPEN EN WIJKEN                                 (WIJK-   EN
         De  gevolgen van de gaswinning werken door in het dagelijkse leven en de gezondheid     DORPSVERNIEUWING)
         van veel Groningers.  Zo trekt de gaswinning diepe sporen in de samenleving. Meerdere
         onderzoeken bevestigen de ernst van de langdurige negatieve gevolgen van de gaswin-     De sociale cohesie      en leefbaarheid staat door de    gevolgen van de gaswinning, de verster-
         ning voor gezondheid, welzijn en maatschappelijke cohesie.Vooral bijinwonersdie ast     kingsoperatie      en krimpproblematiek     onder  grote druk in Groningen. De aantrekkelijkheid
         hebben van meervoudige schade en/ of betrokken zijn bij versterkingsoperaties. Deels    van het gebied isverslechterd en voorzieningen zijn verdwenen. Deze elementen zorgen
         komt dit door de aardbevingen zelf, en dat gegeven vormt een blijvende zorg zolang de   ervoor dat dorpen en wijken blijvend zullen veranderen. Het is van groot belang tijdens       dit
         aardbevingen voortduren Deelskomt het echter ook door de aanpak van de gaswin-
                                    .
                                                                                                 procescontinu aandacht te hebben voor de leefbaarheid Dit doen we door te investeren
                                                                                                                                                                   .
         ningsproblematiek De vele veranderingen van regels en afspraken en langdurige proce-
                             .                                                                   in: (1) voorzieningen voor inwoners, (2) de kwaliteit van de openbare ruimte en groen en
         dures veroorzaken bij inwoners gevoelensvan frustratie en gebrek aan vertrouwen. Maar   (3) maatschappelijk vastgoed.
         ook factoren zoalsde beleefde onrechtvaardigheid in het schadeproces, onduidelijkheid
         over de versterkingsoperatiesen gebrek aan erkenning door de (Rijks)overheid van de     Dit doen wij aanvullend op de lokale programmaplannen van het Nationaal Programma
         impact van het probleem veroorzaken (veel) stress hij inwoners. De aanpak isnu teveel   Groningen en de Regio Deal Oost-Groningen en in samenhang met de plannen die in de
         gedreven door eenzijdige nadruk op technische kennis over aardbevingen, fysieke veilig- regio zijn ontwikkeld om te investeren in regiokernen en Oost-Groningen.
         heid en juridische kaders, in plaats van op wat inwonersnodig hebben.
         Dit gaat samen met andere sociaaleconomische en gezondheidsproblematiek die speelt      (MENTALE)          GEZONDHEID VAN INWONERS
         in Groningen. De aardbevingsgemeenten zijn terug tevinden in de onderste regionen als
         het gaat om sociaaleconomische status (plekken 289 tot 350 van de 352). Daarnaast kent  We investeren in de       aanpak van psychische en sociale problematiek in Groningen door
         de provincie Groningen meerdere krimpregio'swaar de leefbaarheid in brede zin onder     gezondheidszorg        zo laagdrempelig mogelijk te organiseren en aan te sluiten bij behoef-
         druk staat Erisin de hele provincie sprake van bovengemiddelde langdurige armoede,
                    .                                                                            ten van bewoners en hun omgeving          .   Met deze maatregelen worden initiatieven (waar
         problematische schulden, ervaren stressen beperking van mogelijkheden om mee te         nodig) opgeschaald en geborgd. Dit isdaarmee aanvullend op de inzet van aardbevings-
         doen. Groningen scoort beneden het landelijk gemiddelde op de brede welvaartsindex.     coaches, inwoners-ondersteuners en welzijnscoachesin de versterkingsoperatie. We ont-
                                                                                                 wikkelen een Gronings Ecosysteem Mentale Gezondheid (GEM). Door de inzet van pas
         Kinderen  en jongeren verdienen speciale aandacht. De mentale belasting die zij erva-   sende gezondheidszorg neemt de vraag op de zware GGZ op termijn naar verwachting af.
         ren baart onsgrote zorgen. De aardbevingsproblematiek is een extra stressfactor in veel In de tussentijd ishet essentieel om acute zware problematiek op te lossen.
                                                                                                                                                                                                   0000000015
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>28060028
                                       HERSTEL EN PERSPECTIEF VOOR GRONINGEN
            VERGROTEN VAN KANSEN VOOR DE VOLGENDE GENERATIE
                                                                                                                HOOFDSTUK 2
            Groningse gemeenten zijn oververtegenwoordigd              als het gaat om  kansenongelijkheid. In
            antwoord op deze achterstelling moeten wij investeren in kansen voor de Groningers van
            de toekomst. Teveel jongeren groeien op met een achterstand en een gebrek aan per-
            spectief. Deze ongelijkheid willen we doorbreken met een impuls voor onderwijs, gezond-
            heid, sport en cultuur. Dat doen we onder andere met het programma Kansrijke Start voor
            de eerste duizend dagen van het leven, de Rijke Schooldag en met investeringen in de               NIEUW PERSPECTIEF
            kwaliteit van het onderwijs en de toegankelijkheid van sport en cultuur          voor jongeren.
            DOORBREKEN INTERGENERATIONELE ARMOEDE.
                                                                                                               Groningen  levert al eeuwenlang  een   grote   en onderscheidende   bijdrage aan de
            De  ongelijkheid in kansen zien we ook terug in hoge werkloosheidspercentagesen inter-             Nederlandse economie. Dat willen   we     ook in de toekomst blijven doen. Daarom moeten
            generationele armoede. Terwijl er grote economische kansen in Groningen zijn, kan een              we alsoverheden samen met Groningers, maatschappelijke organisaties, bedrijven en
            groeiend deel van de beroepsbevolking geen aansluiting vinden op de regionale arbeids-             kennisinstellingen investeren in nieuw perspectief én in de randvoorwaarden om dit
            markt.  We zetten in op het verhogen van de arbeidsparticipatie en het vergroten van               perspectief mogelijk te maken. Daarbij maken we gebruik van de kracht en het DNA
            kansen van jongeren op werk.We investeren in human capital waarmee we deGroningers                 van Groningen. Erisin Groningen ruimte en Groningers blinken uit in pioniersgeest en
            opleiden voor de transities waar Groningen mee te maken krijgt. Daarnaast stellen we               karakter.
            een provinciebrede doorbraakaanpak voor intergenerationele armoede op om complexe
            situatiesvan armoede     en  schulden te doorbreken      .
            1.3 GRONINGEN AARDGASVRIJ IN 2035                                                                                                             —    i
                                                                                                                                                                       »
                                                                                                                                                                         z
                                                                                                                                                    L  =  a.     =
                                                                                                                                                                    i    A.
                                                                                                                                                                            -
            Groningers    moeten snel   en  tastbaar profiteren   van  de  energietransitie. Groningen  wordt
            in 2035 de eerste    aardgasvrije provincie.
            Het is onbestaanbaar dat     juist Groningers kampen met de grootste energiearmoede van
            Nederland.    Daarbij komt dat de huidige maatregelen om energiearmoede tegen te gaan
            in Groningen onvoldoende effect sorteren omdat (1) woningen in buitengebied groter
            zijn en daarmee meer energie verbruiken, (2) het gemiddelde inkomen van huishoudens
            lager isdan landelijk gemiddelde en (3) een groot aantal bewoners, bedrijven en instel-
            lingen in afwachting van (zware) versterking niet kan investeren in verduurzaming van de
            huidige woning. Daarom investeren we in een aanpak van energiearmoede specifiek voor
            Groningen.
            Voor de transitie   naar een alternatieve warmtevoorziening ishet noodzakelijk panden
            gereed te maken. Afhankelijk van specifieke eigenschappen van objecten en ligging
            moeten deze gereed worden gemaakt voor (1) elektrificatie, (2) aansluiting op een warm-
            tenet of, als dit geen opties zijn, voor (3) de levering van groen gas. Onafhankelijk van de
            uiteindelijke alternatieve bron moeten objecten verduurzaamd worden en veelal worden
            uitgerust met een warmtepomp Voor deze verduurzaming richten we een programma in
                                                 .
            op adresniveau voor bewoners, bedrijven en instellingen.
            Na  verduurzaming moeten uiteindelijk alle huishoudens, bedrijven en instellingen
            over naar een    alternatieve warmtevoorziening Door warmte vanuit de industrie in
                                                                .
            de Eemshaven te ontsluiten iseen alternatieve warmtebron in zicht            voor  de kernen
            Uithuizen, Uithuizermeeden, Middelstum, Loppersum, Appingedam, Del fzijl, Winsum,
            Bedum en (delen van) Groningen. Voor de overige kernen worden specifieke alternatieve
            bronnen onderzocht.
         14                                                                                                                                                                                             15
                                                                                                                                                                                                          0000000016
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>28060028
                                      HERSTEL EN PERSPECTIEF VOOR GRONINGEN                                                         HERSTEL EN PERSPECTIEF VOOR GRONINGEN
            Doorte investeren in drie transitiesrealiseren   we een  beter leven en brede welvaart voor
                                                                                                        2.2 TRANSITIE 2: VAN ZORG NAAR GEZOND EN GELUKKIG
            Groningers   én  dragen we  bij aan een  betere wereld. Kortom: wereldwijde vraagstuk-      OUDER WORDEN
            ken, Groningse antwoorden.      Voor deze investeringen richten we een inflatiebestendig
            en langjarig fonds in, met middelen vanuit het Rijk en cofinanciering vanuit Nationaal      Dankzij vooruitgang in de gezondheidszorg worden we steeds ouder. Maar niet vanzelf-
            Programma Groningen.       Zo investeren we structureel en langdurig in nieuw perspectief   sprekend steeds gezonder.We willen dat Groningersniet alleen ouderworden, maar
            voor Groningen en Groningers.                                                               vooral zo lang mogelijk gezond blijven en gelukkig ouderworden. Dat brengt nieuwe
                                                                                                        vragen met zich mee: hoe zorgen we dat Groningers gezond en gelukkig blijven tot op
            Vanuit  Groningen   isde  afgelopen periode een samenhangende Toekomstagenda opge-          hoge leeftijd? En hoe zorgen we voor voldoende personeel in de zorg om gezond ouder
            steld op  basis van de transitiesenergie, gezondheid en landelijk gebied. Deze samenhan-    te kunnen worden? In Groningen hebben we allesin huisom deze vragen te beantwoor-
            gende Toekomstagendabouwt voort op Nationaal Programma Groningen, Regio Deals               den en van ambitie werkelijkheid te maken. De Europese Commissie heeft Groningen
            en andere toekomstplannen die in gezamenlijkheid door Groningen zijn ontwikkeld.        We  niet voor nietstot Healthy Ageing-regiobenoemd. Met gerichte investeringen worden
            werken deze plannen samen met Groningers en partners verder uit, zodat we samen aan         niet alleen Groningersgezond en gelukkig oud, maar ontwikkelen we ook (medische)
            de toekomst van Groningen bouwen.                                                           technologie, werkwijzen en kennis die nationaal en internationaal het denken en doen
                                                                                                        verder brengen     .
            2.1 TRANSITIE 1: VAN TURF EN GAS NAAR DUURZAME
            ENERGIE                                                                                     2.3 TRANSITIE 3: VAN GRAANREPUBLIEK NAAR EEN
                                                                                                        NATUURINCLUSIEF EN KLIMAATADAPTIEF LANDELIJK GEBIED
            Groningen isal eeuwen dé Nederlandse energieprovincie.         We gingen van turf naar
            aardgas en maken nu de overstap naar hernieuwbare energie Van wind op zee maken
                                                                              .
                                                                                                        Groningen heeft naam en faam op het gebied van teelt, gewasontwikkeling en ziekte-
            we groene waterstof. Groene waterstof isnoodzakelijk om onze industrie te vergroe-          bestrijding. Het Groninger landschap en de landbouw zijn uniek, maar worden ook
            nen. Deze vergroening levert ook een forse bijdrage aan de Nederlandse klimaat-             bedreigd door de voortschrijdende bodemdaling, zeespiegelstijging, verzilting en de
            doelstellingen Maar het moet sneller. Dat betekent een forse investering in wind op
                             .                                                                          toenemende kans op watertekort.        We staan daarom aan de vooravond van een transitie
            zee om groene waterstof     te maken, een snelle realisatie van de aanlanding van groene    van het landelijk gebied.     We moeten ons voorbereiden op de gevolgen van klimaatver-
            stroom in de Eemshaven en de ontwikkeling van een waterstofecosysteem in Noord-             andering   en  meerrekening houden met de grenzen van onswater- en bodemsysteem.
            Nederland. Met deze investeringen trekken we innovatieve bedrijvigheid aan, zorgen we       Dat betekent investeren in     een klimaatadaptief Groninger landschap. Daarbij willen we
            voor een duurzaam perspectief      voor industrie en bieden we toekomstbestendige banen     gezond,   veilig en  duurzaam   voedsel produceren met behoud van biodiversiteit én toe-
            aan Groningers. De basis ligt er. Een brede coalitie van overheden, bedrijven, kennis-      komstperspectief      voor de boeren. Dat |laatste doen we al met het programma FASCI-
            instellingen en milieuorganisaties   heeft een investeringsplan gemaakt Dit ishet moment
                                                                                      .
                                                                                                        NATING, samen met landbouwcodperaties en kennisinstellingen. Fascinating staat voor
            om te investeren en van Groningen de onmisb are schakel in het nieuwe Nederlandse           Food Agro Sustainable Circular Nature Technology in Groningen. Met de juiste inves-
            energiesysteem te maken. Daarbij willen we ervoor zorgen dat de energietransitie zorg-      teringen ontwikkelen we innovatieve oplossingen en perspectief voor de landbouw van
            vuldig in onslandschap wordt ingepast, zodat we de kwaliteit van ons mooie landschap        morgen. Ook willen we de recreatieve waarde van het landschap een flinke impulsgeven,
            behouden.                                                                                   zoalsin de Reitdiepzone.
         16                                                                                                                                                                                       17
                                                                                                                                                                                                    0000000017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>28060028
                                         HERSTEL EN PERSPECTIEF VOOR GRONINGEN
            2.4 INNOVATIE, ONDERWJS EN ARBEIDSMARKT
            We willen dat de     huidige  en  volgende generaties Groningers     kunnen bouwen  aan de
            toekomst      van Groningen    en Nederland. Dat kunnen     we alleen met een arbeidsmarkt
            die klaar isvoor de    transities  waar we mee te maken krijgen.   We willen bouwen aan een
            sociaaleconomisch sterkere        regio, waarin meer mensen duurzaam zelfstandig zijn, een
            leven lang ontwikkelen vanzelfsprekend is en waarin talent wordt ontwikkeld, behouden
            en aangetrokken. Schotten binnen en tussen onderwijs, overheid en het bedrijfsleven
            behoren daarbijtot het verleden.         We investeren in onderwijs, ondernemen, een inclusieve
            arbeidsmarkt en werving en selectie..
            Het succesvol realiseren      van de transities vergt investeringen in kennis en vakmanschap  .
            De   campusontwikkeling en de onderwijsinstellingen in stad en regio zijn de spil in het
            Groningse kennis- en innovatiesysteem waar MBO, HBO en WO vanzelfsprekend samen-
            werken Samen ontwikkelen we kennis en vakmanschap om de energietransitie handen
                        .
            en voeten te geven; leiden we voldoende mensen op om betaald werk te hebben, gezond
            ouder worden mogelijk        te maken en investeren we in technologisch en praktisch meester-
            schap om de transitie van het landelijk gebied vorm te geven.
            Zonder      goede digitale infrastructuur   geen innovatie. Groningen is de tweede ICT-stad
            van    Nederland   . De kennisis   er. Met gerichte investeringen ontwikkelen we innovaties die
            een    impulsgeven    aan  de  energietransitie, gezond ouderworden en de transitie van het
            land   elijk gebied.
            2.5 INFRASTRUCTUUR EN BEREIKBAARHEID
            Goede      verbindingen tussen Groningen en de rest van Nederland en Europa zijn essenti-
            eel  . Voor   onze eigen bereikbaarheid en ontsluiting, maar ook vanuit economisch perspec-
            tief. Groningen ligt strategisch in de Noordzeeregio en is een belangrijke schakel tussen
            West-Europa en Noord-Duitsland, Scandinavié en de Baltische staten. Deze positie biedt
            veel kansen voor innovatiesen nieuwe duurzame energie. Alswe deze kansen grijpen,
            wordt Groningen aantrekkelijiker om in te wonen en te werken. Bovendien spreiden we
            daarmee werk, wonen en welvaart beter over het land. We maken zo optimaal gebruik van
            de economische en maatschappelijke potentie van (heel) Nederland.
            Deze kansen vereisen robuuste infrastructuur. Dat betekent de juiste internationale ver-
            bindingen en goede connecties met de Randstad en met Oost- en Midden-Nederland.
            Het Deltaplan voor Noordelijk Nederland bevat hier belangrijke ingrediénten voor.
            Een ander onderdeel       van  de robuuste   infrastructuurisopgenomen in het toekomstplan
            dat ontwikkeld isvoor de zeehavensin          Groningen. Dan gaat het onder andere om een
            aanlanding van groene stroom en waterstof vanafwindparken op zee in de Eemshaven:
            die moet snel,toekomstbestendig en goed ingepast zijn. Dit vraagt om investeringen in
            kabelsen leidingen, maar ook in natuur en leefbaarheid         .
                                                                                                            FOTOGRAFIE:
                                                                                                            Alex Wiersma, province Groningen
                                                                                                            Diepzeeskonijn
                                                                                                            Marieke  Kijk in de Vegte
                                                                                                            Stella Dekker  fotografi e
                                                                                                            Aander  Brinkman, provincie Groningen
         18
                                                                                                                                                  0000000018
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>28060028
         0000000019
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>