<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>28060075
         Programma sociaal                          en    gezondheid
         Beleidsaspecten      en  reden  van  aanvraag
         Toelichting
         De  aanpak van de gaswinningsproblematiek wordt gedomineerd door technische kennis
         over  aardbevingen, fysieke veiligheid en door juridische kaders. De vele veranderingen
         van regels en afspraken en langdurige procedures veroorzaken bij inwoners gevoelens
         van frustratie en gebrek aan vertrouwen. Binnen de huidige aanpak is er (te) weinig
         ruimte voor maatwerk. Slachtoffers van de gaswinning dienen centraal te staan en zij
         moeten ruimte krijgen om gehoord te worden.
         Belang  en  erkenning
         De noodzaak     om hiermee aan de slag te gaan is groot. Meerdere onderzoeken
         bevestigen de ernst van de langdurige negatieve gevolgen voor gezondheid, welzijn en
         maatschappelijke cohesie. Cijfers en bevindingen laten zien dat de gevolgen van de
         gaswinning doorwerken in het dagelijkse leven en de gezondheid van veel Groningers,
         vooral bij inwoners die last hebben van meervoudige schade en/of betrokken zijn bij
         versterkingsoperaties. Maar ook factoren zoals de beleefde onrechtvaardigheid in het
         schadeproces, onduidelijkheid over de versterkingsoperaties en gebrek aan erkenning
         door de (rijks)overheid van de impact van het probleem veroorzaken (veel) stress bij
         inwoners.
         Met het programma sociaal en gezondheid wordt vol ingezet op het ondersteunen            van
         inwoners en professionals om negatieve gezondheidsgevolgen als gevolg van
         aardbevingen    te verminderen of te voorkomen.     Op deze manier kunnen     we  wellicht
         duurdere   en  intensievere hulp of ondersteuning   in de toekomst voorkomen. Verder is het
         belangrijk dat   inwoners voelen dat de   gemeente   er is  voor ondersteuning  en advies als
         ze vast komen te zitten of   dreigen  in een dergelijke  situatie te komen. We willen
         voorkomen dat inwoners uitvallen     en  het vertrouwen in de overheid nog verder
         verliezen.
         Uit het onderzoek van Gronings Perspectief ("De psychosociale impact van schade en
         versterking", 2021) blijkt ook dat de psychosociale impact van de gaswinning op
         bewoners zal blijven voortbestaan zolang enerzijds de bron van schades        -
                                                                                          de gaswinning
         en daaraan gerelateerde bodemdaling en bevingen         -
                                                                    niet wordt weggenomen, anderzijds
         het herstel en de versterking gepaard blijven gaan met gedoe. Het stoppen van de
         gaswinning uit het Groningenveld (mogelijk in 2023) en het afronden van de
         versterkingsopgave naar verwachting in 2028 betekenen overigens niet dat de sociale en
         emotionele ondersteuning van bewoners ook beéindigd kan worden. Aardbevingen en
         schade door aardbevingen blijven zich dan nog een tijd voordoen en dat heeft gevolgen
         voor de gezondheid van inwoners.
         De  verwachting is dat de komende jaren sociaal- emotionele ondersteuning nodig blijft
         om  de onderlinge verbinding tussen de inwoners te behouden en te versterken en de
         balans in het welbevinden (ook van professionals) te hervinden. De grote versterkings-
         en vernieuwingsopgaven die op de dorpen afkomen en de lange looptijd van de
         processen zal veel vragen van de sociale netwerkstructuren in de wijken en dorpen en
         van de professionals.
         Ook nadat de    versterking van de huizen is afgerond vraagt het opnieuw opbouwen en
         versterken   van  sociale (netwerk) structuren veel tijd en energie en daarom is additionele
                                                                                                        0000000131
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>28060075
         langdurige,   constante inzet in het    gebied nodig/noodzakelijk.
         Brede impact
         Ondanks dat de huizen       van   bewoners worden versterkt gaan bewoners door een periode
         van  rouw.   Het verlies  van   het huis met soms al vele generaties aan herinneringen, het
         verlies  van  het oude   dorp en buurt, maar ook financieel verlies, verlies na ‘verloren’
         jaren die zijn  opgeslokt door de aardbevingsproblematiek. Dit alles en meer heeft zijn
         weerslag. De komende jaren moet meer aandacht zijn voor verliesbegeleiding
         (individueel en collectief) en het versterken van veerkracht. En is een uitvoeringsbudget
         voor maatwerk nodig om specifieke individuele problemen op te kunnen lossen die niet
         via de beschikbare regelingen opgevangen worden.
         Inwoners    van  alle |leeftijden kunnen bij aardbevingscoaches/inwonersondersteuners
         terecht  voor  mentale    ondersteuning. De komende jaren wordt ook een focus gelegd op
         specifieke doelgroepen, bijvoorbeeld ouderen, jeugd en gezin. De inzet op jeugd en
         gezin geeft een impuls om de |leefbaarheid in tijdelijke wisselwoningbuurten te behouden
         waar   de energie, betrokkenheid en inzet van inwoners hiervoor door alles wat men al
         moet verwerken      logischerwijs ontoereikend is. Ook de staatssecretaris heeft in een
         kamerbrief in juni 2022 aangegeven dat hij zich zorgen maakt over de sociaal-
         emotionele    gevolgen voor niet alleen volwassenen, maar ook juist kinderen/jongeren.
         Extra  uitdaging
         Het is  belangrijk om te constateren dat deze problemen van een aardbevingsgemeente
         bovenop de reeds bestaande zorguitdagingen van een gemeente komen. Er is duidelijk
         sprake van een extra uitdaging in deze gemeenten, en hier moeten aanvullende
         financiéle middelen beschikbaar voor worden gesteld. Er kan simpelweg niet van een
         aardbevingsgemeente worden verwacht de overduidelijke, aanvullende problematiek te
         kunnen opvangen met reguliere financiéle middelen. Waar een inwoner in een niet-
         aardbevingsgemeente veerkracht kan tonen wanneer er bepaalde, negatieve
         gebeurtenissen in het leven plaatsvinden, constateren de
         inwonersondersteuners/aardbevingscoaches dat deze herstellende veerkracht steeds
         minder aanwezig is bij inwoners in het aardbevingsgebied door de jarenlange problemen
         door gaswinning en de gevolgen daarvan. Deze regionale claim voor extra financiéle
         middelen is specifiek gericht op deze bijkomende problemen die als een rimpeleffect op
         langere termijn gevoeld worden in de regio.
         Als het gaat om jongeren/kinderen dan bereikt het programma sociaal en gezondheid
         van verschillende kanten (onderwijs (po/vo), sociaal werk en binnen de gemeente)
         signhalen over verminderde weerbaarheid van en bij kinderen. Dit vraagt om forse en
         langdurige inzet op diverse zaken die deel uit maken van het leven van kinderen en
         jongeren. Dit geldt ook voor het onderwijs: groepen jongeren/kinderen nemen de
         problemen van thuis met zich mee naar school, alwaar het ook hun leerprestaties (en
         dus toekomstperspectief) beinvloedt. Het onderwijs, jeugdzorg, sport en cultuur zijn
         daarin de hoofdzaken. Het doel is om te investeren in de verbinding met deze domeinen
         en het medische, sociale en (publieke) gezondheidsdomein.
                                                            5.1.2e
         De mentale belasting voor kinderen is een belangrijk aandachtspunt. De
         aardbevingsproblematiek is een extra stressfactor in het gezin. Door de procedures rond
         schadeafhandeling en versterking hebben ouders minder tijd om aandacht en
         ondersteuning aan hun kinderen te bieden. Terwijl juist in het (post) corona tijdperk en
         in het licht van de huidige internationale ontwikkelingen hiervoor meer ruimte zou
         moeten zijn. Veel kinderen beleven dit alles vanuit hun eigen huis dat geen veilig thuis
         meer is. Voor hen ontbreekt een eigen veilige thuisbasis. Daarom zijn aanvullende
                                                                                                     0000000132
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>28060075
         middelen   nodig  voor  mentale   ondersteuning aan kinderen. Het is nodig een plan te
         ontwikkelen   om   de mentale   gevolgen voor kinderen zo veel mogelijk te voorkomen en
         kinderen de nodige ondersteuning te bieden en te kunnen helpen met reeds bestaande
         problemen. In de onlangs uitgebrachte film "Barst!?" worden veel exemplarische
         voorbeelden gegeven van de problematiek die de jongeren ervaren. Ook de Nationale
         Ombudsman heeft onlangs in het nieuwe rapport "Beloftes maken schuld" (november
         2022) aangegeven dat er niet langer voorbij kan worden gegaan aan de gevolgen van
         gaswinning op kinderen en jongeren. In dat rapport worden de bevindingen van de
         kinderombudsman herhaald: "In het aardbevingsgebied opgegroeide jongvolwassenen
         gaven aan dat zij in hun vormende pubertijdsjaren hun ouders grotendeels gemist
         hebben. Zij zijn in eenzaamheid opgegroeid, omdat hun ouders in beslag genomen
         werden door de afhandeling van de schade en versterking. Kinderen en jongeren ervaren
         dezelfde frustratie als hun ouders over de wijze waarop schadeherstel en versterking
         gebeurt. Stress, onzekerheid en discontinuiteit in het leven van een gezin belasten
         kinderen en dat heeft invloed op hun ontwikkelingskansen. Hier moet oog voor zijn in de
         besluiten die genomen worden; ook als die besluiten alleen over volwassenen lijken te
         gaan".
         Beleidsaspecten    op  hoofdlijnen, puntsgewijs
             e
                 Langere termijneffecten     moet worden meegenomen: 2028 is een      praktische
                 looptijd  maar  deze  problemen lopen langer door
             e   De impact verspreidt zich over meerdere domeinen
             e
                 Uitgaan van preventieve werking
         Specifieke beleidsdoelen
             e
                 Continuering huidige sociale    en  emotionele ondersteuning  inwoners
             e   Een  "plus"  creéren op huidige sociale en emotionele ondersteuning inwoners. Dit
                 heeft te maken met de verwachte toename en van ondersteuningsvragen en
                 komt   bovenop het reguliere takenpakket van een gemeente
             e   Meer inzet   van aardbevingscoaches/inwonersondersteuners/welzijnscoaches
                 (inclusief voor specifieke doelgroepen zoals ouderen, kinderen en jongeren)
             e
                 Uitvoeringsbudget voor maatwerk
             e   Inzet om een gebiedsanalyse te maken zodat een beter beeld ontstaat wat
                 bewoners nodig hebben op sociaal-emotioneel vlak
                 Verliesbegeleiding en het versterken van veerkracht en begeleiding bij zingeving
                 Een specifiek plan voor jongeren zodat zij mentaal weerbaar(der) worden
                 Ondersteuning bij een combinatie van mentale en zakelijke problematiek
                 Ondersteuning bij schadeproblematiek en bij onzekerheid over het sluiten van het
                 Groningenveld
             ¢
                 Meer/intensievere ondersteuning bewoners nu de versterkingsopgave in de
                 uitvoeringsfase komt
             e   Investeren in samenredzaamheid met ruimte om te experimenteren/pionieren
             ¢   Initiatieven die sociale structuren versterken
             e   Stimuleren leefbaarheid     en sociale cohesie (samenlevingskracht) bij tijdelijke
                 constructies   (wisselwoningen)
         Achtergronddata
         Toelichting
         Voor "sociaal   en gezondheid" is voor de jaren 2021 t/m 2025 op basis van de
         bestuurlijke afspraken van 6 november 2020 10 miljoen euro beschikbaar gesteld voor
         de vijf aardbevingsgemeenten. Belangrijk uitgangspunt hierbij is de continuering van de
         huidige inzet voor sociale en emotionele ondersteuning (bijvoorbeeld door
         aardbevingscoaches en inwonersondersteuners). Het budget is daarmee helaas leidend
         voor de inzet. Daardoor kan andere ondersteuning die wel nodig is niet worden geboden.
                                                                                                    0000000133
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>28060075
         De  ondersteuning richt zich op bewoners (inzet door gemeenten)         en op professionals
         (inzet door GGD). Dit betreft een integrale aanpak.
         Gewenst     uitgangspunt en benodigdheden
         Voor de komende      jaren is de inhoud leidend: zoals beschreven bij de beleidsaspecten is
         naast   continuering ook extra sociale en emotionele inzet nodig (een plus bovenop
         bestaand beleid zoals    bij een niet-aardbevingsgemeente).     Er moet  nogmaals benadrukt
         worden dat 2028 geen einddatum is van deze problematiek: duurzaamheid en stabiliteit
         van de inzet van sociaal emotionele ondersteuning aan inwoners en professionals blijft
         noodzakelijk.
         Financiele aspecten
         Vertrekpunt
         De claim    voor het programma Sociaal en gezondheid is gebaseerd op de begroting 2022
         van   Eemsdelta   (grootste opgave in de brede regio van aardbevingsgemeenten). Het
         programma Sociaal      en gezondheid bestaat   uit drie lijnen:
             e    Individuele  ondersteuning;
             e
                  Groepsinzet; én
             e
                  Samenlevingskracht.
         Daarnaast is    er sprake van programmakosten die naar rato verdeeld zijn over deze drie
         lijnen. De opgave in 2022 voor de overige gemeenten (en daarmee het totaal) is
         gemaakt op basis van een eerder vastgestelde procentuele verdeling. Voor de jaren
         2023   -
                   2028 is gebruik gemaakt van verwachte groeifactoren op basis van gesprekken
         met de programmamanager van de          gemeente Eemsdelta.
         Procentuele    verdeling
         Overeenkomstig de begroting van Eemsdelta is er een inschatting gemaakt van de
         toekomstige kosten voor de lijnen individuele ondersteuning, groepsinzet en
         samenlevingskracht voor alle gemeenten. De onderstaande verdeling is gehanteerd,
         gebaseerd op de eerder vastgestelde variant 2D.
          Eemsdelta                                        54%
          Groningen                                        19%
          Hogeland                                         10%
          Midden-Groningen                                 13%
          Oldambt                                           4%
          Totaal                                          100%
         Groeifactoren
         De gehanteerde groeifactoren zijn     voor de drie  lijnen verschillend. Hieronder is het
         verloop toegelicht.
             e    Individuele ondersteuning:   Het zwaartepunt    van  de individuele ondersteuning ligt
                  in 2026. We verwachten op dat moment een piek in de versterkingsopgave. We
                  geven hierbij aan dat, op basis van ervaringen uit het verleden, vertraging in de
                  versterkingsopgave niet uit te sluiten valt.
             e
                  Groepsinzet: Ook voor de groepsinzet bouwt de inzet zich op naar 2026. Er wordt
                  uitgegaan van een gelijke voortzetting in de jaren erna.
             e
                  Samenlevingskracht: De verwachte toename loopt tot en met 2026 voor
                  samenlevingskracht in lijn met die van Individuele ondersteuning en Groepsinzet.
                  Daarna wordt een toename verwacht. De individuele ondersteuning wordt
                                                                                                         0000000134
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>28060075
                    minder,    maar    het borgen    van   samenlevingskracht      is vanaf dat moment des te
                    essentiéler.
            Ondersteuning                               2024        2025
           Groeifactor
            Groepsinzet
           Sociale cohesie
          |Groeifactor
         Aanvullende claim         (tot  en met   2028)
         De totale claim       voor   de jaren 2022 tot en met 2028 is afgerond 40 miljoen            euro. Hierbij
         is  rekening      gehouden met de 10 miljoen euro die reeds ontvangen is.
          Totaal    benodigd budget                          £€        65.841.983
                  Reeds ontvangen                             €       -10.000.000
                  Vermindering    2029  en 2030              £€       -15.639.986
          Aanvullende claim                                   €        40.201.996
         De verdeling van het totaal benodigde budget                   over de jaarschijven is in de onderstaande
         grafiek weergegeven.
             €  10,000,000
              €  9,000,000
                                                                I
              €
              €
                 8,000,000
                 7,000,000                            i                 i
              €
              €
                 6,000,000
                 5,000,000
                                             2
              €  4,000,000            n
              €  3,000,000
              €
                             Rl
                 2,000,000
              €  1,000,000
                             2022    2023    2024     2025     2026    2027   2028   2029  2030
                                              Individuele ondersteuning
         In de onderstaande         cirkeldiagram is de verhouding van het totale budget tussen de drie
         lijnen (Individuele ondersteuning, groepsinzet en samenlevingskracht) weergegeven.
                                                                                                                    0000000135
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>28060075
             £
         UEMANE,
                                                 __     £
                                                    34,823,932
               €
          12,903,486
                     [lIndividuele ondersteuning
                                                               0000000136
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>28060075
         Bijlage:                   Totaal benodigd budget
         Totaal      benodigd budget
                                                     )
                                                         T             Ld             ¥            Ld            Ld        ,
          Individuele onderste uning         £ 1.481.869 £€  2.963.739   €  4.075.141  £ 5.186.543   € 5.827.478   £ 4.816.076 £€ 4.075.141 £  3.334.206 £  2.963.739 £ 34.523.932
          Groepsinzet                        £   441.145  £    882.290   £  1.213.148  £ 1.544.007   £ 1.764.579   £ 1.764.579 £  1.764.579 £  1.764.579  £ 1.764.579 £ 12.903.486
          Samenlevingskracht                 £   540.733  €  1081467     €  1.487.017 €  1.892.566 €   2.162.833   £ 2.433.300 €  2.703.666 €£ 2.838.850 €  2.974.033 £ 18.114.565
          Totaal benodigd budget             £ 2.463.748  £  4.927.495   £  6.775.306  £ 8.623.116   £ 9.854.990   £ 9.013.955 £  8.543.387 £  7.937.635  £ 7.702.351 £ 65.841 983
                                                         =             1              =            Ld          .
                                                                                                                 Lal                                               ;          ;
          Eemsdelta                          £ 1.326.068  £€ 2.652.138   €  3.646.690  £ 4.641.242   € 5.304.276   € 4.851.603 £  4.588.328 €  4.272.293  £ 4.145.656 £ 35.438.295
          Groningen                          £   467.274  £    934.549   £  1.285.004  £ 1.635.460   £ 1.868.087   £ 1.708.587 £  1.620.338 £  1.505.452  £ 1.460.828 £ 12.487.590
          Hogeland                           £   251.487  £    502.974   £    691.589  £   BRO.205   £ 1.005.848   £   920.099 £    872.066 €    Bil0.234 £   786.217 £  6.720.820
          Midden-groningen                   £   318.139 £     636.398 £      875.048 £  1.113.697 €   1.272.797   £ 1.164.175 €  1.103.400 €£ 1.025.165  €   994.778 £  8.503.657
          Oldambt                            £   100.718 £     201.436   £    276.974  £   352.513   £   402.872   £   368.490 £    349.254 €£   324.491  €   314.872 £  2.691.620
          Totaal benodigd budget             £ 2.463.748  £  4927495     £€ 6.775.306  £ 8.623.116   £ 9.854.990   € 9.013.955 £  8.543.387 €  7.937.635  € 7.702.351 £ 65.841.983
                                                                                                                                                                                 7
                                                                                                                                                                                   0000000137
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>