<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>28060073
              AGRO programma
              Beleidsaspecten       en   reden van  aanvraag
              Toelichting
              Het  Agroprogramma biedt ondersteuning aan agrariérs en helpt bij
              investeringsvraagstukken, vooral bij agrariérs in de versterkingsopgave of met complexe
              schades, en geeft hen daarmee weer toekomstperspectief. Daar ligt de focus van het
              programma.
              Er zijn in het gebied (vijf aardbevingsgemeenten incl. Middag Humsterland) in totaal circa
              1450 functioneel    agrarische bedrijven (FAB's), waarvan ongeveer 50 % veeteelt, 43%
              akkerbouw en een restgroep. In totaal zijn ruim 500 bedrijven onderdeel van de
              versterkingsopgave. De uitvoering daarvan is per definitie complex, door lange
              wachttijden en stilstand in de bedrijfsvoering van vele bedrijven. Bij ruim 300 bedrijven
              buiten de versterkingsopgave is sprake van andere complexe problematiek, waaronder
              waaronder schade aan de gebouwen die zodanig complex is dat het vraagt om
              toekomstbestendige keuzes voor de gebouwen (in plaats van het sec oplossen van de
              schadeproblematiek).
              Ondersteuning bij complexe situaties
              Bedrijven ervaren stilstand, omdat zij vanwege langdurige schade en
              versterkingsprocessen niet kunnen investeren in hun bedrijf. Onder meer doordat ze in
              langdurige onzekerheid zitten over het te doorlopen schade- en/of versterkingstraject,
              waardoor men geen investeringen durft of wil doen. Bij ruim een derde van alle
              bedrijven (binnen de vijf aardbevingsgemeenten) is sprake van een versterkingsopgave.
              Meerwaarde Agroprogramma
              Het AP biedt steun door individuele     begeleiding door consulenten en expertise bij deze
              bedrijven.   Via  een  deskundigenregeling kan externe expertise worden ingehuurd.
              Intensieve samenwerking met IMG, NCG en gemeenten zorgt ervoor dat casussen sneller
              kunnen worden opgelost.
              Daarnaast helpt het Agroprogramma bij investeringsvraagstukken door verschillende
              financierings- bronnen bij elkaar te brengen en bij te dragen aan een eventueel
              financieringstekort. Bedrijven hebben lange tijd niet kunnen investeren, in afwachting
              van duidelijkheid over de afhandeling van schade- en versterking en zijn bezig een forse
              inhaalslag te maken richting een toekomstbestendig bedrijf. De reguliere
              financieringsbronnen zijn daarvoor niet altijd toereikend. Een in ontwikkeling zijnde
              maatwerkregeling moet ervoor zorgen dat het AP in die gevallen een transparante en te
              rechtvaardigen individuele financiéle bijdrage kan geven. Deze regeling is bedoeld om in
              aanmerking komende bedrijven met een sluitend bedrijfsplan weer toekomstperspectief
              te bieden. Er wordt daarbij nadrukkelijk onderscheid gemaakt in de hoogte van de
              investeringsondersteuning; deze is afthankelijk van de complexiteit van de problematiek.
              Een uiteenzetting van hoe deze complexiteit zich in de praktijk voordoet wordt
              uiteengezet het document Complexiteit in het Agroprogramma.
              Het inzetten van deze maatwerkregeling is gerechtvaardigd omdat een bedrijf dat te
              maken heeft met complexe schade en/of versterking door deze factoren van buitenaf
              gedwongen wordt om nu toekomstkeuzes te maken. Terwijl een ondernemer die niet in
              deze opgave zit zelf kan beslissen op welk moment keuzes in zijn of haar bedrijfsvoering
              gemaakt worden.
              Ondersteuning bij     niet  complexe situaties (wel binnen de vijf aardbevingsgemeenten)
              Ook biedt het programma        ondersteuning aan bedrijven die in de aardbevingsgemeenten
              zijn gevestigd   maar   waar geen sprake is van versterkingsproblematiek, complexe schade
    \atraveik
                                                                                                         0000000115
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>28060073
             of andere   complexe problematiek. Bij deze bedrijven kan sprake zijn van uitstel van
             investeren omdat     er wel onzekerheid was over bijvoorbeeld opname van schades. Het is
             van belang om ook deze groep agrariérs perspectief te bieden. Dit is vergelijkbaar met
             de regelingen voor woningeigenaren: ook daar is een regeling voor eigenaren buiten de
             versterkings-scope.
             De bijdrage hier zijn echter per bedrijf fors lager: ca. 10% van het bedrag bij de
             complexe vraagstukken (€25.000 ipv gem. €250.000). Ook op programmaniveau is de
             omvang slechts 10% van het subsidiebudget.
             Eerste  ervaringen
             Het AP is  van  start gegaan   begin 2021 en inmiddels hebben zich ruim 60 bedrijven
             aangemeld.    Er is bij de start 19 miljoen Euro ter beschikking gesteld. Afgesproken is te
             leren van de ervaringen en op basis daarvan de omvang van het totaal benodigde bedrag
             te bepalen. Omdat veel bedrijven nog stagneren in lopende procedures en het
             programma zich in eerste instantie richt op deze problematiek, is er nog maar beperkt
             zicht op de investeringsomvang. Zie voor een toelichting ook de bijlage Complexiteit in
             het Agroprogramma. Er is een eerste inschatting van kosten gemaakt voor bedrijven met
             een complexe opgave, waaronder in elk geval bedrijven met mestkelderproblemen,
             karakteristieke panden/erfgoed en asbestproblematiek. Daarnaast is er een inschatting
             gemaakt van de investeringsopgave voor de mogelijk minder complexe bedrijven en voor
             de bedrijven die willen investeren in een toekomstbestendig en duurzaam bedrijf en
             daarbij financiéle hulp nodig zullen hebben.
             Er is inmiddels beter zicht op de kosten van de ondersteuning door consulenten, evenals
             de bredere ondersteuning van de sector en de organisatie van het programma.
             Voor de periode 2022-2028 is op basis van de nu bekende data een raming gemaakt
             (best estimate). Hierbij is duidelijk geworden dat de eerste inleg vanuit de bestuurlijke
             afspraken 2020 (19 mio) volstrekt onvoldoende is voor een solide uitvoering van het
             programma.
             Beleidsaspecten puntsgewiijs
                 ¢   Onderscheid tussen     complexe casussen ivm schade en/of versterking en/of
                     andere   specifieke problematiek versus overige ondersteuning binnen de 5
                     gemeenten. Focus ligt qua inzet en budget (90% van het subsidiebudget) op de
                     complexe casussen
                 e   Eerste ervaringen leiden tot inschattingen van aantallen, gebruik,
                     ondersteuningskosten etc. Hierdoor kan nu een totaal financieel beeld neergelegd
                     worden
                 e   Reden   van  aanvraag is de   (op korte termijn verwachte) uitputting van de eerste
                     inleg van   middelen
             Achtergronddata
             Onderstaand zijn de aantallen binnen de doelgroep per subsidieregeling benoemd. De
             financiéle vertaling naar het benodigde bedrag is opgenomen onder het kopje financién.
             Data  zijn afkomstig uit verschillende bronnen.
              Totaal aantal FAB's in   aardbevingsregio                                         1434
              Complexe gevallen                                                                  834
                                     waarvan  met   versterking (en eventueel                    532
              schade)
                                     waarvan  met schade                                         302
    \ataveik
                                                                                                         0000000116
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>28060073
              Niet  complexe gevallen                                                          600
                   Mestkelders binnen   effectgebied                                           110
                   Karakteristieke panden                                                      162
                   Overige problematiek                                                         70
                  Asbestverdenking                                                             459
             Financiéle aspecten
             De  subsidieregeling kent de volgende opbouw:
                      De maatwerkregeling voor complexe casussen kent een basissubsidie. Een casus
                      is complex als er sprake is van opname in de versterkingsscope, en/of schade aan
                      mestkelders en/of als het gebouw is opgenomen op een gemeentelijke
                      monumentenlijst dan wel gemeentelijke lijst met karakteristieke objecten
                      Bovenop het basisbedrag kunnen aanvullende subsidies verleend worden voor
                     specifieke problematiek: mestkelders, karakteristieke panden, asbestvervanging
                      (daken) en overige specifieke problematiek
                      Bovenop het basisbedrag kan ook een aanvullende subsidie verleend worden voor
                      investeringen in verduurzaming
                     Voor alle niet-complexe casussen die in de 5 gemeenten gevestigd zijn is er een
                     algemene bijdrage aan investeringen mogelijk
                     Voor alle (complexe en voor niet-complexe) is een bijdrage mogelijk waarmee de
                     agrariér zelf deskundigheid kan inhuren
             In totaal wordt 90% van het subsidiebudget ingezet op de maatwerkregeling en
             aanvullende bedragen die alleen beschikbaar zijn voor de complexe casussen
             De programma     en proceskosten vallen uiteen in de volgende componenten:
                     Ambtelijke inzet van de provincie: programmaleiding, ondersteuning, intern
                     advies juridisch, financieel etc. Deze kosten worden gedekt uit de bijdrage voor
                      personele kosten; de zgn lumpsum
                      Proceskosten: communicatie, bijeenkomsten etc.
                      Externe inhuur van algemene (de consulenten) en specifieke deskundigen ter
                     ondersteuning van de agrariérs.
                 Budget om specifieke onderzoeksvragen neer te leggen bij de kennisinstituten
    \ataveik
                                                                                                       0000000117
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>28060073
              Complex   met   versterking                 Bedrag    per      potentiéle     %o    F-Y-131 £1]           Totaal
                                                            casus         gebruikersgroep gebruik
              Basissubsidie                                    € 200.000               532   66%              351|    € 70.224.000
              Aanvullende subsidie mestkelders                 € 100.000                 70 100%               70      € 7.016.787
              Aanvullende subsidie karakteristieke panden        € 50.000               103 100%              103      £ 5.166.906
              Aanvullende subsidie overige problematiek          € 50.000                45 100%               45      € 2.232.614
              Aanvullende subsidie  asbestvervanging             € 40.000              293   60%              i76      £ 7.026.993
              Aanvullende subsidie duurzaamheid                  € 40.000              5832  66%              351  |  € 14.044.800
              Deskundigenregeling                                 € 5.000              532   30%              160        € 798.000
              Totaal  complex   met  versterking                                                                                 €
                                                                                                                      106.510.100
              Complex   met schade                        Bedrag    per      potentiéle     %o    F.¥-131£-1            Totaal
                                                            Lot=T TTS     gebruikersgroep gebruik
              Basissubsidie                                    € 200.000               302   50%              151  |  € 30.200.000
              Aanvullende subsidie mestkelders                 € 100.000                 40 100%               40      € 3.983.213
              Aanvullende subsidie karakteristieke panden        € 50.000                59 100%               59      € 2.933.094
              Aanvullende subsidie overige problematiek          € 50.000                25 100%               25      € 1.267.386
              Aanvullende subsidie  asbestvervanging             € 40.000               166  60%              100      € 3.989.007
              Aanvullende subsidie duurzaamheid                  € 40.000              302   50%              151      € 6.040.000
              Deskundigenregeling                                 € 5.000              302   30%               ol        € 453.000
              Totaal  complex   met schade                                                                           € 48.865.700
              WC EEC      ED En EEO   EEE                 Bedrag    per      potentiéle     %b    F-13141]              Totaal
                                                            casus         gebruikersgroep gebruik
              Bijdrage investeringsondersteuning                 € 25.000              600  100%              600|    € 15.000.000
               toekomstbestendigheid                                                                               |               |
              Deskundigenregeling                                 € 5.000              600   30%              180        € 900.000
              Totaal niet complex met schade                                                                         € 15.900.000
    \atravdik
                                                                                                                                     0000000118
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>28060073
              NE     ELE   CH CORIC IEE                                                                     Totaal
              Innovatie en vernieuwing sector           Bijdrage 2021-2025 (4,3m) omgerekend naar 7 jaar   € 6.020.000
              Programmakosten (incl. consulenten)   +
              proceskosten                                                                                 € 9.600.000
              Totaal  algemene   kosten programma                                                        € 15.620.000
              ICICI ERCECH    IC CIE          py Lplibt                                                        €
                                                                                                         186.895.8000
    \atravdik
                                                                                                                       0000000119
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>28060073
              Bijlage complexiteit in het Agroprogramma
                  1.  Wanneer is    sprake    van een    complexe     casus  in het Agroprogramma?
              Het is een actieve agrariér gevestigd in het aardbevingsgebied (de vijf
              aardbevingsgemeenten en het gebied Middag Humsterland) met aardbevingsschade
                                                                  -
              en/of een versterkingsopgave.
              Als er sprake is van een van onderstaande vijf elementen/kenmerken op het adres in
              relatie met een schade of versterking dan is sprake van een complexe casus:
                  1.  Karakteristiek of monumentaal
                  2.  Sloop-nieuwbouw     in plaats  van  bouwkundig versterken
                  3.  Lekke mestkelders
                  4.  Asbest in  dak, wanden, vloeren
                  5.  Bedrijfsverplaatsing als integrale oplossing
              De hoeveelheid instanties (NCG, IMG, gemeente, welstandsorganisaties, provincie,
              subsidieverstrekker, architect etc.) waar een ondernemer mee te maken krijgt in de
              processen leiden tot verwarring. Om de juiste balans te vinden tussen schade-versterken
              in relatie met het voortzetten van het bedrijf en om duurzaam toekomstbestendig te
              investeren, maakt het in veel gevallen complex. Dit maakt dat veel agrariérs het
              veelvoud    aan vraagstukken   niet  meer   kan overzien.
                  2.  Voorbeelden     van  complexe omstandigheden
                  -
                      Bij complexe gevallen zijn meerdere instanties nodig        voor  één project. Deze
                      instanties werken zowel administratief als      projectmatig niet   samen en  hebben   een
                      eigen planning.
                  -
                      Het leiden  van een  dit traject is  voor zelfstandige ondernemers vaak      een
                      onbekend traject.
                  -
                        Sloop-nieuwbouw kent bij de    NCG   weer   andere criteria als bij de gemeente. De
                      ondernemer dient zich hierin     een  wegwijs   te maken en ook    strategisch de juiste
                      beslissingen te nemen.
                  -
                        EKB (Eigenaar Kiest Bouwer) trajecten voor individuele boerderijen zijn ook voor
                      de NCG niet de dagelijkse praktijk, dit vertraagt het proces. Bijvoorbeeld om met
                      de NCG te komen tot vaststelling van de inputfinanciering.
                  -
                       Karakteristieke boerderijen (deels) slopen en vernieuwen vraagt om een proces
                      van (sloop)vergunningen en culturele waarde bepalingen boven het uitvoeren van
                      nieuwbouw.
                  -
                        Soms ontstaat hierbij  een  complicerende factor op het gebied van erfgoed, zoals
                      een   monumentale wierde of     grond met archeologische waarde.
                  -
                      De aanwezigheid van een mestkelder compliceert omdat tot nu toe onduidelijk is
                      wat de oplossingsrichting van de fysieke schade, de gevolgschadeberekening en
                      de toetsing zal zijn. De mestkelder is fundering van de bovenbouw, waardoor het
                      ook de veiligheid van mens en dier raakt.
                  -
                      De aanwezigheid van asbest compliceert de versterkings- en bouwprocessen.
    \atraveik
                                                                                                                 0000000120
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>28060073
                    Waarom is het      lastig  om  definitieve  getallen  te geven  over  het aantal
                    complexe     casussen?
                    De NCG heeft wel de actieve      agrarische bedrijven in beeld (532 stuks) maar
                    daarvan moeten nog      ca 100  (dat is 20%) beoordeeld worden op
                    versterkingsmaatregelen.
                    NCG: elke ondernemer kiest      voor  sloop/herbouw als  er een grote
                    versterkingsopgave ligt.    Deze processen   van EKB worden in de toekomst   duidelijk
                    en  actueel. Voorbeeld:   een versterkingsadvies uit oktober 2020 ontvangt een
                    projectleider in oktober 2022. Op dat moment wordt er na twee jaar wachten
                    uitsluitsel gegeven over de mogelijkheden van versterking of sloop-nieuwbouw.
                    Vanaf dat moment kan de ondernemer hier pas weer op anticiperen.
                    Het NCG-overzicht is dynamisch en de werklijst van de NCG geeft een goede
                    indicatie, maar geen definitieve getallen.
                    Privacywetgeving houdt tegen dat NCG        en IMG op adresniveau   over mogen
                    communiceren.
                    IMG heeft   ca 2391   Agro schademeldingen binnen gekregen in het voorjaar van
                    2022,   er mag  van  uitgegaan worden dat alle 1430 agrarische bedrijven ook te
                    maken hebben met schade. In de        schademeldingen zitten o.a. dubbelingen op
                    adresniveau met    versterking NCG (meerdere schademeldingen per adres). Deze
                    gegevens zijn ook niet altijd up to date met de meest actuele schademeldingen.
                    Er zijn 252 gemelde mestkelderschades waarvan 110 binnen het contourgebied.
                    Gemelde schades worden nu in deze tijdsperiode opgenomen door schade-experts
                    en deskundigen middels hoorzittingen. Er is op dit moment nog veel
                    onduidelijkheid over de beoordeling, de schadetoekenning en mogelijke
                    aanpassingen op het mestkelderprotocol (0.a. over de technische levensduur). Dit
                    maakt dat het definitieve aantal agrariérs met schade door mijnbouw aan
                    mestkelders moeilijk in te schatten is.
                    Ondanks afbouw van de gaswinning vinden er nog geregeld aardbevingen plaats.
                    Het is niet duidelijk hoe dat in de toekomst gaat verlopen en waardoor het
                    onduidelijk is wat voor effect dat heeft op het totaal aantal boeren dat wil
                    investeringen/complexe gevallen.
                    Conclusie: het is lastig om vanuit deze getallen sluitend te definieren wat
                    complex is of niet. De getallen geven ons hierin wel een goede richting.
                4.  Voorbeeldschets       van een   complexe    casus  in het Agroprogramma
             Groninger boerderij (woning    en schuur onder één dak) van akkerbouwer (120 ha land)
             heeft € 50k   mijnbouwschade en een versterkingsopgave met kostenraming van
             €800k. Gezien schadebedrag en versterkingsopgave (26 weken bouwtijd) is het maar de
             vraag of het zinvol is om zoveel te investeren in een oud gebouw.
             Het betreft een karakteristieke boerderij met een grote schuur en een groot woonhuis.
             De boerderij is niet meer efficient voor akkerbouwen in deze tijd, met name wegens de
             gebinten en lage zijgevels. Het heeft een schuur met asbestbeplating die niet sterk
             genoeg zal zijn voor het plaatsen zonnepanelen. Het is totaal niet duurzaam, wordt
             gasgestookt en de bedrijfsoppervilakte is niet meer efficiént.
             Onderhoud is sinds 2012     (aardbeving Huizinge) alleen op noodzakelijke punten
             uitgevoerd, omdat ondernemer niet weet wat er met zijn of haar boerderij te gebeuren
    \ataveik
                                                                                                           0000000121
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>28060073
             staat. De  beoordeling   van  de schade in combinatie met weinig     gevoerd onderhoud leidt
             tot discussie.
             In 2018 is  aangekondigd door de gemeente dat het pand in het versterkingsprogramma
             zit. In mei 2020 is de   boerderij opgenomen. In mei 2021 is het versterkingsadvies
             gereed. In januari 2022 wordt een projectleider NCG aangesteld. Ook hier maken de
             lange doorlooptijden dat de ondernemer niet weet waar hij of zij aan toe is, wat de
             bedrijfsvoering frustreert en de casus compliceert.
             Inmiddels is het de ondernemer nog altijd onduidelijk wanneer de versterking
             plaatsvindt. De planning van de NCG geeft aan dat de ondernemer ervan uit kan gaan
             dat het 2024/2025 uitgevoerd zal worden. De agrariér wil stappen zetten en ziet de
             energiekosten   toenemen. Er is    verandering    in de akkerbouw,  waar bijvoorbeeld de
             afnemers graag zien dat agrariérs zelf producten op kunnen slaan. Maar de agrariér is
             hierin afhankelijk van de snelheid van het NCG. Het compliceert dat de ondernemer
             geremd wordt door     iets  waar hij of zij niet om  heeft gevraagd.
             De   eigenaar kiest voor   sloop-nieuwbouw     en  komt in het EKB-traject van de NCG. Deze
             ondernemer heeft nog geen ervaring met een nieuwbouwtraject in zijn of haar          bedrijf. Er
             moet een sloopvergunning worden aangevraagd bij gemeente. Omdat het een
             karakteristieke  boerderij betreft is een cultuurhistorische waardebepaling nodig. Er
             ontstaat discussie met het    erfgoedloket van de gemeente over de karakteristieke
             waarden versus het realiseren van een efficiénte bedrijfsruimte. De grond heeft
             archeologische waarde, dus de gemeente stelt aanvullende voorwaarden m.b.t de
             nieuwbouw. Er moet een omgevingsvergunning worden aangevraagd voor bouwen
             binnen het bouwblok en er moet een plan worden opgesteld om de nieuwe inrichting van
             het erf te laten voldoen aan geldende planologische eisen. De agrariér moet nadenken
             over tijdelijke opslag van de landbouwproducten en verdere aanpassingen in zijn of haar
             bedrijfsvoering gedurende het sloop-nieuwbouwtraject, terwijl nog onduidelijk is wanneer
             dit zal worden afgerond.
    \ataveik
                                                                                                              0000000122
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>