<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>    NATURA 2000-GEBIED: 038 RIJNTAKKEN  VERSLAG VELDBEZOEK DD. 20 UNI 2019         Aanwezig namens Provincie:    Aanwezig namens Terreinbeheerder:  Overige aanwezigen:    Datum bezoek: 20 juni 2019               Doel  Het jaarlijkse veldbezoek is in het kader van de PAS uitgevoerd om de vinger aan de pols te houden m.b.t.  zichtbare ontwikkelingen met betrekking tot stikstofgevoelige habitattypen. Centraal staat daarbij de vraag  of er ontwikkelingen zijn die afwijken van datgene waar in de Gebiedsanalyse van uit is gegaan. Als voorbe-  reiding op het veldbezoek is de gebiedsanalyse en het verslag van het veldbezoek van 2016, 2017 en 2018  bestudeerd en is de beheerders gevraagd naar eerder waargenomen signaten uit het veld.                   Bevindingen   Doordat Rijntakken een groot Natura 2000-gebied is, is het niet mogelijk om alle locaties met stikstofgevoe-  lige habitattypen jaarlijks te bezoeken. Dit jaar is ervoor gekozen om aandacht te besteden aan het habitat-  type Stroomdalgraslanden (H6120) in het gebied Erlecomse waard en Millingerwaard, in Gelderland.    Op onderstaande habitattypenkaarten zijn de bezochte locaties aangeduid met een letter.    Erlecomse waard:                            Legenda   BEB 43270. Sthn-ge nvercevers   (1 6120, Stoomdaigrasancen   GB Ho: 10A. Gonshaver- en vossenstaarmootanden ganshaver}    . ane me 100 mer WEEK HO1ECA. Vochtge atuv.ale bossen (cachthoutoobossen)              0000000643</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>    Millingerwaard:                                  GBB HOt EDA. Vochoge alumaie bossen (zachthoutoobossen)   THEME HOtEOC. Vochoge atuviaie bossen (beetbegeledende bossen)   GEER HO1FD, Droge nardhoutoobossen   EEE 260150. Veaarschinijk Meren met irabbenscheer en fontentruden  BEE 2625270. Waarschinigk Sik ge rieroevers   EN ZGH0 1E0B. Waarschinkjk Vochtige alluviale bossen (essen-epenbossen)            Stroomdalgrasland (H6120)  Allereerst is het stroomdalgrasland in de Erlecomse waard (Locatie A) bezocht. Het gebied is nog relatief  jong, ca. 10 jaar. De vegetatie lijkt aan de criteria van stroomdalgrasland te voldoen maar is nog niet optimaal  ontwikkeld. Het heeft een dominantie van grassen en veldzuring. Enkele kensoorten als Geel walstro zijn wel  aanwezig. Om de kruiden rijkdom te bevorderen en de grassen terug te dringen is het aan te raden om een  aantal jaar opeenvolgend vroeg in het seizoen te maaien.    Vanaf januari dit jaar is Staatsbosbeheer met de provincie in gesprek over de ontwikkeling en het beheer  van stroomdalgraslanden en glanshaverhooilanden. Een voorstel van Staatsbosbeheer is om in projectvorm  naar deelgebieden van de Rijntakken te kijken en op basis daarvan gerichter te sturen op het in stand houden  van de aanwezige habitattypen. De opgave uit het N2000 beheerplan om het habitattype uit te breiden lijkt  lastig haalbaar. In het genoemde project zal uitwerkt moeten worden wat wel haalbaar is. Staatsbosbeheer  is met de provincie in overleg waarbij kansrijke locaties zijn aangewezen en de komende jaren ontwikkeld  worden.                                                                 Staatsbosbeheer heeft in samenwerking met Rijkswaterstaat een leggerkaart op basis van vegetatieklassen  opgesteld. In deze leggerkaart zijn de verschillende doelen (waterveiligheid, N2000, PAS en SNL) samenge-  bracht en vertaald naar (vegetatie)beheermaatregelen. De provincies Gelderland en Overijssel wensen beide  graag aan te haken bij de actualisatie van deze leggerkaart.                                       Het stroomdalgrasland in de Millingerwaard (locatie B) is zwaar verruigd met o.a. Duinriet, Braam, Boeren-  wormkruid, Grote brandnetel en Eenstijlige meidoorn. Hier en daar staan nog soorten die kenmerkend zijn  voor het habitattype. Betwijfeld wordt of dit gedeelte zich momenteel nog kwalificeert als stroomdalgras-  land.          Het Duinriet is wel minder dominant aanwezig dan in 2016 is geconstateerd, mogelijk als gevolg van over-  zanding en begrazing. Daarnaast zijn er in het gebied proefvlakken gemaakt voor het terug dringen van Duin-  riet, waaronder een proefvlak waarbij de soort is bedekt met zand. Tijdens het veldbezoek werd geconsta-  teerd dat het Duinriet zich handhaaft ondanks de extra zandlaag.    0000000644</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>    Het beheer bestaat uit jaarrond begrazing (ca. 1 GVE per 3 ha). Er wordt niet gemaaid i.v.m. mogelijk struc-  tuur verlies. Inmiddels is het Millingerduin za hoog aangezand dat in de toekomst nog weinig zand afgezet  zal worden. Verjonging van stroomdalgrasland door de afzet van een nieuwe zandlaag en instuivend zand is  voor het Millingerduin niet te verwachten.    De provincie stelt vaor om de proeven voor het terugdringen van het Duinriet op nieuw op te starten en de  proeflocaties nauwkeurig te monitoren vanaf de nulsituatie door middel van PQ's. Door naar de ecologie  van Duinriet te kijken kan het beheer om de soort terug te dringen hierop afgestemd worden. Staatsbosbe-  heer komt in augustus 2019 met een voorstel voor het uitvoeren van de proeven.    Daarnaast zal Staatsbosbeheer een beheerstrategie voor het stroomdalgrastand opstellen op basis van de  resultaten van de vegetatiekartering 2019.    Net als in het dit jaar bezochte gebied Loevestein geldt ook voor meerdere gebieden in de Rijntakken dat  Rijkswaterstaat eigenaar is van de oeverwallen. De provincie is in overleg met Rijkswaterstaat over de uit-  voering van het gewenste beheer. Een gericht beheer is van belang voor de uitbreiding van het habitattype  stroomdalgrasland.    Droog hardhoutooibos (H91F0)    Het hardhoutooibos is dit veldbezoek niet bezocht. Wel werd door Staatsbosbeheer benoemd dat de wens  is om het hardhoutooibos verder uit te breiden.         Conclusies 2019  Het bezochte habitattype stroomdalgrasland ontwikkeld zich zoals beschreven in de gebiedsanalyse voor  de Rijntakken. Verruiging vormt een punt van zorg.    Erlecomse waard   e Het habitattype is aanwezig maar heeft enige dominantie van grassen. Om de kruidenrijkdom te  bevorderen is het wenselijk om de grassen terug te dringen door een aantal jaren vroeg in het sei-  zoen te maaien.   Millingerwaard   e Het stroomdalgrasland staat onder druk onder invloed van verruiging. De vegetatiekartering in  2019 moet inzicht geven in de ontwikkeling.   e Afspraak: Staatsbosbeheer zal voorstellen doen voor een gezamenlijke aanpak met de provincie  voor een projectmatige aanpak voor behoud en herstel van het habitattype stroomdalgrasland in  de Gelderse Poort. Afzetten van meidoorn en drukbegrazing kunnen hier een rol in spelen. In au-  gustus 2019 zal Staatsbosbeheer met een voorstel komen.    Omdat in 2018, 2017 en 2016 ook andere deelgebieden binnen de Rijntakken zijn bezocht staan hieronder  alleen de conclusies vermeld die voor het hele gebied Rijntakken van toepassing zijn. In 2018 is de  Amerongse bovenpolder bezocht. In 2017 zijn de Vreugdenrijkerwaard en de Duursche waarden bezocht en  in 2016 zijn de Millingerwaard, Cortenaever, Wilpse klei en de Amerongse buitenpolder bezocht.    Bevindingen uit verslag 2018, 2017 en 2016 en de stand van zaken n.a.v. veldbezoek 2019   e 2018: Een belangrijk knelpunt voor uitvoering van het aanvullend maaibeer (M13) is dat er ondui-  delijkheid is over wie (Staatsbosbeheer of Rijkswaterstaat) verantwoordelijk is voor het beheer van  de nabij de rivieroever gelegen delen van de uiterwaard. Dit is ook een knelpunt voor uitvoering  van regulier beheer. Dit knelpunt speelt in het gehele Natura 2000 gebied Rijntakken.  Toelichting 2019: De provincie is in overleg met Rijkswaterstaat over de uitvoering van het gewenste  beheer. Een gericht beheer is van belang voor de uitbreiding van het habitattype stroomdalgrasiand.  2018: Stroomdalgrasland: Om de doelstelling voor dit habitattype in de Rijntakken te realiseren,  wordt in andere delen van de Rijntakken ingezet op uitbreiding en kwaliteitsverbetering ervan. Pro-  vincie Gelderland werkt de invulling van deze opgave uit.         0000000645</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>              Toelichting 2019: Deze actie blijft staan.  2017: Provincie Gelderland neemt initiatief om voor de Rijntakken een PAS-monitoringsplan op te  stellen. Toelichting 2019: Het monitoringsplan is gerealiseerd; Meetplan PAS-procesindicatoren Loe-  vestein, Pompveld & Kornsche Boezem en Rijntakken (opgesteld in december 2017).   2016: In de grootschalig door integrale begrazing beheerde gebieden kan verruiging van stroom-  dalgrasland optreden. Deze verruiging lijkt door onvoldoende begrazing in de hand te worden ge-  werkt. Het is nodig om de vinger aan de pols te houden.   Toelichting 2019: Het blijft nodig om de vinger aan de pols te houden.              Dit verslag is vastgesteld door:               Handtekening Handtekening  ON ooft Staatsbosbeheer Gelderland  (datum) (datum)  a nn  7 lau  rou Celcler    if olfobres 2Olg    0000000646</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>