<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>    NATURA 2000-GEBIED: 060 STELKAMPSVELD  VERSLAG VELDBEZOEK D.D. 17 JUNI 2020    Aanwezig namens Provincie:    Aanwezig namens Terreinbeheerder:  Overige aanwezigen:    Datum bezoek: 17 juni 2020    Doel   Het jaarlijkse veldbezoek heeft als doel om de vinger aan de pols te houden m.b.t. zichtbare  ontwikkelingen van onder meer de stikstofgevoelige habitattypen in het Natura 2000-gebied.  Centraal staat daarbij de vraag of er ontwikkelingen zijn die afwijken van datgene waar in de  in het beheerplan opgenomen gebiedsanalyse vanuit is gegaan. Als voorbereiding op het  veldbezoek is de beheerder gevraagd naar eerder waargenomen signalen uit het veld. Daar-  naast zijn het beheerplan en de daarin opgenomen gebiedsanalyse en het verslag met aan-  dachtspunten van vorig jaar doorgenomen.    Bevindingen  Status uitvoering maatregelen    Er is een start gemaakt met de uitvoering van de maatregelen. Dit geldt met name voor het  verwijderen van bos als onderdeel van maatregel M4: Omvormen bos (volledig of deels) naar  schraalland en heide en M6: Verwijderen bosopslag. Vanaf eind juli 2020 zal nog ca. 16 ha  bos worden verwijderd. In november 2020 wordt gestart met grondwerkzaamheden ten be-  hoeve van maatregel M3 en M4: Omvormen agrarisch/bos/overige natuur naar schraalland  en heide en maatregel MS: Omvormen naar extensieve graanakker. Dit loopt door tot in  2021. In deze periode wordt ook gewerkt aan maatregel M1a: Hydrologisch herstel door aan-  passing ontwateringssysteem cf. GGOR-scenario 3 en maatregel M1b: Maatregelen a.g.v. hy-  drologisch herstel: voorkomen, beperken, compenseren van natschade (landbouwfuncties,  bebouwing). De laatste stap van maatregel M1a betreft het daadwerkelijk opzetten van de  grondwaterstand. Dit is voorzien voor eind 2021. De besluitvorming bij het waterschap over  het projectplan Waterwet die hiervoor nodig is, is bijna gereed.    Stand van zaken uitvoering monitoring ten behoeve van Natura2000, en procesmonitoring  In 2019 is een vegetatiekartering uitgevoerd. In 2020 wordt deze aangevuld met enkele per-  celen. De resultaten worden eind 2020 gepresenteerd in een rapport en databestand voor  het hele N2000-gebied Stelkampsveld. Vervolgens wordt in 2021 op basis van dit rapport de  habitattypenkaart aangepast.   Daarnaast is in 2019 de procesmonitoring gestart. Planten worden opgenomen langs vier  kruistransecten. Grondwaterstanden worden gemonitord aan de hand van peilbuizen, opge-  nomen door Vitens. Grondwaterkwaliteit wordt gemonitord op basis van watermonsters uit  de peilbuizen, geanalyseerd door B-WARE. Bodemkwaliteit wordt gemonitord aan de hand  van bodemmonsters, geanalyseerd door B-WARE. De resultaten van de eerste ronde proces-  monitoring uit 2019 dienen als nulmeting.    Bevindingen in het veld   Alle habitattypen zijn bezocht, met uitzondering van het Beuken- eikenbos met hulst (H9120).  Habitattype Vochtig alluviaal bos (H91EOC) is alleen op afstand bekeken en kort besproken.  Er hebben zich afgelopen jaar geen nieuwe ontwikkelingen voorgedaan in deze bossen. Op  onderstaande kaart zijn de bezochte locaties aangegeven met letters. De habitattypen Zwak  gebufferde vennen (H3130), Vochtige heiden (H4010A), Droge heiden (H4030), Heischrale              0000000239</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>    graslanden (H6230), Blauwgraslanden (H6410), Pioniersvegetaties met snavelbiezen (H7150)  en Kalkmoerassen (H7230) komen voor in een gradiënt waarbij, net als in voorgaande jaren,  het geheel is bekeken en niet elk habitattype afzonderlijk.         Legenda   Habitatypen en benaming  M3130 Zwakgevufterse vennen   BEEN H4OIDA \ocrtge heden (hogere zandgronden:  H4030 Droge hersen  M230 meischrake grasanden   EN 5410 Biauwgrastarden   NM 47150 Pooniervegetates mel snavelne zen   BEU 47230 Kalhmoerasser   GMB 119120 Beuker-e-renbossen met muis:   BEB #91 EOC. cn: ge alaiiale Dosser (Deekbegeiedendes Josten:  0000   L_JNATJRA2D00 grens                   Op locatie A is bos verwijderd ten behoeve van uitbreiding van heide en schraalland (maat-  regel M4). Het centrale deel was al gekapt in 2014, de randen in winter 2019-2020. Door  protesten is hierbij enige vertraging opgelopen. Bij het omvormen van bos naar korte vege-  taties wordt een open heideontginningslandschap nagestreefd, met enkele solitaire bomen  in de hei en eikenwallen langs de hoofdassen (paden). Cultuurhistorische waarden, roofvo-  gelhorsten of bijzondere bossoorten geven soms aanleiding om meer bomen te sparen. De  kapwerkzaamheden zullen dit jaar afgemaakt worden, stobben zullen worden gefreesd en  strooisel verwijderd. Tenslotte zal grondwerk verricht worden om het oorspronkelijke reliëf  te herstellen, waaronder een venachtige laagte.    Locatie B is een grasland in eigendom van Natuurmonumenten. Hier is uitbreiding van het  aangrenzende Vochtige alluviale bos (H91E0C) voorzien.    Locatie C betreft een graanakker op een oude es. De oorspronkelijke akker was breder en  ovaler van vorm. Deze wordt hersteld tot botanisch waardevolle natuurakker (maatregel MS).  De nu aanwezige houtwal aan de noordoostkant van de akker is grotendeel gerooid en wordt  opnieuw ontwikkeld langs de nieuwe esrand. Twee delen van de huidige houtwal zijn ge-  spaard, omdat die overlappen met de nieuw te ontwikkelen houtwal.    Op locatie D is een Douglas-perceel gekapt ten behoeve van uitbreiding van heide en schraal-  land (maatregel M4). Ook hier volgt nog een tweede kapfase (vooral grove den), waarna stob-  ben worden gefreesd, strooisel verwijderd en grondwerk uitgevoerd. Enkele oude grove den-  nen en loofbomen blijven staan, alsook een deel naaldhout met een haviksnest. Het eind-  beeld wordt echter opener dan bij locatie A.    Op locatie E is een inham gekapt in de bosrand, die hier voornamelijk uit ratelpopulier en  zwarte els bestaat. Hier zal een groter deel bos worden gespaard dan in de originele plannen  was voorzien, vanwege de ontdekking van een populatie grote keverorchis in het loofbos. Het  achter- en omliggende naaldbos zal conform originele plannen worden omgevormd naar lage         0000000240</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>    vegetatie. Het ten zuiden van locatie E gelegen blauwgrasland (H6410) is erg droog en bevat  veel grote wederik (verdrogings-/verruigingsindicator).    Locatie F is een sparrenbosje dat deels al is gekapt (maatregel M4). De rest volgt later dit jaar.  Een groot koepelnest van bosmieren blijft gespaard. De laanbeplanting en het struweel langs  het pad ook (uitgezonderd Amerikaanse vogelkers). Het betreft een ingreep buiten het Na-  tura 2000-gebied die nodig is om de natuurwaarden binnen het Natura 2000-gebied duur-  zaam te kunnen herstellen.    De bosjes bij locaties G en H worden eveneens dit najaar gekapt (maatregel M4), met behoud  van de beboste grenswal langs de Maandagsdijk. Daar wordt alleen naaldhout en Ameri-  kaanse vogelkers verwijderd. Bij locatie H blijven jeneverbessen gespaard.   Van het open perceel rondom locatie G wordt de toplaag verwijderd (inclusief de stobbenwal  ten oosten van de twee poelen) en wordt het oude reliëf hersteld.    Het rabattenbos ‘Halve Maan’ bij locatie | is gekapt (maatregel M4). Het rabattenbos is des-  tijds aangelegd in een natte laagte die hersteld wordt (de laagte loopt door in zuidelijk gele-  gen landbouwperceel). Een deel van de aanwezige koningsvarens is verplaatst naar een ander  vochtig bosperceel dat behouden blijft vanwege andere hoge natuurwaarden (o.a. veel kleine  valeriaan). De overige koningsvarens worden gespaard of eveneens verplaatst bij de uitvoe-  ring van het grondwerk.    Locatie J bevat een gradiënt met (van hoog naar laag) de habitattypen Droge heide (H4030),  Heischraal grasland (H6230), Vochtige heide (H4010A), Pioniersvegetatie met snavelbiezen  (H7150) en Zwak gebufferd ven (H3130). De laatste drie habitattypen staan momenteel veel  te droog. De situatie lijkt nu (half juni) veel op de situatie die normaal is voor augustus-sep-  tember. Er is geen water boven maaiveld meer aanwezig, waardoor er feitelijk geen sprake  meer is van een ven. Grote wederik (verdrogings-/verruigingsindicator) is talrijk. Gelukkig res-  teert er nog wel een groeiplaats van oeverkruid. Al met al is de situatie zorgwekkend. De  maatregelen voor hydrologisch herstel die gepland staan voor 2021 hebben als doel om ver-  droging op te lossen of te verkleinen, maar het is onduidelijk of de kenmerkende soorten het  tot die tijd volhouden.   Het stukje Heischraal grasland (H6230) ziet er goed uit. We zien onder andere gevlekte orchis,  grote ratelaar en klokjesgentiaan. Laatst genoemde bloeit al, wat érg vroeg is. Er lijkt een  plant (wilde gagel?) uitgestoken te zijn.    Op locatie K komen meerdere kwalificerende habitattypen in mozaïek met elkaar voor: Droge  heide (H4030), Heischraal grasland (H6230), Vochtige heide (H4010A), Blauwgrasland  (H6410), Kalkmoeras (H7230), Zwak gebufferd ven (H3130) en een klein stukje Pioniersvege-  tatie met snavelbiezen (H7150). De droogte is ook hier zichtbaar, maar de vegetatie oogt ro-  buuster. We zien veel kenmerkende soorten, zoals gevlekte orchis, welriekende nachtorchis,  moeraswespenorchis, blonde zegge en heidekartelblad. Een tiental putjes in de grond toont  ook hier aan dat orchideeën uitgestoken zijn; een aandachtspunt voor de handhaving.    Locatie L betreft een voormalig landbouwperceel dat reeds als schraalland is ingericht door  de voedselrijke toplaag te verwijderen (maatregel M3: Omvormen voormalige landbouw-  gronden). In 2019 stond er veel jonge wilgenopslag in dit terrein. Een extra maaibeurt heeft  geholpen die opslag terug te dringen, het resultaat ziet er nu goed uit. Een maatregel die nog  volgt is het opbrengen van kruidenrijk maaisel van een geschikt donorperceel.    Locatie M betreft het oude reservaat Stelkampsveld. Hier zijn de volgende habitattypen aan-  wezig in geleidelijke gradiënten en mozaïeken: Droge heide (H4030), Heischraal grasland  (H6230), Blauwgrasland (H6410), Kalkmoeras (H7230), Pioniersvegetatie met snavelbiezen  (H7150), Vochtige heide (H4A010A), Zwak gebufferd ven (H3130). In hoofdlijn wijkt het beeld  niet af van voorgaande jaren, maar effecten van de droogte zijn nog duidelijker zichtbaar. De         0000000241</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>    zwak gebufferde vennen staan droog en vocht- en basenminnende soorten lijken zich naar  lager op de hoogtegradiént terug te trekken. De vegetatiegradiënten worden hierdoor ‘in el-  kaar gedrukt’, wat bijvoorbeeld zichtbaar is aan de smaller wordende strook met Spaanse  ruiter. Valkruid en vetblad zijn nog aanwezig op de bekende groeiplaatsen, zowel binnen als  buiten de kooitjes die deze soorten tegen vraat beschermen.    De recreatiedruk is een knelpunt in dit deel van het terrein. Er loopt al jaren een spontaan  ontstaan wandelpad langs de meest kwetsbare delen van de vegetatie, maar dit pad is de  laatste jaren breder geworden. Wandelaars worden hier gedoogd, mede omdat er geen ver-  bodsbord aan het begin van het pad staat. Er lopen ook regelmatig honden los door het ter-  rein. Om recreatie beter te zoneren zal de parkeerplaats bij het oude reservaat worden op-  geheven en worden vervangen door een parkeerplaats bij Lebbinkbrug, aan de andere kant  van het Stelkampsveld. Daarnaast ligt er een plan voor een nieuwe wandelroute met vlon-  derpad aan de rand van het oude reservaat. Vanaf dit pad kunnen wandelaars het reservaat  straks beleven zonder kwetsbare vegetaties te betreden. Wanneer deze alternatieve ont-  sluiting er eenmaal is kan het ‘gedoogpad’ worden opgeven en zal er een tijd intensiever ge-  handhaafd worden. De ingang van het pad kan wellicht het beste fysiek worden afgesloten  door de aan weerszijden aanwezige houtwal door te trekken. Staatsbosbeheer overweegt om  voor het zover is alvast een bord ‘geen toegang’ te plaatsen, of recreanten anderszins te in-  formeren over de verandering in toegankelijkheid.    Conclusies 2020   1. Erzijn geen grote afwijkingen geconstateerd. De ontwikkeling van de stikstofge-  voelige habitattypen in het gebied is in hoofdlijn conform de verwachting zoals be-  schreven in de gebiedsanalyse in het beheerplan. Het enige extra punt van zorg is  de herhaaldelijk opgetreden droogte, waardoor vocht- en basenminnende habitat-  typen (vooral Zwak gebufferd ven (H3130), Kalkmoeras (H7230), Blauwgrasland  (H6410) en Heischraal grasland (H6230)) het zwaar lijken te hebben. De maatrege-  len voor hydrologisch herstel (M1a) die gepland staan voor 2020-2021 hebben als  doel om verdroging op te lossen of te verkleinen. Het is cruciaal dat deze maatre-  gelen al op korte termijn worden uitgevoerd (zoals gepland), omdat anders het ri-  sico toeneemt dat kenmerkende plantensoorten verdwijnen.  Er is een start gemaakt met uitvoering van de maatregelen. De maatregelen zullen  naar verwachting eind 2021 afgerond worden. De uitvoering heeft daarmee enkele  maanden vertraging opgelopen ten opzichte van de aanvankelijke planning, als ge-  volg van protest bij kapwerkzaamheden en een tijdsintensief gebiedsproces.    Aandachtspunten 2019 en stand van zaken n.a.v. veldbezoek 2020   2019: De habitattypen in het oude reservaat hebben last van hoge recreatiedruk.  Het is van belang om de recreatie hier te reguleren en daarmee de druk te vermin-  deren.  2020: Er ligt een plan klaar om de recreatie beter te zoneren. Hoofdpunten van dit  plan zijn verplaatsing van de parkeerplaats en aanleg van een wandelroute aan de  buitenrand van het oude reservaat, gevolgd afsluiting van het ‘gedoogpad’ en inten-  sievere handhaving.  2019: Het effect van de droogte van 2018 lijkt mee te vallen. Aandachtspunt is dat  wanneer komende jaren opnieuw grote droogte perioden voorkomen, dit proble-  men kan geven voor de boomkikkerpopulatie door gebrek aan voortplantingswate-  ren in meerdere jaren.  2020: na twee droge zomers en een droog voorjaar is dit knelpunt urgent en zijn de  droogte-effecten goed zichtbaar in het terrein. De verwachting is dat de geplande  maatregelen voor hydrologisch herstel (M1a) gaan helpen. Hopelijk houden de meest  kritische soorten het tot die tijd vol.         0000000242</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>    2019: Op basis van de nieuwe vegetatiekartering die nog plaats moet vinden, zal  Provincie Gelderland de habitattypenkaart actualiseren.   2020: In 2019 is een vegetatiekartering uitgevoerd. In 2020 wordt deze aangevuld  met enkele extra percelen. De resultaten worden eind 2020 gepresenteerd in een  rapport voor het hele N2000-gebied Stelkampsveld. Vervolgens wordt in 2021 op ba-  sis van dit rapport de habitattypenkaart aangepast.   2019: Belangrijk bij locatie K is de inpassing van regenwaterafvoer bij de inrichting,  om stagnatie en verzuring te voorkomen. Staatsbosbeheer neemt dit als aandachts-  punt mee bij de invulling van de te nemen maatregelen.   2020: Hiermee is rekening gehouden in de uitwerking van het maatregelenplan.  2017: Van de greppeltjes nabij het zwak gebufferde ven in het noordoosten en het  blauwgrasland in het zuiden, dient na uitvoering van de hydrologische maatregelen  te worden beoordeeld of ze moeten worden gedempt.   2018, 2019 en 2020: Actie blijft staan.    2017, 2018 en 2019: de bosrand met bijbehorende vegetatie en bovengrond die is  blijven liggen bij het verwijderen van het bos in het westen (Entelsveld), moet nog  worden verwijderd zodat de gradiënt niet meer wordt onderbroken (actie Staats-  bosbeheer).   2020: De boswerkzaamheden rondom Entelsveld worden in najaar 2020 afgerond.  Er wordt echter minder bos verwijderd dan aanvankelijk gepland, vanwege het vóór-  komen van grote keverorchis.    Planning 2021    In 2021 zal het veldbezoek opnieuw ingepland worden voor juni, omdat de basen-  minnende habitattypen dan het best te beoordelen zijn. Er zal dan extra aandacht  zijn voor de bostypen (Vochtige alluviale bossen (H91EOC) en Beuken-eikenbossen  met hulst (H9120)), omdat deze in 2019 en 2020 beperkt aan bod zijn gekomen.         Dit verslag is vastgesteld door:    Handtekening Handtekening    (datum)    (datum)    0000000243</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>