<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>    NATURA 2000-GEBIED: _LANDGOEDEREN BRUMMEN (58)  VERSLAG VELDBEZOEK DD. 23 JUNI 2021    Aanwezig namens provincie:  Aanwezig namens terreinbeheerder:  Overige aanwezigen:    Datum bezoek: 23 juni 2021    Doel   Het bevoegd gezag (provincie Gelderland) legt samen met beheerder(s} jaarlijks een veldbezoek af in het Na-  tura 2000-gebied Landgoederen Brummen. Het doel van het veldbezoek is om na te gaan of de (stikstofgevoe-  lige) habitattypen in het -gebied zich ontwikkelen volgens verwachting, zoals is beschreven in het Natura 2000-  beheerplan Landgoederen Brummen. Dit in het licht van de uitgevoerde en voorgenomen maatregelen en het  te verwachten effect op omvang en kwaliteit van de habitattypen. Het veldbezoek beperkt zich daarbij tot  zichtbare ontwikkelingen en vormt een aanvulling op de overige monitoring die in het gebied plaatsvindt.    Elke 6 jaar wordt de habitattypekaart herzien. De eerste habitattypenkaart (TO) is momenteel nog van kracht  en weergegeven in de bijlagen van dit verslag. De herziening van deze habitattypenkaart vindt momenteel  plaats. De nieuwe habitattypenkaart (T1) is nog niet vastgesteld. De concept habitattypenkaart T1 is opgeno-  men in de bijlage bij dit verslag. De onderbouwing van de keuzen waarop de nieuwe habitattypenkaart is ge-  baseerd is te vinden in het conceptrapport “Toelichting habitattypenkaart T1 en bijgestelde habitattypenkaart  TO” (Scherpenisse, 2021).    Bijlagen:    Bijlage 1: Looproute Empese heide - habitattypenkaart   Bijlage 2: Looproute Empese heide - concept habitattypenkaart T1  Bijlage 3: Looproute Tondense heide - habitattypenkaart   Bijlage 4: Looproute Tondense heide - concept-habitattypenkaart T1  Bijlage 5: Looproute Empese en Tondense heide - maatregelenkaart  Bijlage 6: Looproute landgoed Voorstonden - habitattypenkaart  Bijlage 7: Looproute Landgoed Voorstonden - concept habitattypenkaart T1  Bijlage 8: Looproute landgoed Voorstonden - maatregelenkaart   Bijlage 9: Looproute landgoed Leusveld - habitattypenkaart   Bijlage 10: Looproute landgoed Leusveld - concept habitattypekaart T1  Bijlage 11: Looproute landgoed Leusveld - maatregelenkaart         0000000313</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>    Bevindingen    Het Natura 2000-gebied Landgoederen Brummen bestaat uit de deelgebieden Empese en Tondense heide, Hiem-  berg, landgoed Voorstonden en landgoed Leusveld. In het Natura 2000-gebied zijn conform de huidige TO habitat-  typenkaart 9 habitattypen aanwezig. Dit zijn ook de habitattypen waarvoor (in ontwerp) instandhoudingsdoelen  gelden.   e _H3130: Zwak gebufferde vennen   e _H3160: Zure vennen   e _H4010 : Vochtige heiden   e _H6230 : Heischrale graslanden   e H6410: Blauwgraslanden   e H71S0: Pioniervegetaties met snavelbiezen   e H9120 : Beuken-Eikenbossen met hulst   e H91E0C : Vochtige alluviale bossen (beekbegeleidende bossen)   e _H3260A: Beken en rivieren met waterplanten    Het primaire doel van het veldbezoek is het controleren van de staat van verschillende habitattypen waarvoor een  instandhoudingsdoel geldt. Aangezien op de concept T1-habitattypenkaart ten opzichte van de vigerende TO-ha-  bitattypenkaart aanzienlijke veranderingen zijn opgetreden in aanwezigheid en oppervlakte van habitattypen, is  op een aantal locaties ter plaatse te bekeken in hoeverre deze aanpassingen overeenkomen met het beeld in het  veld. Overigens is bij de herziening van de habitattypenkaart vastgesteld dat deze veranderingen grotendeels het  gevolg zijn van voortschrijdend inzicht over afbakening van habitattypen en toekenning van vegetatietypen. Om  zo goed mogelijk zicht te krijgen op de daadwerkelijke veranderingen, is daarom ook een bijgestelde TO-habitatty-  penkaart gemaakt (ook nog in concept). Aangezien tijdens het veldbezoek in 2020 alleen de Empese en Tondense  heide zijn bezocht, zijn in 2021 de landgoederen Voorstonden en Leusveld uitgebreider bezocht.    De bevindingen van het veldbezoek worden hieronder per bovengenoemd habitattype besproken. Vervolgens  wordt een aantal aanvullende bevindingen per locatie beschreven.    Voor alle habitattypen gold dat de grondwaterstand in 2021 na de drie droge jaren (2018 t/m 2020) weer terug  was op peil en juist hoger was dan eerdere jaren.    STAAT VAN DE HABITATTYPEN    H3130 Zwak gebufferde vennen         Op de Empese en Tondense heide bevinden zich volgens de huidige habitattypenkaart vijf zwak gebufferde vennen  en twee locaties waar het niet zeker is dat het habitattype zwak gebufferde vennen er voorkomt (zoekgebieden).  De maatregelen uit het beheerplan hebben tot doel om de oppervlakte van dit habitattype in stand te houden en  de kwaliteit te verbeteren. Door het natte voorjaar en eerste deel van de zomer is er een einde gekomen aan de  zeer lage venpeilen en langdurige droogval van venoevers. Bij locatie 2 is een zwak gebufferd ven op de Empese  heide bezocht (zie Bijlage 1). Ondanks de langdurige droogte zijn hier door de beheerder geen opvallende veran-  deringen in de vegetatie geconstateerd.              0000000314</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>                                                                                    Op de concept habitattypekaart T1 is het oppervlak zwak gebufferde vennen in de laagte van de Empese heide  aanzienlijk toegenomen. Het zuidwestelijke deel van de laagte is in deze kaart gekarteerd als Overgangs- en tril-  veen. Ook is een klein deel van de laagte gekarteerd als galigaanmoeras en vochtig alluviaal bos. In de laagte van  de Tondense heide is de totale oppervlakte zwak gebufferde vennen min of meer constant gebleven.    H3160 Zure vennen   Het habitattype zure vennen komt conform de vigerende TO habitattypenkaart op 1 locatie voor in de Empese  heide ten zuiden van het noordelijke blauwgrasland (zie Bijlage 1, locatie 4). In het Ontwerp wijzigingsbesluit ‘ha-  bitatrichtlijngebieden vanwege aanwezige waarden’ (het veegbesluit) is dit habitattype toegevoegd. Dit ven op de  Empese heide was na lange tijd droog te hebben gestaan weer geïnundeerd.    Op de concept T1-habitattypekaart en bijgestelde TO-habitattypenkaart is het habitattype zuur ven vervallen. Na  bestudering van de oude vegetatieopnamen uit 2007 is geconcludeerd dat de associatie van draadzegge en veen-  pluis, waarop de kartering als zuur ven was gebaseerd, destijds ook niet aanwezig was (Scherpenisse, 2021).    H4010 Vochtige heiden   Het habitattype vochtige heide komt op 11 locaties voor in de Empese heide. Het habitattype is onder meer be-  zocht op locatie 7 op de oostelijke dekzandrug van de Tondense heide (zie Bijlage 1). Volgens de beheerder is de  natte heide in het hele gebied in goede staat en heeft de drukbegrazing met schapen een positief effect.    Een klein deel van de geplagde dekzandrug in landgoed Leusveld is op de concept Ti-habitattypekaart aangegeven  als vochtige heide (zie locatie 15 op Bijlage 10). Hier heeft zich op een wat lager deel van de geplagde dekzandrug  een vochtige heidevegetatie ontwikkeld met dopheide, struikheide en veldrus. De bodem is nog relatief open. De  beheerder verwijdert regelmatig opslag van berk en grove den. In de concept habitattypekaart T1 is de oppervlakte  vochtige heide sterk toegenomen door de genomen inrichtingsmaatregelen en gevoerde begrazingsbeheer (Scher-  penisse, 2021).         0000000315</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>    H6230: Heischrale graslanden  De twee kleine heischrale graslandjes op landgoed Leusveld zijn eerdere jaren meerdere malen bezocht. Volgens    de beheerder is de vegetatie hier niet zichtbaar veranderd en daarom dit jaar niet bezocht. Eén locatie met hei-  schraal grasland is op de herziene TO en T1-kaart verwijderd, aangezien deze vegetatie bij nader inzien ook in 2013  al niet voldeed aan de eisen (betreft locatie Slangewal) in het noordoostelijke deel van landgoed Leusveld.    H6410: Blauwgraslanden  De maatregelen uit het beheerplan hebben tot doel om de oppervlakte van dit habitattype te vergroten en de    kwaliteit te verbeteren. Tijdens het veldbezoek zijn drie van de vier blauwgraslanden (conform huidige TO-habitat-  typenkaart) in het Natura 2000-gebied bezocht. De drie blauwgraslanden op de Empese en Tondense heide beho-  ren tot de Spaanse ruiter associatie, het blauwgrasland in landgoed Leusveld behoort tot de Veldrus-associatie.    Noordelijke blauwgrasland Empese heide (locatie 3):   Tijdens het veldbezoek is het noordelijke blauwgrasland in de Empese heide bezocht (locatie 3 in Bijlage 1). Hierbij  viel op dat een groot deel van de vegetatie was verdronken, alleen op de hoogste delen van het blauwegrasland  stonden nog enige 10-tallen Spaanse ruiters (zie Foto 2).         = de Ve  Foto 2: Noordelijke blauwgrasland in de EFmpese heide (locatie 3) Op de foto is te zien dat het grootste deel van het blauwgrasland  in het voorjaar en vroege zomer langdurig is geïnundeerd, waardoor er alleen op de hoogste plaatsen nog Spaanse ruiters  stonden.    Het verdrinken van de vegetatie is veroorzaakt door de inundatie van het blauwgrasland tot half juni 2021 (zie  peilverloop ondiepe peilbuis 009B in Figuur 1). Op deze figuur is te zien dat het blauwgrasland in 2020 half april  droogviel, terwijl het in 2021 twee maanden later droogviel rand half juni. Op het moment van het veldbezoek op  23 juni was het grootste deel van het blauwgrasland net drooggevallen. De inundatie deed denken aan de zomer  inundatie van het zuidelijke blauwgrasland in 2016. Hier was de bodem na de inundatie eveneens modderig en              0000000316</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>    kaal en leken de Spaanse ruiters verdwenen. In 2017 ontkiemde echter een zeer groot aantal nieuwe planten. Naar  verwachting zal de Spaanse ruiter zich op deze locatie ook goed herstellen.    — BOOSA — Maarveld BOO9A HONGER    B +) zcosa  DE, 2 assets 2298  nm el 20098  -_ Maavels B5398              ap         Sere a van 45-24-1358 tCt 46-27-20,    Figuur 1: Grondwaterstandsverloop ter hoogte van noordelijke blauwgrasland Empese heide (BOO9A = diepe filter 28-38m. -  mv; BOO9B = ondiepe filter 0,8 - 1,8 m. -mv; de groene lijn geeft de maaiveldhoogte aan)    Nav aktiepunt uit het veldbezoek in 2020 heeft Natuurmonumenten een deskundigenoverleg georganiseerd over  deze problematiek en de relatie met het peilbeheer in de laagte van de Empese heide en gewenste verondieping  van de Zilvense broekbeek.    Het herstel van het watersysteem brengt met zich mee dat vegetaties en diersoorten zich op de natuurlijke plek  op de gradiënt gaan vestigen. Dat betekent dat op sommige plekken waardevolle vegetaties kunnen verdwijnen,  maar daarna wel een duurzame plek in het systeem kunnen innemen. Dat is wat we hier zien. Mogelijk dat Spaanse  ruiter zich wel weer kan uitzaaien hier, maar dat maakt dit noch vegetatiekundig, noch abiotisch een Blauwgras-  land. De zomerinundatie van het blauwgrasland is volgens de deeinemers aan het veldbezoek een bevestiging dat  dit blauwgrasland zich, evenals het zuidelijke blauwgrasland, door verdroging heeft ontwikkeld op een locatie die  hier van nature te nat voor is. Het is de verwachting dat Spaanse ruiter zich geleidelijk hoger op de gradiënt zal  vestigen („ten oosten van het huidige habitattype op de hoger gelegen flank van de dekzandrug). De hier gelegen  vochtige heide heeft hier nu al kenmerken van heischraal grasland met soorten als blauwe zegge, blauwe knoop,  tormentil en gevlekte orchis (zie Foto 3). Mogelijk vestigt Spaanse ruiter zich ook in het laagste deel van deze  vegetatie.              000000031 7</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>    Foto 3: Soortenrijke vegetatie ten oosten van noordelijke blauwgrastand (locatie 2) met blauwe knoop, blauwe zegge, tormentil  en gevlekte orchis.    In de grafiek in Figuur 1 is ook te zien dat de stijghoogte op ca. 4 m. onder maaiveld (buis 009A) in winter, voorjaar    en zomer continu lager was dan de freatische grondwaterstand (buis 999B). Hierdoor was er ook in het natte  voorjaar van 2021 in het blauwgrasland geen sprake van (periodieke) basenhoudende kwel. Om op deze locatie  periodieke kwel mogelijk te maken, zijn de deelnemers het erover eens dat verder herstel van de hydrologie nodig  is door de ontwaterende invloed van de Zilvense broekbeek op het grondwater zeer sterk te verminderen. Deze  maatregelen zijn voorzien voor de komende beheerplanperiode en worden meegenomen bij de actualisatie van  het Natura 2000-beheerplan voor het gebied.    Op de concept habitattypekaart T1 is de grootte van dit blauwgrasland kleiner aangegeven dan op de huidige  habitattypekaart en beperkt tot de kern van het huidige habitattype (zie Bijlage 2). De waarneming van de beheer-  der is dat de oppervlakte ervan in de afgelopen periode weinig is veranderd. Waarschijnlijk is de grootte van het  oppervlak gewijzigd door verschillen in interpretatie van de aangetroffen plantensoortensamenstelling naar vege-  tatietypen. Ook was de karteerschaal in 2007 veel grover dan in 2019. Tijdens de kartering ten behoeve van de  concept habitattypekaart T1 kaart (2019) had de langdurige inundatie nog niet plaatsgevonden.    Zuidelijke blauwgrasland Empese heide (locatie 5):   Het zuidelijke blauwgrasland heeft evenals het noordelijke blauwgrasland langdurig onder water gestaan en was  door zijn lagere ligging tijdens het veldbezoek nog niet geheel drooggevallen. Dit blauwgrasland bestaat volgens  de nieuwe inzichten al lange tijd uit een rompgemeenschap van Pijpestrootje waarin nog Spaanse ruiter voorkomt  en voldoet op de concept habitattypekaart T1 en bijgestelde TO niet langer aan de criteria voor blauwegrasland. Om  vestiging van Spaanse ruiter hoger op de gradiënt aan de oostzijde van het bestaande blauwgrasland te stimuleren,  zijn hier door vrijwilligers zaailingen overgeplant vanuit het bestaande blauwgrasland. De zaailingen zijn geplant  op plaatsen waar al blauwe zegge groeide. Tijdens het veldbezoek is geconstateerd dat deze zaailingen zich hier  goed ontwikkelen en zich ook uitbreiden.         0000000318</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>    Foto 4: Uitbreiding Spaanse ruiter vanuit geplante zaailingen tussen blauwe zegge aan de voet van de dekzandrug ten oosten  van het huidige blauwgrasland (ten oosten van locatie 5)    Blauwgrasland oostzijde centrale laagte in Tondense heide:   Vrijwilligers melden al enige jaren een spontane vestiging en uitbreiding van Spaanse ruiter in de smalle zone op  de oostflank van de laagte in de Tondense heide (zie Bijlage 3). Omdat alleen de vestiging van Spaanse ruiter nog  niet voldoende is voor een volledig ontwikkeld habitattype is deze zone op de concept habitattypenkaart (T1) niet  aangegeven als blauwgrastand (zie Bijlage 4). Deze zone is dit jaar niet bezocht.    Blauwgrasland landgoed Leusveld:   Het blauwgrasland in het centrum van landgoed Leusveld is bezocht (zie locatie 16 in Bijlage 9). Het blauwgrasland  is in uitstekende staat (zie Foto 5). De foto is gemaakt in het grasland ten oosten van het op de habitattypekaart  aangegeven gebied, dat op de huidige habitattypenkaart (TO) niet als blauwgrasland is aangegeven. Op de concept  habitattypenkaart T1 is een deel van de strook aan de oostkant van de sloot nu wel als habitattype aangegeven  (zie Bijlage 10). In het blauwgrasland groeit opvallend veel gevlekte orchis en veldrus, maar andere kenmerkende  soorten zoals blauwe knoop ontbreken.         0000000319</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>         Foto 5: Gevlekte orchis ín blauwgrasland landgoed Leusveld    Pioniervegetaties met Snavelbiezen (H7150)    Dit jaar zijn de pioniervegetaties met Snavelbiezen op de Tondense heide niet bezocht. Volgens de beheerder zijn  deze pioniervegetaties inmiddels door successie veranderd in het habitattype vochtige heide (H4010). Op de con-  cept habitattypenkaart T1 zijn ze aangegeven als vochtige heide (Scherpenisse, 2021).    Beuken-Eikenbossen met Hulst (H9120)  Dit jaar zijn de Beuken-Eikenbossen met Hulst niet bezocht. Voor een goed beeld van de ontwikkeling van alle  habitattypen is het wenselijk om dit habitattype in 2022 te bezoeken.         Vochtige alluviale bossen (H91E0C)    Op de huidige TO-habitattypekaart zijn 59 terreindelen aangegeven als Vochtige alluviale bossen (beekbegelei-  dende bossen). Op de concept habitattypenkaart (T1 en bijgestelde TO} zijn er veel verschuivingen in de locaties  waar dit habitattype is aangeven. Dit komt voor een belangrijk deel doordat gewerkt is met een aangescherpte  definitie van het begrip ‘onder invloed van beek of rivier”.    Locatie 9 ten oosten van de porkeerplaats Voorstonden:   Het best ontwikkelde broekbos van landgoed Voorstonden bevindt zich ten oosten van de parkeerplaats. Omdat  dit bosperceel niet aan een beek grenst, is het op de huidige TO habitattypekaart niet aangegeven als Vochtig  alluviaal bos (beekbegeleidend). Tijdens eerdere veldbezoeken is aangegeven dat dit niet logisch is, omdat de  beken in de landgoederen Brummen geen natuurlijke beken zijn, maar gegraven rechte ontwateringsloten die  verdrogend werken. De natuurlijke slenken in het gebied zouden moeten worden gezien als de oorspronkelijke  wijze waarop het gebied afwaterde, hoewel deze slenken nu niet watervoerend zijn. Na de inrichtingsmaatregelen  zullen de slenken naar verwachting meer gaan functioneren als periodiek watervoerende beken en/of in serie  geschakelde natte laagten.         0000000320</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>    De Provincie Gelderland heeft het OBN deskundigenteam Beekdallandschap om een landelijk toepasbaar advies  gevraagd over toepassing van de voorwaarde ‘onder invloed van beek of rivier’ bij de afbakening van dit habitat-  type. Het OBN-Deskundigenteam heeft hierop nieuwe criteria voorgesteld, waarbij op basis van twee stappen kan  worden bepaald of een bos als habitattype Vochtig alluviaal bos beschouwd wordt (OBN Deskundigenteam Beek-  dallandschap, 2021). Het criterium beekbegeleidend wordt in het advies vervangen door de eis dat het bos in een  “beek- of rivierdal” moet liggen. De begrenzing van een “beek- of rivierdal” wordt gebaseerd op drie criteria:   - Het moet in de fysisch-geografische regio zangronden, heuvelland of in het riviergebied liggen.   - Het moet geomorfologisch gezien in een landschap voorkomen dat is ontstaan door toedoen van een  beek of rivier. Dit betreft zowel beek- en rivierdalbodems als dalvormige laagtes, maar ook slenken waarin  water stroomt of gestroomd heeft, zoals het geval is in de landgoederen Brummen.   - Het bos moet zich ook bevinden op een ‘beek of rivierdalbodem’ (bijvoorbeeld een beekeerdgrond of  beekvaaggrond).   De vegetatiekundige criteria zijn niet gewijzigd ten opzichte van het bestaande profieldocument. Op basis van dit  advies is dit broekbos op de concept habitattypekaart T1 wel aangegeven als vochtig alluviaal bos (zie Bijlage 7).    Aan de rand van het broekbos wordt de invasieve soorten Japanse duizendknoop bestreden. Ook groeit aan de  rand de ongewenste soort Bonte dovenetel. Deze wordt niet bestreden omdat hier geen goede methode voor is.  De beheerder heeft het advies gekregen om de hoeveelheid licht op de bosbodem te vergroten. Dit lijkt te werken:  de soort breidt zich niet langer uit, maar verdwijnt ook niet geheel. In 2022 of 2021 kan deze locatie opnieuw  worden bezocht om de kijken hoe deze soort zich ontwikkeld.    Locatie 10: Voorstonden  Er is een perceel elzenbroekbos bezocht aan de oostzijde van landgoed Voorstonden (zie locatie 10 in Bijlage 6).  Volgens de beheerder is dit elzenbroekbos goed ontwikkeld en het was tijdens het veldbezoek ook goed nat.         hb eet . à B a  me VEE area, ees ;  Ee ON NE Pee eee a    Foto 6: Vochtig alluviaal bos aan de oostzijde van landgoed Voorstonden (locatie 10).                   0000000321</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>    Op de concept habitattypekaart T1 is dit broekbos echter niet aangegeven als Vochtig alluviaal bos (zie Bijlage 7).  Omdat het perceel wel typerende soorten heeft van het Elzenbroekbos, vraagt de beheerder zich af waarom dit  perceel niet is aangegeven als Vochtig alluviaal bos en vraagt de Provincie om dit uit te zoeken. Mogelijk hangt het  samen met onnauwkeurigheid van de bodemkaart 1:50.000, en is dit gedeelte hierop ten onrechte niet als beek-  dalbodem aangegeven. Nader bodemonderzoek op detailniveau is dan nodig om te checken of de bodem niet  bestaat uit een “beek of rivierbodem”, zoals omschreven in het advies van het OBN Deskundigenteam.   Bij navraag na afloop van het veldbezoek bleek dat dit perceel inderdaad ten onrechte niet als habitattype H91EOC  op de concept T1-kaart stond, dit is inmiddels aangepast.    H3260A : Beken en rivieren met waterplanten  Door de dichte begroeiing van de Oekense beek is het habitattype Beken en rivieren met waterplanten (H3260A)    niet bezocht. Dit habitattype, dat vooral bestaat uit een watervegetatie met Glanzig fonteinkruid, is vervallen in  de nieuwe concept-Habitattypekaart T1 omdat de Oekense beek in het karteerjaar 2019 was drooggevallen en de  vegetatie door successie niet aanwezig was (Scherpenisse, 2021).    Overige locaties    Locatie 6: Tondense heide   Op locatie 6 is de gradiënt van de dekzandrug van de Mestweg naar de laagte in de Tondense heide bezocht. Dit is  één van de meest kansrijke locaties waar het effect van het herstel van het watersysteem zichtbaar kan worden.  Door het optreden van periodieke basenhoudende kwel in de gradiënt van hoog naar laag kan een gradiënt ont-  staan van droge heide, overgaand naar vochtige heide, heischraa! grasland en/of blauwgrasland naar zwak gebuf-  ferd ven. Om te monitoren in hoeverre er sprake is van herstel van het watersysteem, is op deze locatie in het  kader van de monitoring een pH-profiel aangebracht, zijn er peilbuizen aangebracht en worden bodem- en grond-  watermonsters genomen. Na drie jaar droogte stond de laagte nu redelijk vol met water. Afgezien van wat vlekken  met blauwe zegge, zijn in de gradiënt echter nog geen soorten aangetroffen die wijzen op ontwikkeling van hei-  schraal grasland en/of blauw grasland. Wel aangetroffen zijn kleine valeriaan en blauw glidkruid.    Locatie 8: geplagde laagte ten noordoosten van Tondense heide   Op locatie 8, in een geplagde laagte langs de Veldbeek, zou het effect worden bekeken van het afschrapen van de  watercrassula met een kraan en het inbrengen concurrerende soorten zoals moerashertshooi uit het Lampen-  broek. De locatie stond echter onder water, zodat deze niet kon worden bekeken.    Locatie 11: afgestorven naaldbos landgoed Voorstonden   In landgoed Voorstonden is één van de vele afgestorven fijnspar- en lariksopstanden bezocht. Deze opstanden op  relatief hoge dekzandruggen zijn na drie jaar extreme droogte massaal afgestorven. Andere boomsoorten zoals  eiken en Douglasspar hebben op vergelijkbare standplaatsen erg te lijden gehad onder de droogte, maar lijken  deze iets beter te hebben doorstaan. Het is niet duidelijk welke ontwikkelingsrichting voor deze bossen moet wor-  den gekozen. Mogelijk liggen hier op sommige locaties kansen voor uitbreiding van bos-habitattypen.    Merkwaardig genoeg liggen veel van deze afgestorven opstanden op rabatten, wat aangeeft hoe sterk deze bodem  in de loop der jaren is verdroogd. De beheerder zou een aantal van deze rabatten willen dempen als anti-verdro-  gingsmaatregel, maar loopt aan tegen het feit dat rabatten cultuurhistorische waarde hebben en volgens het be-  stemmingsplan niet mogen worden verwijderd. Ook is er vanuit de omgeving weerstand bij de uitvoering van deze  maatregel. Het betekent namelijk dat zowel het bos moet worden gekapt en er grondverzet moet plaatsvinden  om de rabatten af te vlakken. Het is daarom van belang te weten wanneer de rabatten zijn aangelegd. Wanneer              10    0000000322</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>    dit in de jaren “30 in de werkverschaffing is gedaan, zijn de rabatten relatief jong en zijn er wellicht minder bezwa-  ren vanuit cultuurhistorie om de rabatten te dempen. Eerder is al een waarderingskaart gemaakt. Dit is een uit-  zoekpunt voor de Provincie. In het proefschrift van Pe: rabatten staat veel informatie hierover. In  september bezoeken ecologen en hydrologen betrokken bij het project de rabatbossen om over dit onderwerp  verder te praten.         Foto 7: Door de droogte afgestorven fijnspar en lariksopstand in landgoed Voorstonden    Op iets lagere en vochtiger dekzandruggen is veel spontane opslag van berk te zien.              11    0000000323</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>                                                           Foto 8: Afgestorven fijnspar en lariks opstand in landgoed Voorstonden op een wat meer vochtige locatie. Hier spontane suc-  cessie naar berkenbos.    Locatie 13: Peil- en maaibeheer Oekense beek   Tijdens eerdere veldbezoeken is meermaals aandacht gevraagd voor het maaibeheer van het talud van de Oekense  beek door het waterschap, met name vanwege het voorkomen van zwartblauwe rapunzel. Hoewel het beheer in  2019 goed is verlopen, is het in 2021 opnieuw misgegaan (zie Foto 9). De beek is eenzijdig gekorfd en wel uitgere-  kend op de oever waar de meeste rapunzel groeit. Het maaiwerk wordt op regiebasis uitgevoerd door een aan-  nemer, vanwege het gewenste maatwerk voor de zwartblauwe rapunzel. Er is bij de aannemer helaas een misver-  stand over het maaien van het betreffende traject ontstaan door het gebruik van een nieuwe digitale maaiappli-  catie. De aannemer is daarop aangesproken en de gebiedsbeheerder van het waterschap heeft zijn spijt hierover  betuigd. Hij is zich zeer bewust van het voorkomen en de bijzonderheid van de zwarte rapunzel en zal in de toe-  komst zijn uiterste best doen om dit soort fouten te voorkomen. Intern wordt door het waterschap nogmaals  onderzocht hoe dit soort schadelijke maaiacties kunnen worden voorkomen. Het achtergelaten gekorfde materiaal  dient zo spoedig mogelijk door het waterschap te worden verwijderd.    De Oekense beek was in tegenstelling tot eerdere jaren watervoerend en het waterpeil was hoog. Het waterschap  heeft de stuw gerepareerd en een hoog peil aangehouden.         12    0000000324</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>                                Foto 9: Eenzijdig gekorfde Oekense beek. Het gekorfde materiaal is niet afgevoerd en ligt nog op de oever. Eventuele zwartblauwe  rapunzel is mogelijk gekorfd en ín ieder geval bedekt met een dikke laag afstervende vegetatie.    Locatie 14: Glanshaver- en Vossenstaarthooilanden (Glanshaver; H6510A)   In het landgoed Leusveld is een schraalgrastand bezocht dat zich op de hoge dekzandrug aan de westzijde van het  landgoed bevindt. Een deel van dit schraalgrasland is op de concept habitattypekaart T1 aangegeven als H6510A  (type glanshaver). Op de huidige habitattypekaart (TO) was dit schrale grasland niet als habitattype aangegeven  (zie Foto 10). Het is wel met terugwerkende kracht opgenomen in de gereviseerde TO kaart.         13    0000000325</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>    Foto 10: Laagproductief Glanshaverhooiland aan de westzijde van het perceel in landgoed Leusveld met gevlekte en vleeskleurige  orchis, veldrus, glanshaver, knoopkruid en smalle weegbree.    De oostelijke strook van het perceel is niet als Glanshaverhooiland aangegeven. De vegetatie had hier meer ken-  merken van een hoogproductief heischraal grasland met o.a. gevlekte orchis, tormentil, blauwe knoop en ratelaar.         14    0000000326</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>    Foto Il: oostelijke strook van soortenrijke schraalland bij locatie 14: de vegetatie wijkt hier af van het als glanshaverhooiland  gekarteerde westelijke deel van het grasland en heeft meer kenmerken van een hoog productief heischraal grasland met o.a.  blauwe knoop, gevlekte orchis, tormentil en ratelaar.    Conclusie veldbezoek:  -__ Erzijn geen ontwikkelingen geconstateerd die afwijken van de verwachtingen zoals beschreven in het    Beheerplan Natura 2000 Landgoederen Brummen . Wel zijn er veel veranderingen in aanwezigheid  en oppervlakten van habitattypen tussen de vigerende TO-habitattypenkaart en de concept T1-habi-  tattypenkaart. Deze veranderingen zijn grotendeels het gevolg van voortschrijdend inzicht over afba-  kening van habitattypen en toekenning van vegetatietypen. Wanneer de concept habitattypekaart T1  definitief is (gevalideerd), moet worden bekeken welke gevolgen deze veranderingen hebben.   De kwaliteit van de vochtige en natte habitattypen Blauwgrasland en Zwak gebufferde vennen staat  nog steeds onder druk na drie opeenvolgende droge jaren 2018-2020. Door de overvloedige neerslag  in het voorjaar en zomer van 2021 is een eind gekomen aan de droogte. Het hydrologische systeem  van de Empese en Tondense heide is enigszins hersteld en ontwikkelingen zijn min of meer stabiel.  Vegetaties moeten zich nu ontwikkelen op hun natuurlijke plek op de gradiënt.   Het blauwgrasland op de Empese heide staat is bijna verdwenen door jarenlange verdroging en grote  aantastingen van het hydrologische systeem. Het systeemherstel moet leiden tot hernieuwde invloed  van basen hoger in het systeem. De soorten van Blauwgrasland moeten zich daarop aanpassen. Het  is de bedoeling dat het blauwgrasland zich komende jaren zal verplaatsen naar een smalle strook  hoger op de gradiënt. Hiertoe zijn al zaailingen verplant vanuit het lager gelegen bestaande blauw-  grasland. Het waterschap is bezig met planvorming voor het verondiepen van de drainerende Zilvense  broekbeek. Het is de verwachting dat de periodieke kwel richting de flanken van de laagte zal terug-  keren wanneer de drainerende werking van deze beek is verminderd.   De kwaliteit van de Vochtige alluviale bossen in de landgoederen staat onder aanhoudende druk,  omdat het watersysteem hier nog niet is hersteld. Dit leidt tot ecologische achteruitgang die door de    drie achtereenvolgende jaren is verergerd.    Afgeronde actiepunten 2020:  -__ Expertmeeting met Natuurmonumenten, Provincie en Waterschap over peilbeheer laagte Empese    heide in relatie tot peilbeheer drainerende Zilvense broekbeek en eventueel frustreren kwel richting  blauwgrasland door te hoge waterpeilen in de laagte.    Nog niet afgeronde actiepunten 2020:  -  Opstellen plan voor verondiepen en versmallen Zilvense Broekbeek. Actie Waterschap Vallei en Ve-    luwe    Actiepunten 2021:  - In het Natura 2000 beheerplan kan als actie worden opgenomen dat wordt uitgezochtonder welke    voorwaarden en op welke locaties rabatten binnen de Landgoederen Brummen kunnen worden uit-  gevlakt. Actie Provincie         15    0000000327</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>    In de organisatie van het Waterschap verankeren dat beheer van het talud van de Oekense beek  volgens de afgesproken richtlijnen wordt uitgevoerd, zodanig dat de laatste groeiplaatsen van blauw-  zwarte rapunzel in stand worden gehouden en mogelijk zelfs kunnen uitbreiden. Het gekorfde mate-  riaal dient zo spoedig mogelijk te worden verwijderd. Het maaiwerk is al door het waterschap uit het  standaardbestek gehaald vanwege het benodigde maatwerk voor de zwartblauwe rapunzel en wordt  op regiebasiís uitgevoerd. Acties waterschap.   In 2022 bezoeken Hiemberg: vochtig alluviale bos van Natuurmonumenten, graslanden aan weerzij-  den Stobbeweg waar de bouwvoor is afgegraven ten behoeve van de ontwikkeling van schraalgras-  land en particuliere Beuken-Eikenbossen aan de noordzijde. Hiervoor tijdig contact opnemen met de  particuliere eigenaren (mogelijk worden deze percelen door de Bosgroepen beheerd). Actie Eeler-  woude   Om een goed beeld te krijgen van de staat van het Beuken-Eikenbos (H9120) is het wenselijk om dit  habitattype in 2022 te bezoeken. De grootste oppervlakte Beuken-Eikenbossen bevindt zich in het    parkbos bij huize Voorstonden. Kleinere gebieden bevinden zich in deelgebied Hiemberg, Voorston-  den en Leusveld. Actie Eelerwoude   Om te checken of Bonte Dovenetel in de randzone van het Broekbos bij de parkeerplaats Leusveld  zich uitbreidt dient deze locatie in 2022 of 2023 opnieuw te worden bezocht.   Gezien de ontwikkelingen in het noordelijke blauwgrasland van de Empese heide dient dit habitattype  in 2022 opnieuw te worden bezocht.    Gebruikte literatuur:   Scherpenisse, M.C. 2021. Toelichting habitattypenkaart T1 en bijgestelde versie habitattypenkaart TO; 58 Land-  goederen Brummen. Natuurbalans — Limes Divergens BV; in opdracht van Provincie Gelderland. Concept.  OBN Deskundigenteam Beekdallandschap, 2021 in concept   Beekbegeleidende bossen in Gelderland; Advies voor afbakening van Natura 2000-habitattype H91E0_C.         Dit verslag is vastgesteld door:    Handtekening Handtekening    (datum) (datum)    16    0000000328</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>    Bijlage 1: Looproute Empese heide - habitattypenkaart    Legenda  essze Loopsouie 2021 (1)  © _ Nummering (5)  OE 115120, zwaigeturerce vennen @)    OO toen. uwe vernon (1)    EN OD eeen. vocnage reiden magere zandgronden) (1)    OE 110410, cieumrnetansen (2)    VJ) ZGH3130, Waarechijnijk Zwekgebulerde vennen (2)    [J Preecageties 1)         17    0000000329</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>    Bijlage 2; Looproute Empese heide - concept habitattypekaart T1    a" at te  Legenda                                              euwe Looproute 2021 (1)  © Nummering (5)   Habitattypen en benaming   mn H3130. Zwakgebutferde vennen (17)   ME 40108. vocntige reiden (hogere zandgronden) (3)  4030, Droge heiden (3)   BD 16410, ctsuwgrastanden (1)   BE 1171408, overgangs- on trivenen (tntvenen) (7)   HERD 117210. caigzanmocrassen (1)   HE 119100. vocnuge ainviate bossen (beekbegeteidende bossen) (1)  H0000 (137)    C_] Projectgebied (1)                            e Ld  - 4 “Se  , e ‘ 7 e  ' Q Esa, jd, Jan Wier van Aalst voe eros  pecten Tater "6 tecrar 20°7         Ezoh,droloeg mare Harbart  Ppectrume    ee  Eelerwoude    18    0000000330</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>    Bijlage 3: Looproute Tondense heide - habitattypekaart    * WAN wi ‘ *                                                             Legenda  wees Looproute 2021 (1)  . Nummenng (5)  DN 13130. zwakgebutecce vennen (11)  BN 113150. zure vennen (1)  ERE 440104. vocntige reiden mooere zandgronden) (5)  OD 116410. siauwgrasiancen (5)  an 117150, Ptoniervegetaties met snavelbiezen (5)  MM + zo. ceurerercendossen mot nuist (1)    PER 19: 0c. vochage atumate bossen (beekbegeleidende bossen) (1)         « ZGH3130, Waarschijnlijk Zwakgebufterde vennen (1)    C_] Projectgebied (1)    FT  pant    4                   ae  Pd  eae!    ane                  /  „ aa.  40 20 160 es . * a6.  N oa mr < . *  a + .BsriNederland. Jan Wilem van Aalst - wvw imergis nl            Eeie:woude    19    0000000331</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>    Bijlage 4: Looproute Tondense heide - concept-habitattypekaart T1    Legenda                                                   “esse Looproute 2021 (1)  e Nummering (6)  Habitattypen en benaming  PE 113130. zwakgobutterce vennen (23)  | | H4010A, Vochtige heiden (hogere zandgronden) (11)  H4030. Droge heiden (6)  | H6410, Blauwgrastanden (1)  mn H7140A, Overgangs- en tritvenen (trilvenen) (6)  BEBE 1417210. caigaanmocrassen (1)  ME 10120. beukon-sikentossen met nutst (1)  OND 201 00. vocttige attwviate bossen (beekbegeleidende bossen) (1)    HO000 (171)    [7] Prerctgenea          Ere woude    20    0000000332</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>    Bijlage 5: Looproute Empese en Tondense heide - maatregelenkaart                                                                                                      yo Q i+ a Pa \ . a 7 4 me  \ . Parkeerplaats i  a SE allsedijk Legenda  / “ ge ‘* sene Looproute 2021 (1) L  @ _ Nummering 9)  WU voorde MIA) (3) r  HE Drerpet met stuwtie (M1) (1)  mm m NIA Verondepen watergang (1)  — =< MtA Verondepen tot 30cm -my (14) \    — MIA: Verondepen watergang tot BOcm -mv (1)    L  — — — MIA Nieuwe watergang. Wenselijke neuwe walergang (9)  —— MIA Aanleg kade (5) Le  =====: MIA: Vergroten profiel watergang (1) .  mmm A1 A: Aandachtspunt drempel (19)   mmm AB: Kade verwijderen (2) s    = = = MIB Dempen watergang (67)  ome M1B. Dempen watergang (Op termajn) (2)  “+ MtB: Dempen greppels (1)         M3A: Ontbossen en verwajderen strooisellaag (9)  ME ven koce vermiseren (5) «    ON re ores (2) .  OE 1c optogen (1)    M2A/M2B. Verwijderen bouwvoor of plaggen (25)  MS. Utmynen (B)                                         ‘  v Fee  ¢  ee .  en “ ’ . ….  . ‚ ?  4 Me , ¢  os „° «   SN e ;  A 0 306 40 “ eksche Hooilanden  N Meters .   : _ Sri Nederland. Jan W jem van Aalst  brsbyarsioug <aralanbart [pes LL an?         21    0000000333</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>    Bijlage 6: Looproute landgoed Voorstonden - habitattypekaart    ra"    Legenda    enuans Looproute 2021 (1)    © _Nurmering (6)  MNN 7 co. Perierveoeraies met snavebiezen (1)  PER 19120. Beuken-cikenbossen met hutst (3)  PEE 2 100, vocnoge atuviate bossen boekbegeleidende bossen) (5}    [J Proecrgeten (1)    ; & {i on  : Le )  Esn Nedesand. Jen Witem yan Aste - fimer    Proectnummer 7994 Datum 16 februan 2017         Ecohyoroloag KarelHankart    22    0000000334</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>    Bijlage 7: Looproute Landgoed Voorstonden - concept habitattypekaart T1            Legenda                esuees Looproute 2021 (1)                  Nummering (6)  Habitattypen en benaming  H4030, Droge heiden (2)  OM 119120, Beuxen-eitenbossen met huist (29)  OE 101606, vocntige asuiaie bossen (beekbegeleidende bossen) (15)                           0000 (204)    (CJ Preiectgenien (1)    A Ni |  5 es Ä  4 >  Ag A  kN -  KA                                       Û    UNSTORPURS ESTERS    t =  :  | |  Hf  A  andil i 5  , . 7 7 é  Ri/-  ‚ ;  : ah  ; 4 oy  Esti Nederland. „Jan Wem van Aalst - vive imetyishi  Ecohydroloag Karel Hanhart Projedinurnmer 7994 Datum 16 tebruan 2017    23    0000000335</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>    Bijlage 8: Looproute landgoed Voorstonden - maatregelenkaart    wee ee Looproute 2021 (1)  © Nummering (6)  mmm MIA: Verondepen watergang (3) PPI  B vie: Periodiek dornen 5)  M11: Verwijdering exoten (1)         Ld                      — ip  7  ‘4 .  . 8/ .  e  7 é le  eet “Ein Nederland. Jan lem van Aalt) nine  anhart Prowanummer 7594 Datum 16 febru.    DS,  Ecohydroloog Karel Hanhart 20    /  . f  ‘ /         24    0000000336</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>    Bijlage 9: Looproute landgoed Leusveld - habitattypekaart    venne Looproute 2021 (1)  © Nummering (4)    ON 116410, cisuwgrasianden (1)         GER 119120. ceuken-etendosson met hutst (2)    GEE 191200, vocntige aituviale bossen (beekbegeieidende bossen) (3)    C_) Projectgebied (1)    > parkeerplaats  Leusveld |    \  \    4         | EsniNedertand, Jan Willem van Aalst - www    . 25    0000000337</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>    Bijlage 10: Looproute landgoed Leusveld - concept habitattypekaart T1    a en . An : \  :\| Legenda » \  eneen Looproute 2021 (1)   e Nummering (4)  Habitattypen en benaming  to] B 0108. vocntige neiden mogere zandgronden) (1)   H4030. Droge heiden (1)   MN 116410. stauwgrasianden (3)  nn H6510A, Glanshaver- en vossenstaarthooilanden (glanshaver) (t)                                                          BR 119120. Beuken-cikenbossen met nutst (27)   OD 21608. ciken-naagdeurennossen (hogere zandgronden) (1)   PE 1191 £0, Vochtige altuvisie bossan (beekbegeieidande bossen) (9)  H0000 (196)    [C__] Prejecigetied (1)                       t  '    5 parkeerplaats  Leusveid 7           Esd Nederland, Jan Willem van Aatst - www!    Econvdrolcog “arel Hanhart Proectnummer 7994 Datum 16 februar 2517    REN    26    0000000338</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>    Bijlage 11: Looproute landgoed Leusveld - maatregelenkaart    , @ ‘ | ‘\ \  | Legenda    eaeee Looproute 2021 (1)                            yarns         i)    ° Nummering (4}  "Re, mm m MIA: Verondepen watergang (1)                    = _M1B: Dempen watergang (1)           ++ M28: Bouwvoor verwijderen tbv schraatiand (1)    [C__] Proiectgetien (1)                         vende    mannen gp \ \ Esú Nederland, Jan Wibem van Aalst -    Fronveralene Keral Hanhar Preuaetnummar 7094 Matum 1K tehrune 2057    27    0000000339</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>