<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>    NATURA 2000-GEBIED: _KORENBURGERVEEN (061)  VERSLAG VELDBEZOEK DD. 1 SEPTEMBER 2021    Aanwezig namens Provincie:  Aanwezig namens beheerder    Overige aanwezigen:  Datum en tijd veldbezoek: 1 september 2019, 09.00h — 17.00h    Doel:   Het bevoegd gezag (provincie Gelderland) legt samen met beheerder(s) jaarlijks een veldbezoek af in het  Korenburgerveen. Het doel van het bezoek is na te gaan of de (stikstofgevoelige) habitattypen in het Natura  2000-gebied zich ontwikkelen volgens verwachting, zoals is beschreven in het Beheerplan Natura 2000 Ko-  renburgerveen. Dit in het licht van de uitgevoerde en voorgenomen maatregelen en het te verwachten effect  op omvang en kwaliteit van de habitattypen. Het veldbezoek beperkt zich daarbij tot zichtbare ontwikkelin-  gen en vormt een aanvulling op de overige monitoring die in het gebied plaatsvindt.    Bijlagen:  e Bijlage 1: Bezochte locaties en habitattypen  e Bijlage 2: Bezochte locaties en herstelmaatregelen    Voorkomende habitattypen:  In het Korenburgerveen komen volgens de huidige TO habitattypenkaart 9 habitattypen voor. Dit zijn ook de  habitattypen waarvoor instandhoudingsdoelen gelden.  e Zwakgebufferde vennen H3130  Heischrale graslanden H6230  Blauwgraslanden H6410  Actieve Hoogvenen H7110A  Overgangs- en trilvenen (trilvenen) H7140A  Herstellende Hoogvenen H7120  Galigaanmoerassen H7210  Hoogveenbossen H91D0  Vochtige alluviale bossen H91E0C    Het habitattype Herstellende hoogvenen komt over een grote opperviakte voor, de andere habitattypen  komen over kleinere opperviakten voor.    Bevindingen:   De bevindingen van het veldbezoek worden hieronder besproken in volgorde van hun landschapsecologische   positie:   © Boven in het systeem: het vrijwel uitsluitend door regenwater gevoede zure en zeer natte actieve   hoogveen (H7110A) en in een ruime schil hieromheen: het natte herstellende hoogveen (H7120).  Lager in de gradiënt: het in meer of mindere mate door basenrijk kwel- en doorstromend opper-  vlaktewater gevoede Heischraal grasland (H6230), Blauwgrasland (H6410), Overgangs- en trilveen  (H7140A), Galigaanmoeras (H7210) en vochtige alluviale bos (H91EOC).   De habitattypen Zwakgebufferde vennen (H3130) en Hoogveenbossen (H91D0) zijn dit jaar niet bezocht.         0000000347</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>    Tenslotte worden de bevindingen besproken na uitvoering van de volgende herstelmaatregelen:  e verwijderen opslag ten behoeve herstellend hoogveen (M4B),  dempen Schaarsbeek (M1A),  verder laten verlanden Schaarbeek (M3A),  kade verwijderen (M1C),  verwijderen fosfaatrijke toplaag Schaarslenk (M1D).    Algemeen:   Na drie extreem droge jaren, was er dit jaar eindelijk sprake van natte omstandigheden. Vanaf maart 2021  is er voor dit deel van Nederland een min of meer normale hoeveelheid regen gevallen. Een belangrijk aan-  dachtpunt van het veldbezoek was daarom de vraag in hoeverre de habitattypen permanente schade hebben  opgelopen door de 3 jaar extreme droogte en in hoeverre de habitattypen zich onder invloed van het relatief  natte voorjaar en zomer hebben hersteld.    Actief hoogveen (H7110A)   Binnen het door damwanden gecreëerde hoogveen compartiment van het Vragenderveen bevinden zich een  viertal kleine zones die op de huidige habitattypenkaart zijn gekarteerd als actief hoogveen (zie Figuur 1).  Om te controleren in hoeverre het actieve hoogveen de droogte van de afgelopen drie jaar heeft doorstaan,  is het actieve hoogveen dit jaar opnieuw bezocht (locatie 5 en 6). Daarnaast is evenals eerdere jaren peil-  schaal SO11 bij de stuw van het hoogveencompartiment bezocht (locatie 7).    ER Legenda  « Nummering 2021 (3)  BEE m= Looproute 2021 (1)   — hovten damvend (2)   7 Creature 2000 grens Korenburgeneen (1)   EN ___H7110A Actieve hoogvanen (hoogveenlandachap) (4)   NE 147120. Herstatiense hoogvenen (56)   - 2 2: H7210, Galigaanmoerassen (1)    Figuur 1: In 2021 bezochte habitattypen actief hoogveen (de ligging van de nummers is indicatief)    Waterpeilen:  De invloed van de drie achtereenvolgende droge jaren van 2018, 2019 en 2020 en het herstel van het water-  peil in het hoogveencompartiment is duidelijk zichtbaar in het peilverftoop van peilschaal SO11, die zich naast  de schotbalkstuw bevindt die het waterpeil in het hoogveencompartiment van het Vragenderveen reguleert  (zie Figuur 2).         0000000348</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>    Figuur 2: Oppervlaktewaterpeil in het hoogveencompartiment van het Vragenderveen SOLI naast schotbalkstuw (bron:    Waterweb)    In deze figuur is te zien dat het waterpeil in het hoogveencompartiment, met hierin de 4 kleine oppervlakten  Actief hoogveen tot 2014 relatief laag was. Door het aanbrengen van de damwanden en verhogen van de  stuwpeilen is het waterpeil in het hoogveen vanaf 2014 sterk gestegen: het waterpeil fluctueerde in de pe-  riode 2014-2017 van ca. 27,75 m. +NAP in de winter tot 27,60 m. +NAP in zomer: een jaarlijkse fluctuatie van  ca. 25 cm. In deze periode kon het hoogveen zich geleidelijk herstellen en uitbreiden. Door de extreem droge  jaren 2017, 2018 en 2019 is het waterpeil echter weer sterk gedaald en fluctueerde het waterpeil tussen een  winterpeil van ca. 27,40 m. +NAP en een zomerpeil van ca. 26,90 m. +NAP: een fluctuatie van 50 cm.    De sterke daling in de drie droge jaren 2017-2020 kon niet worden voorkomen door het opstuwen van het  water: de stuw bij peilschaal 5011 stond in deze droge periode waarschijnlijk op ca. 27,75 m. +NAP (zie zwarte  lijn in de figuur). In de figuur is te zien dat het water in alleen zeer korte natte perioden over de stuw wegliep.  De rest van het jaar stond het waterpeil onder de stuw en werd al het water vastgehouden.    Tijdens het veldbezoek stond het stuwpeil op ca. 27,50 m. +NAP. Tijdens het veldbezoek is vastgesteld dat  het veenherstel inmiddels zo ver is dat verhoging van het stuwpeil naar 27,60 zonder risico kan worden uit-  gevoerd. De beheerder geeft aan dat dit wel samenhangt met de hydrologie in de andere compartimenten  en dat deze mogelijkheid zal worden meegenomen in een brede evaluatie. Gestreefd wordt naar 10 cm peil-  verhoging dit jaar. Tijdens veldbezoek 2022 zal een overzicht van alle peilen worden gepresenteerd. (Actie  Natuurmonumenten).         Jaar veldbezoek | Waterpeil tijdens veldbezoek in m. +NAP         Tijdens het veldbezoek stond het stuwpeil op ca. 27,50 m. +NAP. Tijdens het veldbezoek is besproken dat  het wenselijk is om het stuwpeil geleidelijk weer te gaan verhogen om zo de veengroei verder te stimuleren.  Dit brengt wel het risico met zich mee dat het actieve hoogveen verdrinkt. De beheerder geeft aan dat,  zolang er nog sprake is van voldoende neerslagoverschot zij voornemens zijn om het stuwpeil dit jaar nog 10  cm te verhogen (Actie Natuurmonumenten).    Staat van het habitattype:   Tijdens het veldbezoek in 2019 waren er nog geen visuele verdrogingsverschijnselen waargenomen in het  actieve hoogveen. Tijdens het veldbezoek van 2020 was dit helaas wel het geval. Tijdens dat veldbezoek  werd geconstateerd dat de bultvormende hoogveenmossen boven in de hoogveenbulten plaatselijk zo ver  waren verdroogd, dat zij deels waren afgestorven. Dit leidde tot de conclusie dat de hoogveenbulten niet         0000000349</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>    langer groeiden. In 2021 zijn in het habitattype nog steeds een aantal hoogveenbulten aangetroffen waarin  een deel van de hoogveenvormende mossen boven op de veenmosbult waren uitgedroogd (zie Foto 1). De  veenmossen zijn echter niet geheel afgestorven, de onderkant van de planten bleken in het veld nog fris-  groen en levend. Dit is een belangrijke aanwijzing dat de drie droge jaren met een jaarlijkse peilfluctuatie  van 50 cm geen blijvende schade hebben aangericht aan het habitattype.    Foto 1: Hoogveenbult in actief hoogveen met bovenin deels afgestorven hoogveenvormende veenmossoorten hoogveen-  veenmos (Sphagnum magelanici) en wrattig hoogveenmos (Sphagnum papillosum). De veenmossen zijn echter niet geheel  afgestorven, de onderkant van de planten zijn nog frisgroen en levend.    Herstellende hoogvenen (H7120):   De staat van het herstellende hoogveen is visueel beoordeeld in het stuwcompartiment van het Vragender-  veen (gebied rondom locatie 5, 6 en 7). Hier viel op dat, na het verwijderen van de berkenopslag in augustus  2020, er relatief weinig sprake was van nieuwe berkenopslag. De opslag is in veel gevallen niet erg vitaal (zie  Foto 2).         0000000350</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>    Foto 2: Herstellend hoogveen ín het Vragenderveen. Er zijn veel dode berken te zien en weinig vitale opslag met gele    bladeren,    Ook waren veel pollen pijpestrootje en wollegras deels overgroeid met veenmossen, wat er op duidt dat    veenmossen geleidelijk de overhand krijgen (zie Foto 3).    Foto 3: Grotendeels met veenmos overgroeide pijpestrootjepol in de zone Herstellend hoogveen rondom de locaties met    Actief hoogveen.         0000000351</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>    Het herstellend hoogveen aan weerzijden van de Middeldijk ontwikkelt zich volgens de beheerder goed. Aan  de hogere en drogere en zuurdere noordwestzijde vindt een ontwikkeling plaats richting zure soortenrijke  droge heide (dekzandkop) overgaand in de lage slenken naar natte heide. Aan de lagere, met basenrijk grond-  en oppervlaktewater gevoede delen vindt een ontwikkeling plaats richting een complex van blauwgrasland,  heischraal grasland en op de laagste delen trilveentjes.    Heischraal grasland (H6230)  Het oostelijke deel van het grasland ten noordwesten van het beheerkantoor van Natuurmonumenten Den  Oppas is op de habitattypenkaart aangegeven als heischraal grasland (zie Figuur 3).         * _Nummenng 2021 (6)  —— Looproute 2021 (2)  CJ yarura 2000 grens Korenburgeneen (1)   H3130, Zwakgebuflerde vennen (1)   mr 6230. Helachrale gmanden (3)  Fo] H6410, Blau ngresionden 3)  EEN #7:20. herstellende noogvenen (17)  {HEEB 471404 Overgengs- en inivenen itnivenen) (7)  HAUG 1916 0c. Vochtige abuvieie bossen (beekbe geleidende bossen) (4)              Figuur 3: Bezochte habitattypen in de voormalige graslanden bij de Middeldijk    Tijdens het veldbezoek is dit heischrale grasland bezocht bij locatie 11 en 12. Het Heischraal grasland ver-  keert in zeer goede staat. Opvallend is de goede bloei van blauwe knoop, tormentil, gevlekte orchis (uitge-  bloeid), struikhei en dophei (zie Foto 4). Er zijn geen tekenen gevonden dat de afgelopen drie droge jaren  hebben geleid tot een afname van de kwel en/of wegvallen van de basenhoudende kwel. De genomen her-  stelmaatregelen, in combinatie met de bijzondere landschappelijke ligging, hebben deze graslanden blijkbaar  behoed voor achteruitgang door de droogte. Er is sprake van lokale kwel vanuit het hoger gelegen hoogveen  aan de noordwestzijde in combinatie met basenhoudende kwel vanuit de noordwestzijde in de slenk van  Corle en hoger gelegen zandgronden van het Rommelgebergte. De aanwezigheid van keileem onder het  hoogveensysteem aan de noordwestzijde behoedt het systeem aan de noordoostzijde voor nadelige omge-  vingsinvloeden.         0000000352</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>    El    Foto 4: Volop bloeiende blauwe knoop in heischraal grasland op de dekzandrug ten westen van het beheerkantoor (Foto  Richard Bruins).    Blauwgrasland (H6410)   lets lager op de dekzandrug bij locatie 12 bevinden zich vegetaties met o.a. Parnassia die tot het blauwgras-  land kunnen worden gerekend. De vegetatiegordels van heischraal grasland, blauwgrasland en in de laagste  slenken trilveen vormen een veel fijner mozaïek dan aangegeven op de huidige habitattypenkaart. De nieuwe  habitattypenkaart is nog niet beschikbaar. Waarschijnlijk zal hierin een fijner patroon zichtbaar zijn, of zijn  de habitattypen gekarteerd als één complex. Dit zou meer recht doen aan de huidige zeer gradiéntrijke situ-  atie. Ook deze blauwgraslandvegetaties verkeren in zeer goede staat. Het blauwgrasland op de dekzandrug-  gen ten noorden van de gedempte Schaarbeek is dit jaar niet bezocht.    Natuurmonumenten heeft een vergelijking gemaakt tussen de aantallen basische soorten in de kartering in  2019 en 2007 (zie Figuur 4). Hieruit blijkt dat het aantal basische soorten met name aan de zuidoostelijke  randzone (weerzijden van de Middeldijk) is toegenomen. Dit is een belangrijke bevestiging van de goede  ontwikkeling van de blauwgraslandvegetaties.         0000000353</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>    Legenda  __| Beheerviakken Korenburgerveen  Verschil aan:al bas-sche soorten per ha 2019 vs. 200    a    Sp    wa) P<  Jou | aM    <])    1  9 (wel soorten aanwezig?  1    >§    Basische soorten 2019 & 2007  @ Bittere veldkers  © Brede orchis  @ Galigaan  e Gewone dotterbloem  Grote boterbloem  Holpij  Moerasstreeozaad  Paar denhaarzegge  Pamassia  Rietorchis  Rode ogentroost  Ronde zegge  Ruwe bies  Trilveenveenmos  Waterpunge  Watervio (êr  Wel'iexende nachtorchis  Zeegroene zegge    a  e  &  @  e  «  Ld  ®    Figuur 4: Verschil in aantal basische soorten per ha. in 2019 to.v. 2007 (Ellenbergwaarden 6-9: bron: concept Kwali-  teitstoets Korenburgerveen 2021)    Overgangs- en trilvenen (H7140):   Lage slenken in de graslanden aan weerzijden van de Middeldijk en ten westen van de voormalige Schaars-  beek (Jagerinkweitjes) zijn op de huidige habitattypenkaart aangegeven als Overgangs- en trilveen (zie Figuur  3). De trilveentjes zijn dit jaar bezocht bij locatie 13, 14 en 15. Volgens de beheerder verkeren deze in goede  staat. Met name bij locaties 14 en 15 was er sprake van overvloedige voorkomen van basenminnende soor-  ten als grote boterbloem, haakveenmos, geel schorpioenmos, wateraardbei, waterdrieblad en draadzegge  (zie lijst in figuur 4). De EGV van het grondwater bedroeg 270 mS/cm en de pH-Merck 5,8, hetgeen overeen-  komt met de waargenomen licht basenminnende soorten.         0000000354</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>    Foto 5: Links grote boterbloem en rechts geel schorpioenmos in trilveentje ten noorden van de Middeldijk bij locatie 15    In het trilveentje bij locatie 14 is tijdens het veldbezoek in 2020 geconstateerd dat de laagte werd gekoloni-  seerd door Moeraskartelblad. Hieraan is te zien dat er een subtiele verschuiving plaatsvindt, waarbij de nat-  ste plekken worden gekoloniseerd door iets drogere soorten zoals Moeraskartelblad. Het is de vraag of dit  soort subtiele veranderingen van de vegetatie door het procesindicatoren meetnet kunnen worden gede-  tecteerd. Dit kan eigenlijk alleen als hier al een pq ligt. Natuurmonumenten en provincie gaan na of hier een  pq ligt, of dat er mogelijk een pq kan worden gelegd. Actie 2020 Natuurmonumenten en Provincie wordt  verplaatst naar 2021.    Tot slot werden de deelnemers op locatie 15 verblijd door het overvliegen van een zwarte ooievaar. Later  werd bij de Schaarbeek nog een tweede vogel gezien. De zwarte ooievaar broedt nog niet in Nederland, het  Korenburgerveen kan een mogelijke kandidaat zijn voor een eerste broedlocatie.    De als Overgangs- en trilveen aangegeven vegetaties ten noorden van de Schaarbeek zijn dit jaar niet be-  zocht.         0000000355</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>    Foto 6: Overvliegende Zwarte ooievaars bij locatie 14    Galigaanmoeras (H7110)  Het Galigaanmoeras is bij locatie 9 vanaf het vlonderpad visueel beoordeeld.         Nummering 2021 (17)  mame Looproute 2021 2)  — houten demand (3)  Crete 2000 grena Korenburgerveen (1)   3430, Zwak gebuflerde vennen (1)   H6230, Heiechrule graslanden (3)  [ZZ] 46410, Brauwgrastenden G)  [__]#711aa, Adieve hoogvenen (heo oveenlandachag (4)  (EEE 17120, Hersterende noogvenen (53)  HEE 871404 Ovorgange- en iritvenen (tnivenon) (7)  PRS 17210, Gatgeanmocrassen (1)  (NM nate 0c. Vocrege stuvan bossen (beekbe geleidende bossen) (12)              Figuur 5: Ligging van het Galigaanmoeras    Volgens de beheerder is de oppervlakte Galigaan geleidelijk aan het toenemen (zie Foto 7).         0000000356</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>    Foto 7: Galigaan, riet en lisdodde in het Galigaanmoeras    Het Galigaanmoeras was ten opzichte van eerdere jaren opvallend nat. Dit is mede veroorzaakt doordat de  beheerder het waterpeil in het stuwcompartiment met 10 cm heeft verhoogd. Bij de stuw bij locatie 8 was  stromend water zichtbaar. Volgens de beheerder is er, met name dit jaar, sprake van een aanzienlijke stro-  ming van oppervlaktewater vanuit het Meddosche veen, via het nog niet gedempte deel van de Schaarsbeek  bij het beheerkantoor en de opening in de kade van de Schaarsbeek, naar de laagste delen van de randzone  waaronder het Galigaanmoeras. Dit jaar waren er langs het vlonderpad opvallend veel basen- en kwelmin-  nende soorten te zien zoals waterviolier, holpijp, en drijvend fonteinkruid.    Foto 8: Kwelindicator waterviolier in natte delen van het Galigaanmoeras (foto Richard Bruins)         0000000357</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>    Vochtige alluviale bossen (H91E0C)  Het vochtige alluviale bos is visueel beoordeeld vanaf kade van de gedempte Schaarsbeek ongeveer ter  hoogte van locaties 18 en 19.    Ae    … Nummering 2021 (6)  —— Looproute 2024 (2)  —— houten damwand (1)  ([Jrstura 2000 rens Korenbumerveen (1)  [2.7 8410, tau agrasianden 2)  TH 47:20. terntenense noopvenen (115  HEEB 071404, Overgangs- an trivenen (mivenen) (1)  WEED 17210. Gatgesnmoersssen (1)  BEN HE 0. vocntige amuvoie boeeen (beekbe gelerdende bossen) (12)    a pe a: é Ae    Figuur 6: Bezochte locaties in de slenk van de gedempte Schaarsbeek    Het was opvallend dat deze locaties in 2021 bijzonder nat waren (zie Foto 9). In 2018-2020 stond het grond-  water hier nog een meter onder maaiveld en was het vochtig alluviaal bos sterk verdroogd. De combinatie  van het dempen van de Schaarsbeek, de Parallelsloot en de natte zomer hebben hier blijkbaar een groot  effect gehad.         0000000358</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>         Foto 9: Het vochtige alluviale broekbos aan de noordoever van de gedempte Schaarsbeek stond dankzij de aanvoer van  oppervlaktewater vanuit het Meddosche veen en basenhoudend kwelwater ín de slenk van de Schaarsbeek weer vol water.    Herstelmaatregelen    Verwijderen opslag ten behoeve herstellend hoogveen (M4B)   Vanaf de uitkijktoren van de Stichting Vragenderveen kon een goede indruk worden gekregen van het ver-  wijderen van opslag uit het Vragenderveen (zie Foto 10). De opslag is tijdens bijzonder heet en zonnig weer  in augustus 2020 onder toezicht van Natuurmonumenten en Stichting Marke Vragenderveen verwijderd  door ca. 10 personen. Door de slappe bodem is dit zeer zwaar werk. In overleg met de Provincie zijn de om-  gehakte berkenstammen niet weggesleept. Deze zullen naar verwachting in het veen worden opgenomen.  Her en der zijn ten behoeve van fauna, o.a. Grauwe klauwier vliegdennen in het veen gespaard.         0000000359</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>    Foto 10: Zicht op de verwijderde opstag in het Vragenderveen vanaf de uitkijktoren van de Stichting Marke Vragender-  veen, Voor het weghafen van de opslag zag het gebied er uit zoals het bosgebied aan de uiterst linkerzijde van de foto (  foto: Richard Bruins)    Dempen Schaarsbeek (M1A); Kade verwijderen (M1C) en Verder laten verlanden Schaarsbeek (M3A)   Bij locatie 16 (zie Figuur 6) is de kade van de voormalige Schaarsbeek over een afstand van ca. 10 m. verwij-  derd, zodat water uit het niet gedempte deel van de Schaarsbeek de laagte van zuidelijke randzone in kan  stromen.         0000000360</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>    Foto 11: Brede opening in de kade van de Schaarsbeek waardoor water vanuit het Meddosche veen en kwelwater uit de  zuidoostelijke randzone de brede Schaarstenk in kan stromen (foto Richard Bruins),    Tijdens het veldbezoek kon over de gedempte delen van de Schaarsbeek worden gelopen. Aan de vegetatie  is te zien dat het gebruikte zand voor het dempen niet fosfaathoudend was. De niet gedempte delen van de  Schaarsbeek liggen in het gebied als langgerekte poelen. Hierin groeit op grote schaal kwelindicator water-  violier.    Verwijderen fosfaatrijke toplaag Schaarslenk (M1D)  In augustus en september 2020 is de fosfaatrijke bovengrond van de lage voormalig agrarisch gebruikte gras-  landen aan de zuidoever van de Schaarsbeek afgegraven (zie Figuur 7).    te 2  we te    >    NU» 2S  Oe  LP À    '    aa    te    ere    a”    Legenda  im * Nummering 2021 (8)  _— Looproute 2021 (2)    c  " —— houten damwand (3)  AIP , . : i NS ks LJ] Natura 2000 grens Korenburgerveen (1)  NS --- - plaggen (6)  a eme .. \@ 3h ‘ man f    Figuur 7: Bezochte locaties in de geplagde percelen in de zuidelijke randzone         Direct na afgraven is maaisel op de kale bodem aangebracht vanuit de graslanden aan weerzijden van de  Middeldijk om concurrerende plantensoorten in te brengen, die hopelijk tegenwicht zullen bieden aan wa-  tercrassula. Tijdens het veldbezoek is geconstateerd dat de bodem inderdaad zeer snel bedekt is geraakt met  natte goed concurrerende soorten zoals watermunt, veldrus en lisdodde (zie Foto 12). Naar verwachting zal  lisdodde op termijn verdwijnen.         0000000361</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>    Foto 12: Snel dichtgegroeide geplagde voormatige graslanden; de laagte rechts tegen de voormalige Schaarbeek staat  onder water met veel lisdodde.    De gevreesde explosie van watercrassula na het plaggen is volgens de beheerder niet opgetreden. Water-  crassula is nog aanwezig in een aantal poelen die tijdens het plaggen met rood-wit draad zorgvuldig waren  afgeschermd van het plagwerk. Het uitspreiden van maaisel uit de graslanden aan weerzijden van de Mid-  deldijk in combinatie met lemige bodem en basenhoudend kwelwater lijken concurrerende soorten een  belangrijke voorsprong te hebben gegeven op de watercrassula.    In een beperkt aantal percelen waren na het plaggen ploegsporen met een hoog fosfaatgehalte aangetrof-  fen. Dit was duidelijk zichtbaar aan de lijnen met pitrus tussen wit zand (zie Foto 13). Deze percelen waren  80-90 gediepploegd, hetgeen niet was geconstateerd bij het vooronderzoek. Zodra het weer het toelaat zal  de bodem hier nog een extra 30 cm worden geplagd om de ploegsporen geheel te verwijderen. De hier-  door ontstane laagtes bieden kansen voor ontwikkeling van kleine veentjes.         0000000362</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>    Foto 13: Geplagd perceel met ploegsporen    Opvallende waarnemingen in de geplagde percelen zijn verder het voorkomen van loos blaasjeskruid in  kleine poelen bij locaties 20 en 21, schildereprijs, vierrijige ogentroost, rode ogentroost en stijve moeras-  weegbree aan de oever van de geïnundeerde laagte aan de geplagde zuidwesthoek van het gebied (locatie  22). Deze soorten waren niet aanwezig in het verspreide maaisel en moeten dus uit de zaadbank zijn geko-  men.    Foto 14: Stijve moerasweegbree op de oever van de geïnundeerde zuidwestelijke laagte.         0000000363</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>    Overige punten:   e _ Natuurmonumenten spreekt zijn zorg uit over de recreatiedruk op het gebied. Met name het wan-  delpad in het Meddosche veen is heel aantrekkelijk voor een kort rondje voor veel mensen. Natuur-  monumenten vraagt zich af of de recreatie niet kan meer kan worden afgeleid van de waardevolle  gebiedsdelen, bijvoorbeeld het aanbieden van parkeergelegenheid op grotere afstand van de waar-  devolle gebiedsdelen in combinatie met het verbieden van autoverkeer op de Kooiveldweg, Koren-  burgerveenweg en Maneschijnweg met uitzondering van bestemmingsverkeer. Het is wenselijk om  recreatiezonering mee te nemen in het nieuwe Natura 2000 beheerplan. Actie Provincie.   In de westelijke rand van het Korenburgerveensysteem liggen nog een aantal ontwaterende sloten  (buiten N2000 gebied). Alle deelnemende partijen zijn het er over eens dat het effect van deze slo-  ten in beeld dient te worden gebracht en zonodig moeten deze sloten worden gedempt. Deze sloten  zijn tot nu toe niet nadrukkelijk in zicht geweest bij de maatregelen. De aangrenzende gronden zijn  grotendeels in gebruik als natuurgebied, wat ruimte biedt voor deze maatregel. Het is wenselijk om  dit onderzoek mee te nemen in het nieuwe beheerplan. Actie Provincie.    Conclusies:  De ontwikkelingen in het Korenburgerveen met betrekking tot de stikstofgevoelige habitattypen  zijn conform de verwachting zoals vastgelegd in het beheerplan.  Door de uitvoering van de herstelmaatregelen lijken de habitattypen in het Korenburgerveen de  drie extreem droge jaren 2018, 2019 en 2020 redelijk tot goed te hebben doorstaan.  De gevreesde explosie van watercrassula na het plaggen van de zuidelijke randzone is niet opgetre-  den. Watercrassula is nog aanwezig in een aantal poelen die tijdens het plaggen met rood-wit draad  zorgvuldig waren afgeschermd van het plagwerk. Het uitspreiden van maaisel uit de graslanden aan  weerzijden van de Middeldijk in combinatie met lemige bodem en basenhoudend kwelwater lijken  concurrerende soorten een belangrijke voorsprong te hebben gegeven op de watercrassula.    Actiepunten 2021:    Maken van een overzicht van stuwpeilen en wijzigingen in 2021. Aansturen op verhoging stuwpeil  hoogveencompartiment Vragenderveen met 10 cm tot 27,60 m. NAP. Actie Natuurmonumenten  Meenemen recreatie zonering en onderzoek naar het functioneren van de sloten in de noordwes-  telijke randzone in nieuwe Natura 2000 beheerplan. Actie Provincie   Onderzoek naar ontwaterende werking vrij diepe sloten in de westelijke en noordwestelijke rand-  zone van het Korenburgerveen Actie Provincie    Resterende actiepunten uit 2020:   e De Provincie heeft in 2020 een tussentijdse evaluatie laten uitvoeren van de resultaten van de mo-  nitoringsplannen in het Natura-2000 gebied Landgoederen Brummen, deelgebied Empese en Ton-  dense heide. De evaluatie is uitgevoerd door KWR. Provincie heeft RHDHV opdracht verstrekt om  de monitoringsplannen van de Natura2000gebieden De Bruuk en Landgoed Brummen, deel Empese  en Tondense heide te actualiseren. Daarna (planning is voor eind 2021), komt ook de actualisatie  van de andere monitoringsplannen Natura2000gebieden, waaronder Korenburgerveen, aan de  beurt. Actie Provincie  Natuurmonumenten en Provincie gaan gezamenlijk onderzoeken of de veranderingen in open ha-  bitattypes” in de zuidoostelijke randzones op dit moment op de juiste manier worden gemonitord.  Is de huidige manier van monitoren voldoende of is er aanvullende monitoring (bijvoorbeeld verge-  lijken van oude en nieuwe pq’s in de randzone) wenselijk Actie Provincie en Natuurmonumenten.  Organisatie kennisinventarisatie, onderzoek en herstel van damwanden hoogvenen. Actie Provin-  cie. Natuurmonumenten levert een lijstje met personen uit andere veengebieden die actief bezig  zijn met de vervanging van damwanden.    Afgeronde actiepunten uit 2020:  e Natuurmonumenten inventariseert welke korte termijn maatregelen noodzakelijk zijn om lekkage  van damwanden te voorkomen. Actie Natuurmonumenten. Uitgevoerd.              0000000364</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>    Dit verslag is vastgesteld door:    Handtekening Handtekening  (datum) (datum)    0000000365</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>    Bijlagen    0000000366</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>                                   Bijlage 1: Bezochte locaties veldbezoek en habitattypen  Kei    { Legenda  e Nummering 2021 (24)  yy mmm Looproute 2021 (2)  ) — houten damwand (4)  H3130, Zwakgebufferde vennen (1)  ‘__ H6230, Heischrale graslanden (3)  H6410, Blauwgraslanden (3) |               H7110A, Actieve hoogvenen (hoogveenlandschap) (4)  ME +7 120. Herstellende hoogvenen (182)    BR #7 140A. Overgangs- en trilvenen (trivenen) (7)  RB H7210, Galigaanmoerassen (2)    a H91EOC, Vochtige alluviale bossen (beekbegeleidende bossen) (22)         Ecenyarcicag 4 Hantart Prowctnun—er 755d Datues 26-10-20    0000000367</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>    om    ro ~    =S    y  KS         0000000368</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>