<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Onderwerp
WOB-verzoek St. 
Omroep Zeeland 
m.b.t. Tidal 
Technology Center 
GrevelingendamZaaknummer Behandeld door Verzonden
Middelburg, 6 januari 2021
Geachte heer ,
Op 13 oktober 2020 hebben wij uw verzoek tot het verstrekken van informatie op grond van de Wet
openbaarheid van bestuur (Wob) ontvangen tot openbaarmaking van alle documenten die onder de
provincie Zeeland aanwezig zijn en die betrekking hebben op die betrekking hebben op de 
besluitvorming ter zake de subsidieverlening aan Tidal Technology Center Grevelingendam B.V. (TTC-
GD).
 
Wettelijk kader
-         Ingevolge artikel 1, aanhef en onder a, van de Wet openbaarheid van bestuur wordt in deze wet en de 
daarop rustende bepalingen verstaan onder document: een bij een bestuursorgaan berustend 
schriftelijk stuk of ander materiaal dat gegevens bevat.
 
-         Ingevolge artikel 2, eerste lid van de Wet openbaarheid van bestuur verstrekt een bestuursorgaan bij 
de uitvoering van zijn taak, onverminderd het elders bij wet bepaalde, informatie overeenkomstig deze 
wet en gaat daarbij uit van het algemeen belang van openbaarheid van informatie.
 
-         Ingevolge artikel 3, eerste lid, kan een ieder een verzoek om informatie neergelegd in documenten 
over een bestuurlijke aangelegenheid richten tot een bestuursorgaan of een onder 
verantwoordelijkheid van een bestuursorgaan werkzame instelling, dienst of bedrijf.
 
-         Ingevolge artikel 10, eerste lid, aanhef en onder c blijft het verstrekken van informatie achterwege voor 
zover het bedrijfs- en fabricage gegevens betreft die door natuurlijke personen of rechtspersonen 
vertrouwelijk aan de overheid zijn meegedeeld.
 
-         Ingevolge artikel 10, eerste lid, aanhef en onder d blijft het verstrekken van informatie achterwege 
voor zover dit persoonsgegevens betreft als bedoeld in paragraaf 2 van hoofdstuk 2 van de Wet 
bescherming persoonsgegevens tenzij de verstrekking kennelijk geen inbreuk op de persoonlijke 
levenssfeer maakt.
 
-         Ingevolge artikel 10, tweede lid, aanhef en onder e blijft het verstrekken van informatie achterwege 
voor zover het belang daarvan niet opweegt tegen het belang van de eerbiediging van de persoonlijke 
levenssfeer.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre> Ingevolge artikel 10, tweede lid, aanhef en onder g blijft het verstrekken van informatie achterwege 
voor zover dit het voorkomen van onevenredige bevoordeling of benadeling van bij de aangelegenheid 
betrokken natuurlijke personen of rechtspersonen dan wel derden betreft. 
 
-         Ingevolge artikel 11, eerste lid, blijft het verstrekken van informatie achterwege voor zover dit   
persoonlijke beleidsopvattingen uit documenten ten behoeve van intern beraad betreft.
Procedure
Bij brief van 28 oktober 2020 hebben wij de wettelijke beslistermijn met toepassing van artikel 6, 
tweede lid, van de Wob met vier weken verdaagd tot 9 december 2020. Op donderdag 3 december is 
telefonisch met u besproken dat in verband met het inwinnen van zienswijzen bij belanghebbende 
partijen de termijn van afhandeling is opgeschort, maar dat gestreefd wordt naar spoedige afhandeling. 
 
Besluit:
Uitgangspunt van de Wob is dat informatie openbaar is, tenzij er sprake is van één van de
weigeringsgronden van artikel 10 of 11 van de Wob. In dit geval is er in verschillende documenten 
sprake van dergelijke weigeringsgronden. De betreffende passages zijn zwart gelakt.
 
De te verstrekken informatie
Op grond van uw verzoek hebben wij besloten uw verzoek gedeeltelijk toe te wijzen en u de gevraagde
informatie te verstrekken voor wat betreft de documenten die de Provincie Zeeland onder zich heeft. 
De zwart gemaakte passages hebben betrekking op informatie die op 1 van de weigeringsgronden van 
artikel 10 of 11 van de Wob niet openbaar gemaakt hoeven te worden. Ook hebben wij, gelet op de 
AVG, persoonsgegevens onleesbaar gemaakt.
 
In de bijgevoegde inventarislijst kunt u ook terugvinden welke documenten openbaar of niet openbaar 
worden gemaakt. De documenten die nu openbaar worden gemaakt zijn in te zien via 
https://www.zeeland.nl/publicaties-en-bekendmakingen/wobverzoeken. Deze brief, inventarislijst en 
openbaar gemaakte documenten zijn vooruit verzonden aan Omroep Zeeland 
@omroepzeeland.nl ). 
Met vriendelijke groet,
Gedeputeerde Staten,
namens dezen,
{{esl:Signer1:capture:size(200,50)}}
,
Programmamanager Energie en Klimaat.
U wordt verzocht om in uw correspondentie steeds het zaaknummer te vermelden.
Behoort bij brief d.d.  6 januari 2021  met ons zaaknummer: 2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Bezwaar
Belanghebbenden kunnen schriftelijk bezwaar maken tegen dit besluit bij:
Gedeputeerde Staten van Zeeland, t.a.v. de secretaris van de commissie voor bezwaarschriften, 
Postbus 6001, 4330 LA Middelburg.
In het bezwaarschrift neemt u ten minste op uw naam en adres, de dagtekening van het bezwaarschrift, tegen welk besluit u 
bezwaar maakt en waarom. Het bezwaarschrift dient te worden ondertekend.
U moet het bezwaarschrift indienen binnen zes weken na de dag waarop dit besluit is bekendgemaakt. Doorgaans is dat de dag 
na de datum van verzending. Overschrijding van de inzendtermijn kan ertoe leiden dat met uw bezwaren geen rekening wordt 
gehouden. 
Als u overweegt bezwaar te maken, kunt u een informatiefolder aanvragen op telefoonnummer 0118-631000. U kunt de 
informatie ook downloaden via https://www.zeeland.nl/beleid-en-regelgeving/bezwaar-maken
Wij wijzen u erop dat het bezwaar niet de werking van het besluit schorst. U kunt een verzoek doen tot het treffen van een 
voorlopige voorziening. U richt het verzoek aan de voorzieningenrechter van de rechtbank Zeeland-West-Brabant, locatie Breda, 
team bestuursrecht, Postbus 90006, 4800 PA Breda. Voor de behandeling van het verzoek is griffierecht verschuldigd.
Behoort bij brief d.d.  6 januari 2021  met ons zaaknummer: 3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>nr datum titel van
O/GO (Openbaar/ 
Gedeeltelijk Openbaar
NO (Niet Openbaar
10-1-c bedrijfs en 
fabrieksgegevens
10-2-b economische en 
financiele belangen overheid
10-2-e persoonlijke 
levenssfeer
10-2-g onevenredige 
bevoordeling of benadeling
11 persoonlijke 
beleidsopvattingen
NVT mbt WOB verzoekopmerkingen
1 6-1-2017 Fwd: Verzie 2 Zeeland in stroomversnelling met opmerkingen Leo 
behandeldTTC-GD
O
3 10-2-2017 FW: Stroomversnelling Zeeland PZ O
4 10-2-2017 BT Projects - Projectvoorstel Zeeland in Stroomversnelling - TTC 
Greveli...PZ
O
5 10-2-2017 BT Projects - Samenvatting Zeeland in Stroomversnelling - TTC 
Grevelinge...PZ
O
6 10-2-2017 BT Projects- Annex 2 TTC-GD uitgelicht PZ O
7 10-2-2017 Stakeholders TTC-GD v1.0 PZ O
8 10-2-2017 RE: Stroomversnelling Zeeland PZ O
9 20-2-2017 RE: afspraak toelichting TTC-GD aan EZ tbv structuurverserking 
Zeeland: 24 februari 2017 10.30 tot 12.00 bij ministerie EZPZ O
10 20-2-2017 Toelichting TTC-GD aan EZ tbv structuurversterking en 
werkgelegenheid Zeeland: afspraak op 24 februari 2017 10.30 tot 
12.00 bij ministerie EZPZ O
11 21-2-2017 RE: Toelichting TTC-GD aan EZ tbv structuurversterking en 
werkgelegenheid Zeeland: afspraak op 24 februari 2017 10.30 tot 
12.00 bij ministerie EZPZ O
12 21-2-2017 RE: afspraak toelichting TTC-GD aan EZ tbv structuurverserking 
Zeeland: 24 februari 2017 10.30 tot 12.00 bij ministerie EZIenM O
13 21-2-2017 RE: afspraak toelichting TTC-GD aan EZ tbv structuurverserking 
Zeeland: 24 februari 2017 10.30 tot 12.00 bij ministerie EZTTC-GD O
14 23-2-2017 Stroomversnelling TTC-GD O
15 23-2-2017 BT Projects - Business case  TTC Grevelingendam definitief 23-02-2017 
(0…TTC-GD GO X
16 23-2-2017 Gedetailleerd budget TTC Grevelingendam tbv overleg EZ TTC-GD NO x
17 6-3-2017 TTC-GD financieel plan DEF (format Toekomstfonds 2017 v14) TTC-GD NO x
18 8-3-2017 FW: Tidal Technology Center Grevelingendam TTC-GD GO X X
19 8-3-2017 Intentieverklaring bt projects - TTC-Grevelingendam 8-2-2017 getekend TTC-GD O
20 8-3-2017 POTENTIEEL WATERKRACHT Twin Valleys 2 0 TTC-GD O
21 17-3-2017 Notitie Onderbouwing business case tbv Tidal Technology Center 
Greveling   versie 2TTC-GD GO X
22 20-3-2017 RE: vragen en documenten voor het project (inter)nationale 
testfaciliteit getijdenenergie-TTC-GrevelingendamTTC-GD GO x
23 20-3-2017 Notitie analyse steunpercentages en subsidies turbineontwikkelaars TTC-GD GO x
24 20-3-2017 Notitie gerealiseerde kosten TTC-GD v1 TTC-GD NO x x
25 20-3-2017 Staatssteun notitie TTC 17_3_2017 TTC-GD GO X
26 27-3-2017 Projectfiche TT C 24032017 versie naar GS TTC-GD O</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>27 6-4-2017 RE: aanvullende vragen en documenten voor het project 
(inter)nationale testfaciliteit getijdenenergie-TTC-GrevelingendamTTC-GD GO X
28 6-4-2017 Notitie analyse steunpercentages en subsidies turbineontwikkelaars 
aanvu…TTC-GD GO X
29 6-4-2017 Statusrapportage - publieke ondersteuning TTC Grevelingendam (3 
april 20…TTC-GD GO X
30 6-4-2017 Onderbouwing Business Case TTC-GD stroomversnelling 7 maart EZ v15 TTC-GD GO X X X
31 21-9-2017 RE: Re: PZ O
32 25-10-2017 Overleg over subsidiebeschikking TTC PZ O
33 16-11-2017 Presentatie EZ TTC-GD O
34 16-11-2017 14-11-2017 Update TTC_GD v2.0 TTC-GD GO X
35 16-11-2017 Steunpercentage TTC-GD explained TTC-GD O
36 16-11-2017 14-11-2017 Update TTC_GD v2.1 Pzeeland TTC-GD GO X
37 16-11-2017 RE: Staatssteunanalyse Investeringsprogramma Zeeland in 
StroomversnellingPZ GO x x
38 16-11-2017 2017-11-16 Lysias Staatssteunanalyse Zeeland - Tidal Technology 
CenterPZ O
39 24-11-2017 Re: ontbrekende gegevens + opmerking projectomvang TTC-GD O
40 24-11-2017 Bijlage C - TTC GD - MKB-KMO-verklaring TTC-GD O
43 27-11-2017 Fwd: Nog even over Tidal Test Center PZ O
44 27-11-2017 Q  A TTC def versie PZ GO X
45 11-12-2017 Re: ontbrekende gegevens + opmerking projectomvang TTC-GD O
46 11-12-2017 Gedetailleerde begroting begroting inclusief DEI & SVZ verdeling final TTC-GD O
47 10-1-2018 Update 5-1-2018 notitie betalingsschema Stroomversnelling Tidal 
Technology Center GrevelingendamTTC-GD O
48 15-1-2018 Fwd: TTC-GD TTC-GD O
49 15-1-2018 Stand van zaken TTC-GD 12-1-2018 final TTC-GD GO X
50 16-1-2018 Planning SVZ (17026456) O
51 16-1-2018 TTC-GD financieel plan DEF Exploitatie begroting (17026457) O
52 16-1-2018 Aanvraag TTC-GD 2017 V1.3 final (17026453) O
53 16-1-2018 Onderbouwing BC TTC-GD stroomversnelling 21-11-17 (17026455) O
54 2-2-2018 Fwd: verzonden brief TTC EZK O
55 2-2-2018 1,6 TTC EZK O
56 15-2-2019 Informatie financiën BTP TTC-GD O
57 15-2-2019 Ben de Reu Presentatie Structuurversterking 24-2-2017 versie 6.0 TTC-GD GO X
58 21-2-2019 TTC-GD Overview afspraken NR 2 Update vreemd vermogen c.a. TTC-GD O
59 21-2-2019 State of affairs VV Provincie Zeeland TTC-GD NO x
60 21-2-2019 NR 3 SOK en Overeenkomsten met turbine ontwikkelaars TTC-GD NO x
61 21-2-2019 Deepwater TTC-GD NO x
62 21-2-2019 Nijhuis TTC-GD NO x
63 21-2-2019 Water 2 Energy TTC-GD NO x
64 21-2-2019 Water Power Turbines TTC-GD NO x
65 21-2-2019 NR 3 aanvullend Overige overeenkomsten REAC FISHFLOW voor test 
TTC-GDTTC-GD NO x
66 21-2-2019 12 mei signed agreement fishflow TTC-GD NO x
6721-2-2019 775519-FFITT-Evaluation Summary Report TTC-GD NOx
68 21-2-2019 FISHFLOW INNOVATIONS FORESEA MEMO TTC-GD NO x
69 21-2-2019 FORESEA-Application-Form Fish Flow Innovations v2.2 final TTC-GD NO x</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>70 21-2-2019 Projectplan 1-3 Fish Flow Innovations V4.0 Final TTC-GD NO x
71 21-2-2019 Projectplan 4 - 5 Fish Flow Innovations V4.0 final TTC-GD NO x
72 21-2-2019 Proposal-SEP-210520149 TTC-GD NO x
73 21-2-2019 NR 1 UBO DOSSIER TTC-GD NO x
74 21-2-2019 20190221  Uitgebreide beschrijving aandeelhouders en 
belanghebbenden v 3.9 - Z1 TTC-GD NO x
75 21-2-2019 NR 3 + 4  SOKS aanvullend TTC-GD NO x
76 21-2-2019 Overview contracted contacted initial contact etc TTC-GD NO x
77 21-2-2019 NR 4 Business plan TTC-GD NO x
78 21-2-2019 001 Financieringsplan TTC-GD v1.00 DEF TTC-GD NO x
79 21-2-2019 002 Business Case TTC-GD v11.1 BASE case TTC-GD NO x
80 21-2-2019 002 Business Case TTC-GD v11.1 STRESS case TTC-GD NO x
81 22-2-2019 Overig Planning TTC-GD scope zie ook PowerPoint liquiditeit TTC-GD NO x
82 22-2-2019 Planning civiele werken TTC GD tbv ZiS 2 (3) TTC-GD NO x
83 22-2-2019 NR 6 Liquiditeit TTC-GD TTC-GD NO x
84 22-2-2019 Liquiditeits positie en planning finale versie 6.2 TTC-GD NO x
85 22-2-2019 NR 5 Gedetailleerde begroting infrastructuur TTC-GD NO x
86 22-2-2019 Begroting infrastructuur TTC-GD VDS TTC-GD NO x
87 22-2-2019 NR 5 gedetailleerde begroting TTC-GD TTC-GD NO x
88 22-2-2019 Gedetailleerd budget - TTC Grevelingendam 11.1 TTC-GD NO x
89 22-2-2019 Nummer 2: Aanvullende vraag VV TTC-GD NO x
90 22-2-2019 Aanvullende assessment Financieringsteam BT Projects TTC-GD NO x
91 22-2-2019 NR 5 behorend bij projectbegroting TTC-GD NO x
92 22-2-2019 Begroting infrastructuur TTC-GD VDS TTC-GD NO x
93 22-2-2019 Aansluiting VDS begroting final TTC-GD NO x
94 22-2-2019 NR 5 aanvullend projectbegroting TTC-GD NO x
95 22-2-2019 Aaansluiting begroting Alfen en Enduris TTC-GD NO x
96 22-2-2019 Offerte trafogebouw -Verhoeff-11172017-1 TTC-GD NO x
97 22-2-2019 20180621 Offerte Enduris grid aansluiting TTC-GD NO x
98 22-2-2019 NR 5 aanvulende informatie en detaillering project begroting TTC-GD NO x
99 22-2-2019 Aansluiting en onderbouwing Antea kosten grooste contract TTC-GD NO x
100 22-2-2019 ANTEA grootste opdracht TTC-GD NO x
101 22-2-2019 NR 5 verdere onderbouwing project begroting GRID TTC-GD NO x
102 22-2-2019 E-Systemen onderbouwing offerte TTC-GD NO x
103 22-2-2019 Toewijzing deel engineering systemen TTC-GD NO x
104 22-2-2019 NR 5 aansluiting project begroting TTC-GD NO x
105 22-2-2019 Volledige aansluitingsdocument kosten incl loonkosten TTC-GD NO x
106 22-2-2019 Onderbouwing loonkosten TTC-GD NO x
107 22-2-2019 Definitieve volledige aanvraag ZIS 2 TTC-GD (19006066) TTC-GD GO x
109 26-2-2019 5 Gedetailleerd budget - TTC Grevelingendam 11.1 19006074 O
110 27-2-2019 Re: Start werkzaamheden TTC GD op 1 april 2019 PZ O
111 27-2-2019 Re: Start werkzaamheden TTC GD op 1 april 2019 PZ O
112 1-5-2019 Voortgangsdocument Zeeland in stroomversnelling fiche TTC-GD 5.3 TTC-GD O
113 29-5-2019 Voortgangsdocument Zeeland in stroomversnelling fiche TTC-GD 5.3 TTC-GD GO X
114 29-5-2019 Begroting infrastructuur TTC-GD VDS TTC-GD NO x
115 29-5-2019 ZIS 2 toewijzing inclusive aansluiting met projectbegroting TTC-GD NO x
116 29-5-2019 ZiS Cashflow 20190529 def TTC-GD NO x
117 13-6-2019 FW: Document voor gesprek maandag 14.00 PZ GO X</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>118 13-6-2019 TTC-GD update Zeeland 13juni2019 PZ GO X
119 14-6-2019 Toelichting besteding manmaanden en crediteuren TTC 
GrevelingendamTTC-GD NO x
120 14-6-2019 Specificatie manmaanden en crediteuren TTC Grevelingendam TTC-GD NO x
121 14-6-2019 RE: Toelichting besteding manmaanden en crediteuren TTC 
GrevelingendamPZ NO x
122 21-6-2019 FW: Terugkoppeling overleg dhr. De Bat over Tidal Technology Center 
GrevelingendamPZ O
123 21-6-2019 RE: Terugkoppeling overleg dhr. De Bat over Tidal Technology Center 
GrevelingendamTTC-GD GO X X
124 10-7-2019 Subsidiedossiers TTC PZ O
125 10-7-2019 Aanvullende documenten TTC PZ O
126 10-7-2019 RE: Terugkoppeling overleg dhr. De Bat over Tidal Technology Center 
Grevelingendam mail 9-7-2019BTP GO
X X
127
10-7-2019Overzicht uitgaven spuiklaar en bezoekersklaar maken stromingsgoten 
TTC Grevelingendam BTP NO x
128 10-7-2019 Terugkoppeling overleg dhr. De Bat over Tidal Technology Center 
Grevelingendam mail 21--2019PZ O
129 12-7-2019 Re: Toelichting EZ/RVO dispuut PZ O
130 17-7-2019 aanvullende stukken TTC-GD PZ O
131 13-8-2019 [19421740] GS nota Subsidie ZiS voor Tidal Technology Centre-
Grevelingendam (TTC-GD) extra voorschotGO x
132 13-8-2019 [19421099] Nadere toelichting voortgang bouw TTC-GD O
133 13-8-2019 [19421112] mail met Update TTC Grevelingendam door P Bloemendaal 
dd 5 augustus 2019O
134 13-8-2019 [19421742] VW ontwerpbrief aan PS Vertrouwelijk informeren van 
stand van zaken rond verstrekte subsidie aan TTC-GD B.VO PS dient besluit te nemen op 5 
februari om geheimhouding op te 
heffen
135 13-8-2019 [19421743] ontwerpbrief aan TTC-GD BV vraag om aanvullend 
voorschot op de subsidie met kenmerk 19006182O
136 13-8-2019 [19421747] Communicatie TTC (concept woordvoeringslijn) NO X
137 15-8-2019 FW: Vertrouwelijk update TTC PZ O
140 25-9-2019 20190925 Provincie Zeeland - ZiS-Projectwijzigingsverzoek TTC-GD 
19429780TTC-GD O
141 26-9-2019 uw kenmerk ZiS 19006324_ Melding project TTC Grevelingendam; 
19423282TTC-GD O
143 8-10-2019 [19425472] GS nota discussiestuk, TTC-GD voortgang Stavaza Deloitte, 
RWS, en planning hoe verderGO X
144 8-10-2019 [19425475] Position paper_Energie uit Water_september 2019 O
145 12-11-2019 [19430560] GSnota TTC GD n.a.v Rapport Deloitte GO X X
146 12-11-2019 [19430000] Definitef rapport Deloitte ivm Tidal Technology Center 
GrevelingendamGO X
147 12-11-2019 [19430561] Brief PS Voortgang TTC O PS dient besluit te nemen op 5 
februari om geheimhouding op te 
heffen
148 12-11-2019 [19430562] Bijlage GSnota rapport Deloitte GO X
149 12-11-2019 19430629 brief naar TTC-GD antwoord op voorschot en verlenging 
subsidieaanvraagO
150 4-2-2020 [20003542] DG-GS nota Fall back scenario's Tidal Technology Center 
GrevelingendamGO X X</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>151 4-2-2020 [20003543] VW Geheimhoudingsbrief Voortgang realisatie Tidal 
Technology Center GrevelingendamGO X PS dient besluit te nemen op 5 
februari om geheimhouding op te 
heffen
153 4-2-2020 [20003548] Bijlage PS brief jan 2020 fall back scenarios GO X PS dient besluit te nemen op 5 
februari om geheimhouding op te 
heffen
1542-3-2020 Presentatie 2/3/2020 TTC-GD O
155 2-3-2020 Update Provincie Zeeland 2 maart v0.3 TTC-GD GO X x
156 2-3-2020 Update Stimulus 11 feb 2020 v1.3 TTC-GD GO X x
157 3-4-2020 Verplichting uit beschikking PZ O
158 14-5-2020 FW: Agenda/presentatie overleg TTC vrijdag 15 mei 15.30 uur PZ GO X
159 14-5-2020 Presentatie TTC 14-5-2020 PZ NO X
160 25-5-2020 [20015021] GSnota voortgang uitwerking fall back scenario's Tidal 
Technology Center Grevelingendam en uitbreiding 
onderhandelingsruimteGO X X X
162 25-5-2020 [20016249] Brief PS Voortgang realisatie Tidal Technology Center 
Grevelingendam mei 2020GO x x x PS dient besluit te nemen op 5 
februari om geheimhouding op te 
heffen
163 25-5-2020 [20016216] Brief TTC aan EZK en IW definitief DG GO x
164 3-6-2020 concept annotatie gesprek gedeputeerden en wethouder met 
ministeries EZK en I&WPZ O
165 3-6-2020 annotatie voor gesprek met Gaastra en Blom 13 augustus 2020 versie 
1.0PZ GO x x
167 16-6-2020 RE: gesprek vanmiddag / TTC-GD TTC-GD O
168 16-6-2020 Update Provincie Zeeland 16 juni 2020 bespreekdocument TTC-GD GO X
169 26-6-2020 RE: n.a.v. besprekingen 18 en 19 juni TTC-GD GO X X
170 8-7-2020 planning rapportage project TTC Grevelingendam TTC-GD O
171 4-9-2020 RE: planning rapportage project TTC Grevelingendam TTC-GD O
172 21-9-2020 stand van zaken subsidie BT Projects PZ O
173 29-9-2020 20029756 rapportage project TTC Grevelingendam  ref 19006324 TTC-GD GO X X X X</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>1Van: @blueturbines.c
om>
Verzonden: vrijdag 6 januari 20
17 20:06
Aan:
CC:
Onderwerp: Fwd: V
erzie 2 Zeeland in stroomversnelling met opmerkingen  behandeld
Categorieën: zienswijze vragen
Dag , 
 
voor 
de zekerheid: bijgaand de definitieve versie van het voorstel; inclusief de factsheet. 
 
Hartelijke groet, fijn weekend! 
 
 
Van:
   
Aan:  , " "  
Verzonden: Vrijdag 6 januari 2017 10:24:33 
Onderwerp: Verzie 2 Zeeland in stroomversnelling met opmerkingen  behandeld 
 Hoi  
 
Hieerbij de aangepaste verzie met alle opmerkingen van  behandeld. Op de laatste na: factsheet. Kun jij die 
toevoegen en het aan  sturen?   
Dank en groet, 
 
 
 
 
 
 
 
  
  
  
 
 
----
--- Sent by Munters Mail ------- 
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>1Van:
Verzonden: vrijdag 10 
februari 2017 17:57
Aan:
Onderwerp: FW: Stro
omversnelling Zeeland
Bijlagen: Annex
 1 BT Projects - factsheet TTC Grevelingendam.pdf; BT Projects - 
Projectvoorstel Zeeland in Stroomversnelling - TTC Greveli....pdf; BT Projects - 
Samenvatting Zeeland in Stroomversnelling - TTC Grevelinge....pdf; BT Projects- Annex 2 TTC-GD uitgelicht.pdf; Stakeholders TTC-GD v1.0.docx
Categorieën:
Cate
gorie Oranje
Beste , 
Zie bijgaand
 het concept voorstel mbt Test locatie getijde energie. 
Kunnen jullie conform onze afspraak van vandaag aangeven wanneer we hierover een gesprek kunnen inplannen? 
Graag binnen 14 dagen. 
Vriendelijke groet, 
  
 
Verzonden met mijn Windows Phone 
Van:
  
Verz
onden: 10-2-2017 12:10  
Aan:  
CC:    
Onde
rwerp: RE: Stroomversnelling Zeeland  
Dag  
  
Naar aanleiding
 van onze bespreking gisteren, bijgaand onze aanvraag voor bijdrage aan TTC-GD vanuit 
Stroomversnelling Zeeland.   
Tevens toegevoegd een lijst van stakeholders: mensen die bekend zijn met het project of zelfs (intensief) zijn 
betrokken.   
Wij horen graag wanneer wij de aanvraag kunnen toelichten in de verdere procedure! 
    
Hartelijke groet / Kind regards, 
 
 
 
 
 
 
 
  
  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre> 
 1 
  
Project voorstel  in het kader van de versnellingsactie van het programma “Zeeland in 
stroomversnelling” (het actieprogramma Structuurversterking en werkgelegenheid Zeeland).  
Titel project:   Tidal Technology Cent er Grevelingendam  (TTC -GD)  – Technologische innovatie en test 
infrastructuur voor energiedijken en getijdenenergie .  
Motivatie:  Getijdenenergie vormt een mogelijkheid om de energietransitie te bespoedigen. Echter, 
waterturbi ne bouwers , voornamelijk MKB,  ontbreekt het aan de faciliteiten om hun technologieën 
met TRL 6 te innoveren, te testen en te demonstreren . Het Tidal Technology Center  Grevelingendam 
(TCC -GD) voorziet in die behoefte, door als enige in de wereld, testgoten en andere faciliteiten te 
bieden om innovatieve technologieën naar TRL 9 te brengen en market -readiness  te realiseren. De 
potentiele markt in Nederland voor energie u it water (getijden en riviere n) is tenminste 22 8 MW . 
Mondiaal is de potentie  435 GW.  Per geïnstalleerde  MW is de  directe  werkgelegenheidscre atie 11 
fte.  
Beschrijving TTC -GD:  Het Tidal Technology Center Grevelingendam (TTC -GD) is een innovatie -, test -, 
certificerings - en demonstratiecentrum voor getijdenenergie in Nederland. TTC -GD ondersteunt 
ontwikkelaars van getijdentechnologie in alle mogelijke disciplines. Het omvat 3 stromingsgoten van 
verschillende afmetingen om een zo breed mogelijk spectrum aan tu rbines en technologieën te 
bedienen. Het centrum levert teven s aanvullende ondersteuning om technologie -eigenaren te 
begeleiden in de ontwikkeling van hun turbines en componenten , van idee naar commercialisatie.   
Een 5 tal turbines  staan gepland: een schroefturbine van Pentair Fairbanks Nijhuis (PFN),  verticale -as 
turbine van Deepwater  Energy, een verticale -as turbine van Water2Energy (W2E), een horizontale -as 
turbine van Water Power Turbines (WPT ) en een vrije stromin gsturbine van Fish Flow Innovations .  
Deze turbines staan tevens voor onderzoek en ontwikkeling ter beschikking aan partijen die geen 
eigen turbine hebben; bijvoorbeeld onderwijs - en onderzoeksinstellin gen. Het centrum zal worden 
gebruikt voor het ontvangen van klanten van de technologie -eigenaren, door onderwijsinstellingen 
voor excursies en stages en als algeme ne toeristische attractie.  
Door de locatie Grevelingendam nabij de Brouwersdam  en Oosterscheldekering  en de combinatie 
van hoogwaardige te chnologieën en faciliteiten, zal het onderzoeks - en ontwikkelingscentrum  
mondiaal een unieke positie  hebben.  
Ten eerste  heeft de voorgestelde opzet voordelen ten opzichte  van bestaande test  sites . De locatie 
Grevelingendam zal een real -life test site ( fieldlab ) zijn met bi -directionele  getijdenwerking met hoge 
stroomsnelheden. Hiermee wordt 90% van het test toepassingsgebied  in de wereld voor 
getijdenenergie bestr eken . Full-scale  turbines  met een  geïnstalleerd vermogen tot 3 MW  kunnen 
getest worden.  Daarbij zijn alle faciliteiten zodanig opgezet dat installatie -, inspectie - en 
maintenance -tijden veel korter en  weersonafhankeli jk zullen zijn.   
Ten tweede  vertaalt de voorgestelde opzet zich direct in een zeer gunstige verhouding tussen quality, 
timing  and cost  (QTC) van de onderzoeks - en ontwikkelingsinspanningen.  Ten opzichte van offshore 
testen zijn hier f ull-scale turbines direct beschikbaar tegen onshore, dus lagere kosten. De onshore  
locatie resultee rt ook in lagere kosten voor de  netaansluiting.  
Ten derde  heeft de voorgestelde opzet een hoge visibility  en visitability . Het centrum heeft een 
goede  toegankelijkheid voor  bezoekers, afnemers, lev eranciers, onderzoekers etc.  
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre> 
 2 
  
Mandaat TTC -GD: 
Als innovatie - en testfac iliteit brengt  TTC -GD  inter nationaal  de private sector, publieke sector, en 
onderwijs en wetenschap  (Triple Helix) bij elkaar en voert gez amenlijke meerjarige 
onderzoeks programma’s uit op het gebied van:  
- Technologie: T urbine - en technologie -ontwikkelaars kunnen hun technologie  hier ve rder 
ontwikkelen ten behoeve van  nationale en internationale  getijdenprojecten . Ook met het oog 
op toepassingen voor de energiewinning bij stuwen in rivieren.  
- Energie: O pwekken van duurzame energie uit water (nationale  en Europese  doelstelling en). 
- Watervei ligheid: Dit is een verdere uitwerking/invulling van het begrip energiedijk.  
- Waterkwaliteit: Als aanloop naar openstelling van de Brouwersdam.  
- Ecologie: Doen van onderzoek naar de ecologische impact van getijdenturbines zoals hun 
visvriendelijkheid, invloed op de morfologie etc.  
Aansluiting prioritaire acties Zeeland in Stroomversnelling  
In de ontwerp -rijkstructuurvisie is opgenomen dat de Grevelingen beperkt getij terugkrijgt via een 
doorlaat in de Brouwersdam, met ruimte voor private partijen voor de opwekking van duurzame 
getijdenenergie. Ter voorbereiding  is het TTC GD opgenomen  als onderdeel van het Deltaprogramma 
2017. Dit sluit nauw aan bij de prioritaire actie  2 “Experimenteer -gebied Energietransitie  en 
Deltatechnologie”.  Dit alles ondersteund  door  de gemeenten rondom de Grevelingen, de provincies 
Zuid -Holland en Zeela nd en het Ministerie van I en M.  
Status:  
Het gehele project is volledig ontwikkeld en klaar voor realisatie. Het vergunningentraject wordt in 
2017 afgerond. Er zijn reeds twee su bsidies (totaal € 6,2 miljoen ) toegekend (OP -Zuid/4F  en TKI 
Energie /DEI subsidie ), en een drietal aanvragen is in behandeling .  
Om TTC -GD te faciliteren heeft Rijkswaterstaat in opdracht van het Ministerie van IenM in 2016 voor 
een bedrag van € 8 miljoen de Flakkeese spuisluis gerenoveerd.  
Impact : 
Het TTC -GD is het voortraject voor twee belangrijke Zeeuwse getijdenenergie pro jecten,  de 
Brouwersdam en de Oosters chelde.  De aanleg , het beheer  en onderhoud hiervan  stimuleert de  
Zeeuwse havens in het bijzonder. Deze projecten resulteren bij doorgang in een bela ngrijke 
financiële impuls van tenminste € 500 m iljoen  met een werkgelegenheidseffect  van 1.100 
hoogwaardige  banen.  De Brouwersdam  (maximaal potentie 60 MW)  en de Oosterschelde (50MW) 
kunnen een regionale bijdrage leveren aan de opwekking van duurzame energie . Het TTC -GD  geeft 
hiermee  een concrete invulling van het experimenteergebied Energie transitie en Delta technologie . 
Door de hierboven genoemde drie projecten  zal structuurversterking van Zeeland als onderdeel van 
de zuidwestelijke delta op het vlak van Energie  in Delta technologie  plaatsvinden . Hierbij ontstaat een  
significant economisch  ontwikkelings - én export potentieel.  
 
  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre> 
 3 
  
Beoogd resultaat (SMART):  
1. Zeeland is internationaal gepositioneerd met een Center of Expertise op het gebied van Energie 
Transitie en Delta Technology. Er is een actieve samenwerking met de onderwijsinstituten in de 
regio . 
2. Technologisch e infrastructuur voor innovatie en testen en Center  of Expertise voor en ergie uit 
water is gerealiseerd  (€ 28,5 miljoen ) in 2018;  
3. Twee van de vijf turbine s zijn vanaf 1 maart 2018 operationeel.  
4. Stimulerende voorwaarde n gecreëerd  voor projecten in Brouwersdam , Oosterschelde, maar ook 
voor   Grevelingen, Volkerak en Zoommeer  (2019) .  
5. Stimulerende  werking op vestiging en creatie bedrijven in Zeeland in samenwerking met 
regionale initiatieven als D OK41, Impuls en andere incubators  (medio 2018) ; 
6. Positieve impuls voor creatie  hoogwaardige werkgelegenheid, naast de werkgelegenheid 
gedurende de bouw van het TTC -GD.  
7. Marktpotentieel in Nederland  van 22 8 MW voor Energie uit Water  opengebroken in 2018.  
( potentieel 1.100  directe banen1)  
8. Onderzoekscapaciteit en kennis worden actief gedeeld met andere kennisinstellingen in brede 
zin, en gezamenlijk onderzoek gestart  vanaf 2017 ; 
9. Opschaling tot Europees  Knowledge and Innovation Community (KIC)  op het gebied van Energie 
uit Water is voorbereid  (medio 2019) . 
10. Verhoging van R& D uitgaven in Zeeland (tenminste € 28,5 miljoen  via TTC -GD afgezien van 
tweede orde effecten)  in 2017 .   
 
  
                                                           
1 Installaties voor getijdenenergie leveren gemiddeld 11 FTE’s per MW geïnstalleerd  vermogen op  
(http://www.ey.com/Publication/vwLUAssets/EY -Ocean -energy -Rising -tide-2013/$FILE/EY -Ocean -energy -
Rising -tide-2013.pdf . 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre> 
 4 
  
Projectaanvrager/projectleider:  
Tidal Technology Center  Grevelingendam2  
Partners : 
- Reeds betrokken turbine ontwikkelaars (Pentair Fairbanks Nijhuis (PFN), Deepwater -Energy, 
Water2Energy (W2E) , Water Power Turbines (WPT)  en Fish Flow Innovations ) 
- TNO , IMARES, NIOZ , MARIN, DELTARES, ECN  
- Kenniswerf -DOK41 en Impuls Zeeland (Innogo ZPF ZIF)  
- HZ University of Applied Sciences; Delta Platform; World Class Maintenance  
- (Technische) Universiteiten  
- Private partijen uit de internationale en regionale industrie  zoals Adviesbureau voor bodem, 
water en ecologie (ATKB),  Alterra, Anacon Infra, Antea Group, Applied Renewables Re search 
(ARR), B2B Sure, Enduris Netwerkgroep, DEKRA, Deltares, Deme Offshore Services , DNV GL, 
Dynasim Engineering ,  Energie uit Water (EWA),  Ocean Energy -Europe (OE -E) Franck WTB Advies, 
HKV, Hollarts Kunststoftechniek BV ,  Istimewa,  Pasman, QConcepts D esign Enginering BV, 
Siemens Industry , Tegema BV , VandeBron  
- Publieke instellingen: gemeenten  (Goeree -Overflakkee, Schouwen -Duiveland) , provincies  
(Zeeland, Zuid -Holland) , rijk  (Ministerie van Economische Zaken & Infrastructuur en Milieu) , 
Rijkswaterstaat en waterschappen   
Bijdrage aan structuurversterking en werkgelegenheid in Zeeland   
- TTC-GD zal bedrijvigheid aantrekken ten behoeve van de ontwikkeling en demonstratie van 
Energie -uit-Watertechnologieën. Leveranciers van turbin es, componenten, E -systemen e tc. 
- Het technologiecentrum streeft  ernaar hét centrum te zijn voor de industrie, waar alle kennis 
over de technologie, energiedijk en en de turbines beschikbaar zijn.  
- Het technologiecentrum streeft er naar de verbinding te creëren  met de andere industrieën 
rondom de Greveling en; vis - en schelpdierenkweek ,visserij en(technisch) toerisme.  
- TTC-GD zal als technologische infrastructuur R&D -activiteiten  ondersteunen welke vanuit de 
diverse onderwijs - en kennisinstellingen in Zeeland worden geïnitieerd . De verbi nding met HZ 
University of Applied Sciences is reeds  gelegd.  
- TTC-GD legt de verbinding met regionale incubators, zoals DOK41, om start -ups naar de regio te 
trekken  en hun kansen op succes te vergroten . 
- Het TTC zal het aantrekken en opschalen van middelgrote ondernemingen, en samenwerking 
(regionaal, nationaal en internationaal) bevorderen.  
  
                                                           
2 TTC-GD als SPV onderdeel van bt projects  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre> 
 5 
  
Sluit aan op de volgende act ie(s) uit het Actieprogramma Structuurversterking en werkgelegenheid : 
● Actie 2: Energietransitie / Delta -technologie  
Sluit aan bij de volgend e doelen / programma’s van het R ijk of de EU:  
Onder andere:  
- Europese Energy Directives  
- De Rijksstructuurvisie  
- Noordzeegebiedsagenda 2050  
- Topsectoren  Energie, Water en Maintenance  
- Energie uit Water: 3e vorm van duurzame energie in Nederland  
- Icoonproj ect van het Deltaprogramma 2017  
- Energie neutrale corridor Rotterdam -Antwerpen  
- RIS3 uitdagingen:  
• zekere, schone en efficiënte energie (uitdaging 3),  
• voedselzekerheid, duurzame landbouw, marien en maritiem onderzoek en bio -economie 
(uitdaging 2 ),  
• inclusieve, innovatieve en veilige samenlevingen (uitdaging 6). Indirect draagt het bij aan 
klimaatactie hulpbronefficiëntie (uitdaging 5), veilige samenlevingen (uitdaging 7) en 
gezondheid, demografie en welzijn (uitdaging 1).  
 
Nationaal belang om dit te steunen:  
- Energiedijken zijn een directe demonstatie van de watermanagement - en water technologie -
expertise van Nederland . 
- TTC-GD  zal als centrum voor ontwikkeling, certificering  en demonstratie van Energie uit Water 
technologieën een basis zijn voor de ontwikkeling van de ze industrie, Europees, nationaal en 
regionaal.  Dit zal , internationaal , een versterking zijn  voor de Nederlandse exportpositie.  
 
  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre> 
 6 
  
Projectbegroting: eigen bijdrage (incl. dekking) en gevraagde bijdrage van het rijk.  
De totale projectkosten zijn begroot op € 28,5 miljoen ; de kosten voor TTC -GD bedragen € 13 
miljoen , de aanvullende aanschaf van 5 turbines vergt een investering van € 15,5 miljoen.   
De realisat ie van de test - en demonstratiefaciliteit gebeurt in drie fasen. De bijdrage uit Structuur -
versterking Zeeland wordt ingezet in fase 1 . Hiermee wordt realisatie van het centrum al in 2017 
mogelijk . In fase 2 en 3 worden additionele systemen voor de daarbij  horende demonstratieturbines 
gerealiseerd.  Het TTC -GD sluit nauw aan bij Rijks - en EU -doelen en de prioritaire actie  
“Experimenteer gebied Energietransitie en Deltatechnologie” . Het centrum werkt nauw samen met  
regionale en lokale onderwijsinstellingen . 
 
Fasering TTC -GD  
Fase 1  Test- en demonstratiefaciliteit  EUR   6.700.000  
Fase 2  Additionele systemen t.b.v. test - en demonstratieturbines  EUR   3.000.000  
Fase 3  Systemen t.b.v. o ntwikkelturbines en verder onderzoek  EUR   3.300.000  
Totaal  EUR 13.000.000  
 
De financiering van fase 1 is weergegeven in onderstaande tabel  
Financiering fase 1   
Equity bt project s en partners  EUR    700.000  
Structuurversterking Zeeland  EUR 4.000.000  
DEI subsidie  EUR 1.000.000  
Banklening  EUR 1.000.000  
Totaal EUR 6.700.000  
 
 
Financiering totale project (fase 1 t/m fase 3)   
Equity bt project s en partners  EUR    6.000.000  
Structuurversterki ng Zeeland . In aanvraag  EUR    4.000.000  
Subsidies, gerealiseerd  EUR    6.200.000  
Subsidies, in aanvraag  EUR    7.800.000  
Banklening  EUR    4.500.000  
Totaal EUR  28.500.000 
 
Een gedetailleerde onderbouwing en rekenmodel van de bovenstaande budget ten is beschikbaar.  
 
  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre> 
 7 
  
Projectplanning : (op basis van bijdrage Stroomversnelling)  
Planning   
Ontwikkeling en engineering energiedijk TTC -GD Gereed (december 2016)   
Vergunningen traject  Q2 2017  
Aanbestedingsprocedure  Q2 2017  
Realisatie  TTC-GD Q3-Q4 2017  
TTC-GD o perationeel  Q1 2018 
Toelichting: het definitief ontwerp van TTC -GD is afgerond. Start a anbestedingsprocedure  in 
afwachting van financial close van fase 1 . 
 
Risico’s/beheersmaatregelen:  
Risico  Kans  Beheersmaatregel  
Vergunningen traject loopt 
vertraging op  Groot  De provincie Zeela nd en Gedeputeerde Staten geven ondersteuning in het 
vergunningentraject . RWS heeft medewerking toegezegd.  
Vertraging 
aanbestedingsprocedure  Klein  Alternatieven beschikbaar, bep erking vertraging tot maximaal  6 maanden uitlopen.  
Start bouw na stormseizoen 2017 - 2018.  
Netaansluiting wordt niet op tijd 
gerealiseerd  Klein  Alternatief Stedin  Netwerk.  
 
Overige aandachtspunten/vragen (is er bv. inzet van het rijk in personeel nodig?  Is er belemmerende 
wet- en regelgeving waar aandacht voor nodig is, etc.):  
Vergunningsverlening  specifiek in het kader van de waterwet  (RWS) . 
 
BIJLAGE N 
Annex 1:  Factsheet TTC -GD 
Annex 2:  TTC-GD uitgelicht  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre> 
  
 
Samenvatting projectaanvraag Tidal Technology Cent er Grevelingendam (TTC -GD) 
Technologische i nnovatie en test infrastructuur voor energiedijken en getijdenenergie.  
Het Tidal  Technology Center Grevelingendam (TTC -GD) wordt een open access innovatie -, test -, 
certificerings - en demonstratiecentrum voor getijdenenergie in Zeeland . Het  zal als enige in de 
wereld waterturbine bouwers de faciliteiten bieden om hun technologieën naar TRL 9 (market -
readiness ) te brengen.  Het zal actief  de private sector, publieke sector en onderwijs en w etenschap 
bijeen brengen om gezamenlijk  onderzoek  uit te voeren  (Triple Helix ). Om dit te faciliteren heeft 
Rijkswaterstaat in 2016 voor een bedrag van € 8 miljoen de Flakkeese spuisluis gerenoveerd.  
Momenteel staan 5 demonstratie trajecten  gepland met diverse varianten turbines . Deze turbines 
staan voor onderzoek en ontwikkeling ter beschikking aan derden.  Daarnaast zal de TTC -GD faciliteit 
voor turbineb ouwers beschikbaar  zijn. Hiervoor zijn meer dan 20 aanvragen ontvangen . TTC-GD 
heeft een katalyserende werking op energie centrales zoals in de Brouwersdam en de 
Oosterschelde kering . Bij realisatie hiervan zal dit een impuls van € 500 m iljoen  betekenen voor  de 
regio.  Dit zal op termijn een werkgelegenheid van 1.100 banen opleveren verdeeld over bouw, 
onderhoud, onderwijs en toerisme . Door de hierboven genoemde drie projecten  zal 
structuurversterking van Zeeland als onderdeel van de zuidwestelijke delta op het vlak van Energie  in 
Delta technologie  plaatsvinden . Hierbij ontstaat een  significant economisch ontwikkelings - èn 
export potentieel. De totale projectkosten zijn begroot o p € 28,5 miljoen, de kosten van de test en 
demonstratiefaciliteit bedraagt € 13 miljoen . Met een bijdrage  van € 4,0 miljoen  uit Zeeland 
Stroomversnelling  kan het centrum in 2017 worden gerealiseerd.  Het TTC -GD sluit nauw aan bij 
prioritaire actie  “Experim enteer -gebied Energietransitie en Deltatechnologie” .  
TTC-GD zal het  Europese centrum  voor energie uit water  zijn en andere sectoren zoals vis - en 
schelpdierenkwe ek, visserij  en toerisme hierbij  betrekken.  Verbinding met HZ University of Applied 
Sciences (lectoraat) en regionale incubators  (DOK41 ) is reeds gelegd. Het TTC zal het aantrekken en 
opschalen van middelgrote ondernemingen, en samenwerking (regionaal, nationaal en 
internationaal) bevorderen . Dit zal resulteren in:  
1. Zeeland is inter nationaal geposi tioneerd met een Center  of Expertise op het gebied van Energie 
Transitie en Delta Technology . Er is een actieve samenwerking met de onderwijsinstituten in de 
regio . 
2. Een aantrekkende werking op de vestiging en creatie van bedrijven in Zeeland in samenwerkin g 
met regionale initiatieven als D OK41, Impuls en andere incubators . Hoogwaardige 
werkgelegenheidscreatie op korte en middellange termijn (vanaf 2019), naast de werkgelegenheid 
gedurende de b ouw van het TTC -GD in 2017 . 
3. De markt  voor Energie uit Water in Ne derland met een potentieel  van 228 MW  is opengebroken . 
Stimulerende voorwaarden  zijn gecreëerd voor de projecten in Brouwersdam  en Oosterschelde, 
maar ook voor Grevelingen , Volkerak en Zoommeer (2019).  
4. Onderzoekscapaciteit en kennis worden actief gedeeld met andere kennisinstellingen in brede zin . 
Gezamenlijk onderzoek wordt uitgevoerd vanaf 2017, en  de opschaling tot Europese Knowledge 
and Innovation Community (KIC) op het gebied van Energie uit Wa ter is voorbereid (medio 2019).  
5. Verhoging van R& D uitgaven in Zeeland van tenminste € 28,5 miljoen  via TTC -GD in 201 8.  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre> 
 1 
 
  
 
ANNEX 2: TIDAL TECHNOLOGY CENTE R GREVELINGENDAM UITGELICHT  
1. DOEL, AMBITIE EN EFFECT  
De realisatie van het Tidal Technology Center (TTC -GD) heeft als doelstelling het faciliteren 
en verder ontwikkelen van de getijdenenergie sector. Op deze, mondiaal unieke, locatie 
kunnen technologieontwikkelaars, kennisinstellingen en overheden innoveren, testen, 
demonstreren en ervaring op doen. Dit zal de ontwikkeling van deze industrie en de 
kostprijsverlaging van energie uit water versneld doen verlopen.  
De ambitie is het vormen van ee n cluster van technologieontwikkelaars en 
kennisinstellingen. Dit moet uiteindelijk leiden tot een Europees (KIC) erkend kenniscentrum.  
Het effect op  de provincie Zeeland (en de regio ’s in de periferie) is versterking van het 
ecosysteem op de technologiedo meinen waterkracht, maintenance, watertechnologie en 
deltatechnologie.  
 
Wereldwijd bestaat er grote behoefte naar het kostenefficiënt  testen van full-scale  turbines 
in real life - zoutwater omstandigheden . Tijdens het  aanloop traject zijn reeds meer dan 20  
aanvragen uit binnen - en buitenland gekomen , onder andere uit Noorwegen, Duitsland, 
Polen, Ierland, Groot -Brittannië, Canada, Frankrijk, Zweden en Spanje.  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre> 
 2 
 
  
2. BETREKKEN VAN OVERHEI D, ONDERNEMERS EN ONDE RWIJS  
De ontwikkelaars v an het TTC -GD zijn sinds 2014 actief in het benaderen en betrekken van 
Nederlandse en buitenlandse partijen.  
Overheid:  De ontwikkeli ng van TTC -GD vindt plaats in overleg met de provincies Zeeland en 
Zuid Holland , Rijkswaterstaat, en de gemeenten Schouwen -Duiveland en Goeree -
Overflakke e. 
Onderwijs en Onderzoek:  TTC-GD werkt samen  met o.a. TNO , NIOZ, Deltares. Imares . Via het 
Delta Platform zijn  een aantal o nderwijsinstellingen bij TTC -GD betrokken ( World Class 
Maintenance, HZ University of Applied Sciences en  Delta Academy ). 
Bedrijfslev en: Naast de directe betrokkenheid van vijf  turbineontwikkelaars is een 
belangrijke rol voor  het innovatieve MKB voorzien. Het bedrijfsleven omvat onder andere:  
- civiele constructie bedrijven;  
- ingenieursbureaus;  
- turbine bouwers;  
- materiaalspecialisten, o.a. composieten, coatings, metalen en andere materialen;  
- specialistische adviesbureaus  (visveiligheid, stromingsleer, morfologie ) ; 
- elektrotechnische  bedrijven  (besturingssystemen, elektronica) ;  
- maritieme bedrijven;  
3. TRIPLE HELIX 
In navolging van Brainport  zullen middels een Triple Helix structuur , overheid, ondernemers 
en onderwijs, hun krachten bundelen op bovengenoemde technologiedomeinen:  
- (onshore als wel offshore) omzetten van waterkracht uit getijden en rivieren in 
elektriciteit;  
- aquacultuur;  
- stromingsleer en watermanagement in deltagebieden;  
- deltatechnologie (waterzekerheid en waterveiligheid)  
- sedimentatie in deltagebieden;  
- morfologie;  
- zoetwater garantstelling;  
- toerisme en recreatie;  
- lokale economische ontwikkeling;  
- reststroom koppeling en ene rgieopslag;  
- goed bestuur en burger participatie.  
  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre> 
 3 
 
  
4. WERKGELEGENHEID  
Naar verwachting zal het bouwen van het TTC minimaal 26 FTE creëren, en de installatie van 
de 5 geplande turbines 14 FTEs. Onderzoekscentra als het EMEC en Wave Hub (Groot -
Brittannië) creëe rden respectievelijk 200 en 40 FTE s.  
Bij h et bouwen en installeren van waterkracht installaties worden per MW 11 FTE 
gecreëerd1 (zie tabel 1),  en zijn daarna bij het onderhoud van waterkracht installaties 1 FTE 
per 10 MW gemoeid2. Dit betreft v oornamelijk ho ger opgeleiden (HBO en Academisch).  
Tabel 1  Geschatte creatie banen per geïnstalleerde MW getijdenenergie in Nederlandse en in export projecten.  
 Direct Indirect Totaal 
Nederlandse 
projecten  Totaal  
Export  
Projecte n 
    NL Buiten NL  
Development  
Management  
Tidal turbines  
Fundering  
E-voorzieningen  
Monitoring Systemen  
Installatie  
Onshore activiteiten  0.15 
0.35 
2.48 
2.55 
0.60 
 
0.08 
0.23 0.60 
1.05 
1.08 
1.00 
0.33 
 
0.15 
0.15 0.75 
1.40 
3.51 
3.55 
0.93 
 
0.23 
0.38 0.2 
0.7 
3.6 
 0,6 
0.7 
 
3.6 
0.9 
 
0.2 
0.4 
Totaal 6.44 4.36 10.78 4.4 6.4 
 
  
                                                      
1 http://www.ey.com/Publication/vwLUAssets/EY -Ocean -energy -Rising -tide-2013/$FILE/EY -Ocean -energy -Rising -tide-2013.pdf 
en http://groenecourant.nl/algemeen/nederland -heeft -1000 -mw-waterkracht -potentieel/  
2 The role of Tidal Lagoons, December 2016, Secretary o f State for Business, Energy and Industrial Strategy.  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre> 
 4 
 
  
5. POTENTIEEL ZEELAND  
Het marktpotentieel voor waterkracht is 228 MW : 110 MW  getijdenenergie en 118MW  voor 
rivieren (zie Tabel 2).  
Tabel 2 Marktpotentieel  
 Potentieel 
MW Aantal 
locaties Gemiddelde 
vermogen turbines  Aantal 
Turbines  
Huidige Waterkracht 
Centrales NL  37,3 4 2,5 15 
Potentieel grote stuwen NL  48,8 7 0,5 – 1,5 33 
Overige complexen NL  11,8 12 0,5 24 
Schutsluizen  0,3 6 0,05 6 
Bruggen  4,0 16 0,25 16 
Kribben  4,0 16 0,25 16 
Overig small hydro  12,0 48 0,25 48 
Brouwersdam  60,0 1 2,5 24 
Oosterscheldekering  50,0 1 2,5 20 
Totaal 228,2    202 
Nederland heeft een aantal grote projecten in ontwikkeling,  de Brouwersdam met een 
vermogen van 60 MW3 en de Oosterscheldekering van 50MW. Het opgesteld vermogen van 
getijdenenergie in Nederland bestaat nu uit de Oosterscheldekering (1MW). Het totale 
potentieel in Zeeland  bedraagt 110 MW , ongeveer 50% van het marktpotentieel . 
  
                                                      
3 ECN beleidsstudie Energie uit Water, 21 februari 2012.  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre> 
 5 
 
  
6. EXPORT POTENTIEEL  
Energie uit Water (EuW)4 vertegenwoordigde wereldwijd in 2008 slechts 0,03 % van alle 
hernieuwbare energie.  Het theoretische potentieel van energie uit getijdenbewegingen 
wordt geschat op 3 TW5.  
Hieronder  zijn specifiek voor getijdenenergie  de e conomisch haalbare potentiëlen gegeven6. 
Tabel 3 Marktpotentieel getijdenenergie  
Canada  
Frankrij k 
Mexico  
India  
China  
Verenigd Koninkrijk  5-8 GW  
15 GW  
1 GW  
16 GW  
20 GW  
37 GW  
Internationaal is er een breed scala aan mogelijkheden voor Nederlandse partijen om 
producten en kennis op het gebied van waterkracht te vermarkten. Het is essentieel dat de 
Nederlandse sector concrete toepassingen en proven concepts  kan laten zien. Het re aliseren 
van demonstratie -projecten in de thuismarkt speelt daarbij een belangrijke rol. Deze 
strategie sluit volledig aan op het idee van ‘ Holland concept store for marine and maritime 
solutions ’ zoals verwoord in de Noordzee 2050 Gebiedsagenda7. Verschil lende Nederlandse 
ingenieursbureaus spelen internationaal een toonaangevende rol in Delta -technologie en 
watertechnologie projecten. Met kennis over water -energie technologieën zal aanvullende 
omzet worden gegenereerd in een breder pallet aan toekomstgeric hte 
infrastructuurprojecten. Op dezelfde wijze hebben verschillende Nederlandse 
waterbouwbedrijven een sterke internationale positie. Ook voor deze bedrijven zou kennis 
over water -energie technologieën meerwaarde kunnen bieden in Delta - of 
watertechnologie projecten.  
Het totale marktpotentieel voor waterkracht (228 MW) draagt zorg voor een groei van 
werkgelegenheid van minimaal 2500 FTE8 in Nederland . 
  
                                                      
4 Dit omvat energie uit golven, getijdenbewegingen en getijdenstromen, oceaan stromingen, thermische conversie, en 
zoutgradiënten.  
5 JRC 2015, Ocean Research in Horizon 2020: The Blue Growth Potentials.  
6 The role of Tidal Lagoons, December 2016, Secretary of State for Business, Energy and Industrial Strategy.  
 
7 Ministerie van I en M, 2014  
8 Per geïnstalleerde MW zal het werkgelegenheidseffect 1 0,8 FTE bedragen ( Fout! Verwijzingsbron niet gevonden. ) 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre> 
 6 
 
  
7. GETIJDEN ENERGIE OVER  60 JAAR 
Getijdenenergie heeft een zeer duurzaam karakte r. Gebaseerd op Brits onderz oek is 
gebleken dat getijdenenergie op korte termijn (tot 5 jaar) even duur is als nucleaire energie . 
Daarna wordt getijdenenergie op lange termijn exponentieel goedkoper dan nucleaire 
opwekking, en op lange termijn concurrerend met offshore wind energie9.  
Tabel 4 Geschatte kWh prijs per huishouden in GBP  gebaseerd op 5500 GWh gebruik per huishouden  
 1-5 jaar  1-10 jaar  1-15 jaar  1-60 jaar  
Tidal Lagoon  
Offshore Wind  
Nuclear  2.10  
1.55  
2.10  1.86  
1.75  
2.29  1.41  
1.06  
2.39  0.49  
0.54  
1.40  
8. VERSTERKEND EFFECT TOERISME   
Getijdencentrales zoals La Rance (Frankrijk), Annapolis (Canada) en Shiwa lake (Zuid -Korea) 
trekken individueel jaarlijks tussen de  40.000  en 70.000  bezoekers. Het bezoekersaantal 
voor Swansea Bay  (UK)  ligt tussen de 70.000 – 100.000 per jaar. Het toeristisch  effect van de  
Getijdecentrale  Brouwersdam10 wordt momenteel begroot op 20 tot 30 miljoen extra 
bestedingen en 1 .100 tot 1 .400 banen.  
9. UNIQUE SELLING POINTS   
Getijdenenergie heeft een aantal Unique Selling Points :  
1. Geringe of geen maatschappelijke effecten door minimale horizonvervuiling, 
lawaaioverlast, verstoring van recreatie f en professioneel watergebruik met geringe 
impact op visstand, morfologie en sedimentatie.  
2. Hoge mate van duurzaamheid door innovatief gebruik  van materialen en technieken 
met bekende hoge betrouwbaarheid en lage MTF.  
3. Voorspelbare en be trouwbare 24/7 energieproductie, waarmee een basislaststroom 
geleverd kan worden.  
4. Hoge kosten efficiëntie  door inpassing in bestaande structuren waardoor lage 
additionele investeringen nodig zijn.  
5. Hoge repliceerbaarheid in andere deltawerken en synergie met bestaande 
waterexpertise van Nederland.  
6. Getijdenbewegingen zijn uiterst constant en voorspelbaar  
7. Zeer lage LTE (life time emissie ; 17 gCO2/kWh) vergelijkbaar met onshore en offshore 
wind; ter vergelijking e en kolencentrale stoot 820 gCO2/kWh  uit. 
  
                                                      
9 The role of Tidal Lagoons, December 2016, Secretary of State for Business, Energy and Industrial Strategy.  
10 Economische visie Brouwersdam: Eindrapportage Gemeente Goedereede en Schouwen -Duiveeland 2007 . 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre> 
 7 
 
  
10.  PROJECTBUDGET  
De totale kosten van het project bedragen 28,5 miljoen Euro, onderbouwd in de 
onderstaande tabel, waarvan 13 miljoen voor d e infrastructuur  en 15,5 miljoen voor de 
turbines.  
Projectbudget   
Technologische infrastructuur  (stromingsgoten)  EUR 5 .500.000  
Innovatie centrum  EUR 500.000  
Net aansluiting  EUR 1.000.000  
Monitoring en Elektrische -systemen  EUR 1.250.000  
Certificering en visvriendelijkheid  systemen  EUR 1.000.000  
Ontwikkelkosten  van de infrastructuur  EUR 3.750.000  
Totale kosten  EUR 13.000.000  
Demonstratie trajecten  5 turbines (PFN, DWE, WPT, FFI , W2E)  EUR 15.500.000  
TOTAAL GENERAAL  EUR 28.500.000  
Op basis van de Algemene Groepsvrijstellingsverordening – Verordening (EU) nr. 651/2014 
kan geconcludeerd  worden dat het huidig projectvoorstel gezien kan worden als 
technologische onderzoeksinfrastructuur.  
De toegang tot de infrastructuur staat open voor  meerdere gebruikers en wordt op 
transparante en niet -discriminerende basis verleend. Op basis van artikel 27 
Investeringssteun voor onderzoeksinfrastructuur bedragen de kosten 13 miljoen Euro van de 
investeringen in immateriële en materiële activa. H et ma ximale staats steunpercentage 
bedraagt derhalve 50% van de kosten wat resulteert in een maximale steun van 6,5 miljoen 
Euro.  
 
 
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>09-02-2017  
Stakeholders TTC-GD en Energie uit water  
Stroomversnelling Zeeland  Structuurversterking Zeeland  
Lokale, regionale en nationale overheden  
Ministerie van Economische Zaken     
Ministerie van Infrastructuur & Milieu  
 
Topsector en    Water , Energie  
 
Rijkswaterstaat      
      
 
 
Provincie Zuid Holland      
 
 
Provincie Zeeland       
 
Regio nale, Nationale , Europese  en Internationale instellingen  
Branchevereniging Energie uit Water   
Ocean Energy Europe     
4SEAS  project      
MET -CERTIFIED  project     
Dutch  Marine Energy Center    
REWIN       
Netherlands Water Partnership    
Nederlandse Vereniging Duurzame Energie   
Overig     (FME) , 
 (Boskalis)  
Onderwijsinstellingen  
TU Delft       
HZ University of applied sciences    
 
Kennisinstellingen  
TNO       
Marin       
Deltares       
 
Financiële Instellingen   
Rabobank    
Triodos   
 
Regionale initiatieven  
World class Maintenancce    
Delta Platform      
 
Turbineontwikkelaars  
Water2Energy -  
PFN(ijhuis) -  
Saunders  Energy -   
Ronamic – , Tocardo – l 
Schottel –   
Hydromine -  Deepwater Energy   
Hydroring -  Blue Cap Hydro -  
Atlantisstrom - -  
Reac Energy -  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>1Van:
Verzonden: vrijdag 10 
februari 2017 18:06
Aan:
CC:
Onderwerp: RE: Stroo
mversnelling Zeeland
Categorieën: Cate
gorie Oranje
Bedankt vo
or jullie nieuwe voorstel! 
Vandaag met EZ afgesproken dat ze op korte termijn afspraak met betrokkenen bij het rijk hierover gaan inplannen. 
 Overigens waren ze behoorlijk kritisch ( en zeker niet alleen op dit onderwerp). Hoe verhoudt eea zich tov al gedane 
investeringen mbt Flakeese spuisluis. Hoe tov eerdere Europese subsidies. Wat zijn de terugverdien mogelijkheden 
via gebruikersbijdragen uit de markt? 
 
We laten ons hier niet door afschrikken natuurlijk. Ik heb gemeld dat ze jullie echt zelf moeten spreken omdat jullie 
een goed verhaal hebben. Graag alvast goed nadenken over de genoemde vragen. 
 Ik hou jullie op de hoogte. 
 
Vriendelijke groet, 
  
 Verzonden met mijn Windows Phone 
Van:
  
Verz
onden: 10-2-2017 12:10  
Aan:  
CC:   
Onde
rwerp: RE: Stroomversnelling Zeeland  
Dag    
Naar aanleid
ing van onze bespreking gisteren, bijgaand onze aanvraag voor bijdrage aan TTC-GD vanuit 
Stroomversnelling Zeeland. 
  
Tevens toegevoegd een lijst van stakeholders: mensen die bekend zijn met het project of zelfs (intensief) zijn 
betrokken. 
  
Wij horen graag wanneer wij de aanvraag kunnen toelichten in de verdere procedure!   
  
Hartelijke groet / Kind regards, 
 
 
 
 
 
 
 
  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>2  </pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>1Van:
Verzonden: maandag 20
 februari 2017 13:11
Aan:  
CC:
Onderwerp: RE: afspraa
k toelichting TTC-GD aan EZ tbv structuurverserking Zeeland: 24 februari 
2017 10.30 tot 12.00 bij ministerie EZ
Categorieën: Cate
gorie Oranje
Beste mensen, 
  Hartelijk dan
k voor de flexibiliteit die jullie hebben gehad om dit overleg zo snel mogelijk te houden.  
Het overleg vindt plaats in de Biesbos zaal (cp.01.V16) bij het departement EZ aan de Bezuidenhoutseweg 73 Den 
Haag.  
  
Zoals  aangaf is het noodzakelijk een geldig identiteitsbewijs mee te nemen.    
Er is gelegenheid om een PPP te houden.  
  
Ik hoop jullie allen vrijdag te ontmoeten, 
  Met vriendelijke groeten, 
  
  
  
  
  
 
  
Van:    
Verz
onden:  maandag 20 februari 2017 12:34 
Aan:   
 
CC:  
Onderwerp:  afspraak toelichting TTC-GD aan EZ tbv structuurverserking Zeeland: 24 februari 2017 10.30 tot 12.00 
bij ministerie EZ 
  
Beste mensen, 
  Vandaag overleg gehad met  over een afspraakdatum voor toelichting geven rond de aanvraag 
van het Tidal Technology Center Grevelingendam voor actieprogramma structuurversteking en werkgelegenheid Zeeland. 
Na een belrondje zijn we op de volgende datum uitgekomen: 
  Vrijdag 24 februari ’17 van 10.30 tot 12.00 in Den Haag (ministerie EZ) (identiteitsbewijs meenemen) 
  
Gevraagd wordt binnen he overleg te concentreren op de levensvatbaarheid van het project. Het gesprek moet 
voornamelijk gaan over de Business case, daar wil EZ op doorvragen. Komt nu over dat het project allen maar een 
subsidieproject is, moet duidelijkheid komen dat het een business project  is. Wat zijn de opbrengsten voor de toekomst (onderbelicht in de aanvraag) 
Ook een onderbouwing van de hoogte van de kosten, waarop gebaseerd. 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>2Wie wo
rdt er eigenaar van de locatie, hoe zit dat in elkaar (RWS, BT Projects, TTC-GD) 
Wat is of wordt er ingediend bij TOF, wat voor contacten zijn daar al gelegd. 
  
Graag ontvangt men de gedetailleerde financiële onderbouwing en rekenmodel voorafgaand 
  
Sowieso aanwezig zullen zijn: 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
  
Telefonisch uitgenodigd via voicemail maar nog geen reactie: 
 
 
  
A.s. woensdag heeft  een gesprek met  zal hem afstemmen of  ook 
aanwezig kan zijn vrijdag 24-02-2017. 
  
Met vriendelijke groet, 
 
 
 
 
  
 
Bezoek adres:  Provinciehu
is 
Abdij 6, 4331 BK 
Midd
elburg  
Post adres:  Postb
us 6001  
4330 LA Middelburg  
Website:  www.
zeeland.nl  
Twitter:  @prov
zeeland  
  
  
  
Dit bericht kan infor
matie bevatten die niet voor u is bestemd. Indien u 
niet de geadresseerde bent of dit bericht abusievelijk aan u is gezonden, 
wordt u verzocht dat aan de afzender te melden en het bericht te  verwijderen.  De Staat aanvaardt geen aansprakelijkheid voor schade, van welke aard  ook, die verband houdt met risico's verbonden aan het elektronisch  verzenden van berichten.  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>3This message ma
y contain information that is not intended for you. If you 
are not the addressee or if this message was sent to you by mistake, you 
are requested to inform the sender and delete the message. The State accepts no liability for damage of any kind resulting from the risks inherent in the electronic transmission of messages. </pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>1Van:
Verzonden: maandag 20
 februari 2017 13:12
Aan:
CC:
Onderwerp: Toelic
hting TTC-GD aan EZ tbv structuurversterking en werkgelegenheid Zeeland: 
afspraak op 24 februari 2017 10.30 tot 12.00 bij ministerie EZ
Bijlagen: FW: Stro
omversnelling Zeeland
Categorieën: Cate
gorie Oranje
Beste  
 
Ik heb jullie vanochtend getracht telefonisch te bereiken over een toelichting die de initiatiefnemers van het Tidal 
Technology Center (BT Projects/Antea Group) gaan geven aan mensen van EZ en RVO in het kader van hun 
financiële aanvraag in het kader van het actieprogramma Structuurversterking en werkgelegenheid Zeeland. (het 
advies van de zogenaamde commissie Balkenende). De toelichting zou op korte termijn moeten worden gegeven. Ik heb daarbij contact met . 
Ik had aan haar aangegeven dat zij ook enkele personen van I en M en RWS hierbij aanwezig zouden kunnen zijn. 
Om zo uit eerste hand te vernemen wat de stand van zaken is en hoe nu de business case in elkaar steekt. 
 
De afspraak is vandaag gemaakt voor a.s. vrijdag 24 februari 2017 om 10.30 tot 12.00 op het ministerie van EZ. Wij zouden het op prijs stellen als jullie daarbij aanwezig zouden kunnen zijn. 
 
Graag en reactie dan geef ik door aan  of jullie aanwezig kunnen zijn. 
In de bijlage de aanvraag in het kader van de structuurversterking, deze in vertrouwen behandelen. 
 
Met
 vriendelijke groet, 
 
 
 
 
  
 
Bezoek adres:  Provinciehu
is 
Abdij 6, 4331 BK 
Midd
elburg  
Post adres:  Postb
us 6001  
4330 LA Middelburg  
Website:  www.
zeeland.nl  
Twitter:  @prov
zeeland  
 
 
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>1Van:
Verzonden: dinsdag 21 februari 2
017 10:00
Aan:
Onderwerp: RE: Toe
lichting TTC-GD aan EZ tbv structuurversterking en werkgelegenheid 
Zeeland: afspraak op 24 februari 2017 10.30 tot 12.00 bij ministerie EZ
Bijlagen: FW: Stro
omversnelling Zeeland
Categorieën: Cate
gorie Oranje
, 
 
Dank voor jullie reactie, jammer dat jullie er niet bij kunnen zijn, maar ik begrijp dat, het is op zeer korte dag 
georganiseerd. 
Ik zal  inderdaad vragen of hij erbij kan zijn. 
 
, zi
e de mail hieronder: 
 
De initiatiefnemers van het Tidal Technology Center (BT Projects/Antea Group) gaan een toelichting geven aan 
mensen van EZ en RVO in het kader van hun financiële aanvraag in het kader van het actieprogramma Structuurversterking en werkgelegenheid Zeeland. (het advies van de zogenaamde commissie Balkenende). De 
toelichting zou op korte termijn moeten worden gegeven. Ik heb daarbij contact met .
 
Ik had
 aan haar aangegeven dat zij ook enkele personen van I en M en RWS hierbij aanwezig zouden kunnen zijn. 
Om zo uit eerste hand te vernemen wat de stand van zaken is en hoe nu de business case in elkaar steekt.  
  
De afs
praak is gisteren gemaakt voor a.s. vrijdag 24 februari 2017 om 10.30 tot 12.00 op het ministerie van EZ. Ik 
had  uitgenodigd maar die kunnen niet op deze korte termijn. Als jij kunt ben je van harte welkom.  
  
Graag 
en reactie dan geef ik door aan  of jij aanwezig kan zijn.  
In de bijlage
 de aanvraag in het kader van de structuurversterking, deze in vertrouwen behandelen.  
  
Met
 vriendelijke groet, 
 
 
 
 
 
 
Van:    
Verz
onden:  dinsdag 21 februari 2017 0:18 
Aan:      
CC:   
Onderwerp:  RE: Toelichting TTC-GD aan EZ tbv structuurversterking en werkgelegenheid Zeeland: afspraak op 24 
februari 2017 10.30 tot 12.00 bij ministerie EZ 
 
Dag  
Dank v
oor de uitnodiging. Jammer genoeg heb ik op hetzelfde moment een bespreking, die ik niet kan verzetten, 
ik was er graag bij geweest!  
Misschien kun 
je  nog hiervoor interesseren?  
Hartelij
ke groet,  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>2. 
  
 
  
 
  
 
  
  
Van:   
Verzonden:  
maandag 20 februari 2017 13:12 
Aan:   
CC:  
Onderwerp:  Toelichting TTC-GD aan EZ tbv structuurversterking en werkgelegenheid Zeeland: afspraak op 24 
februari 2017 10.30 tot 12.00 bij ministerie EZ  
  
Bes
te  
  
Ik heb
 jullie vanochtend getracht telefonisch te bereiken over een toelichting die de initiatiefnemers van het Tidal 
Technology Center (BT Projects/Antea Group) gaan geven aan mensen van EZ en RVO in het kader van hun 
financiële aanvraag in het kader van het actieprogramma Structuurversterking en werkgelegenheid Zeeland. (het 
advies van de zogenaamde commissie Balkenende). De toelichting zou op korte termijn moeten worden gegeven. Ik heb daarbij contact met 
 
Ik had
 aan haar aangegeven dat zij ook enkele personen van I en M en RWS hierbij aanwezig zouden kunnen zijn. 
Om zo uit eerste hand te vernemen wat de stand van zaken is en hoe nu de business case in elkaar steekt.  
  
De afs
praak is vandaag gemaakt voor a.s. vrijdag 24 februari 2017 om 10.30 tot 12.00 op het ministerie van EZ. Wij 
zouden het op prijs stellen als jullie daarbij aanwezig zouden kunnen zijn.  
  
Graag 
en reactie dan geef ik door aan  of jullie aanwezig kunnen zijn.  
In de bijlage
 de aanvraag in het kader van de structuurversterking, deze in vertrouwen behandelen.  
  
Met
 vriendelijke groet, 
 
 
 
 
  
 
Bezoek adres:  Provinciehu
is 
Abdij 6, 4331 BK 
Midd
elburg  
Post adres:  Postb
us 6001  
4330 LA Middelburg  
Website:  www.
zeeland.nl  
Twitter:  @prov
zeeland  
  
  
  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>1Van:
Verzonden: dinsdag 21 februari 2
017 13:20
Aan:
CC:
Onderwerp: RE: afspraa
k toelichting TTC-GD aan EZ tbv structuurverserking Zeeland: 24 februari 
2017 10.30 tot 12.00 bij ministerie EZ
Categorieën: Cate
gorie Oranje
Beste , 
 
Zojuist spra
k ik  (cc). Hij is geïnteresseerd in het overleg aanstaande vrijdag. Kan  aansluiten? 
 
Met vriendelijke groet,  
 
 
 
Van:    
Verz
onden:  dinsdag 21 februari 2017 11:25 
Aan:    
CC:  
Onderwerp:  FW: afspraak toelichting TTC-GD aan EZ tbv structuurverserking Zeeland: 24 februari 2017 10.30 tot 
12.00 bij ministerie EZ 
 
Beste  
 
Dank je wel dat je bij de bespreking a.s. vrijdag 24 februari van 10.30 tot 12.00 uur kunt zijn. Als vervanger van  
. 
Het overleg vindt plaats in de Biesbos zaal (cp.01.V16) bij het departement EZ aan de Bezuidenhoutseweg 73 Den 
Haag. 
De initiatiefnemers van het Tidal Technology Center (BT Projects/Antea Group) gaan dan een toelichting geven aan 
mensen van EZ en RVO in het kader van hun financiële aanvraag in het kader van het actieprogramma 
Structuurversterking en werkgelegenheid Zeeland. (het advies van de zogenaamde commissie Balkenende). Zoals afgesproken stuur ik je nog de stukken die iedereen heeft gekregen 
De personen die aanwezig zullen zijn: 
 
 
 
 
  
 
 
 
 
 
 
 
 (Zeeland coördinator vanuit EZ) is uitgenodigd, krijgen we nog een reactie van. 
 (RWS Zee en Delta) is uitgenodigd, komt nog reactie van. 
  
Met vriendelijke groet, 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>2 
 
-  
 
 
 
Dit b
ericht kan informatie bevatten die niet voor u is bestemd. Indien u niet de geadresseerde bent of dit bericht abusievelijk aan u is toegezonden, wordt u 
verzocht dat aan de afzender te melden en het bericht te verwijderen. De Staat aanvaardt geen aansprakelijkheid voor schade, van welke aard ook, die 
verband houdt met risico's verbonden aan het elektronisch verzenden van berichten. This message may contain information that is not intended for you. If you are not the addressee or if this message was sent to you by mistake, you are 
requested to inform the sender and delete the message. The State accepts no liability for damage of any kind resulting from the risks inherent in the 
electronic transmission of messages.  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>1Van:
Verzonden: dinsdag 21 februari 2
017 21:37
Aan:
CC:  
Onderwerp: RE: afspraa
k toelichting TTC-GD aan EZ tbv structuurverserking Zeeland: 24 februari 
2017 10.30 tot 12.00 bij ministerie EZ
Dag mevro
uw  
 
Tijdens onze voorbereidingen zijn wij tot de conclusie gekomen dat het verstandig zal zijn om onze partner voor de diverse financieringen,  (Twin Valleys), ook aanwezig te laten zijn in deze bespreking. Met hem zullen 
wij ook mogelijke vragen t.a.v. publieke en private financiering adequaat kunnen beantwoorden.  
Wij zien elkaar graag a.s. vrijdag, 10.30u! 
 
Hartelijke groet / Kind regards, 
 
 
 
 
 
 
 
 
Van:    
Verz
onden:  dinsdag 21 februari 2017 14:08 
Aan:  ' '  
CC:     
     
Onderwerp:  RE: afspraak toelichting TTC-GD aan EZ tbv structuurverserking Zeeland: 24 februari 2017 10.30 tot 
12.00 bij ministerie EZ 
 Beste  
  
Hieronder de lijst met mensen die vrijdag aanwezig zullen zijn. Via  heeft  gevraagd of hij 
kon aansluiten.  is verhinderd maar bespreekt het voorstel morgen met  
  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>2 (Z
eeland coördinator vanuit EZ) is verhinderd 
  
  
  
Met vriendelijke groet,  
  
 
-  
 
 
  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>1Van
: >
Ver
zonden: do
nderdag 23 februari 2017 15:37
Aan:
On
derwerp: St
roomversnelling
Bijlagen: BT
 Projects - Business case  TTC Grevelingendam definitief 23-02-2017 (0....pdf; 
Gedetailleerd budget TTC Grevelingendam tbv overleg EZ.pdf
Categorieën: zie
nswijze vragen
Beste  
 
In bijlage voor distributie voor morgen. 
 
Met groet en alvast dank voor alle inzet, 
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre> 
 23 februari 2017  
 
 
Business case – verdien model Tidal Technology Center Grevelingendam (TTC -GD) 
 
In de voorliggende memo zal ingegaan worden op de activiteiten die zijn doorlopen voor de 
ontwikkeling van het TTC GD. Ook zal onderbouwd worden waarom het TTC GD vanaf de bouw een 
levensvatbare activiteit is. Daarbij wordt ingezoomd op de private financiering en opbrengsten in de 
Business Case.  
Voor gedetailleerde  informatie wordt verwezen naar de 5 docum enten die in het kader van de 
Stroomversnelling Zeeland zijn ingediend.  
 
1. Activiteiten tot op heden  
In de Stuurgroep Zuidwestelijke Delta is sinds 2012 de ontwikkeling van het Tidal Technology Center 
Grevelingendam regelmatig geagendeerd. In het overleg met  de minister van Infrastructuur is op 5 
juni 2013 besloten de Flakkeese Spuisluis in werking te stellen en geschikt te maken voor 2 zijdige 
stroming. Dit project is in 2016 uitgevoerd en werd  deze zomer definitief opgeleverd. Vanaf 2013 is 
door BT projects  gewerkt aan het uitwerking van een plan voor het Tidal Technology Center op de 
locatie Grevelingendam. In eerste instantie werd het project als een test locatie ontwikkeld, later is 
op basis van inzicht en in de business case en het verdienmodel besloten d aar een productie locatie 
van Energie uit Water aan toe te voegen. Eind 2015 werd het ontwikkelplan definitief vastgesteld en 
is het ontwerp, in overleg met Rijkswaterstaat, de Provincie Zeeland en de gemeente Schouwen 
Duivenland verder uitgewerkt. Het TTC  GD bestaat uit 3 goten van 3,2, 6,8 en 10,2 m breedte. 
Daarmee is het centrum geschikt voor 95% van de  verticale en horizontale as turbines die wereld 
wijd zullen worden toegepast. In de zomer van 2016 zijn de benodigde vergunningen aangevraagd, 
waarvan de meeste nu zijn verleend. Alleen de vergunning van Rijkswaterstaat ontbreekt op dit 
moment.  
 
Met de gewenste start van de bouw in mei 2017 zullen de stromingsgoten maart 2018 beschikbaar 
zijn en zal het centrum eind 2019 volledig operationeel zijn.  
 
Het Tidal Technology Center Grevelingendam (TTC -GD) is opgericht als projectorganisatie (Special 
Purpose Vehicle, SPV) ten behoeve van de realisatie van TTC -GD, inclusief de bouw en exploitatie van 
de Energiedijk. Het TTC -GD is 100% eigendom van BT projects.  
 
2. Financiering  
Op basis van het ontwerp zijn de kosten geraamd voor de ontwikkeling van het TTC GD, die totaal  
€ 28,5 miljoen excl. BTW bedragen voor de bouw van de stromingsgoten, de aanschaf van de 
productieturbines en de bouw van het informatiecentrum  (zie bijlage). De bouwkosten zijn geraamd 
door  volgens de (standaard Rijkswaterstaat) SSK methodiek, waarbij de bouwrisico’s 
zijn afgestemd met Rijkswaterstaat. In de kostenraming is de standaard opslag van Voorbereiding, 
Administratie en Toez icht (VAT)  opgenomen . In het ontwikkelplan voor het TTC GD worden 3 fasen 
onderscheiden: het bouwen van de stromingsgoten (i), additioneel instrumentarium en het plaatsen 
van de eerste 2 productieturbines (ii) en het plaatsen van de volgende 3 productietur bines (iii). De 
kosten voor fase 1  bedragen  heeft inmiddels voor   een 
intentie verklaring afgegeven.  
 
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre> 
 23 februari 2017  
 
 
3. Terugverdienmodel TTC GD  
De Business Case voor TTC GD is gebaseerd op de totale investering van € 28,5 miljoen. De inbreng 
van het Eigen Vermogen, het Vreemd Vermogen en de subsidies op de 5 productieturbines zijn 
daarin verwerkt.   
Het terugverdien model voor het TTC -GD bestaat u it de onderstaande componenten:  
 Verhuur stromingsgoten aan turbinebouwers  
 Energie inkomsten van  turbines (  
 
 Services  
Een sluitende business case voor Fase 1 ontstaat door de stromingsgoten te verhuren aan derden, er 
is dan volledige dekking voor de exploitatiekosten, onderhoud en rente & aflossing van het vreemd 
vermogen. Door het plaatsen van  turbines ontstaan er energie inkomsten.  
De verhuur van de st romingsgoten en de energie inkomsten geven  een sluitende Business Case.  
 
4. Levensvatbaarheid  
In 2018  (fase 2) worden de   turbine in het TTC -GD 
geplaatst, de subsidies (EFRO, DEI) zijn inmiddels verleend.  Deze productieturbines genereren op 
jaarbasis een huur opbrengst  en een productieopbrengst , inclusief SDE+ bijdrage . De productie 
inkomsten worden via een verz ekeringsproduct (Energy Output Performance Warranty) 
gegarandeerd.  
 
Het volledig operationele centrum is gebaseerd op een mix van huur - en productie opbrengsten. In 
de Business Case wordt uitgegaan van   per jaar. De productie opbrengst is met  de SDE+ 
voor 15 jaar gezekerd.  
 
Met vijf turbinebouwers zijn inmiddels concrete afspraken gemaakt  over het gebruik van TTC GD . In 
de Business Case zijn verhuuropbrengsten van -- --  opgenomen . 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>1
Van:
@bt-projects.com>
Verzonden:
woensdag 8 maart 2017 11:57
Aan:
 
CC:
Onderwerp:
FW: Tidal Technology C
enter Grevelingendam
Goedemiddag 
, 
Wij kijken ook terug op een goede bi
jeenkomst; wij gaan er van 
uit dat de toelichting op de financiën van 
TTC-GD verhelderend is geweest
. De nog aan te leveren zaken stu
ren wij zsm aan jullie op conform 
afspraak. 
Onderstaand alvast de antwoor
den (in groen) op de door jouw col
lega gestelde vragen; tevens bijgevoegd de 
gevraagde brief van Triodos bank. 
  
Hartelijke groet, 
 
BT Projects
 
innovative renewable
 energy projects
 
 
 
www.bt-projects.com 
@bt_projects 
 
Een ijverige collega heeft gisteravond nog een 
quick scan
 gedaan op de ingediende stukken van Joost van 
gistermiddag. 
Als jullie nog tijd vinden is he
t wel handig om de antwoorden o
p de volgende punten ook gelijk mee te 
nemen, of anders later: 
 - Kosten in totaal 28,5 mio, onde
rbouwd vanuit SSK inclusief V
AT, dat is een 
correct 
uitgangspunt
, betreft uiteraard ramingen dus a
anbesteding kan afwijken.  
Correct 
- Fase 1, 2, 3: 
kunnen deze fase zelfstandig bestaan
 en is er een business case als alleen fase 1 van 
de grond komt? Oftewel is er een 
go/no-go per fase
 of is die er niet?  
 
Ja, er is een Business Case op basis van fase 1. In de bijgevoe
gde presentatie (ook gisteren 
besproken met 
 is de Bus
iness Case specifiek voor fase 1
 opgenomen. Met de bijdrage uit 
structuurversterking kunnen wij fa
se 1 opstarten in mei/juni 20
17 en eind 2017 afgerond hebben 
Met ondersteuning vanuit stroomvers
nelling wordt het project ve
rsneld en wordt de impact van het 
project vergroot.  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>2
 
- Het antwoord op de vraag van 
: 
Verschil in verhuur van goten
 betreft de omvang, er zijn 
goten van 3,2 meter
 tot 10,2 meter. 
Correct 
 
-  In de business case zit een gest
apelde afhankelijkheid van s
ubsidies. Subsidies voor investeringen 
en subsidies voor de e
xploitatieperiode. 
Is het verkrijgen van de verschillende subsidies 
afhankelijk van dezelfde parameters
? (systeemrisico). 
Wat is het plan B
? Of is zonder/met 
gedeeltelijke subsidie d
e bodem onder het plan weg? 
 
Voor fase 1 zijn er geen afhankelijkheden meer van subsidies, f
ase 1 kan onafhankelijk van fase 2 en 
3 worden gerealiseerd.  
Voor wat betreft fase 2 zijn de s
ubsidies ook reeds toegekend (
Dei subsidie-Pentair Fairbanks 
Nijhuis & EFRO-subsidie DWE). 
Voor fase 1 zijn er ook geen afhan
kelijkheden van exploitatie s
ubsidies. 
 
Projectrealisatie ( fase 3)  i
s afhankelijk van subsidies voor 
turbine ontwikkelaars die momenteel zijn 
aangevraagd, niet van de exploitati
esubsidies. Deze laatste vor
men wél aanvullende zekerheden voor 
de diverse financiële partners.  
 
Plan B bestaat uit een vertra
agde start (eind 2018 in plaats va
n eind 2017) via het aanvragen van een 
alternatieve vergelijkbare s
ubsidie en / of verkleinen van de s
cope & impact va
n het project. 
 
 - De gedetailleerde Excel TTC-
GD financieel plan DEF (format t
oekomstfonds 2017 v14) is 
niet 
een op een vertaald
 naar de Onderbouwing BT project 
Business case TTC Grevelingend
am 
(definitief 23-02-2017). 
In de business case staat: opbre
ngst 
, inve
stering 28,5 mio. Heel simpel is dan 
terugverdientijd minimaal 
 
Op sheet 13 van de Onderbouwing BT
 project Business case TTC Gr
evelingendam (d
efinitief 23-02-
2017) raak ik de draad kwijt. 
Afschrijvingen zijn daar
 slechts 
. Terwijl 
afschrijvingen van investering i
n 
 plaats vindt n
, dat is 
rekenkundig: 
 
De terugverdientijd  / IRR is m
omenteel gebaseerd op het geinve
steerde eigen vermogen van de 
partners en het vreemd vermogen 
(banklening en TOF). Subsidies 
betreffen een ‘onrendabele top’ en 
dienen volgens ons niet meegenome
n te worden in de IRR berekeni
ngen en terugverdientijd. Ook 
banken hanteren dit principe.  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>3
-
       
De Excel sheet gaat uit van 
opbrengst energie vanaf jaar 0
. Dit loopt niet geli
jk aan de fasering 
van de business case. 
De eerste versie van het excel s
heet start inde
rdaad in jaar 0,
 hetgeen niet correct is; dat is 
gecorrigeerd in de versie d
ie later is verstuurd. 
 
- In Excel staan energie inkomst
en tot jaar 15 (SDE+ termijn) o
p 
, 
in onderbouwing 
(sheet 11) gaat het over 
? 
 
V.w.b. de energie-inkomsten: deze betreffen zowel de inkomsten 
uit productie (
0) als de 
inkomsten uit het loya
lty-programma van de energiebedrijven (
); tezamen 
 
. 
 
In Excel zijn alle posten met e
en indexering van 3% behalve ene
rgie inkomsten ==> dat is m.i. de 
grootste variabele aangezien di
e ook bepalend is voor het al da
n niet willen investeren in zo'n 
centrale door gebruikers. 
Systeemrisico
 ontwikkeling energie
prijzen moet ergens expliciet benoemd 
worden. 
 
We hebben dit gisteren besproke
n. Wij vragen SDE+ aan voor de o
pwekking van energie met eigen 
turbines. Wij gaan in de BC u
it van een SDE+ prijs van EUR 120/
MWH. De SDE+ subsidie vult de 
marktprijs aan tot
 dit bedrag voor de subsidieperiode (15 jaar)
. In deze periode is indexering van de 
energieprijs dus vanuit de SDE+-
principes niet van toepassing. 
Voor de periode na 15 jaar SDE geldt 
het volgende: de energieprijze
n zijn de komende jaren onderhevi
g aan verschillende 
marktontwikkelingen (sluiting ko
lencentrales, Europese koppelin
g van distributiesystemen eventueel 
nieuw kabinet) we hebben gekoze
n voor gelijkblijvende prijzen. 
Over de afgelopen jaren zijn de 
prijzen voor consumenten en ondernem
ers vrij stabiel gebleven, 
of tonen een lichte stijging. 
Momenteel is er geen goede prognos
e van de energieprijzen openb
aar beschikbaar, over het 
algemeen wordt gesproken over 
een dieptepunt in 2016 en een ver
wachte stijging in de komende 
jaren, gebaseerd op een scala aan e
ffecten. De 0% indexering wo
rdt algemeen beschouwd als een 
veilige voorspelling.  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>4               
Ter bescherming van uw privacy is deze afbeelding niet automati sch van internet gedownload.
Elektriciteit
 
http://www.clo.nl/indicatoren/nl 0554-energieprijzen-en-wereldol ieprijs-   
 
 
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>5
 
 
 
 
 
 
 
 
 
-
       
Afschrijving van productieturbines
 en TTC staat op 
, is dat reëel
? Waarop is dat gebaseerd
. 
De afschrijvingsperiode en kostp
rijs per KWh van de productie t
urbines is mede gebaseerd op de 
technische levensduur (mede i
ngegeven door de opgaven van 
.  
TTC betreft een civiele construc
tie. Deze kennen veelal een (ve
el) langere levensduu
r ( 
. Dit is 
 meegenomen in de IRR. 
 
. 
-     Kan men de 
gevoeligheidsanalyse vertal
en naar terugverdientijden
 (scenario analyse, what if?) 
 
We hebben gisteren de uitgangspun
ten van de base case besproken
, de huidige parameters zijn zeer 
conservatief. Momenteel komen w
ij voor fase 1 uit op een IRR va
n 
. De pa 
 
-     
Opbrengsten voor diensten
 TTC 
 per jaar, is daar
 markt voor? Wat betreft dit 
en 
welke kosten moeten daarvoor wor
den gemaakt, zijn dat vaste kos
ten of kan daar in worden afgeschaald als 
er geen markt voor de diensten blijkt te zijn? 
 
Diensten betreffen diverse aa
nvullende activit
eiten rondom de o
ntwikkeling van de turbine, zoals CFD 
simulaties, meetactiviteite
n, uitwerking van meetresultaten, va
lidatie en certificering, De ervaring leert 
dat turbineontwikkelaars behoe
fte hebben aan professionele onde
rsteuning middels deze diensten, 
aangezien zij enerzijds zelf nie
t de ingangen heeft om dergelij
ke activiteiten uit te besteden en 
anderzijds zelf meer de focus 
legt c.q. wil leggen op de techni
sche verbetering van de turbine. 
We hebben gerekend met een bruto m
arge van 
 de impact is laa
g op de business case. 
 
-     Rente percentage 
, er is al een toezegging van 
, wat staat daar voor rente% in de 
termsheet? 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>6 
De rente en duur van de lening is  mondeling met Triodos besprok en. In de bijlage de intentieverklaring 
van Triodos. 
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre> Triodos Investment  
Management BV  
Nieuweroordweg 1  
P.O. Box 55  
3700 AB  Zeist  
The Nethe rlands  
Tel. +31 (0)30 693 6500  
www.triodos.com  
Registered Utrecht 30170072    
 
 
 bt projects  
Ambachtsweg 9 -L 
4421 SK Kapelle  
  
Datum  Referentie  Email  
8 februari 2017  MJG K @triodos.nl  
 
Onderwerp intentieverklaring financiering  
 
Geachte heer , 
 
bt projects heeft Triodos Bank op de hoogte gesteld van haar voornemen het Tidal 
Technology Center Grevelingendam (TTC-GD) te realiseren. De door u beschikbaar 
gestelde documentatie geeft een transparant beeld van de begrote kapitaallasten, 
operationele kosten en het terugbetalingspotentieel. Ook zet het project zich in voor 
positieve en duurzame verandering in de wereld en komt hiermee overeen met onze 
maatschappelijke uitgangspunten. 
 
Op basis van de beschikbaar gestelde documentatie zal Triodos Bank de financiering van 
dit project finaal beoordelen. Echter alleen bij voldoende haalbaarheid zal een 
kredietaanvraag ter fiattering worden voorgelegd. 
 
Het spreekt voor zich dat voor de definitieve beoordeling aanvullende financiële en project 
informatie benodigd is en uiteindelijk expliciet de goedkeuring van onze interne 
Investerings Commissie. 
 
In afwachting van behandeling en goedkeuring van bovengenoemde 
investeringscommissie bevestigen wij hierbij dat wij de intentie hebben om TTC-GD, mits 
voldaan aan onze voorwaarden, te willen ondersteunen met financiering. 
 
Met vriendelijke groet, 
 
 
Sr. Account Manager 
 
Energy & Climate 
Triodos Groenfonds NV 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>  
Werkdocument  2.0 
 
marktprognose 
  
Tidal Technology Center 
Grevelingendam  
 
Nederland 
 
Europa 
 
Mondiaal 
 
Markt n otitie t.b.v. Structuurversterking Zeeland  
 
 
  
 
 
 
7 maart 2017 
Opgesteld door  
ing. J.C. Holleman MBA 
ing. drs. P. Munters 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>Marktprognose  
In Nederland is in 2017  ten minste een capaciteit van 2 28 MW aan  projecten (getijden  en rivieren) 
aanwezig  tot 2023. Dit is een conservatieve schatting, gezien o.a. de grote marges in de schattingen 
Brouwersdam en Oosterscheldekering. Deze bestaat voor 1 18 MW uit rivier enenergie waarvan 
ongeveer 37,3 MW 1 aan vervangingsmarkt  en 110 MW  aan getijdenenergie.  
In Fout! Verwijzingsbron niet gevonden.  is een overzicht opgenomen van alle potentiele 
energiedijken in Europa. Het potentieel voor rivierenergie is geprognosticeerd door de Small Hydro 
Association en UNIDO in 2016 en wordt momenteel geschat op 217 GW 3. In Annex 4 zijn 
verschillende Nederlandse regionale rapporten weergegeven.  
Een Europees overzicht inclusief investeringen en geprognosticeerde vermogens treft u aan in de 
tabel hieronder. 
MONDIAAL  
  2050 
  337.000	MW	/	337	GW	
geïnstalleerd	in	2050 
 
                                                
1 Ministerie van Economische Zaken 2010. Nationaal actieplan voor energie uit hernieuwbare bronnen Richtlijn 2009/28/EG.  
2 European Commission Joint Research Centre , institute for Energy and Transport. Ocean Energy Status Report 2015 
Technology, market and economic aspects of ocean energy in Europe  
European Commission  'Blue Energy Action needed to deliver on the potential of ocean energy in European seas and oceans 
by 2020 and beyond' (SWD(2014) 12 final, Ac companying the document COM(2014) 8 final).  
3 http://www.smallhydroworld .org/fileadmin/user_upload/pdf/WSHPDR -2016- ES-FPP- 2.pdf  EUROPA2 
2008 - 2016 2020 2050 
40 MW geïnstalleerd 2018 
0,02%  van energie behoefte  
600 miljoen geïnvesteerd in de 
periode 2008 – 2016  1 miljard investeringen in R&D tot 
2020 
3 tot 4 miljard deployment tot 2020  100.000 MW / 100 GW in 2050  
15% in 2050  
188.000 MW / 188 GW in 2050  </pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>Overzicht waterkracht rivieren Nederland  
Het potentieel voor rivieren wordt door diverse rapporten onderbouwd. Op basis van deze rapporten 
wordt het potentieel geschat o p ruim 120MW . De onderbouwing van dit vermogen wordt hieronder 
verder geconcretiseerd.  
In Nederland bestaat  het potentieel uit het beschikbare vermogen in de grote rivieren en het 
potentieel van de overige waterstromen, voornamelijk bij stuwen  en te reali seren energiedijken.  
Marktpotentieel vervangingsmarkt huidige c entrales.  
In Nederland is in het verleden al geïnvesteerd in waterkracht. Het geïnstalleerd vermogen daarvan is 
in totaal 40 ,3 MW (Zie tabel potentieel). De gekozen machines zijn alle van een visonvriendelijk  type 
en aangebracht in speciale  unieke bouwwerken (centrales). De bouw hiervan is toen mogelijk geweest 
dankzij subsidies.4 De huidig opgestelde turbines ( 37,3 MW) bij de vier grote waterkrachtcentrales 
moeten de komende jaren vervangen wor den; deze turbines hebben een zeer hoge vissterfte (>25%) 
en voldoen niet aan enige noch de huidige richtlijnen.  
Potentieel grote rivieren  
Deltares heeft een verkenning uitgevoerd in 2009 op alle Rijkswateren, gericht op locaties met de mogelijkheid enig v ermogen op te wekken. Dat wil zeggen van een paar honderd kW tot enkele MW. 
Belangrijk is dat een locatie financieel -economisch een kans heeft. Het heeft concreet geleid tot de 
volgend locaties voor duurzame energie:  
- Grote Stuwen o.a. Maas : de stuwen bij  Borgharen, Roermond, 
Belfeld, Sambeek en Grave Neder -Rijn: de stuwen bij Driel en 
Hagestein  (48,8 MW). De potentiele projecten zijn gedetailleerd 
weergegeven in Annex 1 
- Spuisluizen : De Afsluitdijksluizen, de Ha ringvlietspuisluis, de 
Bathse spuisluis, en het sluiscomplex bij Eefde (11,7 MW). De 
potentiele projecten zijn gedetailleerd weergegeven in Annex 2 
- Schutsluizen met spuifunctie  (of daarmee uit te breiden)(debiet  
> 5 m3 /s) De sluizen bij Wijk bij Duurstede, Tiel, Bosscherveld, Born en Maasbracht en de in aanbouw zijnde Sluis III in het Prinses Wilheminakanaal (0,3 MW) 
- Bruggen De bruggen over de Oude Maas, Noord, Dordtse Kil, 
Noord, Waal, en over de Grensmaas. (4MW ) 
Potentieel overige rivieren en stromende wateren / Small HYDRO
5 
De overige stromende wateren zijn te verdelen in snelstromende en langzaam stromende wateren.  
Als de stroomsnelheid meer dan 50 cm/s is, zijn  
het snelstromende wateren. De stromende wateren  
worden verdeeld in bovenlopen (smaller dan 3 meter), middenlopen (breedte 3 - 8 meter), benedenlopen  
(breedte > 8 meter), riviertje (breedte 8 - 25 meter)  
en rivier (breedte meer dan 25 meter). De rivieren  
gaan over in estuaria met een (beperkt) get ijverschil  
voordat zij in zee stromen. Veel kleinere rivieren gaan  
in laag Nederland over in kanalen die een onderdeel  
zijn van het boezemstelsel. De meeste beken en riviertjes 
                                                
4 Potentie duurzame energie bij kunstwerken WINN Energie uit water Deltares 2009  
5 http://www.clo.nl/indicatoren/nl1401 -oppervlaktewater -in-nederland   
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>liggen in het vrij afwaterende deel van Nederland boven NAP. Het marktpotenti eel qua rivieren (met 
stuw) met een stroomsnelheid van meer dan 1 m/s en een debiet van > 1 m wordt door de Small 
Hydro Association6  geprognosticeerd op 12 MW. Een lijst van potentiele projecten is weergegeven in 
0. 
Totale prognose energie uit rivieren  
Indien we deze twee (Deltares en Small Hydro Association) rapporten combiner en ontstaat een 
onbenut, beschikbaar potentieel van 80,75 MW en een vervangingspotentieel van 37,3 MW. Een totaal potentieel van meer dan  121 MW (zie Tabel 1). 
Tabel 1  Geïnstalleerd en potentieel vermogen in Nederland  
 Geïnstalleerd vermogen in MW  Potentieel vermogen in MW  
Huidige WKCs NL 37,3  
Stuwen Maas  48,8 
Spuisluizen  11,8 
Schuts luizen   0,3 
Bruggen  4 
Kribben   4 
Small Hydro   12 
Totaal  40,3 80,75 
 
Er zijn concrete plannen in uitwerking voor de stuwen en er worden momenteel veel lokale initiatieven 
opgestart zoals Dommelstroom en de waterkrachtcentrale bij Doesburg.  
Regionale rapportages  
Verschillende provincies zijn momenteel in detail het potentieel van waterkracht in kaart aan het 
brengen. Gelderland heeft in 2016 als een van de eerste provincies in samenwerking met Royal Haskoning (DHV) het potentieel in kaart gebracht voor  zowel de grote rivieren als de stuwen.  Een 
samenvatting is weergegeven in Annex 4.  
	
                                                
6 http://www.unido.org/fileadmin/user_media_upgrade/What_we_do/Topics/Energy_access/WSHPDR_Executive_Summary_2016.pdf  </pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>Annex 1.  Potentieel grote s tuwen 	
In de tabel  hieronder is een gedetailleerde opzet van de potentiele waterkrachtcentrales bij grote 
stuwen op basis van het Deltares7 rapport.  
 
Locatie en geprognosticeerd vermogen Deltares  
 
Maas: Borgharen 11MW  
  
Maas: Roermond 6,5 MW  
 
  
Maas: Belfeld 5 MW  
 
 
Maas: Sambeek 8,5 MW  
  
Maas: Grave 7,5 MW  
  
Neder-Rijn: Hagestein 8MW  
 
 
Neder-Rijn: Driel  2,3 MW 
 
   
 
                                                
7 http://www.innoverenmetwater.nl/upload/documents/Potentie%20duurzame%20energie%20bij%20kunstwerken%20(rappor t).pdf 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>Annex 2.  Potentieel spuisluizen en schutsluizen 	
In de tabel  hieronder is een gedetailleerde opzet van de potentiele waterkrachtcentrales spuisluizen  
op basis van het Deltares8 rapport.  
 
Schutsluis Hansweert  0,2 MW 
 Sluis bij Wijk bij Duurstede (Prinses 
Irenesluis) 1,5 MW  
 Nieuwe Stratenzijl 0.2 MW  
 
Haringvliet 1,5 MW  
 Bathse spuisluis 1,5 MW  
 IJmuiden spuisluis 0.35 MW  
 
Twente kanaal sluizencomplex 
Eefde 0.5 MW  
 Bosscherveld schutsluis0.3 MW  
 Schutsluiscomplex Born 2 MW 
Nader Technisch onder zoek 
noodzakelijk  
 
Schutsluiscomplex Maasbracht 2 
MW 
Nader Technisch onderzoek 
noodzakelijk  
 Sluis Heel (nabij stuwcomplex 
Linne) 0,4 MW  
 Schutsluiscomplex Tiel (Prins 
Bernhardsluis) 0,5 MW  
 
 
 
  
 
   De volgende sluizen zijn bekend, maar niet opgeno men in de berekening van het potentieel.  
                                                
8 http://www.innoverenmetwater.nl/upload/documents/Potentie%20duurzame%20energie%20bij%20kunstwerken%20(rapport).pdf     
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre> 
 Sluis bij Weurt (nabij de Waal in het 
Maas-Waal Kanaal) directioneel 
onbekend vermogen  niet opgenomen 
in potentieel  
 Sluis bij St. Andries Verval > 1 m 
onbekend vermogen  niet opgenomen 
in potentieel  
 
 
 Afsluitd ijk: Den Oever  
Reeds in ontwikkeling door Tocardo, 
niet opgenomen in potentieel  
 Afsluitdijk: Lorenzsluizen 1.8 MW 
Reeds in ontwikkeling door Tocardo, 
niet opgenomen in potentieel  
 
 
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>Annex 3.  Potentieel small hydro  
In	de	tabel	hieronder	zijn	de	potentie le	rivie r	projecten	weergegeven	bij	stuwen.	
Geul Stroomgebied [ha]  Q 60% [m3/s]  H [m] 
Grondduiker bij Julianakanaal  38.775 2,6 m3/s  -- 
Stuw Meerssen 37.735 2,5 m3/s  1,0 m  
Suw Vroenhof  36.000 2,4 m3/s  -- 
Valse stuw Eijkendaal  35.000 2,3 m3/s  2,0 m  
Geulhemmermolen  35.000 2,3 m3/s  1,6 m  
Oude- of Banmolen (Valkenburg)  33.660 2,2 m3/s  -- 
Molen Wijlre  30.825 2,0 m3/s  -- 
Molen Overgeul  15.000 1,0 m3/s  -- 
Molen Hofke  14.000 0,9 m3/s  -- 
Molen Epe  12.000 0,8 m3/s  -- 
Molen Cammerig  11.500 0,7 m3/s  -- 
Jeker Stroomgebied [ha]  Q 60% [m3/s]  H [m] 
Maastricht  43.600 2,0 m3/s  2,5 m  
Roer Stroomgebied [ha]  Q 60% [m3/s]  H [m] 
Stuw Groot -Hellegat  223.700 15,8 m3/s  2,5 m  
Klein-Hellegat (voorm. ECI -centrale)  of:   
Overlaat Hambeek  of:   
Nieuw kunstwerk (tussen Roermond e n grens)?    
Swalm Stroomgebied [ha]  Q 60% [m3/s]  H [m] 
Stuw bij zwembad Swalmen  22.000 1,5 m3/s  2,0 m  
Niers Stroomgebied [ha]  Q 60% [m3/s]  H [m] 
geen stuw aanwezig…  134.800 20,0 m3/s  1,4 m  
Dommel  Stroomgebied [ha]  Q 60% [m3/s]  H [m] 
Eindhoven Zuid  170.000 15,0 m3/s   
Vaste overlaat Vught     
St Michielgestel   6,1 m3/s  0,65 m  
Boxtel (bochtafsnijding)   6,1 m3/s  1,0 m  
Boxtel (hoofdtak)   kleiner  1,0 m  
St Oedenrode 100.000 5,3 m3/s  1,0 m  
Hooidonkse molen  90.000 4,7 m3/s  1,0 m  
TU Eindhoven  50.000 2,6 m3/s  1,0 m  
Waalre  2,0 m3/s  0,4 m  
Valkenswaard 20.000 1,6 m3/s  1,0 m  
Kleine Dommel  Stroomgebied [ha]  Q 60% [m3/s]  H [m] 
Diverse stuwen 27.000 2,0 m3/s  1,0 m  
Beerze Stroomgebied [ha]  Q 60% [m3/s]  H [m] 
Grondduiker Wilhelminakanaal  23.625 klein < 1,0 m  
Esschestroom  Stroomgebied [ha]  Q 60% [m3/s]  H [m] 
Station Nemelaer  33.000 1,8 m3/s  1,0 m  
Aa Stroomgebied [ha]  Q 60% [m3/s]  H [m] 
Berlicum  72.000 4,0 m3/s  1,6 m  
Stipdonk (aflaat naar Z- Willemsvaart)   12,0 m3/s   
Oude IJssel  Stroomgebied [ha]  Q 60% [m3 /s] H [m] 
Doesburg 12.000 2,5 m3/s  3,4 m  
Stuw de Pol (Heuven)  87.000 1,8 m3/s  1,0 m  
Ulft 60.740 1,3 m3/s  1,0 m  </pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 57 ======================================================================

<pre>Aastrang  Stroomgebied [ha]  Q 60% [m3/s]  H [m] 
Voorst 45.000 0,7 m3/s  1,7 m  
Berkel Stroomgebied [ha]  Q 60% [m3/s]  H [m] 
Stuw Beekvliet  50.825 2,1 m3/s  1,3 m  
Stuw Elbrink 50.555 2,1 m3/s  1,0 m  
Stuw Hoge Brug 45.330 1,9 m3/s  2,0 m  
Stuw Haarlo  44.580 1,9 m3/s  2,2 m  
Stuw Stokkersbrug  44.580 1,9 m3/s  1,3 m  
Stuw Mallem  39.770 1,6 m3/s  2,5 m  
Overlaat Kuipersbrug  1,6 m3/s  1,3 m  
Overlaat Rekke n  1,6 m3/s  1,5 m  
Overijsselse Vecht  Stroomgebied [ha]  Q 60% [m3/s]  H [m] 
Stuw De Haandrik 371.000 5,9 m3/s  2,0 m  
Stuw Hardenberg  6,5 m3/s  1,5 m  
Stuw Marienberg  7,0 m3/s  1,0 m  
Stuw Junne  7,6 m3/s  1,1 m  
Stuw Vilsteren   9,6 m3/s  1,0 m  
Stuw Vechterw eerd  11,4 m3/s  1,0 m  
Regge Stroomgebied [ha]  Q 60% [m3/s]  H [m] 
Stuw Zuna 81.766 2,0 m3/s  1,0 m  
Stuw Hellendoorn   2,2 m3/s  1,0 m  
Overijssels kanaal (grondduiker)   2,2 m3/s  1,0 m  
Stuw nabij Linderbeek   2,3 m3/s  1,5 m  
Linderbeek  Stroomgebied [ha]  Q 60% [m3/s]  H [m] 
Stuw Linde  2,5 m3/s  0,3 m  
Stuw den Ham   2,6 m3/s  1,0 m  
Dinkel Stroomgebied [ha]  Q 60% [m3/s]  H [m] 
Stuw Beversborgbrug  63.700 2,1 m3/s  0,3 m  
Watermolen Singraven   1,1 m3/s  2,4 m  
Grondduiker Almelo- Nordhorn  1,0 m3/s  1,4 m  
Stuw Lattro p  2,5 m3/s  1,2 m  
Afwaterigen/kanalen  Stroomgebied [ha]  Q 60% [m3/s]  H [m] 
Electra 28.800   
Eemskanaal  30.890 2,0 m3/s  1,0 m  
2e pand Winschoterdiep 7.875   
Westerwoldse A 20.000  1,0 m  
Vollehove 14.000 1,0 m3/s   
Meppelerdiep (Zwartsluis)  115.500  weinig 
Paradijssluis   0,3 m  
Ericasluis  0,2 m3/s  2,0 m  
Nieuwe Brugsluis   0,2 m3/s  6,3 m  
Overijsselse Vecht  Stroomgebied [ha]  Q 60% [m3/s]  H [m] 
Stieltjeskanaalsluis   1,0 m3/s  3,9 m  
	
	</pre>

====================================================================== Einde pagina 57 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 58 ======================================================================

<pre>Annex 4.  Potentieel  Gelderland, Zeeland en Noord -Brabant  
Verschillende provin cies zijn momenteel het potentieel van waterkracht in detail in kaart aan het 
brengen. Gelderland heeft in 2016 als een van de eerste provincies in samenwerking met Royal 
Haskoning DHV het potentieel in kaart gebracht voor zowel de grote rivieren als de st uwen.   
Figuur 1  Potentie kaart Waterkracht Gelderland 	
 
	
Ook	Zeeland	heeft	deze	potentie	voor	Energie	uit	water	in	kaart	gebracht.   
Figuur 2  Potentiele waterkracht projecten Zeeland 	
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 58 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 59 ======================================================================

<pre>Gedurende  2008 heeft Noord- Brabant via de scenario studie naar de energievoorziening van Noord -
Braban t dit in 2040 in kaart gebracht9. De hoeveelheid waterkracht in Noord -Brabant is beperkt, vooral 
vanwege de geringe hoogteverschillen van de rivieren. De Maas is de belangrijkste bron van 
waterkracht, maar ook de Merwede en de kleinere rivieren Mark en Dom mel zijn in de berekening 
meegenomen. Voor waterkracht komt dit op een totale stromingsenergie van 1,4 PJ ( Tabel 2) 
Tabel 2  Theoretische potentieel waterkracht vier Brabantse rivieren  
Rivier Debiet(m3/s)  Hoogteverschil  Energie (PJ)  
Maas 
Merwede  
Dommel  
Mark 
Totaal 320 
1470 5 5  10.5 
0.6 27 10 1.05 
0.28 0.04 0.02 1.39 
 
Bij waterkracht wordt onderscheidt gemaakt in kleine re (<10 MW) en grotere (>10 MW) 
waterkrachtcentrales. Voor Nederland wordt  het potentieel van kleine centrales geschat op 19MW, en 
voor grote centrales op 35 MW. Echter, dit 35 MW potentieel is reeds volledig benut.  
Voor de 19MW van de kleine centrales is de toedeling naar Noord -Brabant lastig. Via de verhouding 
van de oppervlakte van de Rijn en Maas is voor Noord -Brabant  een totale capaciteit van 4,6 MW 
geschat. De totale opgewekte energie kan worden bepaald met behulp van load -factoren , en komt uit 
op 0,05 PJ ( Tabel 3).  
Dit komt ongeveer overeen met de huidig opgewekte waterkracht van 0,1 PJ in de centrale bij Lith, als 
rekening wordt gehouden met een ‘eigendomsfactor’ van 50% (de Maas is een grensrivier tussen 
Noord -Brabant en Gelderland).  
Tabel 3  Potentieel van Waterkracht  
Rivier Nederland Noord-Brabant  
Schaal (MW)  <10 >10  
Oppervlakte Rijn en Maas (ha)  96420 8216 
Potentieel (MW)  19 35 4.6 
Load-factor 39.6%  29.5%   
Energie (PJ)  0.24 0.33 0.05 
 
                                                
9 Telos Brabants Centrum voor duurzame ontwikkeling  </pre>

====================================================================== Einde pagina 59 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 60 ======================================================================

<pre>Annex 5.  Potentieel energiedijken Nederland  
Ocean Energy Europe he eft een tijdslijn10 opgesteld waarlangs de verschillende technologieën  op het 
gebied van energie uit water  zich naar verwachting zullen ontwikkelen . Figuur 3 hieronder geeft weer 
dat energiedijken ( tidal ranges ) anno 2016 in de pre -commerciële fase zitten. Technieken  zoals golf 
en tidal stream , OTEC en salinity gradient  technologie bevinden zich nog in een vroege fase van 
ontwikkeling, deze zijn derhalve niet meegenomen in het potentieel.  
Figuur 3 Verwachte ontwikkeling van verschillende water kracht technologieën  
 
Nederland heeft een aantal grote projecten in de planfase, de Brouwersdam met een vermogen van 
60 MW11 en de Oosterscheldekering van 50MW. Het momenteel opgestelde vermogen 
getijdenenergie in Nederland bestaat alleen uit de Oosterscheldekering (1MW). Verder zijn er een aantal kleinere projecten in ontwikkeling. Het betreft vooral projecten in Zeeland (zie Annex 4), zoals 
het tweede deel van de Oosterscheldekering (1 a 2 MW), Westerschelde (3MW) tezamen met  een 
aantal kleinere projecten. Deze projecten zijn uitermate geschikt voor toepassing van de Water2Energy technologie.  Het totale potentieel in Nederland bedraagt 110 MW . 
Figuur 4 Het potentieel van de Oosterscheldekering.  
Oosters cheldekering deel 1, 1 MW. Reeds ontwikkeld door  
Tocardo, niet meegenomen in potentieel berekening.  
 Oosterschelde kering deel 2, 1MW . In ontwikkeling door 
Tocardo, niet meegenomen in potentieel berekening  
 
                                                
10 Ocean Energy Strategic Roadmap. Building Ocean Energy for Europe 2015. Oce an Energy Forum  
11 ECN beleidsstudie Energie uit Water, 21 februari 2012.  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 60 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 61 ======================================================================

<pre>Box 1 Brouwersdam wordt weer geopend 
De waterkwaliteit van het Grevelingenmeer is, na de afsluiting met de Brouwersdam in 1971, achteruitgegaan door een gebrek 
aan getijdenbeweging12. De aanleg van een doorlaat in de Brouwersdam heeft in 1978 weliswaar de verbinding met de 
Noordze e hersteld, maar heeft nog meer dan voorheen geleid tot een sterke gelaagdheid als gevolg van saliniteit - en 
temperatuurverschillen. De diepere waterlagen van het Grevelingenmeer hebben hierdoor te maken met zuurstofuitputting en 
zelfs zuurstofloosheid. Bi j een grotere doorlaat, resulterend in een verticaal getijverschil van meer dan 0,4 meter, zal de 
menging in het meer zodanig zijn dat de mate van stratificatie sterk wordt gereduceerd. De zuurstofhuishouding wordt hierdoor  
voor 80% duurzaam verbeterd, geb aseerd op een gewenste zuurstofconcentratie van minimaal 3,0 mg/l.  
De doorlaat in de Brouwersdam kan worden vormgegeven als een getijdencentrale, om zodoende de natuurlijke 
energiebronnen optimaal te benutten. Een getijdencentrale met turbines kan echter leiden tot een ongewenste mortaliteit van 
vis, en waarbij deze eventueel te hoog kan zijn om een gezonde, duurzame vispopulatie in stand te houden. Als beleidsregel 
(Watervergunningverlening Waterkrachtcentrales) geldt dat een getijdencentrale in een water  als de Grevelingen niet tot een 
vismortaliteit mag leiden hoger dan 0,1%.  
 
Milieueffectenrapportages voor getijdenenergie zijn veelal te kostbaar voor individuele projecten. Gezamenlijk onderzoek in 
combinatie met uitwisseling van informatie en resultaten zal gebruikt kunnen worden  om negatieve milieueffecten te 
minimaliseren en technologische innovaties te doen. Daardoor zal een belangrijke rem op de uitrol van getijdenenergie zijn 
weggenomen, en - indirect door opschaling - de LCOE van getijdenenergie kunnen dalen.  
 
 
                                                
12 ATKB 2015, Door getijdenturbines toelaatbare vissterfte in het Grevelingenmeer Fase 1.  </pre>

====================================================================== Einde pagina 61 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 62 ======================================================================

<pre>Annex 6.  Marktontwikk elingen en exportpotentieel  
Getijdenenergie is een opkomende niche markt . De verschillende Energie uit Water  technologieën zijn 
nog volop in ontwikkeling, en getijdenenergie is hier van de meest ontwikkelde technologie. Echter, 
convergentie van de technolo gieën vindt nog maar in geringe mate plaats. Deze technologieën 
moeten de komende jaren eerst op semi -commerciële schaal worden getest en gedemonstreerd 
voordat ze substantieel kunnen bijdragen aan de Nederlandse duurzame energiedoelstelling13.  
De totale m ondiale vraag naar primaire energiebronnen voor elektriciteitsproductie zal van 2011 tot 
2030 toenemen met 49% (2.6% per jaar). Hernieuwbare energie is hierbinnen - met een groei van 
7.6% per jaar gedurende deze periode - de snelst groeiende sub- sector en zal ongeveer 
verviervoudigen14.  
Energie uit Water (EuW)15 vertegenwoordigde wereldwijd in 2008 slechts 0,03% van alle 
hernieuwbare energie, terwijl het theoretische wereldwijde potentieel wordt geschat op 7400 EJ per 
jaar, en daarmee ruimschoots de huidige energiebehoefte overtreft. Het theoretische potentieel van 
energie uit getijdenbewegingen wordt geschat op 1 tot 3 TW.   
De investeringskosten en Levelised Cost of  Energy  (LCOE) zullen onder hun huidige - niet 
competitieve - niveau dalen naarmate er meer onderzoek en ontwikkeling, demonstraties en 
uiteindelijke ingebruikname zal plaatsvinden. Kostenbesparing is de meest kritische factor voor de rol die getijdenenergie kan spelen in de verlaging van de CO
2-uitstoot en klimaatverandering16. De 
samengestelde jaarlijkse groei voor golf - en getijdenenergie wereldwijd wordt geschat op 64% voor de 
periode 2014- 202017. Deze markt omvat waterkracht en getijdenenergie.  
De nieuw e visveilige laag -verval technologie kan ook worden gebruikt voor kleine en grote rivieren. In 
het overzicht worden verder nieuwe vis veilige installaties op locaties waar momenteel een 
conventionele waterkrachtcentrale staat opgenomen. Deze locaties kennen  momenteel een te hoge 
vismortaliteit (10 -20%); vervanging is daar ecologisch niet meer verantwoord, een geheel nieuwe 
installatie zal uitkomst  brengen. Met moderne technologieën kunnen op deze locaties ook grotere 
installaties worden gerealiseerd worden.  Getijdenenergie zal in de betreffende periode met name op 
basis van de nieuwe energiedijk  -technologie mogelijk zijn.  
Overigens, in 2014 namen investeringen in small hydro power  af met 17%, terwijl deze in large hydro 
power  toenamen met 110% (vanuit een zeer lage startpositie)18. Ook uit onderstaande grafiek blijkt het 
grote exportpotentieel van getijdenenergie19.  
                                                
13 Getijdenenergie nadert een commerciële fase. JRC Science and Policy Reports, 2015. Technology, Market and Economic 
Aspects of Ocean Energy in Europe.  
14 BP 2013, Energy Outlook 2030, p 11.  
15 Dit omvat energie uit golven, getijdenbewegingen en getijdenstromen, oceaan stromingen, thermische conversie, en 
zoutgradiënten.  
16The levelised cost of energy  for many RE technologies is currently higher than existing energy prices, though in various settings 
RE is already economically competitive. The cost of most RE technologies has declined and additional expected technical 
advances would result in further cost reductions. A variety of technology -specific challenges (in addition to cost) may need to be 
addressed to enable RE to significantly upscale its contribution to reducing GHG emissions. IPCC, 2011. Special Report on Renewable Energy Sources and Climate Change Mitigation (SRREN), p 10, 87. 
17 Transparency Market Research, 2014. Wave and Tidal Energy Market – Global Industry Analyis, Size, Share, Growth, Trends 
and Forecast 2014 -2020.  
18 Bloomberg, 2015. Global Trends in Renewable Energy Investment.  
19 Rappor t NWP/Blueconomy /Ecofys, 14 november 2014: Marktkansen en bijdrage aan verduurzaming van innovatieve 
technologie voor energie met water  </pre>

====================================================================== Einde pagina 62 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 63 ======================================================================

<pre>Figuur 5 Schatting omvang exportpotentieel voor de verschillende technologie clusters van Energie uit Water  
 
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 63 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 64 ======================================================================

<pre>Annex 7.  Energiedijken Europa  
Er is een groot aantal projecten in Europa20 in ontwikkeling, hieronder zijn de bela ngrijkste projecten 
weergegeven.  
Location/Name  Power Opmerking 
 
Schotland West Orkne y South 1 & 2  
Brims Tidal Array 1 & 2  
Westray South  
Brough Ness (on hold)  
Ness of Duncansby  
Meygen Pentland Firth  
Kyle Rhea  
Sound of Islay HS1000 Est Islay  
 Northern Ireland Fair Head 1 & 2  
 Overig UK Point of Ayre  
Califf of Man  
Castletown  
St. David’s Hea d Pembrokeshire  
 
Aouth Permbrokeshire Demonstration Zone  
Noth Devon Tidal Demonstration Zone  
Perpetuus Tidal Energy Centre  
Dover  
 
Aldreney / Channel Islands  
Alderney Renewable Energy (ARE) Channel  
 Tidal Lagoons (Scotland)  
Solway  
Morecambe Bay  
Blackpool  
Mersey 
 Tidal Lagoons (Wales)  
Colwyn Bay (north Wales)  
Bridgewater  
Swansey Bay  
Cardiff Bay Lagoon Newport  
 Tidal Laggons (East Coast)  
East lincs coast  
The Wash  
Thames estuary  
Sheerness  
Sussex Coast  
 France 
Normandie Hydro  
La Rance Tidal Power Station   
 
50 MW  
200 MW  
200 MW  
100 MW  
100MW  
400 MW  
8 MW  
10 MW  
30 MW    
100 MW    
120 MW  
16 MW  
40MW  
10 MW   
30 MW  
30 MW  
20 MW     
300 MW    
± 3.800 MW  
± 1.500 MW  
± 1.000 MW  
± 1.000 MW    
1.500 MW  
2.000 MW  
600 MW  
2.800 MW  
2.800 MW    
Est. 800 MW  
Est. 8 00 MW  
Est. 800 MW  
Est. 800 MW  
Est. 800 MW    
4x 16 MW  
240 MW     
 E.O.N Climate & Renewables UK  
Brims Tidal; array Development Ltd  
SSE Renewables Developments (UK) Ltd  
SeaGeneration (Brough Ness) Ltd  
Scottish Power Renewablkes UK Ltd  
Meygen Ltd (ARC)  
MCT Ltd  
Scottish Power Renewables UK Ltd  
DP Marine Energy Ltd  
  DP Marine Energy Ltd / DEME Blue Energy NV  
  Manx Tidal Energy Ltd Manx Tidal Energy Ltd  
Manx Tidal Energy Ltd  
Tidal Energy Developments South Wales Ltd /Tidal Energy Ltd & Eico Ltd  
Wave Hub Ltd  
Wave Hub Ltd  
Perpetuus Tidal Energy Centre  
Dover Port Authorities   Race Tidal Ltd (OpenHydro & ARE)   Blue Barrier  
Blue Barrier  
Blue Barrier  
Blue Barrier  
  Blue Barrier  
Blue Barrier  
Blue Barrier  
Blue Barrier  
Blue Barrier  
  Blue Barrier  
Blue Barrier  
Blue Barrier  
Blue Barrier  
Blue Barrier  
  (EDF/DCNS)  
EDF 
                                                
20 JRC Science and Policy Reports, 2015. Technology, Market and Economic Aspects of Ocean Energy in Europe, p15.  </pre>

====================================================================== Einde pagina 64 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 65 ======================================================================

<pre>Annex 8.  Waterkracht Rivieren Europa en Mondiale markt 
Europese markt Het totale geï nstalleerde vermogen in Europa bedraagt 18.684 MW, met een 
geschatte potentie van 20. 259 MW. In West -Europa is 8521 procent van het geraamde potentieel over 
de afgelopen jaren ontwikkeld, met als koplopers landen zoals Oostenrijk, Frankrijk en Duitsland. Voor 
wat betreft West -Europa bedraagt het potentieel 1.060 MW. In de figuur h ieronder zijn voor de 
belangrijkste Zuid -Europese landen weergegeven.  
Mondiale markt  Het wereldwijd geïnstalleerde vermogen wordt geschat op 78 GW in 2016. Het totale 
geschatte potentieel is 139 GW. Ongeveer 36 procent van de totale wereldwijde potentieel is 
momenteel ontwikkeld . 
 
                                                
21 World Small Hydropower Development Report 2016  (http://www.smallhydroworld.org/fileadmin/user_upload/pdf/WSHPDR -
2016- ES-FPP- 2.pdf )  
Figuur 6 Small Hydro potentieel West -Europa  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 65 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 66 ======================================================================

<pre> 
 
 
 
Notitie  
Onderbouwing Business Case  
 
 
 
Tidal Technology Center Grevelingendam  
 
8 maart 2017  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
  
  
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 66 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 67 ======================================================================

<pre> 
Notitie onderbouwing business case TTC-GD  2 
Samenvatting   
In deze notitie zijn de gebruiksperioden van de diverse geplande turbine trajecten weergegeven. In 
deze notitie zijn de samenvattingen en de planningen van het project overgenomen vanuit de diverse 
goedgekeurde en lopende subsidie aanvragen.  
Reeds goedgekeurde trajecten  met gebruiksperioden : 
1. Pentair Fairbanks Nijhuis  (6 maanden)  
2. Deepwater -Energy  (36 maanden)  
Het totaal van deze gebruiksperiode n bedraagt 42 maanden.  
Betreffende de geplande trajecten:  
1. Water Power Turbines  (6 maanden)  
    
3. Water 2 Energy  (36 maanden)  
Het totaal van deze gebruiksperioden bedraagt 54 maanden.  
Het totaal geplande gebruik van het TTC -GD bedraagt derhalve minimaal 96 maanden exclusief de 20 
trajecten die momenteel worden ontwikkeld in sam enwerking met de turbine ontwikkelaars. In 
onderstaande hoofdstukken worden de trajecten nader uitgelegd.  
In hoofdstuk 6 zijn de samenwerkingsovereenkomsten en de beschikkingen weergegeven, in 
hoofdstuk 7 is de aanpak met betrekking tot de Energy Output Pe rformance Warranty verder 
toegelicht.  
 
 
 
 
 
 
Inhoudsopgave  
 
1. Geplande gebruiksperiode DEI (Pentair Fairbanks Nijhuis)  ................................ ............................  3 
2. Geplande gebruiksperiode EFRO ( Deepwater -Energy ) ................................ ................................ ... 5 
3. Geplande gebruiksperioden Water Power Turbines:  ................................ ................................ ...... 7 
4. Geplande gebruiksperiode  ................................ ................................ ........  10 
5. Geplande gebruiksperiode Hernieuwbare Energie (Water2Energy)  ................................ ............  11 
6. Samenwerkingsovereenkomsten  ................................ ................................ ................................ .. 13 
7. Energy Output Performance Warranty  ................................ ................................ .........................  14 
  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 67 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 68 ======================================================================

<pre> 
Notitie onderbouwing business case TTC-GD  3 
1. Geplande gebruiksperiode DEI (Pentair Fairbanks Nijhuis)  
Samenvatting  
Er is wereldwijd nog geen bi -directionele turbine in gedwongen stroming en zeeklimaat (energiedijk) 
toegepast. De door Pentair Fairbanks Nijhuis (PFN) ontwikkelde 1 MW bi -directionele turbine is 
geoptimaliseerd voor extreem lage vervallen van 0,1 -4 meter en is bovendien volledig omkeerbaar, 
waardoor de prestatie van de turbine gelijk en optimaal is in beide stromingsrichtingen. Tevens is de 
turbine visvriendelijk ontworpen. De voorgaande eigenscha ppen zijn reeds uitvoerig getest en klaar 
voor marktintroductie. Het is voor PFN van belang om de businesscase van de inpassing van deze 
turbine in gedwongen stroming en zeeklimaat (Energiedijk) te demonstreren.  
BT Projects (BTP) is de projectontwikkelaar  van het Tidal Technology Center Grevelingendam (TTC -
GD) dat als doel zal hebben de inpassing van waterkrachtinstallaties in een Energiedijk te 
onderzoeken en kosteneffectieve toepassingen ervan te bevorderen o.a. in gedwongen stroming met 
een verval van ≥  50cm zoals de Brouwersdam. Het is voor BTP van belang om de inpassing van de 
turbine in de Energiedijk door PFN te laten demonsteren, de capaciteit en expertise van het TTC -GD 
op het gebied van waterkracht op te bouwen, en daarmee wereldwijd bekendheid te  verwerven als 
capabele Nederlandse ontwikkelaar van state -of-the-art waterkrachtprojecten.  
Doel van het project  
Gevalideerde demonstratie van kostprijs verlagende, risico verlagende, en ecologische verantwoorde 
inpassing van een bi -directionele axiaal t urbine in gedwongen stroming in zeeklimaat (Energiedijk).  
Korte omschrijving van de activiteiten  
Het project omvat de constructie van de voor de demonstratie noodzakelijke stromingsgoot, en de 
plaatsing en de demonstratie door PFN van een 1 MW turbine. G evalideerde metingen betreffende de 
LCOE , performance, betrouwbaarheid, en milieueffecten zullen in samenwerking met 
gespecialiseerde kennisinstituten worden verricht. Om maximale vergelijkbaarheid en standaardisatie 
te bevorderen zal dit worden gedaan con form de - voor de specifieke vakgebieden - heersende 
standaarden zoals de EC Energy Technology Reference Indicators (ETRI) en het toetsingskader voor 
waterkracht centrales in Nederlandse rijks wateren. De resultaten zullen door een kennis strategie 
breed w orden gedissemineerd.  
Resultaat  
Aan het einde van het project zullen de volgende resultaten zijn bereikt:  
1. De capaciteit en expertise van het TTC -GD is gebruikt in samenwerking met DNVGL voor het 
gevalideerd meten van de turbine, waardoor expertise va n het TTC -GD op het gebied van 
demonstraties en certificering is ontwikkeld.  
2. De operationele performance, betrouwbaarheid, en milieueffecten van een Energiedijk met de 
turbine zijn conform heersende standaarden gevalideerd gemeten.  
3. De effecten van de kostprijs beïnvloedende factoren op de CAPEX en OPEX , en daarmee de 
LCOE zijn conform de EC Energy Technology Reference Indicator (ETRI) gevalideerd gemeten.  
4. De resultaten van de demonstratie zijn door een kennisstrategie helder e n breed gecommuniceerd 
met belanghebbenden.  
Het directe effect van deze resultaten is een sluitende businesscase voor de eindgebruiker, waarna 
PFN de commercialisatie van de turbine zal starten. Verder is de expertise van het TTC -GD om 
demonstraties en ce rtificering uit te voeren versterkt, en zal BTP een grotere internationale 
bekendheid genieten als capabele ontwikkelaar van state -of-the-art waterkrachtprojecten.  
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 68 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 69 ======================================================================

<pre> 
Notitie onderbouwing business case TTC-GD  4 
Planning gebruiksperiode Pentair Fairbanks Nijhuis voor DEI subsidie  
 Demonstratieperiode 6  maanden  WP4 
 
 
  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 69 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 70 ======================================================================

<pre> 
Notitie onderbouwing business case TTC-GD  5 
2. Geplande gebruiksperiode EFRO ( Deepwater -Energy ) 
Samenvatting  
De energiewereld is in transitie. Duurzame energiebronnen gaan de conventionele energiebronnen 
vervangen. De ambitie naar 100% duurzaam in 2050 wereldwijd en vooral in Europa is duidelijk in de 
diverse beleidsplannen uitgewerkt. Europa kan met het zelf opw ekken van duurzame energie in de 
toekomst hoge kosten voor import van (fossiele) energie beperken of zelfs vermijden. Jaarlijks kan 
bijna 500 miljard euro aan import van fossiele brandstoffen worden bespaard, naast de tientallen 
miljarden euro’s subsidie o p import van die fossiele brandstoffen. In de wereldwijde duurzame 
energieopwekking levert de traditionele waterkracht (energie uit stuwmeren) het grootste aandeel, 
maar ook zonne - en windenergie zijn groeiend. Andere technologieën, zoals getijdenenergie, zullen 
op termijn ook een belangrijke bijdrage gaan leveren. Voordeel van getijdenenergie is de grote 
voorspelbaarheid van levering; in onze samenleving waarin vraag en aanbod van elektriciteit vele 
pieken en dalen kennen, kan getijdenenergie een aandeel v ormen van de belangrijke base load 
supply: het flexibel opvangen van verschillen tussen vraag en aanbod, belangrijk voor een goede 
balancering van ons elektriciteitsnetwerk. Een Energiedijk is een bijzondere vorm van getijdenenergie: 
een waterkering die wa terbeheer en veiligheid garandeert en combineert met een getijdencentrale. 
Het is een technologie die bij uitstek past bij Nederland: geleid door haar beperking in (Noordzee -
)getijdenverschillen, kan Nederland met zeer innovatieve technieken haar reputatie  op het gebied van 
Watermanagement wederom waarmaken.  
Het Tidal Technology Center Grevelingendam (TTC -GD), opgezet bij de Flakkeese Spuisluis, is een 
centrum voor getijdentechnologie in het algemeen en voor Energiedijktechnologie in het bijzonder. Het 
is een centrum waar turbine -ontwikkelaars hun producten kunnen testen, demonstreren en (laten) 
certificeren. BT Projects zal met TTC -GD (mede) initiatiefnemer zijn in een breed programma van 
projecten in het technologiecentrum, met turbineleveranciers, onderzo eks- en onderwijsinstellingen. 
Daarnaast zal zij actief betrokken zijn in de uitrol in toekomstige, commerciële projecten zoals de 
Brouwersdam. Het programma en de faciliteit TTC -GD worden momenteel met diverse partners 
uitgerold. Voor de financiering hier van is een aanvraag binnen het EFRO -programma OP -Zuid 1B1 in 
voorbereiding. In het onderhavige project staat de eerste toepassing van een 1,5 MW Oryon Watermill 
(OWM) turbine (innovatie) in een van TTC -GD gehuurde stromingsgoot (operationele omgeving) 
centraal. Deze turbine heeft een hoog TRL niveau, is geoptimaliseerd voor extreem lage vervallen (0,1 
tot 4 meter), volledig omkeerbaar, visvriendelijk en ecologisch verantwoord, en bestand tegen 
zeeklimaat. E.e.a. heeft een positieve invloed op realisatie en de uiteindelijke capaciteit van 
bijvoorbeeld de Brouwersdam en de kostprijs per kWh. In technische zin ligt de nadruk in dit 
projectplan op de eerste toepassing van innovaties die de Levelised Cost of Energy (LCOE) verlagen 
en tevens visvriendelijk zijn, t erwijl in maatschappelijke zin de nadruk ligt op het betrekken van 1750 
burgers, instellingen en bedrijven bij het opwekken en afnemen van volledig duurzame elektriciteit. 
Ook lokale overheden, scholen, verenigingen en ondernemers kunnen participeren in he t project. De 
opgerichte coöperatie Grevelingendam Energie (COOP GE) maakt het voor al deze partijen mogelijk 
direct te deelnemen. Op deze manier wordt de bebouwde omgeving intensief en langdurig betrokken 
bij haar eigen verduurzaming. De doelstelling van het project is de realisatie en toepassing van een 
kosteneffectieve en ecologisch verantwoorde turbine in een Energiedijk met directe betrokkenheid van 
de gebouwde omgeving.  
Aan het einde van het project zullen de volgende resultaten zijn bereikt:  
1. Ongeveer  1750 huishoudens, bedrijven, instellingen in de zuidwestelijke regio:  
- zijn via de COOP GE betrokken bij de ontwikkeling van lokale duurzame 
elektriciteitsopwekking in het TTC -GD; 
- betrekken hun elektriciteit via de COOP GE die door de vernieuwende koolstof arme 
technologieën (zowel energiedijk als turbine) is geproduceerd;  
- reduceren hun CO2 -emissies door verduurzaming van hun elektriciteitsverbruik;  </pre>

====================================================================== Einde pagina 70 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 71 ======================================================================

<pre> 
Notitie onderbouwing business case TTC-GD  6 
- zijn zich bewust zijn van de mogelijke positieve en negatieve effecten van lokale 
duurzame getijden - energie e n elektriciteitsopwekking via een coöperatie;  
- kunnen geïnformeerd deelnemen aan maatschappelijke discussies t.a.v.de 
Brouwersdam.  
2. Betreffende de inpassing van de OWM turbine in een Energiedijk zijn:  
- de operationele performance, betrouwbaarheid, en milieuef fecten conform huidige 
standaarden gevalideerd, gemeten en geoptimaliseerd ; 
- de effecten van kostprijs beïnvloedende factoren conform de huidige standaarden 
gevalideerd gemeten en geoptimaliseerd ; 
- bijdragen aan vernieuwde koolstofarme elektriciteitsproductie gerealiseerd;  
- de provincie Zeeland en ander belanghebbenden betrokken bij het project en zich 
bewust van de verschillende effecten van de inpassing van een OWM turbine in een 
Energiedijk;  
3. De capaciteit en expertise van TTC -GD is geb ruikt in samenwerking met DNV -GL en TNO 
voor het gevalideerd meten van de OWM turbine, waardoor expertise van TTC -GD op het 
gebied van  demonstraties en certificering verder wordt ontwikkeld en beschikbaar voor de 
ontwikkeling van Energiedijken (o.a. Brouw ersdam). Het is de ambitie van de provincies Zuid -
Holland en Zeeland, Rijkswaterstaat en de gemeenten Goeree -Overflakkee en Schouwen -
Duiveland om ook van de Brouwersdam een Energiedijk te maken. Voor een goede afweging 
van de verschillende technologische o pties hebben ook deze overheidspartijen belang in en 
belangstelling voor realisatie van TTC -GD. 
 
Planning gebruiksperiode Deepwater -Energy  EFRO subsidie  
De planning is in verband met de vertraging binnen de vergunningsperiode enkele maanden 
opgeschoven.  
 Totale gebruiksduur 36 maanden WP7  
 
 
  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 71 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 72 ======================================================================

<pre> 
Notitie onderbouwing business case TTC-GD  7 
3. Geplande gebruiksperioden Water Power Turbines:  
Aanleiding  
Turbines voor toekomstige energiedijken zoals de Brouwersdam, Tidal Lagoons  in het Verenigd 
Koninkrijk, en Dynamic Tidal Power stations in China en Europa) z ullen kosteneffectief en 
visvriendelijk een hoog vermogen moeten genereren uit ultra laag verval. THAT is een visvriendelijke 
dwars aangestroomde horizontale as Darrieus turbine met vaste curve. Door toepassing van een 
mechanische curve sturing (PiCo), en door opschaling van de turbine, kan het vermogen stijgen tot 1 
MW in gestuwde stroming. Hierbij zullen d e CAPEX en OPEX dalen en de kWh -prijs dalen naar € 
0,10/kWh. Om deze claims te bevestigen zal het noodzakelijk zijn om - conform vigerende industriële 
standaarden - de performance te meten. Tevens zal de theoretische betrouwbaarheid en robuustheid 
in de praktijk (agressief zeeklimaat) moeten worden aangetoon d. De volgende factoren die de LCOE  
beïnvloeden zullen daartoe moeten worden gevalideerd: (i) vermogen en draaiuren, (ii) het rendement 
van de turbine, (iii) stromingssnelheden, (iv) toegankelijkheid van de installaties, (v) onderhouds -
management (periodie k en irregulier onderhoud, vervangingstermijnen), en (vi) net management en 
load balancing  systeem en de invloed van netcongestie. Tevens zal, voordat een turbine in gebruik 
kan worden genomen, de milieu effecten aan vergunningverleners moeten worden aange toond.  
Doelstelling  
Doorontwikkeling en gevalideerde demonstratie van een 1MW schaalbare dwars aangestroomde 
horizontale -as Darrieus turbine (THAT) met variabele schoepenbladstand (curve sturing).  
Korte omschrijving van de activiteiten  
Het project omvat  de plaatsing en de gevalideerde demonstratie van de THAT in de stromingsgoot 
van het TTC -GD. De metingen en validatie betreffende de LCOE , performance, betrouwbaarheid, en 
milieueffecten zullen in samenwerking met gespecialiseerde kennisinstituten worden verricht. Om 
maximale vergelijkbaarheid en standaardisatie te bevorderen zal dit worden gedaan conform de - voor 
de specifieke vakgebieden - heersende standaarden. De resultaten zullen door een kennisstrategie 
breed worden gedissemineerd. Ook zal opschalin g en het gebruik van THAT als Tidal Fenc e worden 
onderzocht.  
Resultaat  
Aan het einde van het project zullen de volgende resultaten zijn bereikt:  
1. De performance van de THAT turbine met mechanische curvesturing is verhoogd naar en 
geoptimaliseerd voor een vermogen van 1MW en geschikt voor inpassing in Energiedijken en 
grootschalige getijdenenergie projecten.  
2. De performance van de turbine is gedemonstreerd en gevalideerd zodat een Energy Output 
Performance Warranty (EOPW) kan worden afgegeven;  
3. De betrouwbaar heid, en milieueffecten van de turbine zijn conform heersende standaarden 
gevalideerd gemeten.  
4. De effecten van de kostprijs beïnvloedende factoren op de CAPEX  en OPEX van de turbine, en 
daarmee de LCOE  zijn conform heersende standaarden gevalideerd gemeten ; 
5. Het gebruik van de turbine als Tidal Fence  is onderzocht, gestaafd en gedocumenteerd;  
6. De resultaten van de demonstratie zijn door een kennisstrategie helder en breed 
gecommuniceerd met belanghebbenden.  
Het directe effect van deze resultaten is een sluit ende businesscase voor de eindgebruiker, waardoor 
na het project de commercialisatie van de turbine kan starten. De ervaringen en kennis opgedaan 
tijdens de demonstratie zullen worden gebruikt als hefboom om de turbine te commercialiseren, eerst 
in Nederla nd en vervolgens vooral in de Verenigde Staten en Azië.  
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 72 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 73 ======================================================================

<pre> 
Notitie onderbouwing business case TTC-GD  8 
Planning vanuit DEI aanvraag Water Power Turbines  
 6 maanden demonstratie  zie WP 7  
 
Werkpakketten en activiteiten 123456789101112131415161718192021222324252627282930313233343536
WP1 Ontwikkeling Turbine
A1.1 Bepaling optimale configuratie en verwachte output 
performance in TTC
A1.2 CFD simulatie
A1.3 Ontwerpen mechanica 3 bladige horizontale as 
turbine inclusief FMEA, sterkte analyse, ontwerp reviews, 
3D model, 2D tekeningen, specificaties en toleraties.
A1.4 Ontwerpen electrische en meet- en regel-systemen 
inclusief kostenschatting, risico analyse en identificatie 
leveranciers.
A1.5 Testen concepten en componenten. Bepaling 
productie en installatie testen.
A1.6 Handleidingen, technische gegevens, instructies en 
andere specificaties en documenten opstellen.
A1.7 Management ontwikkelingsactiviteiten
A1.8 Integratie en afstemming met TTC-GD faciliteiten
WP2 Ontwikkeling Curve Sturing
A2.1 Impact analyse toepassing curve sturing in 3 bladige 
horizontale as turbine
A2.2 Ontwikkeling bi-directionele benadering voor curve 
sturing
A2.3 Bepaling belasting van bladen op meet en 
regelsystemen en curve sturing
A2.4 Ontwerpen curve sturing voor driebladige 
horizontale as turbine 
A2.5 Productieontwerp curve sturing ontwikkelenvoor 
curve sturing ontwikkelen
A2.6 Management ontwikkelingsactiviteiten
A2.7 Integratie en afstemming met TTC-GD faciliteiten
WP3 Integratie Turbine en curve sturing
A3.1 Ontwikkeling geintegreerd ontwerp op basis van 
ontwikkelde ontwerpen voor turbine en curve sturing
A3.2 Plaatsen inkooporders bij leveranciers op basis van 
specificaties uit geintegeerd ontwerp
A3.3 Bouw constructies t.b.v. curve sturing
A3.4 Installatie curve sturing op turbine
A3.5 Management ontwikkelingsactiviteiten
A3.6 Integratie en afstemming met TTC-GD faciliteiten
WP4 Bouw Turbine 
A4.1 Controle 2D tekeningen, voorbereiding bouw en 
producktieplanning
A4.2 Procurement generator
A4.3 Procurement overige materialen
A4.4 Constructie containers t.b.v. plaatsing turbines in 
stromingsgoot
A4.5 Diverse constructies tbv turbine
A4.6 Selectie, procurement en installatie van meet- en 
regelsystemen
A4.7 Selectie, procurement, opstellen en installatie van 
besturingssysteem
A4.8 Assemblage turbine en fabriekstest
A4.9 Uitvoeren van eventuele noodzakelijke 
aanpassingen na commissioning
A4.10 Turbine de-assembleren en voorbereiden voor 
transport
A4.11 Continue monitoring en documenteren van 
vermogen, toerental, vibratie en water snelheid etc.
A4.12 Technische ondersteuning
WP5 Bouw curve sturing
A5.1 Controle 2D tekeningen, voorbereiding bouw en 
producktieplanning
A5.2 Procument onderdelen
A5.3 Snijden onderdelen op basis van prodcutie 
tekeningen
A5.4 Assemblage onderdelen curve sturing
A5.5 Assemblage en lassen curve sturing
A5.6 Management bouwactiviteiten
A5.7 Technische ondersteuningYear 1 Year 2 Year 3</pre>

====================================================================== Einde pagina 73 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 74 ======================================================================

<pre> 
Notitie onderbouwing business case TTC-GD  9 
 
  
Werkpakketten en activiteiten 123456789101112131415161718192021222324252627282930313233343536
WP6 Installatie en inwerkingstelling
A6.1 Voorbereiden locatie (mechanisch / E&I-sytemen en 
faciliteiten) van TTC GD
A6.2 Gridaansluiting realiseren
A6.3 Transport turbine naar test locatie (in componenten, 
6 meter breedte)
A6.4 Assemblage turbine
A6.5 Installatie, montage en kraanwerkzaamheden
A6.6 Bestrating, hekwerk en beveiliging organiseren. 
A6.7 Aansluiting turbine aan test locatie systemen (E&I 
systemen)
A6.8 Uitvoeren test en inwerkingstelling systeem
A6.9 Management installatie en inwerkingstelling
A6.10 Vergunningen aanvragen
A6.11 Opzetten validatie
A6.12 Opzetten civile constructies and E-systems
WP7 Demonstratie turbine met curve sturing
A7.1 Procurement onderdelen voor aanpassingen en/of 
vervangingen
A7.2 Aanpassingen en optimalisatie turbine
A7.3 Onderzoek naar ecologische effecten en 
visvriendelijkheid
A7.4 Accreditatie van Performance
A7.5 Bepaling Energy Output Perfomance Warranty 
(EOPW)
A7.6 Demonstratie en monitoring 
A7.7 Dissiminatie resultaten aan belanghebbenden
WP8 Project Management
A8.1 Projectmangement
A8.2 Disseminatie activiteiten
A8.3 Coordinatie en harmonizatie
A8.4 Marktverkeningen en prognoses voor 
commercialisatie trajecten 
A8.5 Accounting
A8.6 Boekhouding
A8.7 Rapportage kwartaal en jaarlijksYear 1 Year 2 Year 3</pre>

====================================================================== Einde pagina 74 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 75 ======================================================================

<pre> 
Notitie onderbouwing business case TTC-GD  10 
4. Geplande gebruiksperiode   
Objectives overall innovation project / outcome  intents to commercialise the 
Tidal Stream Turbine. The turbine is capable of  converting ocean currents into electrical power. 
Though an integrated gravity based support structure, the  Turbine can be positioned directly 
onto the seabe d. The main objective of the innovation project is to demonstrate and reach market 
readiness (TRL 9). At the end of the project (January 2019) through certification and an energy output 
performance warranty, a commercially viable Levelised Costs of Energy of € 0,10 /kWh will have been 
demonstrated in real -sea conditions (provided in the Tidal Technology Center Grevelingendam in The 
Netherlands).  
Planning vanuit SME aanvraag  
 2 maanden installatie  en aansluiting  
 8 maanden demonstratie  
 2 maanden certificering en energy model upscaling  
 Totale gebruiksduur  12 maanden.  
 
Planning vanuit SME instrument aanvraag  
Timeline  Main activity  
March 2017 – August 2017  
6 months  Final feasibility activities & Business Plan  
First steps commercialisation  
October 2017 – March 2018  
6 months  
 Financial structure complete en fully funded  
Setup commercialisation structure  
Procurement and production of Drive Train & Generator  
Assembly demonstration turbine  
March 2018 -  November 2018  
8 months  System Prototype demonstration in operational environment - > 8 
months demonstration of turbine in Tidal Technology Center 
Grevelingen dam in the Netherlands  
July 2018 – November 2018  
5 months  First steps commercialization  
Final negotiations commercialization partners  
November 2018 – January 2019  
3 months  System complete and qualified (Certification of availability of Electric 
Power, performance & ecology), Energy Model for upscaling.  
System proven in operational environmen t 
Finalization O&M costs turbine  
January 2019 -> onwards  Full scale commercialization  
March 2019  First Sales  
 
  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 75 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 76 ======================================================================

<pre> 
Notitie onderbouwing business case TTC-GD  11 
5. Geplande gebruiksperiode Hernieuwbare Energie 
(Water 2Energy ) 
De Levelised Cost  of Energy van waterkracht is momenteel te hoog voor commerciële exploitatie. 
Rendement, duurzaamheid, CAPEX, OPEX en WACC moeten worden geoptimaliseerd. Tezamen met 
opschaling en serieproductie zal de LCOE 25% dalen naar commerciële waarden. Het geschatte  
potentieel (2035) voor energie uit water is 10% van het Nederlandse elektriciteitsgebruik.  
Doel van het project  
De doelstelling is om de kWh -prijs van een 500kW verticale -asturbine met curvesturing te verlagen 
naar € 0,12/kWh , en een grotere en kleinere v ariant te ontwerpen die passen bij de het 
marktpotentieel in eerste instantie in Nederland en daarna in Europa en daarbuiten.  
Korte omschrijving van de activiteiten  
Een 500 kW verticale -asturbine met curvesturing wordt ontwikkeld (Water2Energy), geassembl eerd 
(Bakker Sliedrecht), en gedemonstreerd en gecertificeerd in het Tidal Technology Center 
Grevelingendam. Door gebruik van Computational Fluid Dynamics (CFD)  analyses, gekalibreerde 
Acoustic Doppler Current Profiler  (ADCP) meetsystemen, een specifiek Energy Model , Failure Mode 
Effect & Criticality Analysis  (FMECA) en een Sensor Based Condition Monitoring System zullen de 
performance, CAPEX, OPEX en WACC worden geoptimaliseerd (TNO) . Een gekalibreerd 
performance monitoringsysteem verzamelt historische en actuele data en verspreid deze via een open 
platform (Delta Platform). Tegelijkertijd zullen risicoprofielen worden opgesteld ten behoeve van een 
Energy Output Performance Warranty om financierings -risico’s en lasten te verlagen (TNO). Voor de 
demonstratie  worden visveiligheidstesten volgens NEN -normering uitgevoerd (Delta Platform). Binnen 
dit project zullen 2 varianten van de turbine (<500 kW en >500kW) worden ontworpen voor  
marktintroductie (Water2Energy).  
Resultaat  
 Een visveilige verticale -asturbine met curvesturing van 500kW met een LCOE onder € 
0,12/kWh is gedemonstreerd en gecertificeerd (25% goedkoper).  
 Voor de grotere en kleinere variant is aannemelijk gemaakt dat bij opschaling van de 
productie een LCOE van € 0,12/kWh wordt bereikt.  
 Gevalideerde  ondersteunende systemen zijn ontwikkeld, en gegenereerde data zijn in Open 
Source omgeving gedeeld.  
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 76 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 77 ======================================================================

<pre> 
Notitie onderbouwing business case TTC-GD  12 
Planning vanuit Hernieuwbare Energie aanvraag Water Power turbines  
 Demonstratie periode 36 maanden verdeeld over de eerste 7 werkpakketten  
 
  
Workpackage
Uitvoerder 1 2 3 4 5 6 7 8 910 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36
WP1 Integratie Ondersteunende systemen Lead TNO 
A 1.1 Ontwikkeling en uitvoering processplanning, begeleiding en integratie specialistische advies Delta Platform
A1.2 CFD Analyses Dynasim, Physics Factor
A1.3 Bepaling van faal factoren, faal condities en MTBF door middel van Failure Mode Effect and 
Criticality Analysis (FMECA)ZEBRA
A1.4 Ontwikkeling Sensor Based Condition Monitoring Systeem TNO
A1.5 Validatie Sensor Based Condition Monitoring Systeem TNO
A1.6 Ontwikkeling Sensor Based Condition Monitoring Plan TNO
A1.7 Ontwikkeling Energy Output Performance Warranty B2B sure
A1.8 Ontwerpen Energy System Model voor turbine, componenten, aandrijflijn, generator en E-
systeem op basis van eerste ontwerpTNO
A1.9 Integratie Sensor Based Condition Monitoring  systeem in turbine en componenten TNO
WP2 Engineering turbine Lead W2E
A2.1 Opstellen functionele eisen en technische specificaties voor rotor van de turbine met 
optimaal afgestemde curve sturing voor TTC GD configuratieW2E
A2.2 De turbine modelleren, ontwerpen en doorrekenen. W2E
A2.3 De curvesturing modelleren en doorrekenen, inclusief sterkte analyse. W2E
A2.4 Ontwikkelen generator, aandrijflijn, en electrische systemen. Bakker Sliedrecht
A2.5 Bepaling e-controle systeem (toerenregeling) Bakker Sliedrecht
A2.6 Bepaling definitieve materiaalkeuze, corrosiepreventie en antifouling systeem W2E
A2.7 Review systeem en documentatie bouw en gebruik W2E
WP3 Assemblage 420 kW turbine met curve sturing Lead W2E
A3.1 Samenstellen van de rotor op basis van zelf geconstrueerde en ingekochte componenten W2E
A3.2 Samenstellen van de curvesturing op basis van zelf geconstrueerde en ingekochte 
componentenW2E
A3.3 Bouw en installalatie E-systeem Bakker Sliedrecht
A3.4 Productie overige turbine onderdelen, waaronder TTC GD montage frame met venturi 
ductingW2E
A3.5 Assemblage turbine door W2E op locatie van MC Welding en voer fabriekstesten uit W2E
A3.6 Finale Assemblage turbine door W2E op locatie TTC GD W2E
WP4 Aansluiting en Commissioning 420kW turbine Lead W2E
A4.1 Aansluiting op elektriciteitsnet Zeeland door Delta TTC-GD
A4.2 Opstarten turbine en inregelen W2E
A4.3 Installatie en kalibratie performance meetsysteem IHC-MTI
A4.4 Opzetten dataplatform actuele en historische efficientie TNO
A4.5 Validatie Energie Model voor turbine en componenten TNO
A4.6 Installatie veiligheid en telemetrische systemen TNO
A4.7 Site acceptance test W2E
A4.8 Commissioning door W2E, TTC-GD en externe Nederlandse Partners W2E
A4.9 Analyse en rapportage door TTC-GD en W2E en externe partners TTC-GDYear 1 Year 2 Year 3
 
Workpackage
Uitvoerder 1 2 3 4 5 6 7 8 910 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36
WP5  Evaluatie en modificatie naar 500kW turbine Lead: Delta Platform 
A5.1 Analyse factoren energie efficentie en LCOE (Descriptive Analytics) TNO
A5.2 Analyse parameters (gedrag) en omstandigheden (Predictive Analytics) TNO
A5.3 Direct tacisch of operationeel advies (Prescriptive Analytics) TNO
A5.4 Analyse slijtage, vermoeing en corrosion TNO
A5.5 Bepaling van faal factoren, faal condities en MTBF door middel van Failure Mode Effect and 
Criticality Analysis (FMECA)ZEBRA
A5.6 Visveilgheidstesten ATKB
A5.7 Evaluatie risico's en ontwikkeling risico profiel B2B
A5.8 Optimalisatie turbine en toepassen van alternatieve onderdelen in turbine, zoals kunstof 
bladen of andere technische vernieuwingen die gaande het proces relevant (b)lijken te zijn.W2E
WP6 Demonstratie 500kW turbine W2E
A6.1 Monitoring en evaluatie W2E
A6.2 Validatie en project certificering turbine ZEBRA
A6.3 Disseminatie van resultaten Delta Platform
WP7 Precommercialisatie W2E
A7.1 Pre-commercialisatie activiteiten TTC-GD 
A7.2 Advies en doorrekening turbine varianten en seriematige productie TNO
A7.3 CFD Analyses Physicsfactor, Dynasim
A7.4 Bepaling van faal factoren, faal condities en MTBF door middel van Failure Mode Effect and 
Criticality Analysis (FMECA)ZEBRA
A7.5 Ontwerpen turibine varianten en seriematige productie Water 2 Energy
A7.6 Ontwikkeling risicoprofielen voor alle varianten B2B
WP8 Project Management W2E
A8.1 Project management activiteiten W2E
A8.2 Disseminatie van resultaten W2E
A8.3 Coördinatie en harmonisatie W2E
A8.4 Accounting extern
A8.5 Boekhouding extern
A8.6 Rapportage kwartaal en jaarlijks W2EYear 1 Year 2 Year 3</pre>

====================================================================== Einde pagina 77 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 78 ======================================================================

<pre> 
Notitie onderbouwing business case TTC-GD  13 
6. Samenwerkingsovereenkomsten  
De ondertekende samenwerkingsovereenkomsten inclusief de beschikkingen van de goedgekeurde 
subsidie trajecten zijn hieronder weergegeven.  
Samenwerkingsovereenkomst en beschikking DEI subsidie Pentair Fairbanks Nijhuis.  
 
   
  
Samenwerkingsovereenkomst en beschikking EFRO subsidie Deepwater -Energy . 
   
  
Same nwerkingsovereenkomsten van de geplande subsidietrajecten zijn op aanvraag beschikbaar.  
  </pre>

====================================================================== Einde pagina 78 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 79 ======================================================================

<pre> 
Notitie onderbouwing business case TTC-GD  14 
 
7. Energy Output Performance Warranty  
 en BT Projects stellen geïntegreerd project risico management en verzekeringsoplossingen 
voor waterkracht centraal. Het niet sluitend krijgen van financiering doo r de mismatch tussen risico 
profiel turbine leverancier/ontwikkelaar en financier is naast technologische barrières de belangrijkste 
reden voor de beperkte acceptatie van getijden energie.  
Door geïntegreerd risico analyse onderdeel te maken van de technolo gische ontwikkeling als mede de 
project ontwikkeling i.c.m.   het vinden van mitigerende maatregelen, zal er een versnelde uitrol van 
getijdenenergie kunnen plaatsvinden. In aanvulling op de bovengenoemde ontwikkeltrajecten wordt 
derhalve binnen bovengenoem de gebruiksperioden een doorlopend onderzoek naar het verschaffen 
van EOPWs ingezet .  
Door de energie productie van getijden energie projecten met een verzekeringsoplossing te 
garanderen wordt het volgende inzichtelijk gemaakt:  
 Mitigeren van risico’s  
 Overd ragen van risico’s  
 Verlagen van LCOE (Levelized Cost of Energy) door het hebben van een compleet en lager 
risico profiel van het project en daardoor acceptabel / financierbaar te maken.  
 is een adviseur en bemiddelaar op het gebied van Risico’s en Verzekeringen. In Nederland 
is   geregistreerd door de Autoriteit Financiële Markten als verzekeringsbemiddelaar onder 
vergunningsnummer  
Beschrijving Energy Output Performance Warranty  door  
 
 
 
  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 79 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 80 ======================================================================

<pre> 
Notitie onderbouwing business case TTC-GD  15 
Activiteiten ter voorbereiding van het afsluiten van de EOPW . 
 
De volgende activiteiten zijn voorzien en worden momenteel uitgevoerd.  
Activiteiten  
1 De activiteiten voor elk project zijn:  
1.1   Verzamelen, analyseren en ordenen technologie -informatie waaronder:  
    historische ontwikkeling technologie  
    testresultaten / productie data demo/pilot  
    bestaande garantievoorwaardes ed  
  Pijplijn van de technologie leverancier voor komende 5 jaar  
1.2   Verzamelen project [Doesburg – TTC Grevelingen]  specifieke informatie  
1.3   Beoordeling van de productie - /garantievariabelen om tot een éénduidige uitput/ premie -
schade berekening te komen.  
1.4  Houden van Risk Management Workshop met alle “stake holders”  
Begeleiden van Risk Management workshop  
Uitwerken van risico profiel met een classificatie score van 1 tot 4  
Begeleiden van en implementeren van risk management plan tot en met oplevering 
projecten waar onder;  
Verdere begeleiding van project risico’s  
1.5  Maandelijkse assessment van risico pro fiel incl. consulting met project team op basis van 
behoefte  
Kwartaal verslag legging project risico’s  
1.6   Informatiepakket (Rapport) samenstellen om mogelijk geïnteresseerden verzekeraars voor 
de garantie te benaderen  
1.7   Benaderen verzekeraars  
1.7.1   Uitwerken verzoeken aanvullende informatie door verzekeraars  
1.8   Benaderen betrokken financiers  
1.8.1    o   Eigen vermogen verstrekkers  
1.8.2    o   Lening verstrekkers  
1.9  Uitwerken verzoeken aanvullende informatie financiers  
1.10   Bepalen aan wie / voor hoe lang de garantie zal worden verleend  
1.11   Bepalen van de haalbaarheid en de daaraan ten grondslag liggende voorwaardes van alle 
betrokkenen [Turbine, ontwikkelaar en financiers]  
1.12    Realiseren van de oplossing  
1.12.a    o   Invullen voorwaardes  
1.12.b    o   Afstemmen met betrokken partijen  
1.12.c    o   Vastlegging in contracten (polis)  
 </pre>

====================================================================== Einde pagina 80 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 81 ======================================================================

<pre>1Van:
Verzonden: maandag 20 maart 2017 00:05
Aan:
CC:
Onderwerp: RE: vragen en documenten voor het  project (inter)nationale testfaciliteit
 getijdenenergie-TTC-
Grevelingendam
Dag  , 
Naar aanleidi
ng van jullie vragen het volgende: 
1.Testlocatie Tocardo: deze testlocatie is overgegaan in TTC Den  Oever, eigendom van tidalte sting.nl. Deze locatie
is opgenomen in onze beoordeling, zie hieronder. 
In dit overzicht staan alle testcentra die momenteel operatione el zijn; alle andere zijn (no g steeds) in de planfase. 
Overigens is de vergunning van deze locatie vooralsnog ingetrok ken. Men geeft aan in 2018 weer een vergunning te 
kunnen aanvragen/verkrijgen. 
Uit de beoordeling is op te maken  dat TTC‐GD belangrijke aanvul lende voordelen heeft t.o.v. TTC Den Oever. 
2.Waterwet: d
e vergunning is aangevraagd en zal uiterlijk in mei  worden afgegeven. Er zij n geen problemen met
de aanvraagprocedure c.q. de voor waarden; RWS en
 BT Projects st reven een zorgvuldige procedure na, die
enige tijd kost.
De zorgvuldigheid van de procedure komt mede naar voren bij de beoordeling van de stromingen en debodembescherming: deze dient zowe l voor RWS als BT Projects in  orde te zijn. RWS doet daarom een extra
controle op de door   en andere partijen opgeleverde
documentatie. Basis is dat het o ntwerp van de bodembescherming  dezelfde voorwaarden kent als RWS voor het
ontwerp van de Flakkeese Spuisluis zelf.
Inderdaad was dezelfde kwestie aan de orde bij de (2!) projecten in de Oosterscheldekering; daar is 
 ook nauw betrokken bij geweest. De situatie is complexer  op die locatie, en daarom hebben de
betrokken partijen besloten om  een monitoringplan op te stellen  voor de exploitatiefase. In het monitoringplan
is vastgelegd dat de installaties operationele beperkingen krijgen opgelegd als blijkt dat hun invloed op de
bodembescherming/sedimentatie (te) groot blijkt.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 81 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 82 ======================================================================

<pre>23.Financiering
Het overgrote deel van de
 subsidies hebben betrekking op de ont wikkeling van de de 5 turbines. In de aan te
leveren notitie wordt uiteengeze t dat deze geheel binnen de sta atssteunregels va llen.
Het budget voor TTC‐GD bedraagt €  13,000,000, met € 5,000,000 a an subsidies (1,000,000 uit het DEI‐
programma, en 4,000,000 uit de voorgelegde aanvraag in het kade r van Stroomversnelling) . Dit komt neer op
38,5%, waar mee TTC‐GD ruim ond er de 50% staatssteun blijft.
4.Aanvullende in fo
In het telefoongesprek tussen   is afgesproken dat nog een aantal
documenten aanvullend wordt gelev erd. Deze worden parallel aan  deze email via WeTr ansfer verstuurd.
Bijlagen bij deze email: 
‐ De presentatie zoals getoond tijdens onze bijeenkomst op 7 maart j.l. 
‐ Notitie analyse steunpercentages en subsidies turbineontwikkela ars (door   
‐ Staatssteun notitie (door   
‐ Notitie (reeds) gerealiseerde kosten TTC‐GD 
Wij gaan er van uit dat hiermee alle vragen zijn beantwoord. Mo chten er nog vragen zijn, neem gerust contact op! 
Hartelijke groet, 
 
BT Projects
innovative
 renewable energy projects  
 
 
www.bt‐projects.com 
@bt_projects 
Van:    
Verzonden:  v
rijdag 17 maart 2017 15:00 
Aan: ' '  
CC:   
  
Onderwerp:  De eerste documenten voor het pr oject (inter)nationale testfac iliteit getijdenenergie‐TTC‐
Grevelingendam 
, 
Hier vast de eerste documenten: 
1.Green Deal van Provincie Zeeland  met de Rijksoverheid: (blg‐139619 green deal PZL) Hoofdstuk 3 gaat o ver
de Energie uit Water: De Rijksov erheid ondersteunt de inspannin gen van de Provincie Zeeland voor
realisatie van een Tidal Testcenter. Waar mogelijk zal de Rijksoverheid de realisatie  van het testcentrum
faciliteren.
2.Bijlage D model projectplan vers ie 7.02: Dit is de projectomsch rijving van een OP Zuid  1B1 aanvraag, daarin
op pagina  11 t/m 15 overzicht van  deelnemers aan deze aanvraag:  TNO, HZ (deltaplatform) en world class
maintenance, In annex 3 blz 38 en verder de omgevingsanalyse va n de andere testcentra benoemd, In an nex
staan de belangrijkste uitbested ingsrelaties. Deze aanvraag is  positief beoordeeld echter door bereiken van
subsidieplafond is deze aanvraag niet gehonoreerd. De projectom schrijving geeft wel aan wie erbij
betrokken is.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 82 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 83 ======================================================================

<pre>33.Bewijs dat EZ het project in
 de voorfase al ondersteund heeft  )
Daarom staat Ministerie van EZ ook genoemd als ondersteunende p artij
4.Tijdens de presentatie van fagelopen week (7 maart) zat wel een  overzicht van de verschillende testcentra
en daarbij  aangegeven waarom het TTC‐GD uniek is, zie hieronder  sheet 4 en daar wordt ook het TTC Den
Oever (oftewel TTC afsluitdijk) is genoe md
BT Projects stuurt nog ons  de volgende gegevens op
: 
Bewijs van Samenwerking met onderwijsinstellingen, buiten de su bsidie aanvraag die hie r al bijgevoegd is.
Bewijs van de werkzaamheden die al voor BT Projects tijdens de ombouw van de Flakkeese Spuisluis zijn
gedaan (rekening)
Voorwaarden waaronder iemand een testgoot kan huren, zodat het  beschikbaar is voor iedere ontwikkelaar
Melding van de staatsst eun analyse voor de  4 mio (aangegeven door   wist wat hij
nodig had.
Past ook de presentatie van 7 m aart aan nog aan: oa de staatsst eun sheet, Om duidelijk te maken dat de
subsidies voldoen aan de staatsst eunregels dus dat voor de infr astructuur het centrum  zelf duidelijk onder
de 50% blijft. Het tweede deel van het project betreft testen v an turbines die ieder een eigen subsidietraject
gaan volgen en ook die zullen aan de staatssteun regels voldoen
Met vriendelijke groet, 
 
 
 
 
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 83 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 84 ======================================================================

<pre>4
Bezoek adres:  Provinciehuis
Abdij 6, 4331 BK Middelburg
 
Post adres:   Postbus 6001
4330 LA Middelburg  
Website:  www.zeeland.nl  
Twitter:  @provzeeland</pre>

====================================================================== Einde pagina 84 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 85 ======================================================================

<pre>pag. 1 
 Analyse steunpercentages  en subsidies  turbineontwikkelaars  
Tidal Technology Center Grevelingendam  
 
Datum:    19-3-2016  
Opgesteld door:    . 
 
Betreft:   Detaillering steunpercentages  turbineontwikkelaars  
 
Naam begunstigde n: 
 
 
 
 
 
 
Overall programma Tidal technology Center Grevelingendam  
Het Tidal Technology Center (TTC -GD) heeft als doelstelling het faciliteren en verde r 
ontwikkelen van de getijdenenergie sector. Binnen het TTC -GD worden momenteel met 5 
turbine ontwikkelaars ontwikkel en demonstratie trajecten ontwikkeld.  De totale kosten van 
het programma bedragen 28,5 miljoen. Waarvan 13 miljoen voor de technologische 
infrastructuur en 15,5 miljoen voor de ontwikkeling van de turbines.  
 
Overview totale project kosten en financial structure programma  TTC-GD 
Capital expenditures  
Bouwkosten living lab   13  miljoen  
Turbines     15,5  miljoen  
Totaal investeringskosten   28,5  miljoen  
 
Financiering  
Equity BTP en partners     
Structuurversterking      
Subsidie  potentie     
Vreemd vermogen     
    28,5  miljoen  
De totale overheidsbijdragen binnen de realisatie van het TTC -GD worden momenteel 
geprognosticeerd op  17 miljoen Euro, 5 miljoen als bijdrage aan de  realisatie van het TTC -GD 
en er wordt  12 miljoen Euro als overheidsbijdrage in de vorm van subsidie  voor de turbine 
ontwikkelaars.  
Hieronder is een verkorte analyse weergegeven van de over heidsbijdragen binnen  het TTC -
GD. 
Tidal technology center  (technologische infrastructuur)  
Totale kosten onderzoeksinfrastructuur:      
Regeling Nationale EZ -subsidies: demonstratie energie -innovatie   
Structuurversterking en werkgelege nheid Zeeland      
Totale bijdragen:          
Het totale ste unpercentage bedraagt hiermee 38,5 % en valt binnen de maximale 
steunpercentages (50%) voor onderzoeksinfrastructuur.  Een verdere detaillering is 
weergegeven in de notitie staatssteun TTC -GD d.d. 17 -3-2017.  
  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 85 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 86 ======================================================================

<pre>pag. 1 
 Turbineontwikkelaars . 
Binnen de 5 trajecten zijn twee projecten reeds goedgekeurd door de subsidieverleners.  
•  ondersteund door DEI subsidie  
•   ondersteund door EFRO subsidie OP -Zuid  
Momenteel zijn er drie trajecten in ontwikkeling:  
•   aanvraag in ontwikkeling onder Hernieuwbare Energie  
•   aanvraag in ontwikkeling onder DEI  
•  aanvraag in ontwikkeling SME instrument onder Horizon 2020  
 
De totale kosten van de 5 turbines bedragen 15,5 mi ljoen Euro, een onderbouwing van deze 
kosten is weergegeven in onderstaande tabel.  
Kosten turbine s   
     
    
    
    
    
    
    
   
   
   
    
Totaal Generaal   € 15.437 .818 
 
De maximale steunpercentages onder de Hernieuwbare Energie  en de DEI bedraagt 70%  
(50% IO +  opslag 20% voor MKB -bedrijven ), het maximale subsidiepercentage voor 
demonstratie bedraagt 30% (+20% opslag voor MKB -bedrijven ) en 70% onder het SME -
instrument . Op basis van de geplande  aanvragen zal een subsidie percentage worden 
gerealiseerd van  gemiddeld  55%. De hierboven beschreven percentages zijn gebaseerd op 
de handleiding regelingen Topsector Energie1, zie tabel hieronder  
 
                                                      
1 Regelingen Topsector Energie In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Handleiding mei 2016  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 86 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 87 ======================================================================

<pre>pag. 1 
 Wij verwachten dat het subsidiepercentage (65%) voor de HE-subsidie iets hoger zal liggen 
mede doordat er meer IO kosten binnen dit traject zijn gepland. Ontwikkelkosten van de 
turbines vallen binnen IO en worden gesubsidieerd tot 70%.  De commissionings -kosten van 
de turbines (huurkosten TTC) wordt gesubsidieer d op 30% (+  opslag MKB  20%  = 50%).  
Op basis van bovenstaande uitgangspunten ontstaat onderstaande tabel.  
 
Er is een PM -post geprognosticeerd voor belasting  gerelateerde zaken binnen de 
ontwikkeling van het TTC -GD.  
Het totale  subsidie potentieel voor de turbines prognosticeren w ij derhalve  afgerond  op 12 
miljoen Euro.  
Overview subsidies t otale programma Tidal Technology Center Grevelingendam  
 
Turbine ontwikkelaars  
       
        
       
       
      
 
      
        
    
 
 
     
      
    
 
    
 
 
 
                                                      
2 Toegezegde DEI -subsidie 3,2 miljoen waarvan 1 miljoen voor TTC -GD en 2,2 miljoen voor turbine plus 
ontwikkeling  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 87 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 88 ======================================================================

<pre> 
Staatssteun  notitie  Tidal Technology Center Grevelingendam  
 
Datum:    17-3-2016  
Opgesteld door:     
 
Betreft: Steun voor de bouw en het upgraden van onderzoeksinfrastructuur  
 
Naam begunstigde:  
Tidal Techn ology Center Grevelingendam  
 
  
  
Locatie project:  
NUTS regio Overig Zeeland code regio -indeling NL342  
 
Omschrijving project:  
Het Tidal Technology Center (TTC -GD) heeft als doelstelling het faciliteren en verder ontwikkelen van 
de getijdenenergie sector. De onderzoek infrastructuur bestaat uit een aantal stromingsgoten  
inclusief meetsystemen en instrumentarium waar technologieon twikkelaars, kennisinstellingen en 
overheden onderzoek uitvoeren op het gebied van getijde energie. De faciliteit zal gebruik worden 
voor het uitvoeren van onderzoeks - en ontwikkelingsprojecten binnen één of meer van de volgende 
categorieën:  
- fundamenteel o nderzoek;  
- industrieel onderzoek;  
- experimentele ontwikkeling;  
- haalbaarheidsstudies.  
Realisatieperioden / planning:  
 
 
 
Kostenoverzicht:  
De kosten voor de realisatie van de onderzoeks infrastructuur bestaan uit de onderstaande 
onderdelen en vallen binnen de voorwaarden ondezoeksinfrastructuur zoals genoemd in artikel 2 lid 
91 van de  verordening  (EU) Nr. 651/2014 . 
Realisatie 
Onderdeel / fase 1: Civiele infrsatructuur Q3 - Q4 2017
Onderdeel / fase 2: Meetsystemen Q1 - Q2 2018
Onderdeel / fase 3 Instrumentarium t.b.v performance & ecologie Q3 - Q4 2018
</pre>

====================================================================== Einde pagina 88 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 89 ======================================================================

<pre> 
Bijdragen vanuit overheid:  
Totale kosten onderzoeksinfrastructuur:     € 13.045.000  
Regeling Nationa le EZ -subsidies: demonstratie energie -innovatie  € 1.020.8331 
Structuurversterking en werkgelegenheid Zeeland2   € 4.000.000  
Totale bijdragen:        € 5.0 20.833  
Het totale steunpercentage  bedraagt hiermee 39 % en valt binnen de maximale steunpercentages 
(50%) voor onderzoeksinfrastructuur.  
Hieronder is een detaillering van de bijdrage r egeling Nationale EZ -subsidies: demonstratie energie -
innovatie weergegeven.  
        
      
      
         
Overige kenmerken:  
De faciliteit kent een t ransparante en niet -discriminerende toegang tot de infrastructuur, d e prijs die 
voor de exploitatie of het gebruik van de infrastructuur word t berekend, stemt overeen met de  
marktprijs.   
                                                           
1 Referentienummer: DEI2150017, het  totale subsidie bedrag  bedraagt 3.220.489 Euro waarvan 1.0 20.833 als 
subsidie  bijdrage aan de technologie infrastructuur .  
2 Structuurversterking en Werkgelegenheid Zeeland, 2016D29775  & Kamerstuk 29 697, nr. 22.  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Totaal generaal 13.045.000 €           
</pre>

====================================================================== Einde pagina 89 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 90 ======================================================================

<pre>1 
 PROJECTFICHE 5 Tidal Technology Cent er 
 
Achtergrond en doel project  
Getijdenenergie  ontwikkelt zich in rap tempo tot commercieel toepasbare technologie. In Nederland 
zijn al diverse turbine ontwikkelaars actief , voornamelijk MKB. Het ontbreekt hen momenteel nog 
aan de faciliteit en om hun technologieën met TRL 6 door te ontwikkelen , te testen en te 
demonstreren. Het TCC-GD is een energiedijk die voorziet in deze  behoefte, door als enige in de 
wereld, testgoten en andere faciliteiten te bieden om i nnovatieve technologieën naar TRL 9 te 
brengen en export -readiness  te realiseren. Het Tidal Technology Centre Grevelingendam (TTC -GD) 
heeft als doelstelling het faciliteren en verder ontwikkelen van de getijdenenergiesector.  
Energiedijken in de Nederlandse Deltawerken kunnen een voorbeeld worden voor de delta’s 
wereldwijd. De demonstratie in Zeeland zorgt voor een sterke positionering van het exportproduct 
voor heel Nederland (natte aannemerij, ingenieursbureaus en turbineontwikkelaars). Uiteindelijk zal 
dit de ontwikkeling van deze industrie en de kostprijsverlaging van energie uit water versneld doen 
verlopen. Naast verduurzaming van de elektriciteitsproductie, zal de groei van energie uit water 
bijdragen aan het stabiliseren van het net, en hierdoor de uit rol van andere duurzame 
energiebronne n als wind en zon ondersteunen.  De volgende eigenschappen maken het TCC -GD 
uniek in de wereld:  
 Voordelen ten opzichte van bestaande test sites. De locatie Grevelingendam zal een 
testcentrum  (fieldlab) zijn met bi -direct ionele getijdenwerking met hoge stroomsnelheden. 
Hiermee wordt 90% van het test toepassingsgebied in de wereld voor getijdenenergie 
bestreken. Full -scale turbines  met een geïnstalleerd vermogen tot 3 MW kunnen getest worden. 
Daarbij zijn alle faciliteiten  zodanig opgezet dat installatie -, inspectie - en maintenance -tijden veel 
korter en  weersonafhankelijk zullen zijn.  
 Zeer gunstige verhouding tussen quality, timing and cost (QTC) van de onderzoeks - en 
ontwikkelingsinspanningen.  Ten opzichte van offshore testen zijn hier full -scale turbines direct 
beschikbaar tegen onshore, dus lagere kosten. De onshore locatie resulteert ook in lagere 
kosten voor de netaansluiting.  
 Hoge visibility en visitability. Het centrum heeft een goede toegankelijkheid voor bezoeker s, 
afnemers, leveranciers, onderzoekers etc.  
Verwacht resultaat  
Het TTC -GD is een innovatie -, test -, certificerings - en demonstratiecentrum voor getijdenenergie in 
Nederland. TTC -GD ondersteunt ontwikkelaars van getijdentechnologie in alle mogelijke discip lines. 
Het omvat 3 stromingsgoten van verschillende afmetingen om een zo breed mogelijk spectrum aan 
turbines en technologieën te bedienen. Het centrum levert tevens aanvullende ondersteuning om 
technologie -eigenaren te begeleiden in de ontwikkeling van hu n turbines en componenten, van idee 
naar commercialisatie  en export . Momenteel staan 5 demonstratietrajecten gepland met diverse 
varianten turbines  van 5 turbinebouwers. Een van deze bouwers uit het Verenigd Koninkrijk is van </pre>

====================================================================== Einde pagina 90 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 91 ======================================================================

<pre>2 
 plan zich in Zeeland te vestig en. De demonstratie  turbines  staan voor onderzoek en ontwikkeling ter 
beschikking aan  partijen die geen eigen turbine tot hun beschikking hebben, zoals onderwijs - en 
onderzoeksinstellingen . Daarnaast zal de TTC -GD faciliteit voor turbinebouwers beschikbaar zijn. 
Hiervoor zijn meer dan 20 (internationale) aanvragen ontvangen.  
De geplaatste turbines zullen duurzame stroom aan het net  leveren , indien  de stromingsgoten niet 
verhuurd  zijn aan de rden voor onderzoek, testen of demonstratie. TTC -GD bouwt tevens een 
infotainment en technologie center. Het centrum zal worden gebruikt voor het ontvangen van 
klanten van de technologie -eigenaren, door onderwijsinstellingen voor excursies en stages en als  
algemeen toeristische attractie.  
Trekker en betrokken partijen  
Tidal Technology Centre Grevelingendam is trekker van het project. A ndere betrokken partijen zijn 
BT Projects BV, turbine ontwikkelaars, netwerkbedrijf Enduris, TNO, IMARES, NIOZ, HZ  UAS, 
(Technische) Universiteiten, private partijen, zoals internationale advies - en onderzoeksbureaus en 
industriële partners en publieke partijen: gemeenten (Schouwen Duiveland en Goeree Overflakkee),  
provincies (Zeeland en Zuid Holland), het rijk (Ministerie Ie nM, EZ en Rijkswaterstaat), en 
waterschappen.  
Aanpak 
Als innovatie - en testfaciliteit brengt  TTC -GD (inter -)nationaal de private sector, publieke sector, en 
onderwijs en wetenschap  (Triple Helix) bij elkaar en voert gezamenlijke meerjarige onderzoeks -
programma’s uit op het gebied van:  
 Economie: turbine - en technologie -ontwikkelaars kunnen hun apparatuur hier verder 
ontwikkelen ten behoeve van getijdenprojecten die in diverse gebieden worden opgestart. Ook 
met het oog op toepassingen voor de energiewinnin g bij stuwen in rivieren.  
 Ecologie: doen van onderzoek naar de ecologische impact van getijdenturbines zoals hun 
visvriendelijkheid, invloed op de morfologie etc.  
 Energie: opwekken van duurzame energie uit water (nationale doelstelling).  
 Waterveiligheid: d it is een verdere uitwerking/invulling van het begrip energiedijk.  
 Waterkwaliteit: bij het in bedrijf nemen van de Flakkeese Spuisluis (FSS) zal de waterkwaliteit in 
het Grevelingen verbeteren.  
Benodigde in vesteringen  
De totale kosten van de technologisch e infrastructuur van het Tidal Technology Centre bedragen 
ruim € 13 mln.. Daarvan wordt € 4 mln. via deze aanvraag aan het Rijk gevraagd. Z aken die zich 
richten op de turbines/duurzame energie , maken nu geen onderdeel uit van deze aanvraag.  </pre>

====================================================================== Einde pagina 91 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 92 ======================================================================

<pre>1Van:
Verzonden: donderdag 6 april 2017 19:33
Aan: )
CC:
Onderwerp: RE: aanvullende vragen en docume nten voor het project (inter)na ti
onale testfaciliteit 
getijdenenergie-TTC -Grevelingendam
Goedem
iddag   
 
Zoals woensdag j.l. besproken, b ijgaand de gevraagde info op aa nvullende vragen.  
1. (Actuele) statusrapportage van de lopende (aangevraagde) en ver gunde subsidies, ‘Statusrapportage ‐ publieke 
ondersteuning TTC Grevelingendam (3 april 2017)’ 
2. Aanvullende analyse op staatsste un; ‘Notitie analyse steunpercentages en subsidies turbineontwikkelaars 
aanvullend status 3 april 2017’.  Deze notitie heeft betrekking op de definitief geworden aanvraa g onder het programma Toekomstfondskrediet 
(TOF).  De TOF is een lening en geeft  deels invulling aan het benodigde  vreemd vermogen voor TTC‐GD   
Het overige deel wordt zoals bes proken bij Triodos bank geleend . Deze verdere specificatie van het vreemd 
vermogen is tevens in de bijgaande notitie aangegeven. 
3. (Aanvullende) ondersteuningsbrieven, o.a. van   (die via d  zich in 
Nederland willen gaan vestigen).  Zoals aangegeven kunnen wij inmiddels ook een samenwerking met TU Delft bevestigen. 
 De verzameling brieven (3) wordt parallel verstuurd via WeTransfer, in verband met de grootte daarvan. 
 
Wij vertrouwen erop jullie hiermee  wederom voldoende te hebben  geïnformeerd. Eventueel  aanvullende vragen 
zijn vanzelfsprekend welkom!  Hartelijke groet / Kind regards, 
 
BT Projects  
innova
tive renewable energy projects  
 
 
www.bt‐projects.com @bt_projects  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 92 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 93 ======================================================================

<pre>pag. 1 
 Staatssteun analyse TTC -GD bij toekenning Toekomstfondskrediet  
 
Datum:    3-4-2017 
Opgesteld door:     
 
Betreft:   TTC-GD Staatssteun  aanpassing n.a.v.  toekomstfondskrediet  
 
Naam begunstigde:  
Tidal Techn ology Center Grevelingendam  (TTC -GD) 
 
  
 
Locatie project:  
NUTS regio Overig Zeeland code regio -indeling NL342  
 
Toekomstfondskrediet  
In de notitie Staatssteun notitie Tidal Technology Center Grevelingendam v an 17 -3-2017 is 
een volledige weergave gegeven van de subsidiering rondom het Tidal Technology Center. 
Het TTC-GD heeft eind maart 2017 een aanvraag ingediend bij het Toekomstfondskrediet , 
hierdoor is een update van de staatssteun analyse noodzakelijk.  
 
Met het Toekomstfondskrediet wordt b ij goedkeuring deels invulling gegeven aan het 
benodigd aandeel aan vreemd vermogen voor TTC -GD:  
. Het krediet wordt verstrekt in de vorm van een renteloze lening. Bij de 
kredietverlening wordt een terugbetaalschema vastgesteld. Na de vaststelling van het 
krediet betaalt u de lening terug volgens dit schema. De periode waarin u de lening 
terugbetaalt ka n maximaal 15 jaar duren.  
 
Het Toekomstfondskrediet is bedoeld voor hoogwaardige onderzoekfaciliteiten van 
onderzoeksinstellingen. Dit zijn toegepaste onderzoeksinstellingen (TO2), universiteiten, 
hogescholen en private onderzoeksinstellingen . Het TTC -GD kwalificeert voor dit krediet als 
private onderzoeksinstelling. Het toekomstfondskrediet is aangevraagd voor fase 2 en 3.  
Tabel 1  Overall planning realisatie TTC -GD en scope toekomstfonds  
 
 
 
  Reeds geplande ontwikkeltrajecten  ✓ ✓ 
✓ ✓ Toekomstfondskrediet aanvraag  
✓ 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 93 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 94 ======================================================================

<pre>pag. 1 
 De totale kosten van het TTC -GD bedragen 28,5 miljoen Euro waarvan 15,5 miljoen voor de 
turbines en 13 miljoen voor de Technologische infrastructuur.  
 
 
Overview totale project kosten en financial structure programma  TTC-GD 
Bouwkosten living lab     13  miljoen  
Turbines       15,5  miljoen  
Totaal investeringskosten     28,5  miljoen  
 
 
De technologische  infrastructuur  (13 miljoen)  wordt in drie fasen gerealiseerd:  
        
         
      
   
 
. 
 
 
Financiering  
Equity BTP en partners         
Structuurversterking           
Subsidie  potentie        
Vreemd vermogen ) 
 Toekomstfondskrediet  (TOF)       
 Triodos bank          
     Totaal:   28,5  miljoen  
 
 
 
Situatie voor aanvraag toekomstfondskrediet  
De totale overheidsbijdragen binnen de realisatie van het TTC -GD worden momenteel 
geprognosticeerd op  5 miljoen Euro . Verder gespecificeerd hieronder.  
     
  
     
         
  
 
 
  
                                                      
1 Referentienummer: DEI2150017, het  totale subsidie bedrag  bedraagt 3.220.489 Euro waarvan 1.0 20.833 als 
subsidie  bijdrage aan de technologie infrastructuur .  
2 Structuurversterking en Werkgelegenheid Zeeland, 2016D29775  & Kamerstuk 29 697, nr. 22.  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 94 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 95 ======================================================================

<pre>pag. 1 
 Situatie bij toekenning  toekomstfondskrediet  
De niet betaalde rente wordt 
gezien als subsidie / bijdrage 
aan het project  en moet 
worden op geteld bij de 
bijdragen ten behoeve van de 
staatssteun . Op basis van  de 
renteberekening van Triodos 
ontstaat bijgaande  tabel.  
Het rente voordeel op basis van 
het opgegeven 
rentepercentage van  
. 
Met RVO  is 
het maximale bedrag 
toekomstfondskrediet bedrag 
bepaald.  
 
De certificering en inbedrijfsstelling van het TTC -GD kan gezien worden als Industriële 
ontwikkeling, deze kosten kunnen tot op maximaal 70% worden gesubsidieerd. Dit betreft 
voornamelijk activiteiten binnen fase 3.  
 
In onderstaande tabel zijn de maximale steunpercentages bepaald.  
 
 
 
Het procentuele verschil tussen de maximale steunpercentages en het geprognosticeerde 
steunpercentage bedraagt  Dit percentage valt binnen de marge van realisatie  van het 
TTC-GD.  
Wij stellen voor bij de definitieve vastst elling van het toekomstfondskrediet en de DEI 
regeling een herziene staatssteun analyse uit te voeren.  
 
 
 
 
 
 
 
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 95 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 96 ======================================================================

<pre> 
 
Statusrapportage  
Publieke ondersteuning  TTC Grevelingendam  
Review subsidies en aanvragen  - 
Technologische infrastructuur  & 
turbinetechnologieën  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Versie  3 april  2017  
 
 
 
 
 
 
 
 
  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 96 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 97 ======================================================================

<pre>Notitie  Kanseninschatting  publieke ondersteuning   Pagina  2 Samenvatting  & conclusie  
Deze notitie geeft in inschatting van de kansen op het verkrijgen van subsidies in de directe 
en indirecte omg eving van het TTC -GD. De Pentair Fairbanks Nijhuis (DEI) en de Oryon 
Watermill (EFRO) zijn reeds volledig gesubsidieerd.  turbine is 
recentelijk ondersteund door een Horizon SME instrument en een FORESEA  programma 
waardoor er een aanzienlijke kans is dat de turbine verder met Europese subsidies zal 
kunnen worden gerealiseerd.  
De aan te vragen subsidies voor de  turbine en de  turbine  
komen in aanmerking voor een DEI of HE subsidie vanuit de topsecto r energie , en aanvragen 
zijn reeds ingediend . Op basis van de  onderstaande componenten (gangbare criteria  bij 
beoordeling door subsidieverleners ) is een oordeel gegeven over de kansen dat 
subsidieaanvragen van de betrokken turbine ontw ikkelaars worden toeg ezegd . Een 
gedetailleerd projectplan met planning en aanpak is reeds voor alle trajecten opgesteld.  
Componenten beoordeling:  
• Vaststelling TRL level ; 
• Multi -sectorale betrokkenheid;  
• Organizational capability & Supp ly Chai n; 
• Bijdrage aan de Nederlandse econom ie; 
• Vernieuwing  ten opzichte van de internationale sta nd van onderzoek of techniek;  
• Planning trajecten.  
De onderstaande conclusies kunnen worden getrokken:  
• Op basis van de uitgevoerde tests en uitgevoerde (externe) validatie  zijn alle turbines  
beoordeeld op (minimaal ) TRL  6. 
• Er is een brede multi -sectorale betrokkenheid bij het TTC -GD en de turbine 
ontwikkelaars . 
• Uit een analyse van de verschillende consortia kan geconcludeerd worden dat er 
meer dan voldoende basis ligt voor demonstratie, commercialisatie en opschaling.  
• Op basis van de geleverde en beoordeelde product omschrijvingen en marktanalyses 
kan geconcludeerd worden dat de producten en services aansluiten op de vraag 
vanuit de markt  en kunnen zorgdragen voor een groei van de Nederlandse economie 
door export van deze producten en diensten .  
• De projecten zullen een b ijdrage  leveren  aan de energietransitie in Nederland.  
• Op basis van een uitgevoerde concurrentie en marktanalyse kan geconcludeerd 
worden dat de huidig betrokken turbineontwikkelaars in hoge  mate vernieuwend zijn 
ten opzichte van de internationale stand der techniek.  
• Op basis van een uitgevoerde concurrentie en marktanalyse kan geconcludeerd 
worden dat het TTC -GD in hoge mate vernieuwend is  ten opzichte van de 
internationale stand der onderzo ek. 
• De planning van de nog niet gesubsidieerde turbinetrajecten sluit aan bij de planning 
van het TTC -GD en de geplande openstellingen van de HE en DEI regeling.  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 97 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 98 ======================================================================

<pre>Notitie  Kanseninschatting  publieke ondersteuning   Pagina  3 Inhoudsopgave  
Samenvatting & conclusie  ................................ ................................ ................................ ..........  2 
1. Inleiding  ................................ ................................ ................................ ..............................  4 
2. Vaststelling TRL level  ................................ ................................ ................................ ..........  5 
3. Multi -secorale betrokkenheid / Consortium analyse TTC -GD ................................ ...........  7 
4. Consortium analyse turbine trajecten  ................................ ................................ ...............  7 
4.1. Consortium  ................................ ................................ .............  8 
4.2. Consortium  ................................ ................................ ........................  8 
4.3. Consortium  ................................ ................................ ..............  9 
4.4. Beoordeling consortia  ................................ ................................ ................................ . 9 
5. Bijdrage aan de Nederlandse economie  ................................ ................................ ............  9 
6. Vernieuwing ten opzichte van de internationale stand van onderzoek of techniek 
turbine ontwikkelaars  ................................ ................................ ................................ ..............  12 
7. Vernieuwi ng ten opzichte van de internationale stand van onderzoek  ..........................  16 
8. Planning turbine trajecten  ................................ ................................ ...............................  21 
  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 98 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 99 ======================================================================

<pre>Notitie  Kanseninschatting  publieke ondersteuning   Pagina  4 1. Inleiding  
Blue Growth  draagt bij aan  de energietransitie in Nederland en is sinds 2011 onderdeel van 
de lange termijn energiedoelstellingen van de Europese Commissie. Energie uit water i s een 
industrie in ontwikkeling, de sector  wordt  in hoge  mate ondersteund door de overheid met 
subsidies en publieke financiering.  
De mogelijk toe te passen turbines hebben de volgende kenmerken:  hoge economische en 
sociale baten met onvoldoende financi ële rentabiliteit, risico’s zijn nog te hoog om vreemd 
vermogen vanuit de private  sector te onttrekken, en ondersteuning  vanuit de overheid is 
noodzakelijk om de sector te laten groeien.   
In deze notitie is de subsidie -planning voor alle betrokken turbines  van het  Tidal Technology 
Center Grevelingendam weergegeven. Binnen infant industries  zien we een noodzakelijke 
verlengde ondersteuning en inzet van overheidsmiddelen.  De subsi die-planning betreft 5 
innovatieve ontwikkeltrajecten met de volgende turbines . 
Tabel 1  Ontwikkeling - en demonstratieturbines  
Pentair Fairbanks 
Nijhuis  Deepwater -Energy  
 Water Power Turbines  
 Fish Flow Innovations  
 Water 2 Energy  
 
     
 
De hierboven beschreven turbine ontwikkelaars worden ondersteund door de diverse 
overheidsmechanismen om tot commercialisatie te kunnen komen van hun producten. De 
ontwikke laars bevinden zich in hoge TRL s, pilots met p rototypes zijn uitgevoerd , de laatste 
industriële ontwikkeling vindt momenteel plaats om een full-scale  demonstratie in real life 
conditions in het TTC -GD te bewerkstelligen . 
Stand van zaken subsidies  
Er zijn inmiddels twee demonstratie trajecten volledig gesubsidieerd en een traject deels 
gesubsidieerd. O p 30 maart jongstleden is zowel de Horizon 2020 SME  aanvraag1 voor Fish 
Flow Innovations goedgekeurd als een aanvraag bij  het FORESEA2  programma.  
Tabel 2 Toegekende subsidies  
Turbine  Subsidieregeling goedgekeurd  
Deepwater -Energy  4F regeling EFRO OP -Zuid  
Pentair Fairbank Nijhuis  DEI regeling Topsector Energie  
Fish Flow Innovations  SME Instrument Horizon 2020    
FORESEA programma  
                                                      
1 https://ec.europa.eu/programmes/horizon2020/en/h2020 -section/sme -instrument   
2 http://www.nweurope.eu/projects/project -search/funding -ocean -renewable -energy -through -strategic -european -action/   
</pre>

====================================================================== Einde pagina 99 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 100 ======================================================================

<pre>Notitie  Kanseninschatting  publieke ondersteuning   Pagina  5 Voor de onderstaande turbines zijn er aanvragen in ontwikkeling.  
Tabel 3 Aangevraagde en nog niet toegekende subsidies  
Turbine  Subsidieregeling in ontwikkeling  
Water Power Turbines  DEI regeling Topsector Energie  
Water 2 Energy   HE regeling Topsector Energie  
In oktober wordt de SME Phase 2 aanvraag van het Horizon instrument voor Fish Flow 
Innovations aangevraagd.  
Om tot een goede kanseninschatting te komen of subsidies haalbaar en realistisch zijn , 
worden de onderstaande componenten beoordeeld : 
1. Vaststelling TRL level ; 
2. Multi -secorale betrokkenheid;  
3. Organizational capability & Supply Cha in; 
4. Bijdrage aan de Nederlandse economie ; 
5. Vernieuwing  ten opzichte van de internationale stand  van onderzoek of techniek ; 
6. Planning trajecten.  
2. Vaststelling TRL level  
De Europese  commissie hanteert  de onderstaande  TRLs om de status van een 
technologische ontwikkeling weer te ge ven.  
TRL 6 is minimale voorwaarde voor een demonstratie subsidie . Op basis van deze TRL ladder 
zijn de turbines beoordeeld op market readiness . Een analyse van de TRL levels per turbine 
zijn hieronder weergegeven.   
Tabel 4 Technolog y Readiness Levels volgens EU classificatie  
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 100 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 101 ======================================================================

<pre>Notitie  Kanseninschatting  publieke ondersteuning   Pagina  6 Tabel 5  Technology readines Levels van de 5 turbines  
Turbine  Beschrijving TRL Level  
Deepwater -Energy  
Subsidie goedgekeurd   
 
 
 
 
 
 
 
 
Pentair Fairbank Nijhuis  
Subsidie goedgekeurd   
 
  
 
 
 
 
Water Power Turbines  
Subsidie in ontwikkeling  
DEI aanvraag    
 
 
-  
 
 
  
 
Fish Flow Innovations 
Subsidies deels goedgekeurd   
 
 
 
 
 
 
Water 2 Energy  
Subsidie in ontwikkeling  
HE aanvraag   
 
 
 
 
 
-  
 
 
Conclusie: Op basis van de uitgevoerde tests en uitgevoerde (exte rne) validatie  hebben alle 
5 turbine s minimaal TRL6  bereikt . Dit is een van de voorwaarden voor demonstratie 
subsidies zoals de DEI en HE regeling.  
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 101 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 102 ======================================================================

<pre>Notitie  Kanseninschatting  publieke ondersteuning   Pagina  7 3. Multi-secorale betrokkenheid / Consortium analyse TTC-GD 
In de figuur hieronder is een weergave van de betrokken partners van het TTC -GD. Het 
betreft een bre ed scala aan betrokken partners:  universiteiten , kennisinstellingen en 
gespecialiseerde dienstverleners  (zowel m ultinationals en MKB).  
Figuur 1  Betrokken partners  
 
Eind Maart is een Letter of Intent  met de TU -Delft ondertekend , waarbij een nauwe 
samenwerking wordt nagestreefd met de afdeling Civiele Techniek.  Kennisinstituten en 
kennisinstellingen vertegenwoordigen een breed spectrum aan technologische maar ook 
finan cieel economische kennis.  
Conclusie: Er is een hoge  multi -sectorale betrokkenheid bij het TTC -GD en de turbine 
ontwikkelaars met een zeer brede dekkingsgraad.  
4. Consortium analyse turbine trajecten  
De consortium analyse  van alle turbines  is hieronder kort weergegeven.  
Tabel 6  Overzicht betrokken consortia  
  
  
 
   
  
 
  
  
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 102 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 103 ======================================================================

<pre>Notitie  Kanseninschatting  publieke ondersteuning   Pagina  8 Hieronder zijn details van de  consortia voor de nog in te dienen subsidieaanvragen  
weergegeven.  
4.1. Consortium  
Het huidig  consortium voor de  is hieronder weergegeven.  
   zal onderdeel gaan uitmaken van het consortium van de 
nieuwe DEI aanvraag.   heeft begin 2017 de beslissing genomen om actief de 
energie uit water markt te gaan betreden.  
 
4.2. Consortium  
Het huidig  consortium voor de het  project  is hieronder weergegeven.   
 maakt reeds onderdeel uit van het consortium.  is bij de 
ontwikkeling van het traject betrokken , tezamen met  
 
 
Tabel 7 Consortium partners Water2Energy  
   
  
 
    
</pre>

====================================================================== Einde pagina 103 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 104 ======================================================================

<pre>Notitie  Kanseninschatting  publieke ondersteuning   Pagina  9  
  
  
 
4.3.  
Het consortium van  is hieronder weergegeven.  
Naam Deelnemer  Rol Type stakeholder  
 
   
.   
   -  
 
 
   -  
 
  
  
 
 
   
 
 
 
   
 
 
4.4. Beoordeling consortia  
Conclusie: Op basis van een analyse van de hierboven beschreven consortia kan 
geconcludeerd worden dat er  meer dan  voldoende basis ligt voor demonstratie, 
commercialisatie  en opschaling . 
5. Bijdrage aan de Nederlandse economie  
Waterkracht in Nederland heeft een potentie el van 228 MW, en turbineontwikkelaars  en de 
kennisinstituten, ingenieursbureaus en waterbouwers kunnen derhalve bijdrage n aan de 
Nederlandse Energietransitie  door nieuwe en/of verbeterde producten en diensten aan te 
beiden.  
Hieronder zijn de nieuwe produ cten en diensten beschre ven die  de verschillende 
turbineontwikkelaars en andere stakeholders de kome nde jaren gaan commercialiseren 
(binnen en buiten Nederland).  
Tabel 8 Nieuwe producten en diensten goedgekeurde subsidieaanvragen  
Turbine ontwikkelaar  Producten en Diensten  
  
  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 104 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 105 ======================================================================

<pre>     -  
-    
 
 
 
  
  
 
 
  
 
 
Hieronder zijn de subsidietrajecten weergegeven die momenteel worden ontwikkeld.  
Tabel 9  Nieuwe producten en diensten aangevraagde subsidies  
Turbine ontwikkelaar  Producten en diensten  
 -  
 
 
 
-   
 
 
 
 
 
    
 
  
 
 
  
  
 
 
). 
 
Algemeen ontwikkelde kennis Nederland kennisinstituten, Nederlandse Ingenieursbureaus 
en waterbouwers.  
Tabel 10 Nieuwe producten en diensten kennisinstituten, ingenieursbureaus en waterbouwers  
Projectontwikkeling en engineering van waterkrachtprojecten  (vrije stroming & Energiedijke n) in 
ontwikkelde en ontwikkelingsland en. 
Bouw, beheer en onderho ud van waterkrachtprojecten wereldwijd.  
Ontwikkeling GES Model . Energiestromen zullen in kaart worden gebracht en energieverliezen 
geminimaliseerd met behulp van het door TNO ontwikkelde General Energy System (GES). Een dergelijk  
energiemodel is nog niet eerder ontwikkeld voor waterturbines. Het energiemodel stelt toekomstige 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 105 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 106 ======================================================================

<pre>Notitie  Kanseninschatting  publieke ondersteuning   Pagina  11 turbineontwikkelaars in staat om ontwerpen te verbeteren alvorens tot prototyping over te gaan, en 
hiermee de ontwikkelingskosten sterk te verminderen. Door de ontwikkeling van een energiemodel voor 
waterturbines zal kennis en ervaring worden ontwikkeld die breder in de watersector toepasbaar zullen zijn.  
Computational Fluid Dynamics.  Om de performance van de turbine te verbeteren middels ontwerp en 
materiaal aanpassingen, zal gebruik worden gemaakt van ex -ante Computational Fluid Dynamics (CFD) 
analyses die gekoppeld zijn aan ex -post validatie middels gekalibreerde Acoustic Doppler Current Profiler 
(ADCP) meetsystemen (closed -loop). Op deze wijze zal de voorsp ellende kracht van CFD -analyses stijgen en 
gebruikt kunnen worden om de performance en de CAPEX en OPEX van toekomstige turbines 
kosteneffectief te verbeteren. De koppeling van Computational Fluid Dynamics (CFD) analyses aan 
gekalibreerde Acoustic Doppler Current Profiler (ADCP) meetsystemen (closed -loop) zal beide instrumenten 
verbeteren en gebruik in andere sectoren mogelijk maken.  
FMECA.  In combinatie met bovenstaande technieken zal gebruik worden gemaakt van integrale Failure 
Mode Effect & Criticality A nalysis (FMECA). Hiermee worden faalfactoren en faalcondities in kaart gebracht, 
en na een analyse van bezwijkvormen (Structurele Integriteit), geïncorporeerd in een Sensor Based 
Condition Monitoring System (SBCMS). Dit continue kwaliteitsbewakingssysteem ondersteunt de 
ontwikkeling van zowel de turbine als een passend monitoring plan waarmee met name de OPEX sterk zal 
kunnen worden verlaagd.  
Performance Monitoringssysteem.  Door de opzet van een gekalibreerd performance monitoringsysteem 
zullen data (debie t, koppel, toerental, druk en vermogen) continu worden gemeten en verzameld. Via een 
open platform zullen metingen en resultaten (historisch en actueel) worden gedeeld ten einde convergentie 
van technologieën en de ontwikkeling van waterkracht in algemene zin te bevorderen. Kennis op het gebied 
van kostprijs -beïnvloedende factoren, hun onderlinge beïnvloeding en uiteindelijke uitwerking op de LCOE 
zullen hierdoor beter bekend zijn. Toekomstig onderzoeksinspanningen kunnen hierdoor beter gericht 
worden op ge bieden waar verbeteringen nog mogelijk zijn. Ook zal door de  open access benadering minder 
duplicatie van onderzoek plaatsvinden.  
Kennis op het gebied van risico’s.  Door de inzet van een risicomodel gedurende ontwikkeltrajecten worden 
risico’s inzichteli jk gemaakt. Na verificatie kan een Energy Output Performance Warranty (EOPW) worden 
ontwikkeld voor een turbine, met als doel de financieringslasten te verlagen en financiering haalbaar te 
maken. Deze aanpak zal stimuleren dat financiële risico’s meer word en meegewogen in het bepalen van 
onderzoeksrichtingen.   
Kennis op het gebied van vis veiligheid.  Visveiligheid van turbines zal worden geanalyseerd, geaccrediteerd, 
en gemonitord middels een visveiligheidsopstelling volgens NEN norm. Dit is vooralsnog vol gens het NTA 
8775 protocol. Uit dit onderzoek zal kennis voortvloeien over de mogelijkheden om visveiligheid te 
verhogen, en daarmee de ontwikkelingsrichting van turbines naar visveilige varianten beïnvloeden.   
 
Voor de export is het essentieel dat de waterbouw sector demonstraties van concrete 
toepassingen en proven concepts  kan laten zien in de thuismarkt. Dit sluit direct aan op het 
kader Holland concept store for marine and maritime solution s in de gebiedsagen da 
Noordzee 2050.  
Nederlandse ingenieursbureaus spelen internationaal een toonaangevende rol in delta - en 
water -technologie projecten. In potentie heeft kennis over water -energie technologieën 
daarbij meerwaarde, waarmee aanvullende omzet zou kunnen worde n gegenereerd in een 
breder pallet aan toekomstgerichte infrastructuurprojecten.  
Nederlandse waterbouwbedrijven hebben een sterke internationale positie. Ook voor deze 
bedrijven zou kennis over water -energie technologieën meerwaarde kunnen bieden in delta - 
of watertechnologieprojecten.  </pre>

====================================================================== Einde pagina 106 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 107 ======================================================================

<pre>Notitie  Kanseninschatting  publieke ondersteuning   Pagina  12 Kennisinstellingen en onderwijsinstellingen spelen een belangrijke rol in de voorfase van de 
vermarkting  van kennis. Door energievraagstukken en watervraagstukken met elkaar te 
verbinden kan Nederland een voortrekkersrol spelen op het snijvlak van energie en water.  
Er zal ook een nieuwe export markt ontstaan . Nederlandse water turbine ontwikkelaars gaan 
hun turbines exporteren naar het buitenland.  
Conclusie: Op basis van de geleverde en beoordeelde product omschrijvingen en 
marktanalyse s kan geconcludeerd worden dat de producten en services aanslui ten op de 
vraag vanuit de markt en kunnen zorgdragen voor groe i van de Nederlandse economie door 
export van deze producten en services. Waterkracht in Nederland heeft een potentieel van 
228 MW, de turbineontwikkelaars hebben derhalve aan ook bijdrage aan de Nederlandse 
Energietransitie.  
6. Vernieuwing ten opzichte van d e internationale stand van onderzoek 
of techniek turbine ontwikkelaars  
De betrokken turbine ontwikkelaars zijn beoordeeld op hun performance, prijsniveau en 
TRLs. Uit de onderstaande tabel blijkt dat er een hoge mate van vernieuwing is ten opzichte 
van de internationale  stand der techniek.  De tabel geeft de turbines weer die momenteel op 
een hoog TRL zitten.   
Tabel 11  Overzicht turbine technologieën  
  Vis 
sterfte    Verval [m]  bi- 
directioneel  Efficiency  Capex  Opex  
Status 
TRL 0 0,1 
-2 2-
4 4-
10 10-
80 Overall  Turbine  [€/kW]  [Capex/yr]  
Gedwongen stroming  turbines o.b.v. verval  
Modified bulb turbines  
Pentair Fairbanks 
Nijhuis3 < 0.5% High  N Y Y Y Y Volledig  55-80%  85-90%  3000  2-5% 
Kaplan turbines*  
Alstom4 10-35%  High / 
Med**  N N N Y Y Niet  60-80%  90%  /  
NA 5000  / 
NA 2% / NA  
Voith5 
Andritz6 
Horizontal Axis  
VLH Turbine7 < 3% High  N N Y Y N Niet  55-80%  85-90%  2000  2% 
Turbines voor vrije stroming en gedwongen stroming *** 
Vertical Axis  
                                                      
3 http://www.fairbanksnijhuis.com/EngineeredProduct_Bi -directional_turbine.aspx  
4 http://www.alstom.com/products -services/product -catalogue/power -generation/renewable -energy/ocean -energy/tidal -energy/tidal -power   
5 http://www.voith.com/en/products -services/hydro -power/ocean -energies/tidal -current -power -stations --591.html   
6 http://www.andritz.com/hy -kaplan -turbines  
7 http://www.vlh -turbine.com/mj2   </pre>

====================================================================== Einde pagina 107 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 108 ======================================================================

<pre>Notitie  Kanseninschatting  publieke ondersteuning   Pagina  13 Oryon Watermill8 < 0.5% Medium  Y Y Y Y N Volledig  25-30%  50-60%  2750  2% 
Rushydro9 NA NA Y Y Y Y N Volledig  30-40%  45-70%  NA NA 
Water 2 Energy  < 0.5% Medium  Y Y Y Y N Volledig  60-70%  90%  2500  2% 
Water Power 
Turbines  < 0.5% Medium  Y Y Y Y N Volledig  60-70%  90%  2500  2% 
Transverse              
Saunders 
PowerFrame10 < 0.5% Medium  Y Y Y N N Volledig  60-70%  90%  2500  2% 
Turbines voor vrije stromingssituaties  **** 
Horizontal Axis  
Tocardo11 NA High  Y Y N N N Volledig  30-40%  60-70%  5000  3-8% 
Schottel12 High  Niet*****  5000  3-8% 
* Kaplan turbines: in zoetwater/uni -directionele toepassingen volledig uitontwikkeld/ in zoutwater/bi -directioneel nog niet  
** Kaplan turbines zijn volledig doorontwikkeld voor rivierenergie; voor getijdenenergie zijn ze echter nog veel minder ver o ntwikkeld; ook over de 
efficiency, CAPEX en OPEX van dergelijke turbines in getijdenenergie -omgeving is weinig bekend  
** Deze gege vens gelden (waar afwijkend van vrije stroming c.q. offshore situaties) voor de situatie van plaatsing in een Energiedijk.  
*** Vrije stromingssituaties treden alleen op in open zee ( offshore ). Ontwerp/technologie en kosten wijken daardoor sterk af van de s ituaties in een 
Energiedijk of in rivieren.  
**** Schottel kiest ervoor om bi -directionaliteit te creëren met een specifiek voor de situatie ontwerpen constructie waarin de turbines worden 
gemonteerd  
Het is van belang ook de marktontwikkelingen van de vers chillende turbinesoorten in 
beschouwing te nemen. I n de tabel hieronder is een mondiaa l overzicht weergegeven van de  
marktontwikkelingen.  
Tabel 12  Marktontwikkeling turbines  
Verticale As turbines  
 Vrije stroming  Rivieren  Energiedijk  
Blue Energy 
Canada  Technologie 
beschikbaar op kleine 
schaal (< 100 kW)  Technologie beschikbaar op 
kleine schaal (< 100 kW)  Technologie (nog) niet ontwikkeld 
voor Energiedijken  
New Energy 
Corporation  Technologie 
beschikbaar op kleine 
schaal (<  100 kW)  Technologie beschikbaar op 
kleine schaal (< 100 kW)  Technologie (nog) niet ontwikkeld 
voor Energiedijken  
Horizontale As turbines  
 Vrije stroming  Rivieren  Energiedijk  
Andritz Hydro  Technologie niet 
geschikt voor vrije 
stroming  Technologie reeds grootschalig 
uitgerold; echter (nog) niet Technologie grootschalig 
uitgerold in Sihwa Korea; 
echter (nog) niet geschikt 
                                                      
8 http://www.oryonwatermill.com   
9 http://ww w.eng.rushydro.ru   
10 http://www.pro -tide.eu/wp -content/uploads/2015/11/WP3A18 -Pro-Tide -Report -Saunders -Energy -Ltd-Nov-15_FINAL.pdf  
11 http://www.tocardo.com   
12 http://www.schottel.de/de/schottel -hydro/sit -instream -turbine/   </pre>

====================================================================== Einde pagina 108 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 109 ======================================================================

<pre>Notitie  Kanseninschatting  publieke ondersteuning   Pagina  14 geschikt i.v.m. 
visveilige/ecologische impact  i.v.m. uni -directionaliteit, 
visveiligheid en ecologische 
impact  
Andritz/Hammerfest  Prototypes 300 kW & 1 
MW getest; 1e set van 
3 demo’s in Meygen 
phase 1a  Technologie niet geschikt 
andere strategie  Technologie niet geschikt 
andere strategie  
Voith Hydro  Technologie niet 
geschikt voor vrije 
stroming  Technologie reeds grootschalig 
uitgerold; echter (nog) niet 
geschikt i.v.m. 
visveiligheid/ecologische impact  Technologie grootschalig 
uitgerold in Rance rivier 
/Frankrijk; echter (nog) niet 
geschikt i.v.m. uni -
directionaliteit, visveiligheid 
en ecologische impact  
Tocardo (NL)  Eerste turbine (2008), 
Den Oever array pilot 
(2015), 1,2 MW 
installed capacity 
Oosterschelde (2015)  In ontwikkeling Nepal project 
0,4MW (River energy).  Technologie toegepast als vrije 
stromings -turbine; 
Energiedijktechnologie niet 
ontwikkeld  
Sabella  Eerste demonstratie 
turbine 1MW 
(momenteel uit het 
water voor 
maintenance).  Technologie minder/ niet 
geschikt andere strategie  Technologie minder/ niet 
geschikt andere strategie  
OpenHydro  
 First demonstration 
Turbine (2014) Paimpol  
: Cape Sharp turbine 
project currently on 
hold (defects in 
turbine) (2016) 
Resultaten proto’s en 
demo’s niet 
gepubliceerd.  Technologie minder/ niet 
geschikt andere strategie  Technologie minder geschikt 
andere strategie  
Atlantis Resources 
Ltd 1 MW proto tested, 1,5 
MW demo planned 
(Meygen, 2017)  Technologie niet geschikt 
andere strategie  Technologie niet geschikt 
andere strategie  
GE tidal power 
(former Alstom)  500 kW, 1 MW proto 
tested (ca. 2008 -2012); 
4x 1,4 MW array 
planned (2017, Raz 
Blanchard France)  Technologie niet geschikt 
andere strategie  Technologie niet geschikt 
andere strategie  
Deltastream Tidal 
Power  400 kW proto installed 
(2016, Ramsey Sound, 
UK) Technologie minder geschikt 
andere strategie  Technologie niet geschikt 
andere strategie  
Nova Innovation  30 kW proto tested 
(2014), demo 2x 100 
kW installed (2016)  Technologie minder geschikt 
andere strategie  Technologie niet geschikt 
andere strategie  </pre>

====================================================================== Einde pagina 109 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 110 ======================================================================

<pre>Notitie  Kanseninschatting  publieke ondersteuning   Pagina  15 ScotRenewables 
(SRTP)  Demonstratie turbines 
2011 UK (250kw) 
Prototype 2MW (2016)  Technologie minder geschikt 
andere strategie  Technologie minder geschikt 
andere strategie  
SME (Sustainable 
Marine Energy) Ltd  Platform + Schottel 
turbines proto planned 
(EMEC, 2017)  Technologie minder geschikt 
andere strategie  Technologie minder geschikt 
andere strategie  
MCT (Marine Currect 
Turbines)  Technologie on hold, 
geen verdere 
ontwikkeling gepland  Technologie niet geschikt 
andere strategie  Technologie minder / niet 
geschikt andere strategie  
Helios:13 Niet van toepassing  5-50KW turbine prototype 
(2015)  Technologie niet geschikt 
andere strategie  
Hydroring  Technologie (nog) niet 
gereed  Prototype 40 kW getest (2012)  Technologie (nog) niet gereed  
MAKO tidal turbine  Technologie (nog) niet 
geschikt andere 
strategie  Turbine prototype geplaatst in 
Tasmanie  (2016)  Technologie niet geschikt 
andere strategie  
Dwars aangestroomd turbines  
 Vrije stroming  Rivieren  Energiedijk  
Saunders  Momenteel onderdeel van Joint Venture Water Power Turbines  
ORPC  Prototype (240 kW) 
getest (2013)  Technologie minder geschikt 
andere strategie  Technologie minder geschikt 
andere strategie  
Kepler  Prototype gepland 
2017/2018  Technologie minder geschikt 
andere strategie  Technologie niet geschikt 
andere strategie  
Water Wall 
Turbine14: Canada 1e turbine 1 
MW turbine 
demonstreren @ ca. 
100 kW  (2016)  Technologie minder geschikt 
andere strategie  Technologie niet geschikt 
andere strategie  
Atlantisstrom  Prototype 30 kW 
(IJsland, 2012)  Technologie nog niet ontwikkeld  Technologie nog niet 
ontwikkeld  
Vijzel  
 Vrije stroming  Rivieren  Energiedijk  
Landustrie  Technologie niet 
geschikt  Demo (150 kW) geinstalleerd 
(Dommel, 2016)  Technologie (nog) niet 
geschikt, beperkt door 
unidirectionaliteit  
Spaans Babcock  Technologie niet 
geschikt  Technologie nog niet toegepast 
als turbine  Technologie (nog) niet 
geschikt, beperkt door 
unidirectionaliteit  
Watermolens  
 Vrije stroming  Rivieren  Energiedijk  
                                                      
13 http://tidalenergytoday.com/2016/05/25/heliosaltas -grabs -16m -philippines -project/  
14 http://tidalenergytoday.com/2016/07/14/tidal -energy -vessel -deployed -in-british -columbia/  </pre>

====================================================================== Einde pagina 110 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 111 ======================================================================

<pre>Notitie  Kanseninschatting  publieke ondersteuning   Pagina  16 EQA Projects  Technologie niet 
geschikt  Kleine schaal (< 10/25 kW) in 
ontwikkeling  Technologie (nog) niet 
geschikt, beperkt door 
unidirectionaliteit  
Conclusie: Op basis van een uitgevoerde concurrentie en marktanalyse kan geconcludeerd 
worden dat de huidig e betrokken turbineontwikkelaars in hoge mate vernieuwend zijn ten 
opzichte van de internationale  stand der techniek.  
7. Vernieuwing ten opzichte van de internationale stand van onderzoek  
De vernieuwing van  het Tidal Technology Center Grevelingendam ten opzichte van de 
internationale stand van onderzoek is als volgt.  
Ten eerste  heeft de voorgestelde opzet voordelen ten opzi chte van bestaande testbassins en 
offshore sites . De locatie Grevelingendam zal een real-life test site ( fieldlab ) worden met 
fulltime getijdenwerking en hoge maximale stroomsnelheden  (6 m/s) . Hiermee wordt 
ongeveer 90% van de toepassingsgebieden in de wer eld voor getijdenenergie gedekt . De 
civiele constructies laten (near -) full-scale  testen toe van turbines met de gangbare afmeting 
van 3 tot 10 meter en een geïnstalleerd vermogen tot 3 MW. Daarbij zijn alle faciliteiten 
zodanig opgezet (modulair quick loc k systeem) dat installatie -, inspectie - en maintenance -
tijden veel korter en weersonafhankelijk zijn, waar door  ook een beter beheer (24/7) 
mogelijk is.  
Ten tweede  vertaalt de voorgestelde opzet zich direct in een zeer gunstige verhouding 
tussen quality, t iming and cost  (QTC) van de onderzoeks - en ontwikkelingsinspanningen. 
Full-scale  turbines tot een afmeting van 10 meter zijn direct beschikbaar tegen onshore  
kosten. Daarmee zijn lagere huurkosten te realiseren dan in vergelijkbare testbassins. De 
operatio nele kosten zijn significant lager en voorspelbaarder dan bij offshore  (test)sites. De 
onshore  locatie resulteert ook in lagere kosten voor een netaansluiting.  De netaansluiting 
heeft daarnaast een grote capaciteit (5 MW) vergeleken met andere testlocaties .  
Box 1  Offshore plaatsings - en interventiekosten  
Een van de belangrijkste kostendriver s voor offshore  waterkracht zijn de plaatsings - en interventiekosten. 
Voor het afzinken en het heffen van een turbine op een off-shore  locatie moet gebruik moeten worden 
gemaakt van gespecialiseerde kraanschepen . Deze schepen worden veelal gebruikt door de olie - en 
gasindustrie, zijn beperkt beschikbaar en de huur prijs van deze vaartuigen is zeer hoog ( tot € 250.000 per 
dag). Ook zijn weersomstan digheden van grote invloed op de uitvoeringen vaak oorzaak van vertragingen, , 
waardoor vaak slechts enkele uren per week (!) op locatie kan worden gewerkt. Daarnaast moeten 
voorbereidingen op de zeebodem worden getroffen voor de verankering  van turbines . Dit vereist 
specialistisch personeel en kostbare apparatuur.   
Door deze omstandigheden zijn de kosten voor onderhoud op een offshore  locatie vele malen hoger en 
slechter controleerbaar dan op een onshore  locatie. Met name tijdens de fasen van onderzoek en  
ontwikkeling, testen en demonstratie is het van belang voor turbine -ontwikkelaars dat een turbine goed 
toegankelijk is en tegen lage kosten kan worden geïnspecteerd. Hierdoor is een onshore  locatie tijdens deze 
fasen goedkoper en efficiënter. Dit blijkt v an essentieel belang voor turbine ontwikkelaars. Recentelijk 
gingen twee turbine ontwikkelaars failliet doordat de kosten van de offshore demonstratie van hun turbines 
te kostbaar werd.     
Ten derde  heeft de voorgestelde opzet een hoge zichtbaarheid en toegankelijkheid . De 
locatie aan land heeft een goede fysieke toegankelijkheid voor bezoekers, afnemers, </pre>

====================================================================== Einde pagina 111 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 112 ======================================================================

<pre>Notitie  Kanseninschatting  publieke ondersteuning   Pagina  17 leveranciers, onderzoekers etc. Er zal een hoge mate van uitwisseling van kennis en 
ervaringen door overkoepelend onderzoek en gezamenlijke ontwikkelin gsinspanning vanuit 
de gehele sector plaatsvinden. Dit zal de Nederlandse als p ositie als Watermanager in de 
wereld versterken.  
Ten vierde  heeft de te onderzoeken en door te ontwikkelen technologie van gestuwde 
waterkracht ook een aantal voordelen:   
a) Hoogst  haalbare rendement uit waterkracht met huidige stand van techniek, met een 
potentieel van 4.25 PJ per jaar15. 
b) Geringe environmental impact  veroorzaakt door waterkracht met betrekking tot 
visstand, morfologie en sedimentatie.  
c) Hoge kosteneffectiviteit door i npassing in bestaande structuren waardoor lage 
additionele investeringen nodig zijn.  
d) Hoge repliceerbaarheid in andere deltawerken en synergie met bestaande 
waterexpertise van Nederland.  
Er is een groot aantal test locaties op het gebied van energie uit wa ter. Locaties buiten 
Europa zijn echter door de grote afstand thuisbasis  - locatie niet relevant. Specifiek voor 
getijdenenergie zijn er binnen Europa maar een viertal relevante alternatieven. Deze worden 
in Tabel 13 vergeleken op basis van de bovenstaande Unique Selling Points  en besproken.  
Tabel 13 Vergelijking met Europese test centra op basis van de Unique Selling Points  
  TTC-GD 
NL SEENEOH  
Frankrijk  Paimpol -
Bréhat  
Frankrijk  EMEC  
UK TTC-Den Oever 
NL 
Plaatsingskosten           
Interventie kosten           
Netaansluiting           
Toegankelijkheid           
Zichtbaarheid           
Kennis centrum           
Marine life           
Morfologie           
Stromingssnelheden           
Kostprijs           
Energie opwekking           
Energiedijk           
Vrije stroming           
Operationeel  2017  2017  2013  2011  2018  
                                                      
15 Deltares, 2010. Energie uit Water. Hype of Kans?  </pre>

====================================================================== Einde pagina 112 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 113 ======================================================================

<pre>Notitie  Kanseninschatting  publieke ondersteuning   Pagina  18 Site Expérimental Estuarien National pour l'Essai et l'Optimisation d'Hydroliennes 
(Seeneoh ), Frankrijk  
De constructie van Seeneoh in het Franse Bordeaux is bijna voltooid. De maximale 
turbinediameter is 5 meter en de turbine mag maximaal 5 ton wegen. De netaansluiting is 
beperkt tot 100 kW. Er kunnen geen Near -full Scale  testen worden uitgevoerd. Het betreft 
een free -flow stromingssituatie met een maximale stromingssnelheid van 3,5 m/s. 
Gemiddeld is de stroming 2,0 m/s, en slechts gedeeltelijk bi -directioneel. Toegang is alleen 
mogelijk via een kleine schepen, hetgeen ook  voor testen en demonstraties prijsverhogend 
werkt.  
Verder zal dit centrum niet beschikken over Acoustic Doppler Current Profilers  om het 
verband tussen stromingssnelheden en performance te analyseren, en zal er geen ecologisch 
onderzoek en geen certificer ing (kunnen) plaatsvinden.  Ook is er geen monitoring systeem 
beschikbaar. Het centrum heeft door de naastgelegen brug een matige zichtbaarheid , en 
door de offshore  locatie - enkele 100 meters van de kade - is de toegankelijkheid ernstig 
beperkt.  
Figuur 2  Impressie Seeneoh, Frankrijk  
 
Paimpol Bréhat, Frankrijk  
Paimpol -Bréhat is een Tidal Energy Test Site welke wordt geëxploiteerd door FRANCE 
ENERGIES MARINES en is onderdeel van 5 testlocaties in Frankrijk waaronder SEENEOH 
(rivie r energie), CROIX (drijvende wind turbines), LE CROISIC (golf energie) en GOLFE DE FOS. 
De test site is sinds 2013 operationeel. Het testgebied ligt op 16 km van de kust. De water 
diepte is 35 meter met maximum stromingssnelheden van 2.6 m/s (springtij) , en geschikt 
voor het bi-directioneel testen van golf - en getijdenenergie turbines op de zeebodem. Er is 
weinig meetinstrumentarium beschikbaar, en een netaansluiting van 1MW. Als test locatie is 
de toepasbaarheid voor turbine ontwikkelaars zeer kostbaar en beperkt.  
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 113 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 114 ======================================================================

<pre>Notitie  Kanseninschatting  publieke ondersteuning   Pagina  19 Figuur 3  Impressie Paimpol -Bréhat 
 
European Marine Energy Centre (EMEC), Verenigd Koninkrijk  
European Marine Energy Centre in Orkney is sinds 2015 de enige erkende keuringsinstantie 
voor marine hernieuwbare energie in de wereld, en geschikt voor het bi-directioneel testen 
van golf - en getijdenenergie turbines op de zeebodem. Het is momenteel de meest 
geavanceerde maar tevens ook de duurste test -locatie.  Door de off-shore  opzet is de 
diameter, het gewicht en het vermogen van de turbines niet gelimiteerd, en kunnen ( near) 
full-scale  testen worden uitgevoerd. Echter, deze locatie heeft ook een slechte 
toegankelijkheid en zichtbaarheid, hoge weersafhankelijk heid en hoge plaatsings - en 
interventiekosten en daarmee beperkte beheersbaarheid van onderzoek en testen tot 
gevolg. Ook is er geen mogelijkheid om het veelbelovende hoge rendement   van gestuwde 
waterkracht te onderzoeken. De stromingssnelheden zijn bepe rkt tot 4 m/s bij springtij.  
Verder is het complex om gecontroleerd ecologisch onderzoek te doen naar morfologie en 
vissterfte. Laatstgenoemde factoren zijn vooral van belang voor turbines die ingepast dienen 
te worden in rivieren (wettelijke vereiste <0, 1% vissterfte) en delta’s.  
Figuur 4  Impressie EMEC, Verenigd Koninkrijk  
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 114 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 115 ======================================================================

<pre>Notitie  Kanseninschatting  publieke ondersteuning   Pagina  20  
TTC-Den Oever, Nederland  
Het Tidal Testing Centre, bij de sluisgaten van de afsluitdijk bij Den Oever , biedt  
mogelijkheden voor het testen van getijdenturbine technologie op tussenliggende schaal in 
vrije stroming. De semi bi -directionele stroming heeft een snelheid tussen 1,5 m/s - 4,5 m/s, 
afhankelijk van het seizoen. De maximale turbine diameter is 3 meter, wa ardoor nar-full 
scale  testen niet mogelijk zijn. De locatie is over land goed bereikbaar, zichtbaarheid is groot  
en de plaatsings - en interventiekosten zijn relatief gunstig. Echter, het centrum is niet 
uitgerust met Acoustic Doppler Current Profilers  om het verband tussen stromingssnelheden 
en performance te analyseren . Ook heeft het centrum geen ecologische meetinstallaties om 
effecten op morfologie en vissterfte te onderzoeken. Het centrum kan niet certificeren, en 
de vergunning voor het uitvoeren v an testen verlopen is momenteel verlopen. Ook is er 
geen mogelijkheid om het veelbelovende hoge rendement  van gestuwde waterkracht te 
onderzoeken. Door de beperkte faciliteiten en goede locatie is het centrum met name 
kosteneffectief voor eenvoudige korte -duurtesten op lage TRL nivo’s.  
Figuur 5  Tidal Technology Center Den Oever  
 
 
Uit bovenstaande beschrijvingen van alternatieve locaties voor innovatie -, test -, 
certificerings - en demonstratie van getijdenenergie kan worden geconcl udeerd dat het TTC -
GD met name, maar niet uitsluitend, concurrerend zal zijn voor turbines met een minimaal 
TRL level 6. Op het gebied van aanverwante tests en onderzoeken  (bijvoorbeeld 
certificering, duurtesten en  visveiligheid) de energiedijk -eigenscha ppen   heeft TTC -GD een 
zeer unieke positie.  
Conclusie: Op basis van een uitgevoerde concurrentie en marktanalyse kan geconcludeerd 
worden dat het TTC -GD in hoge mate vernieuwend is ten opzichte van de huidige stand van 
onderzoek.  
  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 115 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 116 ======================================================================

<pre>Notitie  Kanseninschatting  publieke ondersteuning   Pagina  21 8. Planning  turbine trajecten 
Hieronder is de planning van de  subsidie  trajecten  
weergegeven.  Eind april (25-4-2017) wordt de DEI aanvraag voor de WPT turbine ingediend 
met een mogelijkheid tot her-indiening  in oktober 2017. De Hernieuwbare Energie aanvraag 
is in januari 2017 ingediend, de uitslag wordt medio mei 2017 verwacht. Indien de HE 
aanvraag wordt afgewezen zal deze medio juni opnieuw worden ingediend.  
Tabel 14  Planning  subsidie trajecten  
 2017  2018  
Traject  Apr Mei Juni Jul Aug Sep Okt Nov Dec Jan Feb Mrt April  mei 
 
Aanvraag DEI                
Beoordeling                
Herindiening 
DEI               
Beoordeling                
 
 
Uitslag HE                
Herindiening HE                
Beoordeling                
Herindieing HE                
Beoordeling                
               
Het beschikbare budget voor de april opstelling van de DEI  20 miljoen  (20 miljoen in oktober  
ronde16) en het budget  van 50 miljoen van de HE regeling geeft voldoende slagingskans.  
Indien er geen toekenning wordt verkregen zal er uitgeweken worden naar Europese 
subsidie instrumenten zoals Horizon en INTERREG.  
Voor de Fish Flow Innovation  is reeds een Horizon 2020 SME instrument goedgekeurd, deze 
zal ook voor fase 2 worden aangevraagd medio oktober 2017.  
Conclusie: De planning van de nog niet gesubsidieerde turbinetrajecten sluit aan bij de 
planning van het TTC -GD en de geplande openstellingen van de HE en DEI regeling.  
 
                                                      
16 Verwachting  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 116 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 117 ======================================================================

<pre>Business Case TTC -GD
t.b.v. Structuurversterking Zeeland
7 maart 2017
0</pre>

====================================================================== Einde pagina 117 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 118 ======================================================================

<pre>Agenda
•TTC-GD mondiaal uniek centrum voor energie uit water
•USP’s TTC-GD
•CAPEX begroting
•Staatssteun -analyse
•Fasering en uitgavenprognose
•Terugverdienmodel & Inkomsten
•Zekerheden inkomsten
•Business Case
•Exploitatie begroting TTC -GD
•Gevoeligheidsanalyse exploitatiebegroting
1</pre>

====================================================================== Einde pagina 118 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 119 ======================================================================

<pre>Energie uit Water
•Waterkracht doorbrekende markt in Europa en mondiaal (0,02 
-> 15% 2030)
•Behoefte / marktsignaal / vraag TRL 5/6 -> TRL 9
•Energiedijken in Nederland met laag verval als voorbeeld voor 
delta’s wereldwijd
•Demonstratie in thuismarkt -> Export product voor Nederland 
(natte aannemerij, ingenieursbureaus en 
turbineontwikkelaars)
•Sterke positie Nederlandse turbine ontwikkelaars
2</pre>

====================================================================== Einde pagina 119 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 120 ======================================================================

<pre>Tidal Energy -Ranges & Arrays
3European Commission Joint Research Centre , institute for Energy and Transport. Ocean Energy Status Report 2015 Technology , market and economic aspects of ocean energy in Europe
European Commission  'Blue Energy Action needed to deliver on the potential of ocean energy in European seas and oceans by 2020 and beyond' (SWD(2 014) 12 final, Accompanying the document COM(2014) 8 final).EUROPA
2008 -2016 2020 2050
40 MW geïnstalleerd 2018
0,02% van energie behoefte
600 miljoen geïnvesteerd in de periode 
2008 –2016 1 miljard investeringen in R&D tot 2020
3 tot 4 miljard deployment tot 2020188.000 MW / 188 GW in 2050
15% in 2050
MONDIAAL
2050
337.000 MW / 337 GW
geïnstalleerd in 205050.000 turbines van 2 MW in 2050 EUROPAExport potentieel Nederland
</pre>

====================================================================== Einde pagina 120 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 121 ======================================================================

<pre>USP’s TTC-GD
TTC-GD
•Zeer lage plaatsing -, interventie en 
verwijderingskosten van turbines
•Voorspelbaar kostenniveau en 
doorlooptijden
•Seizoen onafhankelijk (24/7 access)
•Afdekking 95% stromingssituaties
•Near & full-scale in real life environment
•5MW aansluiting
•Bereikbaarheid / visitability
•Zeer hoge kwaliteit instrumentarium 
(complementair op Marin)
•Performance & reliability , fish-safety & 
certificering conform NEN standaarden 
(8775 & 114)
•Betrokkenheid gehele sector
4
TTC-GD Bourne SEENEOH EMEC TTC-Den	Oever
Plaatsingskosten
Interventie	kosten
Grid	aansluiting
Toegankelijkheid
Bereikbaarheid
Zichtbaarheid
Kennis	centra
Marine	life
Morfologie
Stromings	snelheden
Kostprijs
Energie	opwekking
Energiedijk
Vrije	stroming
Operationeel 2017 2017 2017 2011 2018*
*	vergunning</pre>

====================================================================== Einde pagina 121 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 122 ======================================================================

<pre>Capital Expenditures en Financial Structure
CAPEX
Bouwkosten living lab 13,0 miljoen
Turbines 15,5 miljoen
Totaal investeringskosten 28,5    miljoen
Financiering
Equity BTP en partners
Structuurversterking
Subsidie  potentie
Vreemd vermogen
28,5 miljoen
5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 122 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 123 ======================================================================

<pre>Staatssteun -analyse
Technologische infrastructuur
Stromingsgoten
E-Systemen
Centrale voorzieningen
MeetsystemenInnovatie activiteiten
Turbine ontwikkelaars
Industriele ontwikkeling
Experimentele ontwikkeling
Demonstratie waterkracht turbines
Stroomversnelling 4 miljoen Euro
DEI subsidie 1 miljoen Euro
Totaal 5 miljoen EuroPFN: DEI 
subsidie
toegekendDWE: 4F 
subsidie
toegekendW2E: HE 
subsidie
aangevraagdWPT: DEI2 
subsidie in 
ontwikkeling
Steun percentages vallen binnen regelgeving staatssteun
25% (EO), 50% (IO), 25% (demo)
Onderzoek & OntwikkelingTotale kosten infrastructuur
13 miljoen Euro
Steun percentage < 50% voldoet
aan regelgevingTidal Technology Center GD Turbine ontwikkelaars
Totale kosten turbines/ ontwikkeling
15,5 miljoen EuroFFI: SME 
subsidie in 
ontwikkeling</pre>

====================================================================== Einde pagina 123 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 124 ======================================================================

<pre>Onderbouwing staatssteun
7
Technologische infrastructuur
(Artikel 26)
100% Open access
50%
Transparante marktprijs
Innovatie activiteiten
Turbine ontwikkelaars
(Artikel 25)
25% -50%
Exclusief verhoging
</pre>

====================================================================== Einde pagina 124 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 125 ======================================================================

<pre>Fasering & Financiering
8Technologische infrastructuur Technologische infrastructuur
Demonstratie turbines
Energie opwekkingTechnologische Infrastructuur
Demonstratie turbines
Energieopwekking
Diensten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 125 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 126 ======================================================================

<pre>Terugverdienmodel TTC -GD
9Fase 1 Fase 2 Fase 3
TTC-GD
Civiele InfrastructuurUitbreiding Instrumentarium
Turbines 
PFN & Deep Water EnergyCertificering
Turbines Water Power & 
Water 2 Energy
Verhuur stromingsgoten
aan derdenVerhuur stromingsgoten
aan derden
Energie inkomsten 2
turbines
Diensten TTC-GDVerhuur stromingsgoten
aan derden
Energie inkomsten 5
turbines</pre>

====================================================================== Einde pagina 126 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 127 ======================================================================

<pre>Zekerheden inkomsten TTC -GD
•Maximale verhuur capaciteit 48 maanden / jaar
•Klein ( ) –middel ( –Groot ( )
•Business Case (base case) gebaseerd op 5 maanden / jaar
•Geen verhuur -> energie -inkomsten turbines
•Energy Output Performance Warranty verzekert energie -
inkomsten
•Aanvullende diensten (CFD, certificering, etc.) 
10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 127 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 128 ======================================================================

<pre>Inkomsten TTC -GD Base case
11Diensten TTC-GDVerhuur stromingsgoten
aan derden
Energie inkomsten 5
turbines-Fase 1 - -Fase 2 - -Fase 3 -
</pre>

====================================================================== Einde pagina 128 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 129 ======================================================================

<pre>Zekerheden verhuur stromingsgoten 2020
•Lopende trajecten 
•Deep Water Energy
•Pentair Fairbanks Nijhuis
•Water2Energy
•Water Power Turbines
•
•Gebruik stromingsgoten
•42 maanden binnen goedgekeurde subsidie trajecten tot 2020
•54 maanden gepland
•20 internationale aanvragen
•Letters of Intent
•Verwachting 5 a 6 concrete projecten
•Minimale duur 6 maanden per project
12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 129 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 130 ======================================================================

<pre>Exploitatieprognose TTC -GD
•Huidige IRR 
•Jaarlijkse OPEX  Euro
•Turbines, Civiele infrastructuur & Instrumentarium
•Inkomsten
•Energie -inkomsten  Euro
•  verhuur / jaar
•  Euro per stromingsgoot per maand
•Inkomsten uit services  Euro
•Afschrijvingsperioden
•productie turbines r
•TTC 
•Restwaarde  Euro
•Bijdragen turbine ontwikkelaars  Euro
•Lening  Euro
•Lineaire aflossing in 
•Rentepercentage 
Projectnaam: Tidal Technology Center Grevelingendam
NB - Alleen gele velden zijn invoervelden
Exploiaieprognose rojec- en ommercaisaiefase Projectfase (max. 5 jaar)
OMZET/OPBRENGSTEN jaar 0 jaar 1 jaar 2 jaar 3 jaar 4 jaar 5
Ome uit cnmish atiititn mt ondrzesailieit 0.00 1.00 53.40 56.34 52.74 59.67
Eergie inkose 0.00 0.00 60.00 600.00 60.00 60.00
Tta T geraliserde pbrngten 1.10.001.15.001.10.401.16.341.12.741.19.37
Loyalty programma energie 0.00 10.00 10.00 10.23 112.51 115.97
Services 100.000 103.000 106.090 109.273 112.551 115.927
TOTAAL OMZET/OPBRENGSTEN 1.300.0001.321.0001.342.6301.364.9091.387.8561.411.492
Dirct ostn T oe 0 0 0 0 0 0
Srics 6.0 6.0 6.65 6.564 6.51 6.56
TA IRET SEN 6.0 6.80 6.65 6.54 6.51 6.56
Bruto marge TOF 1.100.0001.115.0001.130.4501.146.3641.162.7541.179.637
Bruto marge Overige (Niet TOF) 140.000 144.200 148.526 152.982 157.571 162.298
Opregtn W OSbidie O 0 0 0 0 0 0
pregtn OSbiie vrie (net T) 0 0 0 0 0 0
TA RTO MG 1.20.001.29.201.28.961.29.351.30.3261.31.35
KOSTEN
Projectkosten (niet geactiveerde binnen TOF-projectbegrotin) 0 0 0 0 0 0
Correctie 50% opsla loonkosten TOF-roect (als minpost invoeren) * 0 0 0 0 0 0
Proel F 7.0 7.25 7.56 81.95 8.43 8.96
Huivstnsn. T (eer/nehu) 2.00 3.60 44.58 458.95 42.74 46.85
Vrop e aketing F 3.0 3.05 3.132 3.25 3.33 4.55
Overige F 0 0 0 0 0 0
Personeel/Huisv./Verkoop/Overige (Niet TOF) 0 0 0 0 0 0
TOTAAL KOSTEN 530.000545.900562.277579.145596.520614.415
EID (F) Aflosoentiel o erialistifae70.00 569.10 5813 57218 56.235 55.22
EID Nit OF) 4.00 144.20 18.56 12.92 17.51 12.29
EIA Ttal (Ipt o csflo) 1.00 1.3071.6970.2073.8677.50
Aschrijvingen onderzoeksfaciliteit OF 6.00 6.00 26.00 268.00 28.00 28.00
Afschrijvingen niet TOF 0 0 0 0 0 0
EBIT (TOF) 302.000 301.100 300.173 299.218 298.235 297.222
EBIT (Niet TOF) 140.000 144.200 148.526 152.982 157.571 162.298
EI 4.00 4.3044.69452.2045.864950
Rntelaste/atn (O) 0.50 19.35 18.20 172.15 12.00 11.85
Renteate/atn (ie T) 0 0 0 0 0 0
ET (O) 9.50108.75 117.93 17.03 16.235 15.34
EBT (Niet TF 140.000 144.200 148.526 152.982 157.571 162.298
EBT 239.500252.925266.449280.075293.806307.645
Vnnootcaselating TF) 5.7 6.231 6.612 7.019 7.41 7.91
Vnootcaseatig nit TF 0 0 0 0 0 0
NTT EUTT  NT INS (O) 3.65 4.44 51.31 5.04 62.73 68.45
NT EUTAT  NT IS (nie T) 4.00 144.20 18.56 12.92 17.51 12.29
NET SLA / NET IT 3.00.0) €                   17.6518.6419.87210.0620.3420.74
Terugverdientijd (3.200.000) €                   ################################################
IRR 3,8% Jaar 0 is het volledige kalenderjaar/boekjaar voorafgaande aan het TOF-project. U kunt de financiële gegevens eventueel invullen indien uw organisatie al bestaat.
EI: arnings eor intrst ad a ar  i et klnearbejaar wai het TF-project begint
EIA: erins bfore iners, tx, depreitin n moristin e u vn d retae s aibl zi rjetbegroting), maar max. 5 jaar. Daarna start de commercialisatiefase. 
ar  i e ert vlleig aedrja a cmmercialisatie. De duur van de commercialisatiefase is variabel, maar max. 15 jaar 
Noot *: Correctie 50% opslag loonkosten projectbegroting (als minpost). Indien u in de projectbegroting een opslag van 50% op de loonkosten hanteert voor dekking van overheadkosten kunt u deze hier als minpost invoeren.
U kunt dan hierna verder de kosten uit uw eigen begroting vermelden zonder dat er dubbeltellingen plaatsvinden.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 130 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 131 ======================================================================

<pre>Exploitatieprognose Fase 1
•IRR 
•  verhuur / jaar
•Jaarlijkse OPEX 
•Afschrijvingsperiode TTC aar
•Lening  Euro
•Lineaire aflossing in 
•Rentepercentage 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 131 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 132 ======================================================================

<pre>Gevoeligheidsanalyse
•SDE+
•Totale inkomsten  
•impact op BC -> SDE+ 
•Aantal maanden verhuur
•Lage inschatting verhuur 
•Geen verhuurders -> energie -inkomsten
•  / jaar
•Services
•Voorbeeld minimaal certificeringstraject  Euro
•Momenteel ingeschat op 
15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 132 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 133 ======================================================================

<pre>1Van:
Verzonden: donderdag 21 
september 2017 14:59
Aan:
CC:
Onderwerp: RE: Re:
Ca
tegorieën: Cate
gorie Oranje
Dag ,  
  
Hierbij de 
onderbouwing van de bijdrage van EZ. Mocht dit nog vragen, geef maar een seintje.  
  
10,5 
is het zichtbare deel op de begroting.  
3,0 zo
uden we nog krijgen via het EZ-brede beeld, dus konden we ook nog niet vermelden; wordt bij NJN 
rechtgetrokken.  
Deze
 twee posten samen vormen de 13,5 mln die bij NJN wordt overgeboekt.  
De rest van 
de bedragen gaat via alternatieve routes, o.a. 3,2 gaat via subsidie SDE  
  
Groete
n, 
  
 
  
Van:    
Verz
onden:  donderdag 21 september 2017 7:55 
Aan:  '  )  
CC:   
Onderwerp:  RE: Re:  
  
Dag  
  
Ik heb
 deze vraag ook bij Ivonne uitgezet, waar we de bijdragen kunnen terugvinden en zij geeft aan dat de bijdrage 
geregeld is, alleen dat dit op verschillende plekken terug komt. Ze stuurt nog een toelichting waar we dit in de 
begroting kunnen terugvinden. Als ik deze informatie heb, stuur ik deze naar je door.  
  
Groete
n, 
  
 
  
Van:  ]  
Verz
onden:  woensdag 20 september 2017 10:40 
Aan:   
CC:  
Onderwerp:  Re: 
  
Het bli
jft een gegoochel en volledig niet duidelijk en transparant. 
  Blijf mij ernstige zorgen maken.   Uitnodiging naar de aannemers voor aanbesteding gaat er vandaag uit.   In de bus met delegatie energiesprong.uk en stroomversnelling programma. 
Ook wee
r leerzaam. 
    
</pre>

====================================================================== Einde pagina 133 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 134 ======================================================================

<pre>2-------- Oorspr
onkelijk bericht -------- 
Van:    
Datum: 20-09-17 10:28 (GMT+01:00)  
Aan:   
Cc: "   
Onderwerp: RE:    
We zijn
 bezig,  
  
Op blz 2
4 staat 12.5 mio en op blz 75 nog eens 4.5 mio voor innovatie fonds.  
Er is so
wieso een splitsing in wat naar provinciefonds gaat en wat direct naar projecten gaat zoals het 
innovatiefonds  
Ik denk dat er 
ook nog bedragen op andere departementen moeten staan zoals onderwijs en mogelijk financiën  
Waar jij naar gek
eken hebt is alleen de begroting EZ  
  
  
Van:    
Verz
onden:  dinsdag 19 september 2017 16:55 
Aan:   
Onderwerp:   
Urgentie:  Hoog  
  Wil j
e die rijksbegroting eens doorsturen naar  ter info met zoeken op stroomversnelling. 
  Greetz         
Verzo
nden vanaf Samsung-tablet.  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 134 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 135 ======================================================================

<pre>1Van:
Verzonden: woensdag 25 o
ktober 2017 14:45
Aan: l'
CC:
Onderwerp: Overle
g over subsidiebeschikking TTC 
Bijlagen: Beschikk
ing DEI2150017.pdf
Dag  
 
Afgelopen maandag heb ik toegezegd de datum naar jullie te sturen waarop we met de provinciale collega’s overleg 
hebben over de beschikking van de EZ middelen voor het project. Dit overleg staat op woensdag 8 november om 
10.00 uur gepland op het provinciehuis in Middelburg. Het vergaderverzoek hiervoor is door  
verstuurd.  
 
, twee weken geleden had ik aan je gevraagd om de beschikking van de eerste DEI aanvraag van 3,2 mln 
te mailen waar EZ nu naar verwijst, ik heb toen de wijzigingsbeschikking ontvangen. Zie bijlage. Ik ben benieuwd naar 
de oorspronkelijke beschikking van 2015 waar ook de voorwaarden van RvO instaan waaronder deze subsidie is 
versterkt, heb je deze ook voor mij?  
Alvast bedankt en een succesvolle beurs in Nantes gewenst! 
 
Groeten, 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
       
 
 Denk
 aan het milieu - dit mailtje printen is niet altijd nodig  
  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 135 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 136 ======================================================================

<pre>1Van:
Verzonden: donderdag 16 november 2017 08:54
Aan:
CC:
Onderwerp: Presentatie EZ
Beste  , 
 
Hierbij de p
resentatie zoals verzonden aan  . 
 
 
met vriendelijke groet, 
 
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 136 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 137 ======================================================================

<pre>TTC-GD
impact analysis
SVZ bijdrage
14-11-2017
0</pre>

====================================================================== Einde pagina 137 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 138 ======================================================================

<pre>Tidal Technology Center Grevelingendam
•SVZ bijdrage voor realisatie van civiele infrastructuur
•Civiele infrastructuur = technologische infrastructuur
•Infrastructuur wordt gebruikt door de gehele sector Energie uit 
water (stromingsgoten)
•Living lab = technology Center = Civiele werken = 13 miljoen 
Euro
•Turbines = 15,5 miljoen Euro
•Geen bijdrage voor turbineontwikkelaars
•Doel = realisatie TTC -GD gereed oktober 2018 
1</pre>

====================================================================== Einde pagina 138 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 139 ======================================================================

<pre>Fasering Tidal Technology Center Grevelingendam
CAPEX
Bouwkosten living lab 13,0 miljoen
Turbines 15,5 miljoen
Totaal investeringskosten 28,5    miljoen
2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 139 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 140 ======================================================================

<pre>Fasering & Financiering
3FASE 1 (Fundament)
Civiele infra €   6,7 miljoen
Equity + partners €   0,6 miljoen
Subsidies €   1,0 miljoen
SVZ €   4,1 miljoen
Banklening €   1,0 miljoenFASE 2 (faciliteiten)
Bouwkosten €   9,2 miljoen
Equity + partners €   2,5 miljoen
Subsidies €   3,2 miljoen 
Banklening €   3,5 miljoenFASE 3 (uitrol)
Bouwkosten € 12,6 miljoen
Hernieuwbare Energie
Horizon 2020
Etc.
Technologische infrastructuur
Civiele infrastructuurDemonstratie turbinesDemonstratie turbines
Energieopwekking
Diensten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 140 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 141 ======================================================================

<pre>Update / Stand van zaken financiering TTC -GD
•Aangevraagde bijdrage SVZ 4,1 miljoen Euro
•Huidige toekenning 2,5 miljoen Euro
•Verschil 1,6 miljoen Euro
Toezeggingen / beschikkingen / goedgekeurde projecten
•Subsidie TTC -GD 1 miljoen Euro (DEI)
•Subsidie DWE turbine 2,8 miljoen Euro (EFRO)
•Subsidie PFNturbine 2,2 miljoen Euro (DEI)
•Equity bijdrage Fase 1 0,6 miljoen Euro
•Equity bijdrage Fase 2 2,5 miljoen Euro 
•Benodigde bankfinanciering voor TTC -GD on track
4</pre>

====================================================================== Einde pagina 141 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 142 ======================================================================

<pre>Scenarios
•Bijdrage van 4,1 miljoen; TTC operationeel 10/2018
(2,5 toegezegd+ 1,6 miljoen Euro)
•Bijdrage van 2,5 miljoen; TTC mogelijk operationeel 10/2019
Hoge negatieve impact op business case
(Sectorontwikkeling Energie uit Water, Exportpositie,  R&D instituten, aanpalende 
projecten) hierna verwoord bij impact)
Bouw TTC -GD is met name afhankelijk van stormseizoen
5</pre>

====================================================================== Einde pagina 142 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 143 ======================================================================

<pre>Planning bouw TTC-GD
STORMSEIZOEN RWS
6
Buiten
stormseizoenStorm seizoenStorm 
seizoen
Opdrachtverlening civiele werken en grid-aansluiting na 9/1/2018 geeft 
een vertraging van 12 maanden op project</pre>

====================================================================== Einde pagina 143 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 144 ======================================================================

<pre>Impact op basis van bijdrage 4,1 miljoen Euro
•TTC-GD operationeel in okober 2018
•Plaatsing DWE turbine oktober 2018 EFRO subsidie
•Plaatsing PFNturbine oktober 2018 DEI subsidie
•Aanpalende projecten krijgen doorgang in 2018
•Turbine ontwikkelaars REAC, Fishflow, Atlantisstrom , W2E, WPT
•Energieopslag
•HE en DEI project medio 2019
•R&D activitieten door kenniscentra en universiteiten (RAAK)
•Overige effecten
•Supplychain ontwikkeling ( PON, Siemens, Bakker Sliedrecht, Pentair , James 
Fischer / Mojo-Maritime , Enduris , Voith, Schottel )
•Sectorontwikkeling & versterking marktpositie
•Ontwikkeling marktpotentieel Energie uit water in Nederland (225 MW)
•Versteviging marktpositie
•Versterking economische impact op Zeeland
7</pre>

====================================================================== Einde pagina 144 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 145 ======================================================================

<pre>Consequenties / Impact op basis van bijdrage 2,5 
miljoen Euro (1/3)
•Geen financial close op 9/1/2018 => aanbestedingsprocedure opgeschort => geen 
bouw voor het stormseizoen 2018 => vertraging 12 maanden tot 1 april 2019
•Geen financial close medio januari 2018 =>opdrachtverlening gridaansluiting Enduris
(commitering 1 miljoen) -> ook gekoppeld aan boring door kering buiten stormseizoen
•Ontwikkeling & marktintroductie PFNen DWE turbine minimaal 12 maanden vertraagd  
•Vertraging op meerdere gekoppelde projecten turbine bouwers ( DWE, PFN, REAC, 
Fishflow, W2E, WPT ), energieopslag (INTERREG), onderzoek RAAK (HZ university ), 
Crossroads2 (BE -NL), Link2Innovate (BE -NL), INTERREG NED -DUI).  
•Andere uitgangspunten bij externe financiers , thans toezegging  voor 1 miljoen Euro 
(fase 1) -> additionele financiering heeft negatieve impact op BC.
•Vertraging naar 2019 heeft ook financiële gevolgen voor DEI en EFRO subsidie 
(negatieve impact op BC minimaal 1,2 miljoen Euro); einde programmaperiode
8</pre>

====================================================================== Einde pagina 145 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 146 ======================================================================

<pre>Consequenties / Impact op basis van bijdrage 2,5 
miljoen Euro (2/3)
•SDE+ impact  
•Pauze inlassen door TTC -GD tot januari 2019 (start bouw april 2019) -> demobilisatie 
en opstartkosten (impact minimaal 750.000 Euro)
•Afhaken turbine leveranciers -> verplaatsing innovatie richting Wales, Schotland, 
Frankrijk en Ierland 
•Mogelijke terugtrekking W2Een WPTuit Zeeland  
•TTC-GD team 12 maanden on hold
•Vergunningen RWS en Gemeenten opnieuw aanvragen / verlengen 
•Economische impact van TTC -GD op Zeeland 12 maanden later gestart 
•Demonstratie turbines voor Brouwersdam minimaal 12 maanden vertraagd
•Uitrol van duurzame opwekking door waterkracht in Nederland 12 maanden vertraagd
9</pre>

====================================================================== Einde pagina 146 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 147 ======================================================================

<pre>Consequenties / Impact op basis van bijdrage 2,5 
miljoen Euro (3/3)
•Nederlandse Energie uit Water sector (waterbouwers, ingenieursbureaus en turbine 
ontwikkelaars inclusief supply -chain) dreigt boot te gaan missen door deze vertraging, 
andere regio’s (Ierland, Frankrijk, Wales zetten wel door)
•Export positie verzwakt (waterbouwers, ingenieursbureaus en turbine ontwikkelaars 
inclusief supply -chain); mondiale “Dutch” uitrol 1 jaar vertraagd
•Research en Development activiteiten bij universiteiten en onderzoeksinstellingen 
vertraagd (NIOZ, TNO, MARIN, Hogeschool Zeeland, Deltares , TU delft / Eindhoven, 
Delta platform, World Class Maintenance) 
10</pre>

====================================================================== Einde pagina 147 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 148 ======================================================================

<pre>1Van:
Verzonden: donderdag 16 november 2017 10:46
Aan:
CC:
Onderwerp: Steunpercentage TTC-GD explained
 
 
Hierbij de u
itleg over de steun van het TTC‐GD over de jaren 
 
 
 
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 148 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 149 ======================================================================

<pre>TTC-GD
impact analysis
SVZ bijdrage
14-11-2017
0</pre>

====================================================================== Einde pagina 149 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 150 ======================================================================

<pre>Fase 1 Fase 2 Fase 1+2
Fase 3 Fase 1+2+3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 150 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 151 ======================================================================

<pre>Steunpercentage TTC -GD civiele werken
Civiele werken
•Totale kosten 13
•Bijdrage SVZ 4
•SVZ 2,5
•SVZ 1,6
•Bijdrage DEI 1
•Equity & banklening 8
•Steunpercentage 38%
2Fase 1+2+3
28,5 miljoen
•Civiele werken 13
•Turbines 15,4
•Totaal 28,5</pre>

====================================================================== Einde pagina 151 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 152 ======================================================================

<pre>1)
Van:
Verzonden: donderdag 16 
november 2017 14:37
Aan:
CC:
Onderwerp: RE: Staa
tssteunanalyse Investeringsprogramma Zeeland in Stroomversnelling
Bijlagen:  
 
Hi , 
Bijgaand nu dr
ie aparte analyses zoals afgesproken. Het betreft de definitieve versie voor Wind op Zee (in 
pdf). En de conceptversies voor TTC en JRC. Op TTC kom jij nog volgende week terug. En voor JRC krijg ik nog recente documenten van  en zal ik volgende week (24 nov) een meeting bijwonen met de initiatiefnemers.  Met vriendelijke groet, 
 
 
 
  
 
 
 
 
 
 
 
  
  
 
   
 
Van:    
Verz
onden:  dinsdag 14 november 2017 17:15 
Aan:    
CC:     
Onderwerp:  RE: Staatssteunanalyse Investeringsprogramma Zeeland in Stroomversnelling 
 
Dag   Bedankt voor de vlotte analyse!   Wat mij betreft heeft het de voorkeur om er drie aparte documenten van te maken. (Ieder subsidiedossier zijn eigen analyse zonder ‘vervuiling’.)   
. 
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 152 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 153 ======================================================================

<pre>2V.w.b. TTC sni
jd je terecht het punt aan van de steunintensiteit bij het projectdeel m.b.t. de turbines. Het 
project valt uiteen in de onderdelen ‘technologische infrastructuur’ en ‘ontwikkeling turbines’. Het heeft 
onze voorkeur ons te focussen op het onderdeel ‘technologische infrastructuur’, nu dat het onderdeel is waar we subsidie aan verlenen. Maar we kunnen onze ogen natuurlijk niet geheel sluiten voor de risico’s op de totale businesscase. We moeten het daar intern nog even over hebben en wellicht leggen we een en ander ook nog terug bij de aanvrager. Ik kom daar volgende week nog even op terug. Ook omdat de aanvrager volgende week op ons verzoek nog een nadere, actuele, begroting oplevert (voor de 13 miljoen ‘technologische infrastructuur’). Enerzijds omdat in de huidige stukken nog steeds wordt uitgegaan van 4 miljoen subsidie vanuit Zeeland in Stroomversnelling terwijl ze 2,5 miljoen zullen ontvangen (steunintensiteit zakt, want vooralsnog wordt het gat van 1,5 miljoen gedicht met vreemd vermogen). Anderzijds omdat wij daarin willen zien welke de subsidiabele kosten zijn bij de 1.020.833 DEI subsidie in verband met cumulering. Dus daar kom ik volgende week bij je op terug, waarna de analyse TTC ook definitief kan worden gemaakt.  
 
 
 Met vriendelijke groet,  
 
  l 
 
 
 
Provinciehuis |
 Abdij 6, 4331 BK Middelburg | +31 118 631011 
Postbus 6001, 4330 LA Middelburg | www.zeeland.nl   
 
Van:    
Verz
onden:  dinsdag 14 november 2017 12:53 
Aan:   
CC:  
Onderwerp:  
Staatssteunanalyse Investeringsprogramma Zeeland in Stroomversnelling 
 
Hi  
 Ik ben de afgelopen week vrij druk geweest met het ordenen van de grote hoeveelheid informatie en het passen en meten met het staatssteunrecht. In bijgaande concept analyse zitten de projecten nu bij elkaar, indien gewenst kan ik er ook 3 aparte documenten van maken. Kort samengevat is ons advies: 
  
 
 
 
  
.  
 De 
voorgenomen investeringssteun aan het Tidal Technology Center Grevelingendam kan geborgd worden 
onder artikel 26 AGVV (voor onderzoeksinfrastructuur). TTC-GD moet nog wel periodiek en onafhankelijk de 
marktprijzen laten monitoren en vastleggen, om uit te sluiten dat er subsidiemiddelen (uit de 
investeringskosten) doorvloeien naar de projectkosten. 
 
 
 
  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 153 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 154 ======================================================================

<pre>3 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Bijgaande
 tekst is mijn eerste concept (spelling en grammatica toets moet er nog overheen). 
 Met vriendelijke groet,  
 
 
 
  
 
 
 
 
 
 
 
  
  
 
  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 154 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 155 ======================================================================

<pre> 
  
       
      - -  
 
 
 
       
       
        
 
 
Staatssteunanalyse “Zeeland in Stroomversnelling”  
Tidal Technology Center Grevelingendam  
 
 
 
Samenvatting  
 
Het Investeringsprogramma “Zeeland in Stroomversnelling” is opgesteld naar aanleiding van het 
rapport over de economische structuurversterking Zeeland van de Commissie Balkenende. Voor het 
investeringsprogramma is een uitgebreid programmadocument opgesteld. He t Investeringsprogramma 
Zeeland in Stroomversnelling is het resultaat van intensieve samenwerking.  Zeeuwse ondernemers, 
kennisinstellingen en overheden slaan de handen ineen en willen samen aan de  slag met deze agenda 
voor Zeeland.   
 
Voor dit investeringsp rogramma heeft het rijk € 25 miljoen beschikbaar gesteld. Deze rijksbijdrage is 
verdeeld over diverse projecten binnen het investeringsprogramma. Voor het projectfiche Tidal 
Technology Center is de provincie nu van plan om de middelen via een subsidie besc hikking richting de 
projecteigenaren toe te wijzen. Het gaat om - voor Zeeuwse begrippen – aanzienlijke bedragen met 
veel betrokken partijen. Vandaar dat de provincie voor dit project graag een extern ingewonnen 
staatssteunanalyse aan de dossiers wil toevo egen.  
 
De EU staatssteun regels en procedures stellen belangrijke kaders aan het beleid van provincies, 
gemeenten, waterschappen en andere (semi -) publieke organen. In de Europese Unie geldt een 
algemeen verbod op staatssteun, gecombineerd met ingewikkeld e uitzonderings clausules uit het 
Europese Verdrag en secundaire wetgeving. Zodra overheden investering - of exploitatieverliezen gaan 
dekken is er vaak snel sprake van staatssteun. Er zijn vervolgens verschillende manieren om deze 
staatssteun rechtmatig te  verstrekken.  
 
In bijgaand staatssteun advies beschrijven we eerst de algemene staatssteunregels. Aansluitend 
hebben we de voorgenomen steun aan het Tidal Technology Center beoordeeld uit staatssteunoptiek 
en op welke wijze de ze steun rechtmatig verstrekt kan worden. Kort samengevat: d e voorgenomen 
steun kan onder de zogeheten EU Algemene Groepsvrijstellingsverordening (AGVV) rechtmatig 
verstrekt worden . Dit biedt met lage administratieve lasten en hoge rechtszekerheid. Daartoe zu llen 
nog wel enige procedures gevolgd moeten worden, deze staan uitgebreid toegelicht in dit advies.  
 
 
 
  
 
  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 155 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 156 ======================================================================

<pre> 
  
 
 1.  De EU staatssteun  regels in het kort  
Samenwerking in de Europese Unie (EU) is gebaseerd op diverse uitgangs punten 
en beleidsdoelstellingen, zoals het bevorderen van milieubescherming, werk -
gelegenheid, innovatie en volksgezondheid. Dit pakt vaak uit in gedetailleerde 
Europese regelgeving, aangevuld met actuele maat schappelijke uitdagingen als 
migratie en de ge meenschappelijke munt. De historisch belangrijkste pijler van de 
samenwerking (“nooit meer oorlog”) sneeuwt in de praktijk  soms wat onder, inclusief de bijbehorende 
regels en uitgangspunten. Het staatssteunrecht is al onderdeel van de Europese samenwerking  sinds 
de start van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (1951) en onderdeel van het Europese 
mededingingsrecht. Het EU mededingingsrecht ziet toe op een eerlijk speelveld voor ondernemers, 
waarbij marktwerking voorop staat, marktmacht van te sterke  bedrijven moet worden voorkomen ( via 
fusie - en kartelrecht) en invloed van overheden beperkt moet blijven tot die plekken in de economie 
waar marktfalen optreedt  (via de staatssteun regels) . In de EU  geldt een algemeen verbod op 
staatssteun, gecombineerd met ingewikkelde uitzonderings clausules uit het E U Verdrag en secundaire 
wetgeving. Het “nee, tenzij” -principe heeft dus een stevige historische achtergrond met als vertrekpunt : 
“nationalisme en industrieel protectionisme kan leiden tot oorlog”.  
 
De E U staatssteun regels en procedures stellen belangrijke kaders aan het beleid van provincies, 
gemeenten, waterschappen en andere (semi -) publieke organen. En de Europese Commissie ziet daar 
supranationaal op toe, met maar beperkte inmenging van parlementen of r egeringen. De Commissie 
stelt zelf de regels op en ziet toe op de handhaving van die regels. En aangezien de Europese 
Commissie voor veel mensen als een zekere black box opereert, blijven kennis en deskundigheid over 
het staatssteun recht en de bijbehorend e procedures onder de maat.  Onbekend maakt onbemind, het 
staatssteunrecht wordt vaak als een administratieve last ervaren. En niet geheel ten onrechte, want de 
staatssteun  regels bevat ten veel paradoxen en ingewikkelde constructies. Het bevat een continue  
zoektocht naar de balans tussen vrij ondernemers chap en de aanpak van maatschappelijke wensen.  
 
Zodra overheden zich gaan bemoeien met economische activiteiten en op één of andere manier 
investering - of exploitatieverliezen gaan dekken is er vaak snel sprake van staatssteun. Volgens artikel 
107 lid 1 VWEU (het Verdrag van de Werking van de Europese Unie) is er sprake van staatssteun als 
er aan alle vier volgende criteria is voldaan:  
1. de ste un wordt door de overheid  verleend of met overheidsmiddelen  bekostigd;  
2. het verschaft een economisch voordeel  aan onderneming(en) die zij niet langs de normale 
commerciële weg zouden hebben verkregen;  
3. het voordeel is selectief , d.w.z. het komt ten goede a an bepaalde onderneming(en);  
4. het voordeel moet een (potentiële) invloed op de handel tussen Lidstaten  hebben.  
 
Zodra een maatregel niet aan één van de vier hierboven genoemde criteria voldoet bevat  de maatregel 
geen staats steun  meer volgens het Europees Verdrag. Maar in de praktijk is dit eerder uitzondering 
dan regel. De staatssteun procedure is gebaseerd op een  “nee, tenzij” principe. Staatssteun is 
verboden, tenzij het EU Verdrag uitzondering toelaat en de Europese Commissie expliciet toestemming 
geeft . De uitzonderingen staan in het Verdrag vrij vaag omschreven, maar de Commissie heeft een 
grote  hoeveelheid secundaire regelgeving opgesteld waar, hoe en wanneer staatssteun toegestaan is. 
Een onjuiste staatssteun procedure kan in het uiterste geval verve lende gevolgen hebben, zoals 
terugbetaling van oneigenlijk betaalde steun en het niet na kunnen komen van politieke of bestuurlijke 
toezeggingen. Soms moet terugbetaling plaatsvinden (met rente en zonder compensatie), zelfs met 
terugwerkende kracht, wat so ms tot faillissement kan leiden.  
 
De ham vraag is altijd eerst of er wel sprake is van staatssteun, en zo ja aan wie. Bij subsidie -
maatregelen levert dat bestuurlijk soms een rare paradox op. Beleidsmakers en politici willen meestal 
nadrukkelijk de economie  met hun maatregelen beïnvloeden. Dat is vaak een beleidsdoel op zich, voor 
stimulering van de werkgelegenheid, innovatie of bijvoorbeeld voor een beter milieu. Om dan uit “angst” 
voor de staatssteunregels te gaan pleiten dat er helemaal geen beïnvloeding van de economie aan de 
orde is, levert doorgaans te  ingewikkelde constructies op. De Europese Commissie en de jurisprudentie 
van het Hof van Justitie hebben belangrijke piketpalen geslagen wanneer overheids financiering geen 
staatssteun bevat. Doel is vaak  de economie te beïnvloeden en dan is er meestal (wel) sprake van 
staatssteun.  
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 156 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 157 ======================================================================

<pre> 
  
 
 Eerste stap van een staatssteunanalyse is of er sprake is van economische activiteiten. Wie deze 
activiteiten ontplooit maakt uit staatssteunoptiek niet uit, dat kan een ondernemer, overheids organisatie 
of bijvoorbeeld stichting of vereniging zijn. Onder het EU recht is iedere rechtspersoon die een 
economische activiteit verricht een ondernemer. Dat kan dus ook de overheid zelf zijn. Of een inwoner 
(in Nederland behandelt  de fiscus bijvoorbeeld iedere inwoner met een zonnepaneel als een 
ondernemer). E r moet dus sprake zijn van een zekere markt met vraag en aanbod.  
 
Voor strikt publieke activiteiten of taken (ook wel niet economische activiteiten 
genoemd), is het staatsst eunrecht niet van toepassing. Voorbeelden zijn het 
aanleggen van wegen en dijken, de kosten voor onderwijs aan jongeren, de 
politie en bijvoorbeeld het leger. Een a nder voorbeeld van niet -economische 
activiteiten zijn de activiteiten van de Kamers van Koop handel. Dit zijn 
doorgaans openbare activiteiten, waarbij de overheid via de KvK voorlichting 
financiert aan ondernemers en ondernemers. Dat wordt meer als een algemeen belang taak 
beschouwd en een uitvloeisel van breder publiek beleid en overheidscommunic atie. Daarbij wordt 
bijvoorbeeld een rekenregel gebruikt dat innovatie adviseurs maximaal 16 uur gratis of heel goedkoop 
innovatie advies verstrekken aan één ondernemer , via contact of bezoek, het inventariseren van een 
netwerk of markt  of het in contact b rengen met interessante spelers. Dit soort service was en is 
beschikbaar voor uiteenlopende ondernemers, groot en klein, en wordt  als een generieke maatregel 
gezien  (dus geen staatssteun, want geen specifiek voordeel) . Zodra een adviseur meer dan 16 uur 
besteed t aan dezelfde  klant, dan kr ijgt de ondersteuning meer het karakter van specifiek advies en 
verdw ijnt het generieke karakter. Na 16 uur moet dus de kostprijs of marktprijs voor advies in rekening 
worden gebracht, elke vorm van tegemoetkoming daarop is dan mogelijk een vorm van staatssteun.  
 
De Europese Commissie heeft de exclusieve taak en bevoegdheid om  vooraf te beoordelen of aan de 
uitzonderingscriteria van het EG Verdrag is voldaan. Iedere overheidsinstantie dient elk voornemen tot 
verlening van steun vooraf bij de Commissie aan te melden. Deze meldingsprocedure duurt gemiddeld 
3 tot 9 maanden, bij in gewikkelde zaken kan de procedure soms wel 18 maanden duren. Steun mag 
niet verleend worden voordat de Commissie goedkeuring heeft verleend via een beschikking. De 
meeste  vormen van staats steun zijn gelukkig vrijgesteld van voorafgaande melding  en goedkeur ing; 
een kennisgeving volstaat dan . Deze steunvormen zijn uitgewerkt in de zogeheten algemene groeps -
vrijstellingsverordening (AGVV). Die AGVV werd in 2014 stevig uitgebreid, d oel van de Commissie was 
om circa 75% van het aantal staatssteun maatregelen en minimaal 2/3 van het staatssteun budget van 
Lidstaten onder de AGVV te brengen. Inmiddels valt meer dan 95% van de steunmeldingen onder d eze 
nieuwe AGVV . Het is procedureel dan ook doorgaans gewenst om een maatregel onder de AGVV te 
brengen en gelijk aan d e slag te kunnen, dan in een langdurig notificatie - en goedkeuringstraject te 
belanden.  
 
Het EU staatssteun recht komt soms bij decentrale overheden over als een extra administratieve last. 
Allemaal regeltjes uit Europa die lastige piketpalen slaan, waar bemoeit Brussel zich allemaal mee? 
Het goede nieuws is dat Brussel partijen een spiegel vo or zet: wat willen samenwerkende partijen nu 
echt, waar zit dan het verdienmodel en worden er geen ondernemers voorgetrokken? De staatssteun 
regels bieden scherpte en een eerlijk speelveld in Europa, ook in het belang van het Nederlandse 
bedrijfsleven dat zeer actief is op de Europese markt. Op het eerste gezicht zijn de staatssteunregels 
ook lastig: wanneer gelden ze nou wel en niet en wat zijn dan de randvoorwaarden en mogelijkheden? 
Wat is nou het verschil tussen een overheidsopdracht en een subsidie? Ge lukkige bieden de 
staatssteunregels ook ruime mogelijkheden om rechtmatig staatssteun te verschaffen en dat kan ook 
met relatief lichte administratie procedures (kennisgeving).  
 
Soms willen overheden of ondernemers het staatssteun veld het liefst mijden. En worden er al snel 
redenaties opgezet in de trant van “dit levert geen enkele handelsverstoring op” of “dit is geen 
economische activiteit”. Terwijl er in de beleidsstukken dan tegelijkertijd staat dat de voorgenomen 
subsidiemaatregel juist bedoeld is om  de economie te stimuleren en ook dat er internationale ambities 
zijn. Dan lijkt het soms alsof overheden in de kramp schieten als het over staatssteun gaat. Nodig is 
dat niet, want het oormerk staatssteun is op zichzelf helemaal niet erg. Sterker nog, het  is een erkenning 
van effectief regionaal economisch beleid. Het zou gekscherend verplicht moeten zijn om juist wel 
staatssteun te geven en daarmee een verschil in de economie te maken! Het is wel nodig de 
staatssteun rechtmatig netjes te borgen, in 98% va n de gevallen volstaat de Algemene Groeps -
vrijstellingsverordening ( AGVV ) daarin. De administratieve lasten zijn dan beperkt.  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 157 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 158 ======================================================================

<pre> 
  
 
 2. Het Investeringsprogramma Zeeland in Stroomversnelling  
De commissie Structuurversterking en Werkgelegenheid Zeeland (onder leiding van 
) onderzocht wat er nodig is om de Zeeuwse economie, die onder druk staat, te versterken. 
De rijksoverheid gaf aan dat daarvoor geld beschikbaar zou kunnen komen, mits Zeeland met goede 
plannen kwam. Die plannen zijn e r nu op papier gezet . Het rijk en Zeeland zijn tot overeenstemming 
gekomen over een investeringsprogramma , een  samenhangende pakket van projecten om de Zeeuwse 
economie duurzaam versterken . Het investeringsprogramma Zeeland in Stroomversnelling zet in op 
het versterken van de economische clusters in Zeeland, intensievere samenwerking tussen overheid, 
onderwijs en bedrijfsleven en met andere regio's en het rijk. 
 
 
 
Er zijn zes projecten uitgewerkt die een robuuste bijdrage kunnen leveren aan de Zeeuwse econ omie 
en waar Zeeland op korte termijn mee aan de slag wil gaan. Op deze manier wordt er ruim € 60 miljoen 
geïnvesteerd in de Zeeuwse economie. De rijksoverheid is bereid € 25 m iljoen  bij te dragen aan de 
voorgenomen  projecten.  De voorgenomen projecten  (“projectfiches”) zijn: 
 
1. Smart Delta Resources : een in Nederland uniek samenwerkingsverband met het bedrijfsleven in 
de “lead” dat voor 80% door de betrokken bedrijven wordt gefinancierd. Projecten die SDR uitvoert 
leveren een significante bijdrage aan de vermindering van de CO2 -emissie, hebben een groot 
herhalingspotentieel en kunnen als voorbeeld dienen voor andere industriële regio’s. Er komt een 
(revolverend) SDR Industrieel Infrastructuurfonds.  
 
2. Aanjaaggelden  voor nieuwe programma’s, projecten en busin ess cases . Er komt een regeling voor 
verkenningen , haalbaarheidsonderzoeken  en icoonprojecten: demonstraties en pilots die een 
toonvoorbeeld zijn van clustersamenwerking in de sectoren uit het actieprogramma.  
 
3. Joint Research Centre : de verbinding tussen de  drie clusters van de Zuidwestelijke Delta: Delta 
Technolog ie, Water & Energie en Biobased Economy. Uitgangspunt is de ‘living lab’ gedachte: het 
vinden van oplossingen voor de problemen die in de Zuidwestelijke Delta spelen als voorbeeld voor 
toepassingen  elders in de wereld. Het Joint Research Centre vormt een intensieve samenwerking 
tussen Zeeuwse, Nederlandse en Vlaamse overheden , ondernemers en het onderwijs.  
 
4. Wind op Zee : de versterking van de relatie tussen onderwijs en arbeidsmarkt, versterking van de 
organisatie - en ontwikkelkracht van het cluster , met onder meer de oprichting van het Centre of 
Expertise Water & Energy , het MBO DeltaLAB  en Energy Port Zeeland .  
 
5. Tidal Technology Center Grevelingendam : een internationaal innovatie -, test -, certificerings - en 
demonstratie centrum voor getijdenenergie. De demonstratie turbines staan voor onderzoek en 
ontwikkeling ter beschikking aan partijen die geen eigen turbine tot hun beschikking hebben, zoals 
onderwijs - en onderzoeksinstellingen. Daarnaas t zal de TTC -GD faciliteiten voor turbinebouwers 
beschikbaar zijn. TTC -GD bouwt ook een infotainment and technology cent re.  
 
6. Innovatiefinanciering : de Zeeuwse partners hebben, via ontwikkelingsbedrijf Economische 
Impuls Zeeland, een ondersteunings - en inv esteringsinfrastructuur opgebouwd waarin startende 
en innovatieve MKB ondernemers kunnen groeien en innoveren. Het voldoet aan een behoefte van 
Zeeuwse ondernemers en draagt bij aan vernieuwing en groei van de Zeeuwse economie.  
 
Deze staatssteun analyse gaat dieper in op het projectfiche  Tidal Technology Centre (5).  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 158 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 159 ======================================================================

<pre> 
  
 
 3. Tidal Technology Center  Grevelingendam  
Getijdenenergie ontwikkelt zich in rap tempo tot  commercieel toepasbare technologie. In Nederland  zijn 
al diverse turbine ontwikkelaars actief,  dit zijn voornamelijk MKB  bedrijven . Het ontbreekt hen 
momenteel  nog aan de faciliteiten om hun technologieën door te ontwikkelen, te testen  en te 
demonstreren. Het “Tidal Technology Center  Grevelingendam” (TTC -GD) moet een energiedijk  
worden, die voorziet in deze behoefte . Doel is , als eerste in de  wereld, testgoten en andere faciliteiten 
te bieden  om innovatieve technologieën verder te brengen  en rijp te maken voor de markt . TCC -GD 
heeft dus als primair doel het faciliteren  en verder ontwikkelen van de  getijdenenergiesector.  
 
Het TTC -GD wordt een innovatie -, test -, certificerings - en demonstratie -
centrum voor  getijdenenergie. TTC -GD ondersteunt  ontwikkelaars van 
getijdentechnologie  in alle mogelijke disciplines. Het omvat  3 
stromingsgoten van verschillende  afmetingen om een zo breed mogelijk  
spectrum aan turbines en technologieën  te bedienen. Het centrum 
levert tevens  aanvullende ondersteuning om technologie ontwikkelaars 
te begeleiden in de ontwikkeling  van hun turbines en componenten, van  
idee naar commercialisatie.  Momenteel staan 5 concrete demonstratie -
trajecten  gepland met diverse varianten turbines van  5 turbinebouwers. 
Een van deze bouwers  uit het Verenigd Koninkrijk is van plan  zich in Zeeland te vestigen vanwege 
deze locatie/ontwikkelingen. Circa twintig andere  bedrijven hebben een intentieverklaring  getekend.  
 
De volgende eigenschappen maken  het TCC -GD uniek in de wereld:  
 De locatie Grevelingendam zal  een testcentrum (fieldlab) zijn met bidirectionele  getijdenwerking 
met hoge  stroomsnelheden. Hiermee wordt 90% van  het test toepassingsgebied in de wereld voor  
getijdenenergie bestreken. Full -scale turbines  met een geïnstalleerd vermogen tot 3 MW  kunnen 
getest worden. Daarbij zijn alle  faciliteiten zodanig  opgezet dat installatie -, inspectie - en 
maintenance -tijden veel korter  en weersonafhankelijk zullen zijn.  
 Er komt een gunstige verhouding tussen quality,  timing and cost (QTC) van de onderzoeks - en 
ontwikkelingsinspanningen. Ten opzichte van  offshore test en zijn hier full -scale turbines  direct 
beschikbaar tegen onshore, dus lagere  kosten. De onshore locatie resulteert ook in  lagere kosten 
voor de netaansluiting.   
 Hoge visibility en visitability. Het centrum  heeft een goede toegankelijkheid voor  bezoekers, 
afnemers, leveranciers,  onderzoekers , etc. TTC-GD bouwt tevens een infotainment en technology 
center. Het centrum word t gebruikt voor het ontvangen van klanten van de technologie -eigenaren, 
door onderwijsinstellingen voor excursies en stages en als voorlic htingcentrum . 
 
De demonstratie turbines staan voor onderzoek  en ontwikkeling ter beschikking aan partijen die  geen 
eigen turbine tot hun beschikking hebben,  zoals onderwijs - en onderzoeksinstellingen.  Daarnaast zal 
de TTC -GD faciliteit voor  turbinebouwers beschikbaar zijn. Hiervoor  zijn meer dan 20 (internationale) 
aanvragen  ontvangen.  De geplaatste turbines zullen duurzame stroom  aan het net leveren  als de 
stromingsgoten  niet verhuurd zijn aan derden voor onderzoek,  testen of demonstratie.  
 
Als innovatie - en testfaciliteit brengt TTC -GD (inter -)nationaal de private sector, publieke sector, en 
onderwijs en  wetenschap (Triple Helix) bij elkaar en voert gezamenlijke  meerjarige onderzoeks -
programma’s uit op het gebied van  economie , ecologie , energie , watervei ligheid  en w aterkwaliteit . 
Projectontwikkelaar BT P rojects heeft het initiatief genomen tot ontwikkeling van de Flakkeese Spuisluis 
tot Tidal Technology Center Grevelingendam. Zij doen dat met inzet van eigen middelen en met steun 
van investeerders , banken  en subsidieverstrekkers . Tidal Technology Center Grevelingendam is  
trekker van het project. Andere betrokken  partijen zijn BT Projects BV, turbine ontwikkelaars,  
netwerkbedrijf Enduris, TNO, IMARES, NIOZ, HZ UAS,  (Technische) Universiteiten, private partijen, 
zoals  internationale advies - en onderzoeksbureaus en industriële  partners en publieke partijen: 
gemeenten (Schouwen  Duiveland en Goeree Overflakkee), provincies (Zeeland  en Zuid Holland), het 
Rijk (Ministerie EZ, I enM (incl.  Rijkswaterstaat), en waterschappen.  
 
Het programma ontvangt uit diverse bronnen subsidiemiddelen en publieke financiering. In dat geval 
treedt er mogelijk cumulatie op. Dit is het jargonwoord uit de staatssteunwereld voor het samenvallen 
van staatssteun, waarbij vooral voorkomen moet worden dat er subsidie wordt verstrekt op kosten die 
reeds gesubsidieerd zijn.  De totale kosten van het voorgenomen TTC-GD programma bedragen € 28,5 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 159 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 160 ======================================================================

<pre> 
  
 
 miljoen. Hiervan is € 13 miljoen voor de technologische infrastructuur (living lab) en € 15,5 miljoen voor 
de ontwikkeling van de turbines  (projecten) . De totale overheidsbijdragen voor de realisatie van het 
TTC-GD is geprognosticeerd op € 17 miljoen . Dit bedrag betreft € 5 miljoen als bijdrage aan de realisatie 
(infrastructuur) van het TTC -GD (bestaande uit circa € 1 miljoen DEI -subsidie en € 4 miljoen uit het 
investeringsprogramma ) en € 12 miljoen  als overheidsbijdrage in de vorm van diverse subsidie s aan 
de turbine projecten .  
 
De staatssteun borging van de subsidies aan de turbine projecten is voorzien binnen de daartoe 
gehanteerde subsidie instrumenten, zoals de DEI -regeling, het EFRO programma en Horizon2020. De 
focus in deze staatssteun analyse ligt op de  voorgenomen steun aa n de infrastructuur en het deel (€ 4 
miljoen) dat het investeringsprogramma daaraan bijdraagt.  Toch is het verstandig nog eens goed te 
kijken naar de voorgenomen staatssteunroutes van de projecten. Immers, vooralsnog is er een 
gemiddeld steunpercentage voo rzien van 77% (€ 12 miljoen subsidie op € 15,5 miljoen kosten) op 
projecten die in hoge mate het karakter dragen van demonstratie en prototype onderzoek. In het 
staatssteunrecht wordt dat al snel als experimentele ontwikkel ing beschouwd  (let wel: geen indu strieel 
onderzoek) , waar de maximale steunintensiteit in de basis 25% bedraagt, dat met bonus voor kleine 
bedrijven en bij samenwerking  kan oplopen naar 60%. Op het eerste gezicht lijkt het voorgenomen 
steunbedrag van € 12 miljoen vrij hoog.  
 
Het Tidal Technology Center Grevelingendam uit staatssteunoptiek  
 
De Europese Commissie is de laatste jaren veel strenger geworden bij de staatssteunbeoordeling van 
onderzoekinfrastructuur. Lidstaten en de Europese Commissie gingen in het verleden ruimhartig om 
met de staatssteun beoordeling van onderzoek infrastructuur. Tot voor kort viel het grootste deel van 
publiek gefinancierde onderzoek infrastructuur, zoals bij universiteiten en bij organisaties als TNO buiten 
de scope van het staatssteun recht. Bij de introdu ctie van de nieuwe “Kaderregeling betreffende 
staatssteun voor onderzoek, ontwikkeling en innovatie” (Kaderregeling OO&I) in mei 2014 heeft de 
Europese Commissie nieuwe en strengere piketpalen geslagen over de financiering van onderzoek en 
innovatie infras tructuur. Basis voor deze verscherping vormt het Leipzig/Halle arrest uit 2012, waarin 
het Europese Hof van Justitie oordeelde dat exploitatie van infrastructuur die op zichzelf verhuurbaar 
is een potentiële economische activiteit is. En dat steun aan de i nvestering of exploitatie van 
verhuurbare infrastructuur dus staatssteun bevat. Met de introductie van de nieuwe Kaderregeling 
OO&I valt een deel van de wetenschappelijke infrastructuur (wel) onder het staatssteunrecht. Zodra 
onderzoeks infrastructuur voor meer dan 20 % wordt ingezet voor contractresearch (en dat is bij TTC -
GD het geval) , dan beschouwt de Commissie subsidie aan deze infrastructuur als staatssteun.  
 
Om de voorgenomen steun aan TTC/GD rechtmatig te borgen zijn er verschillende mogelijkheden 
onder het staatssteunrecht. De voorgenomen investering is nadrukkelijk gericht op investeringssteun 
aan onderzoeksinfrastructuur, artikel 26 AGVV ligt dan voor de hand. Artikel 27 kan eventueel een 
alternatief zijn (zoals bij het Joint Research Centre), maar omdat de steun primair gericht is op 
investeringssteun aan onderzoeksinfrastructuur en TTC/GD zelf ook heeft aangegeven onder artikel 26 
te vallen, verkennen we eerste deze staatssteunroute.  
 
Artikel 26 AGVV is gericht op investeringssteun voor onderzoeksinfrastructuur. Steun voor de bouw of 
het upgraden van onderzoeksinfrastructuur waarmee economische activiteiten worden verricht, is 
mogelijk (lid 1). In lid 91 van artikel 2 AGVV wordt onderzo eksinfrastructuur  nader gedefinieerd . Dit zijn 
faciliteiten, middelen en verwante diensten die door de wetenschappelijke gemeenschap  worden 
gebruikt om op hun respectieve vakgebied onderzoek te verrichten. Hierbij gaat het om: 
wetenschappelijke  uitrusting of sets wetenschappelijke instrumenten; kennisgebaseerde hulpbronnen 
zoals verzamelingen,  archieven of gestructureerde wetenschappelijke informatie; ICT-gebaseerde 
enabling infrastructuur zoals  gridnetwerken, computers, software en communicatie, of iedere andere 
entiteit met een uniek karakter die onontbeerlijk  is om onderzoek te kunnen verrichten. Dit soort 
infrastructuur kan zich op één enkele locatie bevinden  (single -sited) dan wel verspreid zijn (distributed) 
(een georgan iseerd netwerk van hulpbronnen).  De voorgenomen investeringskosten in het TTC -GD 
vallen onder deze definitie.  
 
Lidstaten (overheden) kunnen er voor kiezen dat er met de overheidsfinanciering zowel economische  
als niet -economische activiteiten worden verricht  in de onderzoeksinfrastructuu r. En ze kunnen er voor 
kiezen dat er dan voor de financiering, kosten en inkomsten van elk soort activiteit een gescheiden 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 160 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 161 ======================================================================

<pre> 
  
 
 boekhouding wordt gevoerd, op basis  van consequent toegepaste en objectief te rechtvaardigen 
beginselen van kostprijsadministratie  (lid 2) . Met zo’n gescheiden boekhouding is het theoretisch 
mogelijk om niet -economische activiteiten separaat te behandelen en de publieke financiering daaraan 
(bijvoorbeeld onderwijs activiteiten) buiten het staatssteunrecht te houden. De economische ac tiviteiten 
(lees: investering) wordt dan apart behandeld, evenals de mogelijke steun (staatssteun) aan die 
economische activiteiten.  Bij het TTC -GD is vooralsnog geen financiering voorzien voor niet -
economische activiteiten, de gehele investering wordt bes chouwd als een economische activiteit. Lid 2 
van artikel 26 AGVV is dus niet relevant voor TTC -GD. 
 
Lid 3 van artikel 26 focust op de gebruikers van de onderzoeksinfrastructuur. De prijs die voor de 
exploitatie of het gebruik van de infrastructuur wordt be rekend, moet overeen stemmen met een 
marktprijs.  Dit om te voorkomen dat er steun doorvloeit (onder artikel 26 AGVV) naar de gebruikers 
(“huurders”) van de onderzoeksinfrastructuur. Voor de Europese Commissie moet een marktprijs ofwel 
de volledige kosten v an de dienst weerge ven, inclusief een (winst -)marge die is vastgesteld aan de 
hand van de marges die doorgaans worden gehanteerd door ondernemingen die in de sector van de 
betrokken dienst actief zijn, of wel de gebruiksprijs is een uitkomst van onderhandel ingen op arm’s 
length, waarbij de onderzoeksorganisatie als dienstverrichter onderhandelt om het maximale 
economische voordeel binnen te halen op het tijdstip dat het contract wordt afgesloten en ten minste 
haar marginale kosten gedekt zijn.  Voor TTC -GD is  het verstandig periodiek een zekere benchmark te 
laten verrichten over de marktprijzen. Dat is een beknopt onafhankelijk rapport dat prijzen, klanten en 
mogelijkheden in kaart brengt, liefst ook met enige internationale dimensie. Daarmee heeft TTC -GD 
dan voldoende onderbouwing om bepaalde prijzen als marktconform te typeren. Vermoedelijk zal er 
dan gezegd worden: “ja maar, wij zijn uniek en enig in ons soort!”. Dat is echter niet altijd het geval en 
kijk dan naar de wat bredere technologie in de betreffend e sector en de beschikbare faciliteiten. Het 
staatssteun recht laat ook toe dat er individuele onderhandelingen op arm ’s length  zijn gevoerd , waarbij 
de onderzoeksorganisatie als dienstverrichter onderhandelt om het maximale economische voordeel 
binnen te halen op het tijdstip dat het contract wordt afgesloten en ten minste haar marginale kosten 
gedekt zijn.  Als dat aantoonbaar is, dan kan dat dus ook kwalificeren als marktprijs. Echter, uitkomsten 
van onderhandelingen kunnen juridisch kwetsbaar zijn als er  een juridisch verwijt op tafel ligt (klacht 
van een concurrent) dat er te goedkope afspraken zijn gemaakt.  Advies is dus periodiek en 
onafhankelijk de marktprijzen te monitoren en vast te leggen, dan is dat netjes juridisch geborgd.  
 
Lid 4 van artikel 26 AGVV stelt dat t oegang tot de onderzoeks infrastructuur open moet staan voor 
meerdere gebruikers en moet op transparante en niet -discriminerende  basis verleend  worden . 
Ondernemingen die ten minste 10% van de investeringskosten van de infrastructuur hebben 
gefinancierd,  kunnen preferente toegang krijgen op gunstigere voorwaarden. Om overcompensatie te 
vermijden, is deze  toegang evenredig aan de bijdrage van de onderneming in de investeringskosten en 
worden deze voorwaarden publiek  beschikbaar gesteld.  Doel v an het TTC -GD is juist dat de toegang 
tot de onderzoeksinfrastructuur open staat voor meerdere gebruikers. Toch is het aannemelijk dat BT 
Projects zelf ook onderzoek gaat verrichten of gaat meefinancieren in de voorgenomen infrastructuur. 
Niet uitgesloten is dat BT Projects dan enige vorm van preferente toegang gaat of wil krijgen o nder 
gunstigere voorwaarden . Als een bedrijf immers eerst investeert in de infrastructuur, ligt het niet altijd 
voor de hand dat hetzelfde bedrijf nog eens een marktconforme huur prijs gaat betalen. L id 4 van artikel 
26 AGVV laat toe dat TTC-GD een toegang mag betalen (prijs) die evenredig is aan de bijdrage van de 
onderneming in de investeringskosten . Wat dat precies betekent laat de Europese Commissie wat in 
het midden. Wel moet BT Projects als ze hier gebruik van willen maken deze voorwaarden vooraf 
publiek  beschikbaar stel len. Vooralsnog heeft BT Projects daar niet voor gekozen. BT Projects heeft 
verklaard dat d e faciliteit een transparante en niet -discriminerende toegang tot de  infrastructuur  kent 
en dat de prijs die voor de exploitatie of het gebruik van de infrastructuur wordt berekend, overeen 
stemt met de marktprijs.  Derhalve is BT Projects verplicht om bij eigen deelname of eigen gebruik van 
de faciliteiten een marktconforme prijs te betalen aan TTC -GD. 
 
De subsidiabele kosten zijn de kosten van de investeringen in immateriële en materiële activa  (lid 5) , 
met een maximale steunintensiteit van 50 % (lid 6) . De kosten zijn gespecificeerd op € 13.045.000 en 
de voorge nomen totale subsidie € 5.020.833. De steunintensiteit is dus 38,5% en valt onder het 
maximum plafond van 50%.  
 
Lid 7 van artikel 26 AGVV stelt tot slot dat w anneer onderzoeksinfrastructuur overheidsfinanciering 
ontvangt voor zowel economische als niet -economische  activiteiten, betrokken partijen een monitoring - 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 161 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 162 ======================================================================

<pre> 
  
 
 en terugvorderingsmechanisme moeten uitwerken  om te garanderen dat de toepasselijke  
steunintensiteit niet wordt overschreden door een toename van het aandeel economische activiteiten 
ten opzichte va n de situatie waarmee op het tijdstip van de toekenning van de steun werd gerekend.  
Hoe d it onderdeel van artikel 26 AGVV nu precies uitpakt in de praktijk is nog onduidelijk. Immers, met 
een toename van het aandeel economische activiteiten na aanvang van een investering zou 
logischerwijze de steunintensiteit alleen maar dalen. Hoe dan ook, h et TTC -GD ontvangt geen 
(additionele) overheidsfinanciering voor niet -economische  activiteiten , dit onderdeel van artikel 26 
AGVV lijkt derhalve niet relevant.  
 
Samengevat kan de voorgenomen investeringssteun van € 5 miljoen aan de investeringskosten in het 
TTC-GD worden gerechtvaardigd onder artikel 26 AGVV voor onderzoeksinfrastructuur. Advies is 
daarbij dat TTC -GD periodiek en onafhankelijk de marktprijzen laat  monitoren en vastleggen, om uit te 
sluiten dat er subsidiemiddelen (uit de investeringskosten) doorvloeien naar de projectkosten.  
 
4. AGVV procedure  
Met de Algemene GroepsVrijstellingsVerordening van de Europese Commissie (AGVV)  hoeft de 
steun maatregel niet meer aangemeld te worden en hoeft de betrokken overheid dus niet meer op 
goedkeuring te wacht en. Betrokken overheden mogen uit staatssteunoptiek direct besl uiten en steun 
verlenen, wel moeten ze uiterlijk binnen 20 werkdagen na steunverlenin g een relatief eenvoudige 
kennisgeving insturen. Dit betreft een zeer korte invuloefening van naam, bedrag, steunpercentage, 
looptijd  en dat het een ad hoc maatregel is. Het Kenniscentrum Europa Decentraal ondersteunt in 
opdracht van het ministerie van BZK  provincies en gemeenten bij het doen van zo´n kennisgeving.  Dit 
gaat digitaal via het zogeheten SANI systeem.  In Nederland gaat inmiddels al meer dan 9 van de 10 
staatssteunmeldingen via de AGVV -kennisgevingsprocedure . Daarbij gelden wel belangrijke 
procedurele afspraken.  
 
In 2016 heeft het Europese Hof van Justitie in een hofzaak uitgesproken (in de casus Dilly’s 
Wellnesshotel , 2016, C -493/14) dat aan alle procedurele eisen van de AGVV moet worden voldaan, 
anders is d e maatregel niet AGVV -proof. En in dat laatste geval is er juridisch gesproken automatisch 
sprake van onrechtmatige staatssteun, inclusief terugvorderingsverplichting, met rente en zonder 
compensatie. Of met andere woorden: daar wil je niet belanden.  Als d e AGVV wordt gebruikt dient in 
de betrokken subsidiebeschikking expliciet verwezen worden naar de AGVV, inclusief het nummer van 
het officiële publicatieblad van de Europese Unie waarin de AGVV is verschenen (L187, 57e jaargang, 
26 juni 2014). In de steunb eschikking moet ook een zogenaamde ‘ Deggendorf -clausule’  worden 
opgenomen. Hierin wordt betaling uitgesloten van staatssteun aan een onderneming, als er eerdere 
staatssteun aan die onderneming onrechtmatig en onverenigbaar is verklaard met de interne  markt  (art. 
1 lid 4 sub (a)) en deze staatssteun nog teruggevorderd moet worden. Ontbreekt deze clausule, dan 
kan er formeel geen beroep gedaan worden op de AGVV. Ook mag er geen steun onder de AGVV 
verstrekt worden aan ondernemingen in moeilijkheden. Formeel m oet de subsidie verstrekke r dus aan 
een subsidievrager de vraag stellen of de onderneming gezond is en niet in financiële problemen.  
 
Bij de inwerkingtreding van de steunmaatregel, moet de subsidieverstrekker de tekst van de 
steunmaatregel op haar website of digitaal publicatieblad publiceren (art. 9 AGVV), dit mag ook 
retroactief. In dit geval dient de provincie Zeeland  (of een ander ove rheidsloket dat deze taak op zich 
neemt) conform artikel 9, lid 1  van de AGVV , de volgende gegevens online bekendmak en: 
— naam van de begunstigde:  
— identificat ienummer  van de begunstigde (KvK nummer),  
— soort onderneming:  
— regio waarin de begunstigde is gevestigd (op NUTS 2 -niveau)  
— economische sector waarin de begunstigde actief is : (NACE -groepsniveau)  
— steunelement: € x miljoen  
— steuninstrument:  
— datum van toekenning: dd -mm-jj 
— doel van de steun:  
— steunverlenende autoriteit:  
— referentie van  de steunmaatregel (nummer)  
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 162 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 163 ======================================================================

<pre> 
  
 
 De State Aid Transparency Award Module , oftewel TAM, is een publicatieverplichting voor alle centrale 
en decentrale overheden voor AGVV steunmaatregelen die boven een bepaalde drempel aan een 
marktpartij worden verleend, de AGVV drempel bedraagt € 500.000. In dit geval hoeft de voorgenomen 
steun dus niet te worden gepubliceerd op de website van de Europese Commissie. Tot slot moeten 
decentrale overheden over een periode van tien jaar een dossier bijhouden over steunmaatregele n die 
onder de AGVV worden gebracht (art. 12 AGVV). En moet er jaarlijks over de uitgaven gerapporteerd 
worden (art. 11 AGVV). Meer informatie over alle procedures is te vinden op de website van Europa 
Decentraal:  http://www.europadecentraal.nl . 
 
Tot slot, e en belangrijk aspect bij iedere staatssteunmaatregel het zogeheten stimulerend effect: iedere 
staatssteun moet een zekere nieuwe impuls geven aan een project of invest ering. Als een project al 
loopt of tot de reguliere zakelijke activiteiten behoort, draagt steun niet (meer) bij aan het verwezenlijken 
van de activiteit. Staatssteun is dan niet toegestaan. Om te waarborgen dat de steun noodzakelijk is en 
als prikkel fung eert om verdere activiteiten of projecten te ontwikkelen, is een staatssteun regeling nooit 
van toepassing op activiteiten waartoe de begunstigde reeds onder marktvoorwaarden zou overgaan. 
Een project wordt enkel subsidiabel geacht als er een stimulerend e ffect te verwachten is . Steun heeft 
voor de begunstigde geen stimulerend effect indien de subsidiabele activiteiten zijn gestart voordat de 
begunstigde bij de betrokken autoriteiten een steunaanvraag heeft ingediend. Voor steun aan MKB 
bedrijven wordt het stimulerend effect geacht aanwezig te zijn wanneer, vooraleer de activiteiten met 
betrekking  tot de tenuitvoerlegging van het gesteunde project of de gesteunde activiteiten van start zijn 
gegaan, het MKB bedrijf een steunaanvraag bij de overheid heeft inge diend.  Het is verstandig in de 
beschikking ook te verwijzen naar deze aanvraag. Deze steunaanvraag moet ten minste de volgende 
gegevens bevatten:  
a) de naam en de grootte van de onderneming;  
b) een beschrijving van het project, met inbegrip van de aanvangs - en einddatum;  
c) de locatie van het project;  
d) een lijst van de projectkosten, en  
e) het soort steun (subsidie, lening, garantie, terug betaalbaar voorschot, kapitaalinjectie enz.) en  
f) het bedrag aan overheidsfinanciering dat voor het project nodig is.  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 163 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 164 ======================================================================

<pre>1Van:
Verzonden: vrijdag 24 
november 2017 08:15
Aan:
CC:  
Onderwerp: Re: ontbreke
nde gegevens + opmerking projectomvang
Bijlagen: Bijlage C - TTC
 GD - MKB-KMO-verklaring.pdf
  
 
Hierbij onz
e MKB toets en verklaring die we afgegeven hebben voor een andere kleine subsidie aanvraag in 
Januari 2017.   De MKB toets is niet relevant voor deze aanvraag doordat de aanvraag technologische infrastructuur betreft. Of zijn er additionele eisen in verband met dit vraag?  Dit valt onder artikel 26. (Maximale steun 50% indien het o.a. open acces faciliteit betreft).   
 
ps.  kan jullie in contact brengen met de staatssteun deskundige van EZ. Hij is wat moeilijk bereikbaar maar  kan e.e.a. regelen. We hebben het volledige dossier al in maart 2017 al met hem besproken.   
 
    
Op 23 nov. 2017, om 19:22 heeft J  het 
volgende geschreven:  
,  
 
Reactie hi
eronder. 
 
 
Op 23 nov. 2017, om 14:18 heeft   het 
volgende geschreven: 
 
Bes
te  
  
Ik heb
 via je voicemail ingesproken dat er nog een paar zaken ontbreken bij de 
documenten die je hebt toegestuurd deze week na ons gesprek met de collega’s van 
subsidie.  
Ze hebbe
n dit hieronder weergegeven.  
Het eers
te punt heb ik opgelost en jullie eerste aanvraag mail laten registreren. De 
eerst mail van jou met de eerste projectaanvraag voor Balkenende dateert van 5 
januari 2017 en op 24 januari 2017 heeft  een geupdate versie met bijlagen 
gestuurd. Beiden mail zijn nu geregistreerd in ons digitaal archief.  
 
Top. 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 164 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 165 ======================================================================

<pre>2 
 
De andere 
punten zijn duidelijk en conform de afspraken maar mogelijk door jullie 
vergeten:  
Bewijs
 dat  een MKB bedrijf is  
 Klopt
 dit zijn we vergeten mee te sturen. Sturen we morgen. 
 
 
Een m
eerjarige gespecificeerde begroting, daar zou een uittreksel van jullie grote 
excelfile voor komen. Het is nu allen een paar blokken in het aanvraag formulier 
maar niet gespecificeerd over de paar jaar.  
 
In de m
eegestuurde notitie is een geprognosticeerde uitgavenplanning opgenomen tezamen met een 
betalingsschema.  
Gepro
gnosticeerde uitgavenplanning op basis van planning en commitering 
2017 2018 2019 Totaal 
 
Bedragen zoals beschreven in aanvraagformulier Provincie Zeeland.   
  
Bin
nen die begroting ook aangeven wat de subsidiabele kosten zijn die voor de DEI 
subsidie gelden.  
  
Verder 
zijn de projectkosten omlaag gebracht zodat het steunpercentage nu precies 
op 50% komt. Dit is te risicovol, als er blijken dat er een paar kosten niet subsidiabel 
zijn volgens onze asb dan moeten we dat korten op totale som en kunnen we nooit 
op de 2.5 mio uitkomen omdat we dan boven de 50% uitkomen.  
 
De total
e kosten van de infrastructuur (technologie centrum) bedragen meer dan . De 
maximale bijdrage is 50%. We hebben altijd voldoende kosten om deze bijdrage van 50% te halen. 
 
 
Voor 
duidelijkere uitleg zie hieronder,  
  
Met
 vriendelijke groet,  
  
 
 
-  
  
 
  
  
Van:    
Verz
onden:  woensdag 22 november 2017 17:33 
Aan:   
CC: . 
 
Onderwerp:  ontbrekende gegevens + opmerking projectomvang 
  
 
  
Hierbij 
zoals afgesproken onze punten op de mail, waarbij jij zorgdraagt voor 
doorzetting aan de heren van TTC.  
  
--- 
  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 165 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 166 ======================================================================

<pre>3Een 
aantal van de documenten waarvan we hadden afgesproken dat aanvrager die 
zou opleveren, ontbreekt nog:  
  
-        De oorsp
ronkelijke aanvraag van begin 2017  
Zoals bespr
oken, dient op grond van artikel 6 AGVV de begunstigde voordat 
de werkzaamheden aan het project aanvangen  een schriftelijke 
steunaanvraag te hebben ingediend. Nu kosten voor 2017 worden 
opgevoerd, hebben we de oorspronkelijke aanvraag nodig voor het 
subsidiedossier. (Deze aanvraag dient tenminste de volgende gegevens te 
bevatten: de naam en de grootte van de onderneming, een beschrijving van 
het project met inbegrip van de aanvangs- en einddatum, de locatie van het 
project, een lijst van de projectkosten en het soort steun (in casu: 
subsidie).) , jij hebt de bedoelde aanvraag nu doorgemaild; we hebben 
hier nog niet naar gekeken..  
-        Een d
ocument waaruit blijkt dat aanvrager behoort tot de categorie 
‘kleine en middelgrote ondernemingen’  
De heren n
oemden tijdens het overleg het document ‘legal structure’. Wij 
hebben dit document nodig voor het subsidiedossier omdat, in het geval aanvrager niet zou behoren tot de categorie ‘kleine en middelgrote 
ondernemingen’, wij van aanvrager op grond van artikel 6 AGVV een extra 
document zouden verlangen waaruit afdoende blijkt dat de subsidie een 
stimulerend effect heeft.
 
-        Een me
erjarige gespecificeerde begroting  
Hierbij di
enen in ieder geval de kosten per jaar (2017, 2018 en 2019) 
helder uitges
plitst en gespecificeerd te zijn i.v.m. het beoordelen van de 
subsidiab
iliteit.  
-        In deze
 begroting moet duidelijk blijken welke van de kosten 
daarbinnen zijn aangemerkt als subsidiabele kosten in het kader van de 
DEI subsidie (bv. d.m.v. arcering)  
Dit willen
 we weten om te kunnen beoordelen of er geen sprake is van 
ongeoorloofde cumulering van steun (art. 8 AGVV). Indien voor de 
onderdelen die binnen de DEI subsidie als subsidiabele kosten zijn 
aangemerkt reeds de maximale steunintensiteit is bereikt, kunnen wij voor 
deze kosten geen subsidie meer verlenen. Wij kunnen slechts die kosten als 
in aanmerking komende kosten beschouwen, waarvoor nog geen steun is 
verleend dan wel nog niet de maximale steun is verleend. Houd er overigens rekening mee dat (althans, als ik het goed zie) bij de DEI subsidie geen 
steun is verleend o.g.v. art. 26, maar o.g.v. art. 25 AGVV. Op grond van art. 
25 gelden weer andere steunintensiteiten…
 
  
Tot slot 
is de projectomvang nu teruggebracht van , waarbij 
de helft door aanvrager wordt bekostigd en de andere helft subsidie betreft (DEI en 
provincie). Een steunintensiteit van 50% dus, hetgeen maximaal is o.g.v. art. 26 
AGVV. We hebben tijdens het overleg aangegeven dat aanvrager niet te enthousiast 
moest zijn in het terugbrengen van de projectomvang, omdat we niet in de 
problemen moeten komen met de maximaal te verlenen subsidie. Aangegeven is dat 
waarschijnlijk enkele kostenposten af zullen vallen wegens niet in aanmerking komend voor subsidie (o.g.v. art. 26 AGVV zijn de in aanmerking komende kosten: 
de kosten van de investeringen in immateriële en materiële activa) en zoals gezegd 
kunnen wij de kosten, die in het kader van de DEI subsidie als subsidiabel zijn 
aangemerkt en waarvoor de maximale steunintensiteit reeds is bereikt, niet als 
subsidiabele kosten aanmerken in onze beschikking. Dan redden we het dus niet om met een projectomvang van  een subsidie van 2.500.000 te verlenen…
 
  
Tot z
over.  
  
Groet,  
  
 
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 166 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 167 ======================================================================

<pre> 
Pagina 1 van 1 
 
Bijlage C MKB/KMO -verklaring  
Met deze verklaring  verklaart de aanvrager een MKB /KMO -onderneming te zijn volgens de EU -
definitie, zoals opgenomen in aanbeveling van de Europese Commissie 2003/361/EG.  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 MKB/KMO -toets 
Volgens de definitie van de Europese Commissie, heeft een MKB /KMO -onderneming minder dan 
250 werknemers en bedraagt de jaaromzet minder dan 50 miljoen Euro of het balanstotaal minder 
dan 43 miljoen Euro. De onderneming is zelfstandig en de voornoemde criteria zijn van toepassing 
op de totale onderneming, inclusief partnerondernemingen  en verbonden ondernemingen.  
 
Inzake:  
Aanvrager nummer: 3 
Onderneming: TTC Gre velingendam B.V.   
Verbonden  onderneming(en): Blue Turbines B.V., 100% eigenaar van TTC Grevelingendam B.V.  
Partnerondernemingen(en): n.v.t.  
Voor de totale onderneming , gemeten over het laatst afgesloten boekjaar 2015, bedraagt  
 het aantal werkzame personen:  2 
 de jaaromzet:        42.000  € 
 het balanstotaal:       256.429 € 
 
U dient ter onderbouwing van bovenstaande bedragen tevens  de achterliggende berekeningswijze 
aan te leveren  (bijlage D).  U dient hiervoor gebruik maken van de online MKB /KMO -toets op de 
website van INTERREG Vlaanderen Nederland  
(http://www.grensregio.eu/assets/files/site/downl oads/KMO -test-Interreg -VLANED.xlsx ). 
 
Voor verdere uitleg vindt u op de website van de Europese Commissie een handreiking inclusief 
duidelijke voorbeelden voor het bepalen van de MKB/KMO -status van uw onderneming, genaamd 
‘User guide to the SME definition’  (Ref. A res(2015)1914862 - 06/05/2015).  
Ondergetekende verklaart:  
 dat bovenstaande MKB /KMO -toets is ingevuld voor de onderneming in haar geheel, inclusief 
partnerondernemingen en verbonden ondernemingen, ook bu iten Nederland en Vlaanderen  
 en daarmee een MKB /KMO -onderneming te zijn volgens de EU -definitie, zoals opgenomen in 
aanbeveling van de Europese Commissie 2003/361/EG.  
 
Naam:     Plaats: Amersfoort  
Functie:   Datum:   
 
   Handtekening:  …  
</pre>

====================================================================== Einde pagina 167 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 168 ======================================================================

<pre>1Van:
Verzonden: maandag 27
 november 2017 15:06
Aan:
Onderwerp: Fwd: No
g even over Tidal Test Center
Bijlagen: Q  A
 TTC def versie.docx; ATT00001.htm
Categorieën: Cate
gorie Oranje
Heren,  
Ter kennisnam
e mijn “ bewerking” van het verhaal, 
 
Vriendelijke groet, 
 
Verstuurd vanaf mijn iPad 
 
Begin doorgestuurd bericht: 
Van:  "  
Datum:  24 november 2017 om 15:36:17 CET 
Aan:  "  
Onderwerp:  Nog even over Tidal Test Center  
Beste    
Naar aanleiding van ons gesprek met  geef ik je ( weliswaar ongevraagd) een paar dingen 
mee, waar je wellicht iets mee kunt. 
In de Word bijlage “mijn antwoorden” op de vragen van  
Hieronder in de mail mijn zorgen: De gevolgen als er niet 1,6 mln. (gat tussen aanvraag 4,1 en beschikbare 2,5 mln.) wordt toegekend 
op korte termijn kunnen leiden tot uitstel ( in ieder geval een jaar vertraging) en wellicht afstel. De 
projectaanvrager heeft inmiddels alles in gang gezet om snel tot bouw van de testfaciliteit over te 
kunnen gaan. Voor de bestelling van materialen naar aannemer en netbeheerder is nu duidelijkheid 
nodig of de Businesscase rond is. De businesscase wordt momenteel bekeken door EZK. Insteek is dat oktober 2018 het TTC operationeel is. Daarvoor moet uiterlijk 9/1/2018 dekking 
geregeld zijn. Ook de eerste twee turbines zullen direct daarna geplaatst worden. 
Als deze deadline gepasseerd wordt ontstaat er een jaar uitstel:  
- de aanbestedingsprocedure moet dan opgeschort worden, 
- daarmee ook vertraging bij testen van turbines (en kans dat ze elders een plek zoeken),  
- (nog) geen inkomsten voor de exploitatie,  
- andere gerelateerde projecten (Raak? project Spelen met Stroming en project rondom 
Energieopslag dat ook getest zal worden bij het TTC? etc.) 
- Toezeggingen door externe financiers komen onder druk, 
- Problemen met reeds toegekende subsidies DEI en EFRO (vermindering van subsidiebedragen), 
- Mogelijke terugtrekking van 2 bedrijven (W2E (water to energy) uit Zeeland, en WPT (water power turbines) die zich nu in Zeeland wil vestigen vanwege de nieuwe TTC. 
- Verloop van deadlines uit verstrekte vergunningen / opnieuw aanvragen en/of verlengen 
- Gewekt vertrouwen in de markt wordt ondermijnd 
- Negatieve publiciteit 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 168 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 169 ======================================================================

<pre>2- Kans op ui
teenvallen van de projectorganisatie (want medewerkers ontvangen dan geen 
salaris). 
Dat over de mogelijke gevolgen, die we toch moeten zien te voorkomen. Het zou een affront zijn 
voor ons allemaal. En:  heeft geen nee gezegd, dus de bal ligt volgens mij bij jou…. 
En voor de aardigheid deze link: 
  
http://renews.biz/109211/atlantis-agrees-wyre-tidal-terms/  
  
Met
 vriendelijke groet, 
  
 
 
 
 
  
 
Provincie Zeeland | Abdij 6
, 4331 BK Middelburg | +31 118 631011 
Pos
tbus 6001, 
4330 LA Middelburg | w
ww.zeeland.nl  | @provzeeland | facebook.com/provinciezeeland   
    
</pre>

====================================================================== Einde pagina 169 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 170 ======================================================================

<pre>Antwoorden op de vragen van  n.a.v. gesprek op . 
 
 
1. Waarom is het een goed project?  
2. Waarom heeft RVO het afgewezen en wat klopt daar volgens ons niet aan?  
3. Waarom vinden we dat EZ toch aan de lat staat voor 1.6 MM?  
4. Hoe precies zit het nu me t de tijdsdruk?  
5. Waarom moet Zeeland nu niet het geld in het regeerakkoord zoeken?  
6.  
1. Waarom vinden we TTC een goed project?  
 
Het Tidal Technology Centre (TCC) Grevelingendam  is een (inter)nationale faciliteit voor het testen 
van nieuwe getijdenturbines.   Dit Centre is uniek (er is geen tweede van dit soort in Europa) en speelt 
een belangrijke rol bij het van de grond komen van een opkomende industrietak: a) export van in 
Nede rland gebouwde getijdenturbines en b) aanbieden aan consultancy services aan landen met 
getijdenpotentieel.  
Vestiging van het TCC in Zeeland geeft Zeeland de kans de vestigingsplaats voor bedrijven actief in 
getijdenenergie te worden. Bovenstaande gedacht egang wordt door zowel Zeeland als EZ 
onderschreven en heeft geleid tot opname in het ZiS pakket  (“Balkenende”) .  
Zie hierover ook de mail van  ( niet namens Zeeland, maar volgens Jan zelf).  
De aanvraag richt zich op het maken van een test - en certificeringsfaciliteit (de R&D infrastructuur) 
en niet op de ontwikkeling van turbines.  
Voor een aantal turbines/turbinebouwers heeft TTC al een overeenkomst (met 15 
intentieverklaringen) dat van de nieuwe locatie gebruik kan worden gemaakt om te tes ten en te 
certificeren. Hiervoor wordt een gebruikersvergoeding gevraagd waarmee de exploitatiekosten 
gedekt kunnen worden.  
De testlocatie is een voorwaarde voor de rest, maar is in bewust losgekoppeld van de aanvragen van 
turbines omdat er steeds andere p artijen bij betrokken zijn. De turbinebouwers worden de klanten 
van het testcentrum.  
 
2.  Waarom heeft RVO het afgewezen en wat klopt daar volgens ons niet aan?  
De aanvraag van een subsidie in het kader van Hernieuwbare Energie (HE) is afgewezen door RVO. 
Daar is bezwaar tegen ingediend bij RVO en dit bezwaar is ongegrond verklaard. Hiertegen wordt 
beroep aangetekend bij het College van Bezwaar en Beroep (CBB). De behandelingstermijn zal 3 tot 6 
maanden zijn, waardoor de huidige planning niet gehaald kan worde n. 
Het bezwaar op de afwijzing van een subsidieaanvraag DEI voor een andere turbine is aangehouden 
in afwachting op de uiteindelijke uitspraak de HE aanvraag (€ 2,8 mln .). BT -projects heeft aangegeven 
dat de DEI -aanvraag slechts een deel ‘overlapt’ met de HE-aanvraag en derhalve een nieuwe DEI 
aanvraag (€ 4,5 mln.) zal indienen (ca. juni 2018)  
Voor zover wij kunnen beoordelen op basis van de afwijzingsbrief staan er hier en daar 
onvolkomenheden en onjuistheden in de onderbouwing van de afwijzing van deze aa nvraag. Het zou 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 170 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 171 ======================================================================

<pre>helpen als RVO nog dit jaar, in overleg met EZK/KD en BT -projects tot een heroverweging zou kunnen 
komen.  
3. Waarom vinden we dat EZ toch aan de lat staat voor 1.6 MM?  
 
Voor het project is € 4,1 mln. aan nieuw overheids geld nodig om de testfaciliteit te ontwikkelen en te 
versnellen  (als onderdeel van een totaalinvestering van € 13 mln.).   Na onderhandelingen tussen de 
provincie en EZ over de allocatie van een totaal van € 25 mln. is uiteindelijk € 2 ,5 mln. voor het TTC 
opgenomen in “Balkenende”.  
M.b.t. de dekking van de (nog) niet gehonoreerde € 1,6 mln. voor het TCC  is aangegeven dat EZ zal 
helpen met het ondersteunen van lopende of nieuwe subsidieaanvragen.  
 
  
     
   
  
    
 
 
 
  
 
 
4. Hoe precies zit het nu met de tijdsdruk (stormseizoen e.d.)? (op 9 januari 2018 is hier 
definitief duidelijkheid over nodig i.v.m. de beperkte bouwvenster als gevolg van de regels 
m.b.t. het ‘stormseizoen’: met mag alleen bouwen aan een primaire waterkering tussen 1 
april en 1 oktober). Anders komt er minimaal een jaar vertraging of zelfs afstel.  
 
5. Waarom moet Zeeland nu niet het geld in het regeerakkoord zoeken?  
Tijdens de eerste “100 dagen” zal duidelijk worden welke budgetten bij welke ministers aan welke 
thema’s  toegekend zullen worden. Daarbij is “Zeeland” genoemd, maar we weten niet voor welke 
projecten. De OEM van het Provinciefonds is bijvoorbeeld ook een punt. We kunnen daar niet op 
wachten, gelet op de tijdsdruk.  
En: In de vorige fasen voorafgaand aan deze aanvraag he eft de provincie Zeeland ervoor gezorgd dat 
Getijdenenergie op de kaart is gezet. Zo heeft Zeeland de lead -partners rol vervuld voor het Pro -Tide 
programma; binnen Pro -Tide is zo een voorinvestering gedaan van ruim € 1 mln. Daarnaast is er in 
2013 en in  2 016 (2 x) € 100.000 aan subsidie toegekend voor resp. het programma van eisen en de 
voorbereidende werkzaamheden voor dit project. (NB. Ook EZ en Provincie ZH hebben € 100.000 
bijgedragen voor de voorbereidende werkzaamheden).  
Verder heeft Zeeland binnen d e € 25 mln. van het pakket Balkenende ervoor gekozen dat hierin € 5,7 
mln. van de rijksmiddelen aan dit project ten goede zouden komen (toen nog in de veronderstelling 
dat er ook € 3,2 mln. nieuw geld in zou zitten, die direct van EZ/RVO aan de projectaanv rager ten 
goede zou komen).  
 
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 171 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 172 ======================================================================

<pre>Gedetailleerde begroting 
  Totaal 2017 2018 2019 Totaal 2017-2019 Interne 
personeelskosten Materiele kosten Kosten Extern 
bureau 
engineeringFinanciele 
controle Sub totaal
Ontwerpwerkzaamheden + vergunningen (ANTEA) 540.000 €          350.000 €                150.000 €              40.000 €                540.000€        540.000 €          540.000€        
Bouwbegeleiding (ANTEA) 155.000 €          5.000 €                   50.000 €                100.000 €              155.000€        155.000 €          155.000€        
Projectmanagement civiele consructie 175.000 €          175.000 €                175.000€        175.000 €          175.000€        
Voorbereidingswerkzaamheden 162.000 €          25.000 €                  137.000 €              162.000€        162.000 €          162.000€        
Bodembescherming 141.000 €          141.000 €              141.000€        141.000 €          141.000€        
Gootvloer 282.000 €          282.000 €              282.000€        282.000 €          282.000€        
Damwanden 918.000 €          918.000 €              918.000€        918.000 €          918.000€        
Eiland 300.000 €          300.000 €              300.000€        300.000 €          300.000€        
Bordessen 213.000 €          213.000 €              213.000€        213.000 €          213.000€        
Gootvoorzieningen 96.000 €            96.000 €                96.000 €          96.000 €            96.000 €          
Krammer zijde 102.000 €          102.000 €              102.000€        102.000 €          102.000€        
Terrein 48.000 €            48.000 €                48.000 €          48.000 €            48.000 €          
E-Voorzieningen: E-systemen 489.000 €          464.000 €              464.000€        464.000 €          464.000€        
Grid aansluiting 614.000 €          50.000 €                  564.000 €              614.000€        614.000 €          614.000€        
Bankgarantie Grid 25.000 €            25.000 €                25.000 €          25.000 €            25.000 €          
Berekeningen CFD 175.000 €          175.000 €                175.000€        175.000 €          175.000€        
Inhuur derden Techniek & Operaties TTC 939.309 €          650.000 €                138.525 €              150.784 €              939.309€        939.309 €          939.309€        
Financiele controle 75.000 €            25.000 €                  25.000 €                25.000 €                75.000 €          75.000 €            75.000 €          
Ontwikkeling TTC 780.553 €          780.553 €                780.553€        780.553 €          780.553€        
Communicatie en disseminatie 120.000 €          80.000 €                  40.000 €                120.000€        120.000 €          120.000€        
Leges 95.000 €            95.000 €                  95.000 €          95.000 €            95.000 €          
Verzekeringen voor bouw 50.000 €            50.000 €                50.000 €          50.000 €            50.000 €          
Waterwet vergunning inhuur technische experts 75.000 €            75.000 €                  75.000 €          75.000 €            75.000 €          
Meetsystemen engineering 50.000 €            25.000 €                  25.000 €                50.000 €          50.000 €            50.000 €          
E/W/Meet systemen 100.000 €          100.000 €              100.000€        100.000 €          100.000€        
6.719.862€        2.510.553 €             3.768.525 €           415.784 €              6.694.862€     - €                5.924.862€        695.000 €          75.000 €            6.694.862€     
Loonkosten - €              
Overgenomen vanuit aanvraag formulier - €              
F. Dees 222.964 €          66.889 €                  133.778 €              22.296 €                222.964€        222.964 €          222.964€        
technisch Specialist 123.840 €          61.920 €                61.920 €                123.840€        123.840 €          123.840€        
346.804 €          66.889 €                  195.698 €              84.216 €                346.804€        346.804 €          - €                - €                - €                346.804€        
7.066.666€        2.577.442 €             3.964.223 €           500.000 €              7.041.666€     346.804 €          5.924.862€        695.000 €          75.000 €            7.041.666€     Gedetailleerde begroting inclusief cash flow tbv provinciale aanvraag
Tidal Technology Center Grevelingendam
Gedetailleerde begroting TTC-GD bij provinciale 
aanvraag</pre>

====================================================================== Einde pagina 172 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 173 ======================================================================

<pre>Toewijzing DEI / SVZ. 
 
 
Aangesloten staatssteun op aangevraagde provinciale subsidie en DEI subsidie. 
Het betreft de toewijsbare kosten aan beide projecten. 
 1/3 van de goten wordt gefinancierd vanuit DEI. 
 2/3 van de goten wordt gefinancierd vanuit SVZ. 
Bepaalde kosten hebben een andere verdeling omdat dit meer te maken heeft met het ontwerp van 
het TTC-GD in plaats van het DEI project. SVZ DEI
Ontwerpwerkzaamheden + vergunningen (ANTEA) 432.000 €         108.000 €         80% TTC-GD 20% DEI
Bouwbegeleiding (ANTEA) 116.250 €         38.750 €           75% TTC-GD 25% DEI
Projectmanagement civiele consructie 87.500 €           87.500 €           2/3 TTC GD 1/3 DEI 2/3 TTC GD 1/3 DEI
Voorbereidingswerkzaamheden 108.000 €         54.000 €           2/3 TTC GD 1/3 DEI
Bodembescherming 94.000 €           47.000 €           2/3 TTC GD 1/3 DEI
Gootvloer 188.000 €         94.000 €           2/3 TTC GD 1/3 DEI
Damwanden 612.000 €         306.000 €         2/3 TTC GD 1/3 DEI
Eiland 200.000 €         100.000 €         2/3 TTC GD 1/3 DEI
Bordessen 142.000 €         71.000 €           2/3 TTC GD 1/3 DEI
Gootvoorzieningen 64.000 €           32.000 €           2/3 TTC GD 1/3 DEI
Krammer zijde 68.000 €           34.000 €           2/3 TTC GD 1/3 DEI
Terrein 32.000 €           16.000 €           2/3 TTC GD 1/3 DEI
E-Voorzieningen: E-systemen 309.333 €         154.667 €         2/3 TTC GD 1/3 DEI
Grid aansluiting 409.333 €         204.667 €         2/3 TTC GD 1/3 DEI
Bankgarantie Grid 16.667 €           8.333 €            2/3 TTC GD 1/3 DEI
Berekeningen CFD 116.667 €         58.333 €           2/3 TTC GD 1/3 DEI
Inhuur derden Techniek & Operaties TTC 626.206 €         313.103 €         2/3 TTC GD 1/3 DEI
Financiele controle 75.000 €           100% TTC-GD
Ontwikkeling TTC 520.369 €         260.184 €         2/3 TTC GD 1/3 DEI
Communicatie en disseminatie 80.000 €           40.000 €           2/3 TTC GD 1/3 DEI
Leges 95.000 €           100% TTC-GD
Verzekeringen voor bouw 50.000 €           100% TTC-GD
Waterwet vergunning inhuur technische experts 75.000 €           100% TTC-GD
Meetsystemen engineering 50.000 €           100% TTC-GD
E/W/Meet systemen 85.872 €           14.128 €           
4.653.196€       2.041.665€       
Loonkosten
Overgenomen vanuit aanvraag formulier
F. Dees 222.964 €         
technisch Specialist 123.840 €         
346.804 €         - €               
Totaal 5.000.000€       2.041.665€       7.041.666€  
Maximale subsidie 50% 50%
Maximale subsidie 2.500.000 €       1.020.833€       
Gevraagde subsidie 2.500.000 €       1.020.833€       Toelichting
Gedetailleerde begroting TTC-GD bij provinciale aanvraagTOEWIJZING DEI / SVZ</pre>

====================================================================== Einde pagina 173 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 174 ======================================================================

<pre>MEMORANDUM  
 
 1 Aan:  Provincie Zeeland  
Project:  Tidal Technology Center Grevelingendam  
Opgesteld door:    
Kapelle   
Onderwerp:  Herzien  betalingsschema Stroomversnelling   
  Tidal Technology Center Grevelingendam  
 
 
Na overleg is vastgesteld dat de uitgaven prognose en raming van het project en bijdrage van de 
provincie gebaseerd moet worden op de volledige realisering van de civiele constructie van fase 1, 2 
en 3 TTC -GD en dat er een 100% voorschot betaal baar gesteld  kan worden . 
Fasering T idal Technology Center Grevelingendam  
• Fase 1:  Bouw van de civiele infrastructuur  
• Fase 2:  Plaatsing E -systemen en meetsystemen  
• Fase 3:  Validatie en certificering centrum  
Op basis van de raming van fase 1,2 en 3 zoals opgenomen in de provinciale aanvraag ontstaat dan 
de onderstaande uitgaven prognose.  Uitgangspunt hierbij is dat de opdracht aan de aannemer in 
2018 gegeven kan worden voor de bouw van de civiele constructie en d at deze afgerond wordt in 
2018 voor  het stormseizoen van 2018.   
  2017  2018  2019  2020  Totaal  
Fase 1  2.577.442  4.117.558      6.695.000  
Fase 2    2.960.000      2.960.000  
Fase 3      3.000.000  390.000  3.390.000  
Totaal  2.577.442  7.077.558  3.000.000  390.000  13.045.000  
 
Herziene bevoorschotting  / betalingsschema  
Datum  Voorschot  Opmerking  Cumulatief  % 
jan-18  €     1.288.721  Voorschot 2017   €  1.288.721  52% 
feb-18  €        586.279  Voorschot tot 75%   €  1.875.000  75% 
Mrt -2018  €        625.000    €  2.500.000  100%  
      
  €     2.500.000     
 
Het gevraagde subsidiebedrag is niet proportioneel. 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 174 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 175 ======================================================================

<pre>1Van:
Verzonden: maandag 15 januari 2018 10:01
Aan: )
Onderwerp: Fw
d: TTC-GD
Bijlagen: ATT00001.htm
Tkn 
Verstuurd vanaf mijn iPad 
 Begin doorge
stuurd bericht: 
Van:   
Datum: 15 ja
nuari 2018 om 07:37:34 CET 
Aan:   
 
Onderw
erp: TTC‐GD 
Vooruitlopend op de dag van morgen in bijlage de actuele status  van TTC‐GD. 
  Groet, 
 
</pre>

====================================================================== Einde pagina 175 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 176 ======================================================================

<pre>Tidal Technology Center
Grevelingendam
Financial Close
0031 20 6763993Status Update 12 -1-2018
</pre>

====================================================================== Einde pagina 176 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 177 ======================================================================

<pre>–Voorbereidende werkzaamheden RWS afgerond (2017)
–Siphons operationeel (2017)
–Aanbestedings -ontwerp gereed
–RAW aanbesteding in procedure (23-1-2018 aanbieding aannemers )
–Formele opdrachtverlening maart 2018
–Waterwet vergunning RWS verleend 
–Bouwvergunningen verleend & toegekend t.b.v. start bouw april 2018
Techniek
</pre>

====================================================================== Einde pagina 177 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 178 ======================================================================

<pre>▪Bouw -organisatie gecontracteerd ( )
▪Overeenkomst RWS t.b.v. bouw TTC -GD getekend (16 -12-2016)
–Pachtovereenkomst in 2018 geformaliseerd
▪Overeenkomsten met eerste twee turbine ontwikkelaars geformaliseerd en 
volledig gesubsidieerd
▪> 10 samenwerkingsovereenkomsten geformaliseerd
–Kennisinstellingen, Universiteiten, Europese instellingen en branche organisaties
–Centre of Expertise Wind & Energy (Zeeland)
–FORESEAS, MIDAS, Spelen met stroom, Marinet2 ->
▪25 turbine ontwikkelaars in pipeline TTC -GD o.a.
Organisatie
2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 178 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 179 ======================================================================

<pre>–Bouw planning / bouw volgorde bepaald
–Aanbestedingsprocedure loopt
▪23-1-2018 aanbiedingen van aannemers
–Start werkzaamheden civiele constructie april 2018
–Centrum operationeel oktober 2018
–Plaatsing eerste turbines Q3 2018
–> 10 Nederlandse en Europese Innovatie projecten i.s.m. Kennisinstellingen ,
universiteiten en overige energie uit water stakeholders reeds gestart
Planning
Januari
•aanbiedingen 
aannemers
Februari
•formaliseren 
contractering
Maart
•Opdracht 
aannemer
April
•Start bouw
Mei
 Juni
 Juli
 Augustus
 September
 Oktober
•Opening 
centrum
November
 December
bouw periode2018</pre>

====================================================================== Einde pagina 179 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 180 ======================================================================

<pre>▪Subsidiering voltooid (EFRO -subsidie, DEI -subsidie, SVZ bijdrage)
–Formalisering SVZ gelden januari 2018
▪Equity geformaliseerd
▪SDE+ aanvraag pending approval
▪Herziene financieringsopzet v reemd vermogen opgesteld (12 -1-2018)
▪Werkkapitaal in afwachting van formalisering SVZ gelden
▪Sluitende business case
Financiering</pre>

====================================================================== Einde pagina 180 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 181 ======================================================================

<pre>▪Poject -werk -kapitaal bouw -> pending formalisering SVZ gelden 
▪Bank garanties voor o.a. grid-aansluiting
▪Project financiering -> vreemd vermogen
Benodigd vreemd vermogen voor start bouw
▪8,0 miljoen Euro
F
inancial close t.b.v. opdrachtverlening 
aannemer
5</pre>

====================================================================== Einde pagina 181 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 182 ======================================================================

<pre>▪TTC-GD bouw start Q1 2018 5.500.000 Euro
▪Dekking SVZ gelden 1.600.000 Euro
▪Indexatie (p.p. 2018 ) / aanvullende eisen RWS t.b.v. Ecologie 900.000 Euro
TOTAAL 8 miljoen vreemd vermogen
Pending actions
▪Project -werk -kapitaal i.v.m. verlate uitbetaling subsidies (op basis van de thans geldende 
subsidie voorwaarden)
▪Bankgarantie(s) (o.a. grid-aansluiting)
Concept opbouw vreemd vermogen
op basis van informatie 11
 -
1
-
2018
6</pre>

====================================================================== Einde pagina 182 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 183 ======================================================================

<pre>ID Task 
ModeTask Name Start Finish
1 Voorbereiding en engineering Wed 1-2-17 Wed 1-11-17
2 Vergunningen Wed 1-2-17 Sun 15-10-17
3 Engineering Wed 1-2-17 Wed 1-11-17
4 Aanbesteding & Realisatie 
civiele werkenWed 1-11-17 Fri 5-10-18
5 Uitnodigen aannemers Wed 1-11-17 Tue 7-11-17
6 Nota van inlichtingen Wed 8-11-17 Tue 19-12-17
7 Inschrijving aannemers Wed 20-12-17 Wed 20-12-17
8 Beoordeling inschrijvingen Thu 21-12-17 Fri 5-1-18
9 Opdrachtverstrekking Tue 9-1-18 Tue 9-1-18
10 Alcatel periode Wed 10-1-18 Tue 30-1-18
11 Opstellen werkplannen Thu 1-2-18 Fri 16-2-18
12 Beoordelen werkplannen RWS Mon 19-2-18 Fri 20-4-18
13 Bestellen damwanden Mon 23-4-18 Fri 27-4-18
14 Levering damwanden Mon 28-5-18 Fri 1-6-18
15 Heien damwanden Mon 4-6-18 Fri 27-7-18
16 Bouwvakantie Mon 30-7-18 Fri 24-8-18
17 Opvullen midden eiland Mon 27-8-18 Fri 7-9-18
18 Beton werkzaamheden Mon 10-9-18 Fri 21-9-18
19 Water inlaat verwijdering 
afdamming Mon 24-9-18 Fri 5-10-18
20 Commitering Gridaansluiting Sat 1-7-17 Mon 1-10-18
21 Engineering TTC-GD 
E-systemenSat 1-7-17 Wed 1-11-17
22 Engineering grid Sat 1-7-17 Sun 1-4-18
23 Realisatie gridaansluiting Sun 1-4-18 Mon 1-10-18
24 Meetsystemen Thu 1-6-17 Thu 1-11-18
25 Pre-Engineering Thu 1-6-17 Wed 1-11-17
26 Selection and procurement Wed 1-11-17 Sun 1-4-18
27 Realisatie meetsystemen Sun 1-4-18 Thu 1-11-18
28 Commissioning TTC-GD Thu 1-11-18 Fri 1-3-19
29 Commissioning systemen Thu 1-11-18 Fri 1-3-19
30 Afwikkeling en raportage Tue 1-1-19 Fri 1-3-19
31 Rapportage / audit Tue 1-1-19 Fri 1-3-19
Antea Group
20-12
BTP
aannemer
aannemer
aannemer
aannemer
aannemer
aannemer
aannemer
Jan Feb Mar Apr May Jun JulAug Sep Oct Nov Dec Jan Feb Mar Apr May Jun Jul Aug Sep Oct Nov Dec Jan Feb Mar AprQtr 1, 2017 Qtr 2, 2017 Qtr 3, 2017 Qtr 4, 2017 Qtr 1, 2018 Qtr 2, 2018 Qtr 3, 2018 Qtr 4, 2018 Qtr 1, 2019 Qtr 2, 2019
Task
Split
Milestone
Summary
Project Summary
Inactive Task
Inactive Milestone
Inactive Summary
Manual Task
Duration-only
Manual Summary Rollup
Manual Summary
Start-only
Finish-only
External Tasks
External Milestone
Deadline
Progress
Manual Progress
Page 1Project: planning bouw tbv svz
Date: Tue 21-11-17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 183 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 184 ======================================================================

<pre>ID Task 
ModeTask Name Start Finish
1 Voorbereiding en engineering Wed 1-2-17 Wed 1-11-17
2 Vergunningen Wed 1-2-17 Sun 15-10-17
3 Engineering Wed 1-2-17 Wed 1-11-17
4 Aanbesteding & Realisatie 
civiele werkenWed 1-11-17 Fri 5-10-18
5 Uitnodigen aannemers Wed 1-11-17 Tue 7-11-17
6 Nota van inlichtingen Wed 8-11-17 Tue 19-12-17
7 Inschrijving aannemers Wed 20-12-17 Wed 20-12-17
8 Beoordeling inschrijvingen Thu 21-12-17 Fri 5-1-18
9 Opdrachtverstrekking Tue 9-1-18 Tue 9-1-18
10 Alcatel periode Wed 10-1-18 Tue 30-1-18
11 Opstellen werkplannen Thu 1-2-18 Fri 16-2-18
12 Beoordelen werkplannen RWS Mon 19-2-18 Fri 20-4-18
13 Bestellen damwanden Mon 23-4-18 Fri 27-4-18
14 Levering damwanden Mon 28-5-18 Fri 1-6-18
15 Heien damwanden Mon 4-6-18 Fri 27-7-18
16 Bouwvakantie Mon 30-7-18 Fri 24-8-18
17 Opvullen midden eiland Mon 27-8-18 Fri 7-9-18
18 Beton werkzaamheden Mon 10-9-18 Fri 21-9-18
19 Water inlaat verwijdering 
afdamming Mon 24-9-18 Fri 5-10-18
20 Commitering Gridaansluiting Sat 1-7-17 Mon 1-10-18
21 Engineering TTC-GD 
E-systemenSat 1-7-17 Wed 1-11-17
22 Engineering grid Sat 1-7-17 Sun 1-4-18
23 Realisatie gridaansluiting Sun 1-4-18 Mon 1-10-18
24 Meetsystemen Thu 1-6-17 Thu 1-11-18
25 Pre-Engineering Thu 1-6-17 Wed 1-11-17
26 Selection and procurement Wed 1-11-17 Sun 1-4-18
27 Realisatie meetsystemen Sun 1-4-18 Thu 1-11-18
28 Commissioning TTC-GD Thu 1-11-18 Fri 1-3-19
29 Commissioning systemen Thu 1-11-18 Fri 1-3-19
30 Afwikkeling en raportage Tue 1-1-19 Fri 1-3-19
31 Rapportage / audit Tue 1-1-19 Fri 1-3-19
Antea Group
20-12
BTP
aannemer
aannemer
aannemer
aannemer
aannemer
aannemer
aannemer
Jan Feb Mar Apr May Jun JulAug Sep Oct Nov Dec Jan Feb Mar Apr May Jun Jul Aug Sep Oct Nov Dec Jan Feb Mar AprQtr 1, 2017 Qtr 2, 2017 Qtr 3, 2017 Qtr 4, 2017 Qtr 1, 2018 Qtr 2, 2018 Qtr 3, 2018 Qtr 4, 2018 Qtr 1, 2019 Qtr 2, 2019
Task
Split
Milestone
Summary
Project Summary
Inactive Task
Inactive Milestone
Inactive Summary
Manual Task
Duration-only
Manual Summary Rollup
Manual Summary
Start-only
Finish-only
External Tasks
External Milestone
Deadline
Progress
Manual Progress
Page 1Project: planning bouw tbv svz
Date: Tue 21-11-17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 184 =================================================================

<br><br>