Hoe speelden organisaties, netwerken en gemeenschappen in op de coronamaatregelen? Verantwoording en verdieping van een kwalitatief onderzoek in het maatschappelijk middenveld tijdens de COVID-19-pandemie (2020-2022) RIVM Corona Gedragsunit | RIVM

Het RIVM raadt nationale en lokale overheden aan om zogeheten sleutelfiguren te betrekken bij beleid, om voorbereid te zijn op een toekomstige pandemie. Deze personen in organisaties en in wijken zijn de schakel tussen overheden en inwoners. Denk aan professionals en vrijwilligers die actief zijn binnen de sectoren onderwijs, zorg, sport, kunst en cultuur en welzijnswerk. Sleutelfiguren hebben er tijdens de coronapandemie voor gezorgd dat er, ondanks de beperkingen van de maatregelen, aandacht bleef bestaan voor het sociale en mentale welzijn van mensen. Dit blijkt uit onderzoek van het RIVM. Door de coronamaatregelen kwam de kwaliteit van sociale contacten onder druk te staan. Mensen verloren verbinding met elkaar maar soms ook hun werk en zekerheid. Sleutelfiguren liepen tegen veel dilemma’s aan wanneer de coronamaatregelen botsten met de zogeheten sociale kwaliteit. Toch lukte het hen om het dagelijks leven in de openbare ruimte, in de zorg en op het werk, zo goed als mogelijk te laten doorgaan. Dit was vooral belangrijk voor mensen die het tijdens de pandemie extra moeilijk hadden. Denk aan jongeren, ouderen, daklozen, chronisch zieken, leden van de LHBTI+-gemeenschap en migranten. De betrokkenheid van sleutelfiguren droeg bij aan democratische waarden als sociale rechtvaardigheid en gelijke kansen voor gezondheid. Sleutelfiguren staan dicht bij mensen. Zij geven vaak het goede voorbeeld en handelen snel als mensen hulp nodig hebben. Zij legden de maatregelen duidelijk uit, stelden aangepaste protocollen op voor de werkvloer en pasten de werk- en leefomgeving aan. Dit versterkte het vertrouwen in het coronabeleid. Ze zorgden er vooral voor dat mensen met elkaar in verbinding bleven. Dit deden ze door digitaal overleg te stimuleren, samen aangepaste activiteiten te bedenken, zoals buitensport, en door zingeving en creativiteit te stimuleren. Daarnaast boden zij praktische, sociaalemotionele en soms financiele steun. Gaandeweg ontdekten zij welke aanpassingen op het coronabeleid in hun omgeving werkten. Voor dit onderzoek heeft het RIVM 95 sleutelfiguren geinterviewd, tussen oktober 2020 en augustus 2021. Hun dilemma’s en creatieve oplossingen zijn geanalyseerd. De verhalen staan op de RIVM-website.