Gedragseffecten van de accijnsverhoging op tabak in 2023 | RIVM

Tabak duurder maken is een van de effectiefste maatregelen om rokers te laten stoppen met roken. De Nederlandse overheid heeft daarom de accijns op tabak twee keer flink verhoogd: op 1 april 2023 en op 1 april 2024. Het RIVM heeft in 2023 aan ruim 1300 rokers gevraagd of deze maatregel invloed heeft gehad op hun gedrag. Dat blijkt zo te zijn. De bevraagde rokers zijn gevoelig voor de prijs van tabaksproducten. Zij verwachtten vóór de accijnsverhoging dat zij ander rookgedrag zouden vertonen door een prijsstijging. Een flink deel van hen heeft dat ook echt gedaan. 28 procent van de ondervraagden heeft een poging gedaan om te stoppen met roken. Bij 10 procent is het gelukt om te stoppen. 18 procent zegt minder te zijn gaan roken door de maatregel. Gezondheid blijft de belangrijkste reden om te stoppen met roken. Maar de hogere kosten kunnen net een extra zetje geven om het ook echt te gaan doen. Dit geldt zeker voor mensen die al het idee hadden om op korte termijn (binnen zes maanden) te gaan stoppen. Zij passen hun gedrag vaker aan dan mensen die dat idee niet hadden. Accijnsverhogingen hebben dus vooral effect op mensen die al het idee hadden om te stoppen met roken. Het blijft daarom belangrijk beleid te maken dat mensen op dat idee brengt, zoals voorlichting, rookwaren minder beschikbaar maken en rookvrije omgevingen. Verder blijkt dat mensen meer tabaksproducten in het buitenland zijn gaan kopen, als deze producten daar een stuk goedkoper zijn. Denk aan Duitsland en België. Ook al zeiden ze van tevoren dat ze dat niet zouden doen. Het RIVM leidt hieruit af dat mensen waarschijnlijk voor zichzelf meer producten kopen als ze in het buitenland zijn. Of ze nemen dan vaker rookwaren voor andere rokers mee. Na de accijnsverhoging kwam in totaal ongeveer 10 tot 11 procent meer rookwaren uit het buitenland. Het onderzoek richt zich op vier vormen van gedragsverandering door een prijsmaatregel. Dat zijn: stoppen met roken, minder sigaretten roken, rookwaren kopen in het buitenland en overstappen op een goedkoper product. 33 procent van de ondervraagde rokers veranderde het rookgedrag, waarvan stoppen met roken (of een poging daartoe) het meeste voorkwam.