Commissie van advies inzake volkenrechtelijke vraagstukken

Op 17 oktober 2023 heeft de Tweede Kamer der Staten-Generaal besloten advies te vragen aan de CAVV over de consequenties op de lange termijn van het oprichten van een alternatief tribunaal om de misdaad van agressie te berechten en andere mogelijkheden om de Russische president Poetin te berechten.

Op 3 februari 2022 heeft de regering een voorstel van rijkswet tot goedkeuring van het VN-verdrag inzake de immuniteit van rechtsmacht van staten en hun eigendommen (New York, 2 december 2004) toegestuurd aan de Tweede Kamer. Naar aanleiding van het plenair debat in de Tweede Kamer over dit voorstel heeft de Minister van Buitenlandse Zaken op 29 juni 2023 de CAVV verzocht in een advies aan te geven hoe zij aankijkt tegen toetreding tot het verdrag door het Koninkrijk der Nederlanden.

Op 3 juni 2022 heeft de International Law Commission (ILC) in eerste lezing de ontwerpartikelen over immuniteit van staatsfunctionarissen ten aanzien van buitenlandse strafrechtsmacht aangenomen. Op 7 november 2022 ontving de CAVV een verzoek van de minister van Buitenlandse Zaken een advies uit te brengen inzake deze ontwerpartikelen.

Op 28 maart 2023 heeft de Tweede Kamer der Staten-Generaal besloten advies te vragen aan de CAVV inzake afwegingen die spelen rond het al dan niet erkennen van de Holodomor als genocide.

In augustus 2022 heeft de Minister van Buitenlandse Zaken advies gevraagd over de rechtsgevolgen van een ernstige schending van een regel van dwingend recht (ius cogens). De aanleiding hiervoor was de invasie door de Russische Federatie in Oekraïne, in de adviesaanvraag gekwalificeerd als ‘een ernstige schending van het verbod op het gebruik van geweld, de territoriale integriteit en politieke onafhankelijkheid van Oekraïne.’ Dit advies betreft de internationale rechten en plichten van (derde) staten bij ernstige schending van dwingende regels van internationaal recht en meer specifiek het agressieverbod.

De CAVV steunt de voortrekkersrol van Nederland inzake de berechting van internationale misdrijven in zijn algemeenheid. Om die reden en gelet op specifieke initiatieven met betrekking tot de Russische invasie in Oekraïne, zoals de Ukraine Accountability Conference, heeft zij besloten om - uit eigen beweging - een bijdrage te leveren aan discussies inzake de berechting van het misdrijf van agressie. Het advies is specifiek gericht op de vraagstukken van rechtsmacht en immuniteiten.

De Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV) en de Commissie van Advies inzake Volkenrechtelijke Vraagstukken (CAVV) hebben een gezamenlijk advies uitgebracht over de ontwikkeling en het gebruik van autonome wapensystemen. Daarmee is het advies uit 2015 — Autonome wapensystemen. De noodzaak van betekenisvolle menselijke controle — geactualiseerd.

In dit advies bespreekt de CAVV de vraag of, en in hoeverre, het automatisch tot onderdaan rekenen van een derde generatie en verdere afstammelingen van emigranten zich verdraagt met het internationaal recht, welke internationaalrechtelijke remedies openstaan voor burgers die hiervan nadeel ondervinden, en welke intergouvernementele organisaties (IGO’s) geëquipeerd zijn om de multilaterale dialoog over dit vraagstuk te faciliteren.

De CAVV gaat in het advies in op de aanpak van de ILC, de identificatie van regels van dwingend recht, de juridische gevolgen daarvan, en de lijst van dwingendrechtelijke regels zoals opgenomen door de ILC in de annex bij de ontwerpconclusies. De CAVV heeft in algemene zin begrip voor de aanpak van de ILC en haar poging om zich niet te verliezen in de verschillende interpretaties en controverses inzake het concept van ius cogens, de individuele regels van dwingend recht en hun juridische gevolgen.

De CAVV spreekt in algemene zin haar waardering uit voor de ontwerpbeginselen van de International Law Commission (ILC) inzake de bescherming van het milieu in relatie tot gewapend conflict alsmede voor de zorgvuldige studie die daaraan vooraf is gegaan. De CAVV hecht hierbij belang aan de door de ILC gekozen temporele benadering, die de beginselen een meerwaarde geven ten opzichte van andere initiatieven. De dynamisch-integrale benadering laat bovendien de relevantie zien van andere rechtsgebieden dan het oorlogsrecht voor de bescherming van het milieu tijdens gewapend conflict.

In het advies bespreken de CAVV en de AIV hoe het verlenen van "niet-letale steun" aan niet-statelijke gewapende entiteiten zich verhoudt tot kernbeginselen van het internationale recht. Het non-interventiebeginsel alsmede het geweldverbod, en onder welke voorwaarden "niet-letale steun" aan niet-statelijke gewapende entiteiten kan leiden tot (mede-)aansprakelijkheid in relatie tot schendingen van internationaal humanitair recht en mensenrechten die deze entiteiten plegen.

De CAVV adviseert over de ontwerp-richtlijnen van de International Law Commission (ILC) betreffende de bescherming van de atmosfeer. Het advies behelst een kort commentaar op de ontwerp-richtlijnen, met inbegrip van de juridische en politieke context en een evaluatie van de richtlijnen.

De CAVV adviseert over de ontwerp-richtlijnen van de International Law Commission (ILC) betreffende de voorlopige toepassing van verdragen. In algemene zin vindt de CAVV de ontwerp-richtlijnen een nuttig hulpmiddel bij de toepassing van het bestaande internationale recht inzake de voorlopige toepassing van verdragen. Van de ontwerp-richtlijnen kan een harmoniserende werking uitgaan door het gebruik van consequente en consistente terminologie.

Het advies heeft betrekking op de ontwerp-artikelen van de International Law Commission (ILC) over misdrijven tegen de menselijkheid. Het CAVV-advies gaat in op de volgende onderwerpen: de wijze waarop de ontwerp-artikelen van de ILC een leemte in het volkenrecht beogen te vullen, in het bijzonder ten aanzien van het juridisch kader voor internationale samenwerking bij de opsporing en vervolging van internationale misdrijven de relatie tussen de ontwerp-artikelen en het Statuut van Rome inzake het Internationaal Strafhof (Statuut van Rome) en het mede door Nederland nagestreefde Multilateraal Verdrag inzake Rechtshulp en Uitlevering voor Internationale Misdrijven (MVRUIM) de preventiebepalingen in de ontwerp-artikelen het vraagstuk van een toezichtmechanisme de wettelijke verjaring voor slachtoffers van misdrijven tegen de menselijkheid in civiele procedures.

De CAVV beoogt de relevante en juridische normen en beginselen naar voren te brengen en daarmee het juridische kader te schetsen, waarbinnen politieke afwegingen en keuzes dienen te worden gemaakt, zoals met betrekking tot de Koerdische Autonome Regio (KAR) in Irak. Het advies beslaat drie deelonderwerpen: de inhoud en rol van de Montevideo-criteria de rol van het recht op zelfbeschikking de rechtmatigheid van eventuele eenzijdige afscheiding en de rol van erkenning door andere staten en de rechtsgevolgen daarvan.

De CAVV adviseert over de ontwerp-conclusies betreffende latere overeenstemming of gebruik met betrekking tot de interpretatie van verdragen van de International Law Commission (ILC). Het advies gaat in op de volgende onderwerpen: de relevantie en het gewicht dat moet worden toegekend aan standpunten van de ILC met betrekking tot de latere overeenstemming of gebruik met betrekking tot de interpretatie van verdragen het raadplegen van het Secretariaat van de Verenigde Naties, overeenkomstig artikel 25 van het Statuut van de ILC de goede trouw en (manifest) onjuiste toepassing van een verdrag.

De CAVV adviseert over de ontwerp-conclusies van de International Law Commission (ILC) betreffende de identificatie van internationaal gewoonterecht. Het advies gaat in op de volgende onderwerpen: de status van standpunten van de ILC in het kader van de identificatie van het internationaal gewoonterecht het onderscheid tussen het proces voor het vaststellen van het bestaan respectievelijk de inhoud van een regel van internationaal gewoonterecht de rol van internationale organisaties bij de identificatie van internationaal gewoonterecht.

In dit advies gaan de CAVV en de extern volkenrechtelijk adviseur (EVA) in op de mogelijkheden, betekenis en wenselijkheid van het gebruik door politici van de term ‘genocide’. De CAVV vindt het primair aan de regering om vast te stellen dat in een andere Staat genocide of misdrijven tegen de menselijkheid worden gepleegd. Een zelfstandig parlementair standpunt is mogelijk, maar daar kan volkenrechtelijk gezien geen bijzonder gewicht aan worden toegekend.

Het advies bespreekt met name de verhouding tussen immuniteit en (individuele) rechtsbescherming van internationale organisaties en doet in dat verband aanbevelingen.

Bij de inzet van autonome wapens zal altijd sprake moeten zijn van ‘betekenisvolle menselijke controle’, aldus de CAVV en de AIV in het advies ‘Autonome wapensystemen. De noodzaak van betekenisvolle menselijke controle’. De mens speelt een cruciale rol tijdens de besluitvorming voordat het wapen wordt ingezet. Het internationale recht dat het gebruik van geweld reguleert, is ook van toepassing op autonome wapens. Het advies bespreekt dit juridische kader, juridische aansprakelijkheid, betekenisvolle menselijke controle en ethische aspecten die samenhangen met het gebruik van autonome wapensystemen.

Het advies bespreekt het internationaalrechtelijk kader van het toelaten en het faciliteren van humanitaire hulpverlening in situaties van niet-internationale gewapende conflicten.

Een kernvraag in de adviesaanvraag is welke kaders het internationaal recht geeft voor het internationaal optreden van de EU door partij te worden of te zijn bij verdragen, waaronder oprichtingsverdragen van internationale organisaties. Het advies bespreekt de internationaalrechtelijke kaders die het externe optreden van de EU beheersen en de externe gevolgen van de bevoegdheidsverdeling tussen de EU en de lidstaten, niet die bevoegdheidsverdeling als zodanig. Het uitgangspunt is dat de algemene regels van het internationaal recht en in het bijzonder de regels van het verdragenrecht in acht moeten worden genomen. Hieruit volgt dat ten eerste het (oprichtings)verdrag in kwestie de mogelijkheid moet geven dat de EU partij wordt.

Het advies gaat in op de volkenrechtelijke aspecten van aanvallen met bewapende drones. De CAVV adviseert over de rechtmatigheid en voorwaarden voor het gebruik van drones zowel binnen als buiten gewapend conflict. Ook wordt ingegaan op de geografische en temporale afbakening van de toepasselijkheid van recht om geweld te gebruiken (jus ad bellum) en recht van toepassing in oorlog (jus in bello). Verder gaat de CAVV in op de vragen welke voorwaarden op basis van het volkenrecht aan het gebruik van drones worden gesteld, of het huidige volkenrecht voldoet om het gebruik van bewapende drones te reguleren en of er behoefte is om dit aan te vullen.

Ernstige digitale aanvallen kunnen een gewapend conflict veroorzaken waarop het oorlogsrecht van toepassing is. Dat stellen de CAVV en AIV in het advies ‘Digitale oorlogsvoering’. Het debat mag niet worden overheerst door militaire en technologische antwoorden op deze nieuwe dreiging. De schaarse defensiemiddelen zouden vooralsnog slechts op beperkte schaal moeten worden ingezet voor het ontwikkelen van offensieve capaciteiten. De nadruk moet liggen op het verbeteren van de verdediging van de eigen defensienetwerken en het opbouwen van inlichtingencapaciteit op digitaal gebied.

Het advies bespreekt de verhouding tussen het UNESCO-Verdrag inzake de bescherming van cultureel onderwatererfgoed en het internationaal zeerecht en in het bijzonder het Verdrag van de Verenigde Naties inzake het recht van de zee (Zeerechtverdrag).

De CAVV adviseert over de berechting van buitenlandse ambtsdragers voor internationale misdrijven en de immuniteit van deze ambtsdragers. Verder wordt in het advies rechtsmacht en immuniteit en internationale misdrijven en immuniteit besproken. Ook wordt ingegaan op de categorieën van personen die persoonlijke immuniteit genieten.

De CAVV en AIV adviseren over hoe duurzame vrede het beste kan worden vormgegeven na een periode van oorlogsmisdaden en grootschalige mensenrechtenschendingen. De CAVV / AIV zijn van oordeel dat per situatie moet worden gezocht naar de juiste combinatie van middelen, zoals strafrechtelijke vervolgingen, waarheidscommissies en herstelmaatregelen.

De CAVV adviseert over de inwerkingtreding van Protocol nr. 14 bij het Europees Verdrag voor de rechten van de mens (EVRM). De CAVV stelt dat dit protocol primair tot doel heeft het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) instrumenten te bieden om de werklast te beteugelen. De CAVV wijst op maatregelen die daarvoor cruciaal zijn: instelling van een alleenzittende rechter; toename van de bevoegdheid van het Comité van drie rechters; introductie van een nieuw ontvankelijkheidscriterium. De CAVV komt tot de conclusie dat gezocht moet worden naar een oplossing die alleen de instelling van een alleenzittende rechter en de uitbreiding van bevoegdheden van het Comité van drie rechters betreft. De CAVV heeft vervolgens gezocht naar de wijze waarop de toepassing van deze twee maatregelen gestalte zou kunnen krijgen.

De CAVV heeft advies uitgebracht over de op 2 december 2004 door de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties aangenomen ‘United Nations Convention on Jurisdictional Immunities of Sates and Their Property’. De CAVV adviseert over de verhouding van de Conventie tot het Europees Verdrag inzake de immuniteit van Staten (Bazel, 16 mei 1972). Ook wordt ingegaan op de verhouding tot het algemene volkenrecht, mede in het licht van de Nederlandse jurisprudentie en staatspraktijk op het gebied van staatsimmuniteit. De CAVV adviseert het Koninkrijk der Nederlanden partij te laten worden bij dit verdrag en het advies wordt betrokken bij de beslissingen over de ondertekening van de Conventie en eventuele verklaringen of voorbehouden daarbij.

De CAVV adviseert over de door de International Law Commission (ILC) opgestelde ontwerp-artikelen over diplomatieke bescherming. De CAVV is van oordeel dat diplomatieke bescherming in het kader van bescherming van mensenrechten moet worden geplaatst. De CAVV wijst erop dat sommige artikelen in overeenstemming zijn met de huidige bescherming van mensenrechten en andere ontwikkelingen in het volkenrecht. Volgens de CAVV bevatten de ontwerp-artikelen, in dit stadium, onvoldoende elementen van en ruimte voor progressieve ontwikkeling. Verder spreekt de CAVV de hoop uit dat de ILC bij de verdere discussie meer aandacht zal schenken aan de positie van het individu.

De CAVV en AIV analyseren de begrippen ‘preventief’ respectievelijk ‘preëmptief’ militair optreden. Voorts schetst het advies de aard van de nieuwe dreigingen en de VS-veiligheidsdoctrine, die is gebaseerd op de gedachte van militair optreden. Daarna toetsen de CAVV en AIV de volkenrechtelijke toelaatbaarheid van een dergelijk militair optreden aan de uitzonderingen op het in artikel 2 lid 4 van het VN-Handvest neergelegde geweldsverbod, namelijk het gebruik van geweld door of namens de Veiligheidsraad en het recht op zelfverdediging.

De CAVV en AIV geven in dit gezamenlijke advies een omschrijving van 'falende staat'. Zij adviseren een gespecialiseerde commissie van de Veiligheidsraad in te stellen om het probleem van falende staten aan te pakken. Er is een wereldwijde verantwoordelijkheid, zowel uit het oogpunt van solidariteit als van eigen belang, om het falen van staten te voorkomen, af te wenden of terug te draaien. Hierbij moeten middelen van buitenlands beleid, ontwikkelingssamenwerking, economisch beleid en defensie op geïntegreerde wijze worden ingezet.

De CAVV adviseert uit eigen beweging over VN-vredesoperaties, vanwege de toename van dergelijke operaties en de omstandigheid dat dit voor deelnemende contingenten riskante situaties met zich brengt. De CAVV wijst erop dat niet kan worden uitgesloten dat tijdens VN-vredesoperaties onrechtmatige handelingen worden gepleegd. De CAVV schept helderheid over toerekening van aansprakelijkheid voor onrechtmatige handelingen tijdens dergelijke operaties.

De CAVV adviseert of de Vierde Geneefse Conventie van 1949 inzake Bescherming van Burgers in oorlogstijd van toepassing is binnen de bezette Palestijnse gebieden. De CAVV gaat in op het internationaal humanitair gewoonterecht en komt tot de conclusie dat de voortgezette aanwezigheid van Israël in het Palestijnse gebied vanuit volkenrechtelijk oogpunt als bezetting moet worden gekwalificeerd.

De International Law Commission (ILC) heeft de regeringen van VN-lidstaten gevraagd om commentaar op vier vragen op het terrein van eenzijdige handelingen van Staten. De CAVV is door de minister van Buitenlandse Zaken gevraagd om hierover te adviseren. Het advies betreft: wilsuitingen van een Staat; de vraag of interpretatieregels toepasselijk moeten worden geacht op alle categorieën van eenzijdige rechtshandelingen; definiëring van eenzijdige rechtshandelingen en de interpretatie van en de juridische effecten toegekend aan de verschillende klassieke eenzijdige handelingen.

De CAVV adviseert over het bieden van diplomatieke bescherming aan onderdanen en of er een vereiste geldt van ‘effective link’ tussen een individu en een staat. Volgens de CAVV is er geen verplichting om een ‘effective link’ te bewijzen. Wel is er een verplichting voor de beschermende Staat om – in geval de ‘respondent State’ opponeert – de formele nationaliteit van de onderdaan te bewijzen. Ook wordt ingegaan op diplomatieke bescherming van onderdanen met een dubbele nationaliteit, staatlozen en vluchtelingen.

De CAVV constateert dat in afwijking van eerdere ontwerp-teksten van de International Law Commission (ILC) de omschrijving van het begrip ‘international crimes’ is geschrapt. In plaats daarvan is een artikel is opgenomen inzake ‘consequences of serious breaches of obligations to the international community as a whole’. Ook wordt ingegaan op de verhouding tussen ‘injured States’ en ‘other States’ en op retorsies/represailles (‘countermeasures’). Tot slot komt de vraag aan de orde of de ontwerp-artikelen dienen uit te monden in een wereldwijd verdrag of in (een Annex bij) een Declaratie van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties.

De CAVV adviseert over de juridische noodzaak en de wenselijkheid van een definitie voor het misdrijf agressie in het Statuut van het Internationaal Strafhof, met het oog op individuele aansprakelijkheid.

De CAVV en de AIV adviseren gezamenlijk over morele en politieke aspecten van het vraagstuk van humanitaire interventie. Vervolgens wordt een aantal aspecten beschreven van uitgevoerde humanitaire interventies met en zonder mandaat van de Veiligheidsraad. Ook analyseert het advies de samenhang tussen de volkenrechtelijke, morele en politieke aspecten van humanitaire interventies.

De CAVV adviseert over de reikwijdte van eenzijdige handelingen van Staten en van internationale organisaties. Het advies gaat in op de toepasbaarheid van het Verdrag van Wenen op eenzijdige handelingen. Ook wordt ingegaan op categorieën van personen die een Staat kunnen binden en op welke manier dat kan. Eenzijdige verklaringen mogen geen gevolgen beogen die in strijd zijn met algemene regels van volkenrecht (jus cogens). Volgens de CAVV is er geen beperking in geldigheidsduur van eenzijdige handelingen.

De CAVV merkt op dat de ontwerp-artikelen van de International Law Commission (ILC) op een aantal punten blijk geven van een minimalistische benadering. Het ILC-ontwerp heeft de materie van aansprakelijkheid voor schade vooralsnog geheel buiten beschouwing gelaten. Ook op het hoofdonderwerp 'preventie' constateert de CAVV dat het ontwerp minder ver gaat dan bestaande sectoriële verdragen. Verder ontbreekt een artikel over noodsituaties zoals wel opgenomen in andere teksten, bijvoorbeeld de Watercourses Convention, de Rio Declaration en de ILA Resolutie inzake Legal Aspects of the Conservation of the Environment van 1982.

De CAVV gaat in op absolute en relatieve staatsimmuniteit, het belang van uniforme rechtsregels en de Europese Overeenkomst inzake immuniteit van Staten. Gezien de internationale grote verscheidenheid van opvattingen omtrent de omvang der (jurisdictionele) staatsimmuniteit zal overeenstemming slechts op basis van een minimum zijn te bereiken. Een dergelijke minimum-grondslag geeft, naar het oordeel van de CAVV, de beste kansen voor ruime aanvaarding van het onderwerp en verdergaande ontwikkeling van het internationale recht op dit gebied.

De CAVV geeft hierbij commentaar op een preadvies van Francisco Orrego Vicuña en Christopher Pinto 'The Peaceful Settlement of Disputes: Prospects for the Twenty-First Century'. De CAVV is van mening dat het preadvies onvoldoende analyse bevat van de bestaande structuur van de internationale rechtsorde in het algemeen en van de internationale geschillenbeslechting in het bijzonder.

De CAVV reageert in dit advies op een preadvies over humanitair oorlogsrecht van Christopher Greenwood 'International Humanitarian Law and the Laws of War'. In het preadvies zijn de ontwikkelingen geanalyseerd en eventuele lacunes en mogelijke stappen geïdentificeerd. De CAVV gaat in op de naleving van het oorlogsrecht en het noodzakelijkheids- en proportionaliteitsvereiste bij zelfverdediging.

In het kader van de herdenking van het feit dat het in 1999 honderd jaar geleden was dat de Eerste Haagse Vredesconferentie plaatsvond, hebben het Koninkrijk der Nederlanden en de Russische Federatie seminars georganiseerd in Den Haag en St. Petersburg.

De CAVV becommentarieert het preadvies 'The Development of international law relating to disarmament and arms control since the First Hague Peace Conference in 1899' van Hans Blix. Het preadvies schetst enkele grote lijnen van de (juridische) ontwikkelingen in ontwapening en wapenbeheersing sinds 1899, de problematiek van verificatie en naleving van de verplichtingen voor massavernietigingswapens en gerelateerde systemen en onderhandelingen op dit gebied. De focus ligt daarbij op multilaterale verdragen. De CAVV constateert dat bepaalde onderwerpen onderbelicht zijn gebleven, zoals conventionele wapenbeheersing.

Staatsaansprakelijkheid Deel 3

Het ontwerp-Statuut van de International Law Commission voor een Internationaal Strafhof

VN-Decennium van het internationaal recht Vierde rapport

VN-Decennium van het internationaal recht Derde rapport

Non-navigational Uses of International Watercourses

VN-Decennium van het internationaal recht Tweede rapport

Immuniteit van Staten en hun eigendom

Versterking van de rol van het Internationaal Gerechtshof

Het gebruik van geweld voor humanitaire doeleinden

De ontwerp-Code Misdrijven tegen de vrede en veiligheid van de mensheid / Internationaal Straftribunaal

Mogelijke vorderingen op Japan voortvloeiende uit de Tweede Wereldoorlog

De ontwerp-Code Misdrijven tegen de vrede en veiligheid van de mensheid / Internationaal Straftribunaal - Interim-rapport

VN-Decennium van het internationaal recht Eerste rapport

Rechtsmacht van kuststaten ten aanzien van het continentaal plat en de exclusieve economische zone

Goedkeuring en bekendmaking van verdragen; voorstel van Rijkswet

Immuniteit van Staten en hun eigendom

Beginselen en normen van internationaal recht met betrekking tot de Nieuwe Internationale Economische Orde

Rechtskarakter verklaringen betreffende niet-verplichte werkzaamheden artikel V lid 1(b) Verdrag tot oprichting van het Europees Ruimte-Agentschap

Staatsaansprakelijkheid Deel 2

Verdragen tussen Staten en internationale organisaties en tussen internationale organisaties

Remote sensing

Gebruik van kernenergie in de ruimte

Statenopvolging in andere zaken dan verdragen

Staatsaansprakelijkheid Deel 1

Totstandkoming van multilaterale verdragen

Voorontwerp Rijkswet betreffende het Nederlanderschap

Volkenrechtelijke verplichtingen terzake van particuliere activiteiten tegen vreemde regeringen

Vertegenwoordigers van Staten naar internationale organisaties Deel 3

Vertegenwoordigers van Staten naar internationale organisaties Deel 2

Voorontwerp Europese Conventie over immuniteit van Staten

Vertegenwoordigers van Staten naar internationale organisaties Deel 1

Artikel 117 Wetboek van Strafrecht

Verdragenrecht Eindontwerp

Bijzondere zendingen

Feitenconstatering

Europees consulair verdrag

Verdragenrecht Deel 3

Verdragenrecht Deel 2

Verdragenrecht Deel 1

Het Rijnvaartgeschil

Locaties Woo-documenten Commissie van advies inzake volkenrechtelijke vraagstukken

Bereikbaarheidsgegevens Commissie van advies inzake volkenrechtelijke vraagstukken (1e).