Adviezen Raad voor strafrechtstoepassing en jeugdbescherming, 2023

De nieuwe maatregelen ter bestrijding van de voortzetting van ernstige georganiseerde criminaliteit vanuit detentie kunnen alleen gerechtvaardigd worden op grond van het gevaar dat van de gedetineerde uitgaat. Daarom adviseert de RSJ deze maatregelen niet generiek toe te passen op alle gedetineerden in de extra beveiligde inrichting (EBI) en op een afdeling voor intensief toezicht (AIT) van een penitentiaire inrichting. Daarnaast moet de regeling van de onderbreking van het gesprek tussen de gedetineerde en de rechtsbijstandverlener op grond van visueel toezicht, beter uitgewerkt en toegelicht worden. De regeling van het vier ogen-principe bij de geestelijke verzorging zou ruimte moeten laten voor een uitzondering op de eis dat de geestelijk verzorgers van dezelfde denominatie zijn. Dit adviseert de RSJ in zijn advies over de conceptregeling wijziging Penitentiaire maatregel en Besluit politiegegevens dat op 31 oktober 2023 is uitgebracht aan de minister voor Rechtsbescherming.

Vrijheidsbeperkende maatregelen zijn op basis van de Jeugdwet niet toegestaan in de open residentiële jeugdhulp, maar deze worden in de praktijk wel toegepast. De staatssecretaris van VWS heeft de RSJ verzocht een advies uit te brengen over de toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen in de open residentiële jeugdhulp. Vrijheidsbeperking in de open residentiële jeugdhulp is een ingewikkeld onderwerp waar verschillend over wordt gedacht. De RSJ schetst daarom in het advies eerst de achtergrond en brede context, voordat de conclusies en aanbevelingen worden geformuleerd.

De RSJ heeft op verzoek van de staatssecretaris van VWS een advies uitgebracht over het voorstel tot wijziging van de Regeling Jeugdwet. De voorgestelde wijzigingen houden verband met de recent aangenomen Wet rechtspositie gesloten jeugdhulp. De betreffende wijzigingen gaan over het aanwijzen van beroepsgroepen die de functie van gekwalificeerde gedragswetenschapper en jeugdhulpverantwoordelijke mogen vervullen en over het toekennen van zak- en kleedgeld aan jeugdigen.

De RSJ heeft op 23 oktober 2023 geadviseerd over de ontwerp algemene maatregel van bestuur inhoudende het Besluit aanwijzing Halt-feiten 2024. De Halt-afdoening is een afdoening in het jeugdstrafrecht die buiten het strafrecht valt. Het conceptbesluit Halt (Het Alternatief) heeft als doel het Besluit aanwijzing Halt-feiten uit 2010 te actualiseren en in lijn te brengen met de huidige praktijk. Hiervoor is de lijst met strafbare feiten (delictenlijst) waarvoor een Halt-afdoening gegeven kan worden, uitgebreid met delicten die in de praktijk doorgaans al naar Halt werden verwezen. Daarnaast zijn de schadebedragen verhoogd en is de recidiveregeling aangescherpt. Vanuit kinderrechtenperspectief benadrukt de RSJ het belang van Halt in de jeugdstrafrechtsketen. Jeugdigen krijgen de mogelijkheid om in het geval van het plegen van een licht strafbaar feit dat past binnen normaal opgroeigedrag een Halt-afdoening te doorlopen, waarbij geen strafblad wordt opgebouwd. Daarnaast is de RSJ positief over de grotere rechtszekerheid en rechtsgelijkheid die ontstaat door het vastleggen van de huidige praktijk. De RSJ geeft in dit advies nog een tweetal overwegingen mee. Hieronder vindt u het advies en de samenvatting daarvan in het Nederlands en Engels terug.

De Afdeling advisering van de Raad voor Strafrechtstoepassing jeugdbescherming (hierna: de RSJ) heeft een advies uitgebracht over de Nota van wijziging bij de novelle bij de Wet terugkeer en vreemdelingenbewaring (voorstel Wtvb). De RSJ is in dit advies ingegaan op: - Het creëren van een grondslag voor de bevoegdheid van de minister voor Rechtsbescherming om in uitzonderlijke omstandigheden, zoals bij een pandemie, voor ten hoogste drie maanden af te wijken van het aantal uren dat de vreemdeling vrij mag bewegen in de inrichting en recht heeft op dagbesteding en bezoek, en - Het recht van de vreemdeling op verblijf in de buitenlucht gedurende afzondering onder het verblijfs- en beheersregime. Hieronder vindt u het advies en de samenvatting ervan terug.

De Afdeling advisering van de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (hierna: RSJ) heeft kennisgenomen van het Voorstel van wet tot wijziging van de Penitentiaire beginselenwet in verband met de toevoeging van een regeling ter aanscherping van het regime in extra beveiligde inrichtingen en afdelingen intensief toezicht (Wet Aanscherping EBI- en AIT-regime). Aangezien de RSJ recent drie adviezen op dit terrein heeft uitgebracht, ziet de RSJ niet de noodzaak om opnieuw te adviseren. Wel brengt de RSJ door middel van een reactie op de openbare internetconsultatie graag een aantal van de eerder geformuleerde uitgangspunten onder de aandacht. Deze reactie kunt u hieronder inzien.

Kamerlid Stoffer heeft de Afdeling advisering van de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (hierna: RSJ) benaderd met de vraag om een inhoudelijke reactie in te dienen op het Initiatiefwetsvoorstel van de leden Stoffer, Palland, Drost en Pouw-Verweij - Opnemen in de Grondwet van een bepaling betreffende het gezins- en familieleven. Gezien de taak van de RSJ voor wat betreft het adviseren op het terrein van jeugdbescherming, reageert de RSJ met de brief hieronder op deze openbare consultatie.

Vorig jaar heeft de minister aangekondigd de gratieprocedure voor levenslanggestraften te vervangen door een rechterlijke toets. Ook ten aanzien van de periode voorafgaand aan deze herbeoordeling worden verbeteringen voorbereid. In dat kader heeft de minister voor Rechtsbescherming de RSJ gevraagd te adviseren over verschillende aspecten van de levenslange gevangenisstraf voorafgaand aan het moment van herbeoordeling. Dat betreft onder meer de manier waarop de detentie wordt ingevuld, de duur van de re-integratiefase en de beslissing over toelating tot de re-integratiefase. Het advies dat de RSJ naar aanleiding hiervan aan de minister voor Rechtsbescherming heeft aangeboden, alsook de samenvatting ervan, kunt u hieronder openen.

Vorig jaar heeft de minister aangekondigd de gratieprocedure voor levenslanggestraften te vervangen door een rechterlijke toets. Ook ten aanzien van de periode voorafgaand aan deze herbeoordeling worden verbeteringen voorbereid. In dat kader heeft de minister voor Rechtsbescherming de RSJ gevraagd te adviseren over verschillende aspecten van de levenslange gevangenisstraf voorafgaand aan het moment van herbeoordeling. Dat betreft onder meer de manier waarop de detentie wordt ingevuld, de duur van de re-integratiefase en de beslissing over toelating tot de re-integratiefase. Het advies dat de RSJ naar aanleiding hiervan aan de minister voor Rechtsbescherming heeft aangeboden, kunt u hieronder openen.

Met het wetsvoorstel Rechtspositie gesloten jeugdhulp worden in de Jeugdwet meer en strengere voorwaarden gesteld aan het toepassen van vrijheidsbeperkende maatregelen, met als doel het verbeteren van de rechtspositie van jeugdigen die in een accommodatie voor gesloten jeugdhulp verblijven. In het conceptbesluit Jw worden deze voorwaarden verder uitgewerkt. Vrijheidsbeperkende maatregelen maken een inbreuk op bepaalde grondrechten van de jeugdige. Gezien het ingrijpende karakter hiervan, vindt de RSJ het van belang dat de randvoorwaarden en waarborgen bij het toepassen van vrijheidsbeperkende maatregelen duidelijk en concreet zijn. Het volledige advies en de samenvatting ervan vindt u hieronder.

In een complexe scheiding dreigen ouders door aanhoudende ernstige conflicten het belang en welzijn van hun kinderen uit het oog te verliezen. Naar schatting hebben in Nederland jaarlijks ongeveer 6.000 kinderen te maken met een complexe scheiding van hun ouders. De Afdeling advisering van de RSJ heeft signalen opgevangen dat kinderen die te maken hebben met zo’n complexe scheiding van hun ouders, niet thuis zouden horen in het jeugdbeschermingssysteem. Deze signalen moeten gezien worden in het licht van het stagnerende jeugdhulp- en jeugdbeschermingssysteem, waar lange wachtlijsten bestaan, een tekort aan hulpverleners is en professionals grote werkdruk ervaren.

De RSJ heeft op 4 mei 2023 een advies uitgebracht over de bevoegdheid van de minister voor Rechtsbescherming ten aanzien van verlening van strafonderbreking voor bepaalde en onbepaalde tijd. Met strafonderbreking wordt de tenuitvoerlegging van de vrijheidsstraf opgeschort. De regels gelden voor volwassen en jeugdige veroordeelden. Het volledige advies en de samenvatting ervan vindt u hieronder:

Verharding van criminaliteit vormt een actueel probleem voor de samenleving. Ook in het gevangeniswezen is sprake van een kleine groep verdachten en veroordeelden waarvan een grote dreiging uitgaat, bijvoorbeeld vanwege het risico op ondermijning van de rechtsstaat of bedreiging van personen. Extra beveiligingsmaatregelen zijn dan nodig om te voorkomen dat zij vanuit detentie hun criminele activiteiten voortzetten. Dat vereist een goed onderbouwd en samenhangend veiligheidsbeleid, meent de RSJ. In een advies formuleert de RSJ wat de belangrijkste uitgangspunten zijn voor zo’n veiligheidsbeleid.

Alleenstaande minderjarige vreemdelingen (amv’s) en jongvolwassen vreemdelingen die in Justitiële Jeugdinrichtingen (JJI’s) geplaatst zijn en niet in Nederland mogen blijven, moeten zo goed mogelijk worden voorbereid op terugkeer naar hun land van herkomst. Daarom moet de begeleiding en behandeling van deze jongeren in de JJI’s worden aangepast.

De RSJ heeft advies uitgebracht aan de minister voor Rechtsbescherming over de voorgenomen wijziging van de Penitentiaire beginselenwet. In dit advies gaat de RSJ in op de voorgestelde bevelsbevoegdheid van de minister ten aanzien van gedetineerden op een afdeling voor intensief toezicht (AIT) en in de extra beveiligde inrichting (EBI). Ook gaat de RSJ in op het verscherpte toezicht op het contact van gedetineerden op de AIT en in de EBI met hun raadslieden.