Adviezen Raad voor dierenaangelegenheden

RDA-zienswijze Samen leven met wolven in Nederland

Het veranderende klimaat en de maatregelen die we nemen om de opwarming van de aarde tegen te gaan, beïnvloeden het welzijn van dieren in de veehouderij. In de zienswijze ‘Laat dierenwelzijn niet ondersneeuwen’ signaleert en agendeert de RDA knelpunten voor productiedieren die worden veroorzaakt door de klimaatproblematiek.

Al eeuwenlang worden dieren ingezet bij sporten, spellen, tradities, feesten, evenementen en andere activiteiten. Nadelige consequenties voor het dier lijken niet meer als vanzelfsprekend te worden aanvaard in onze maatschappij. Wat betekent dit voor deze activiteiten met dieren?

De minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit verzocht de RDA zich uit te spreken over euthanasie van zorgbehoevende dieren, ten behoeve van een verantwoord beleid hiervoor. Met de zienswijze 'Doden van zorgbehoevende dieren' beantwoordt de Raad aan deze vraag.

Deze zienswijze is op verzoek van de minster van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit opgesteld. De vraag is of en hoe hulpbehoevende wilde dieren moeten worden geholpen en door wie. Het thema komt voort uit maatschappelijke discussies over wenselijkheid en noodzaak van hulp aan wilde dieren.

Het doden van dieren is een onlosmakelijk onderdeel van onze omgang met dieren. Het is een ongemakkelijk thema dat vragen oproept. De RDA gaat in de zienswijze ‘Doden van dieren aan het licht’ op verkenning naar vragen, conflicten en dilemma’s binnen dit brede en veelomvattende thema.

De minister van LNV heeft de RDA advies gevraagd over de (on)mogelijkheden voor lagere overheden om beleid te ontwikkelen op dierenwelzijn. Volgens de RDA is er geen aanleiding voor extra bevoegdheden, met uitzondering van het vergunningenbeleid rondom evenementen met dieren.

De Raad voor Dierenaangelegenheden (RDA) heeft zes leidende principes geformuleerd voor een dierwaardige veehouderij. Deze zijn beschreven in de zienswijze Dierwaardige Veehouderij, opgesteld op verzoek van de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit.

RDA zienswijze Zorg voor het jonge dier (samenvatting)

RDA zienswijze Zorg voor het jonge dier (volledig rapport)

RDA zienswijze Dierenwelzijn in de kringlooplandbouw (samenvatting)

RDA zienswijze Dierenwelzijn in de kringlooplandbouw (volledig rapport)

RDA Startdocument Sterfte jonge dieren

Het dier is er in de afgelopen jaren in de ogen van de Nederlanders op vooruitgegaan, zo bleek uit de publieksenquête die werd gepresenteerd op het jubileumcongres De Staat van het Dier dat werd gehouden op 14 februari 2019 ter gelegenheid van het 25-jarig bestaan van de RDA. Al zijn er ook nog zorgen, over megastallen bijvoorbeeld, over de mogelijkheden van genetische aanpassing van dieren en over de positie van dieren in de natuur.

Zorg dat data zo worden gedeeld, dat de veehouder minder hoeft te administreren en de gewonnen tijd kan besteden aan het verzorgen van de dieren. Zorg ook dat data en datanetwerken in de veehouderij open en toegankelijk blijven. Dat adviseert de Raad de partijen die betrokken zijn bij de digitalisering in de veehouderij in een advies aan de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV),

Er worden in Nederland steeds meer dieren ingezet in de zorg voor mensen. Dit kan het welzijn van de betrokkenen ten goede komen. Het is echter lang niet altijd duidelijk of dat werkelijk het geval is en wat is het effect van de interventie op het dier? De Raad komt tot de volgende zienswijze met als centrale vraag: Wat is er nodig om dierondersteunde interventies op een verantwoorde wijze in te zetten, zodanig dat het welzijn van mens en dier gewaarborgd blijft.

Bij de derde Vaarkamplezing, gehouden op 18 januari 2018, kwam een drietal sprekers aan het woord die ieder vanuit eigen deskundigheid licht wierpen op de belangrijkste dilemma's bij het produceren van dieren als voedsel - een thema dat de laatste jaren sterk in de belangstelling staat.

Volgens de Raad voor Dierenaangelegenheden (RDA) gaat marktwerking rond dierenwelzijn niet snel genoeg. Dit heeft nadelige gevolgen voor zowel de dieren in de Nederlandse veehouderij als de Nederlandse economie. De zienswijze ‘Dierenwelzijn te koop!’ belicht de barrières bij marktwerking rond dierenwelzijn en doet aanbevelingen voor de rol van de overheid.

Deze zienswijze van de Raad voor Dierenaangelegenheden (RDA) is voorbereid door een forum bestaande uit de raadsleden dr. ing. H. Hopster, J. Th. de Jongh, drs. H.M. van Veen en dr. ir. J.W.G.M. Swinkels (voorzitter). Ter voorbereiding op deze zienswijze is het forum zesmaal bijeen geweest. Het forum is bij zijn werkzaamheden ondersteund door secretaris ir. M.H.W. Schakenraad en adjunct-secretaris ir. drs. G.H.M. Vossebeld van het RDA-team.

De keuze of een dier gehouden mag worden als productiedier is in essentie een normatieve keuze. Bij het besluit om een diersoort (al dan niet) te houden voor productie moet steeds opnieuw het evenwicht bepaald worden tussen het doel van productie en de mogelijke gevolgen voor gezondheid en welzijn van mens, dier en ecosysteem.

Volgens de wet geldt voor het houden van productiedieren in ons land het Nee-tenzij-principe: het mag niet, tenzij de staatssecretaris van Economische Zaken uitzondering maakt. De regelgeving voorziet in kaders en normen voor het houden van productiedieren en er is een lijst met dieren waarvoor een uitzondering is gemaakt; dat zijn de dieren die voor productie gehouden mogen worden.

Om resistentievorming bij gevoelige micro-organismen te beperken is het kabinetsbeleid gericht op zorgvuldig en restrictief antibioticagebruik.

Fokkerij en voortplantingstechnieken staan middenin de publieke en politieke aandacht. De technische ontwikkelingen gaan heel snel. De vraagstukken die met die ontwikkelingen gepaard gaan, zijn niet minder belangrijk geworden sinds de Raad voor Dierenaangelegenheden in 2010 zijn zienswijze Fokkerij en Voortplantingstechnieken publiceerde. Het afwegingskader voor ethische vraagstukken dat daarin werd gepresenteerd, is in overeenstemming met een van de aanbevelingen in die zienswijze, in ‘proefpolders’ getoetst op praktische bruikbaarheid en effectiviteit. De Initiatiefgroep Duurzame Fokkerij heeft die taak op zich genomen Dat alles was voor de Raad aanleiding om te onderzoeken of het toenmalige afwegingskader en de aanbevelingen nog steeds actueel en volledig zijn. Het resultaat is neergelegd in een nieuwe zienswijze, welke in februari 2016 is aangeboden aan de staatssecretaris van Economische Zaken, en bondig weergegeven in deze voor een groter publiek bedoelde samenvatting.

De Raad voor Dierenaangelegenheden en de Faculteit Diergeneeskunde van de Universiteit Utrecht vonden het ook nu weer een eer om op verzoek van de staatssecretaris van Economische Zaken de organisatie op zich te nemen van de Vaarkamplezing, die is gehouden op 5 oktober 2015. Het was de tweede aflevering van een bijeenkomst ter nagedachtenis van de in 2011 overleden RDA-voorzitter Henk Vaarkamp.

De zienswijze onderstreept de primaire verantwoordelijkheid van de eigenaar met betrekking tot bijtincidenten.

De staatssecretaris van Economische Zaken vroeg de RDA op 2 juli om een zienswijze te geven over het tentoonstellen van genetische gemodificeerde organismen (ggo’s). De RDA doet in deze zienswijze een appèl op het gezonde verstand en de eigen verantwoordelijkheid van betrokkenen en ontraadt extra regelgeving op het voorliggende terrein. De RDA heeft in de voorliggende zienswijze de maatschappelijke en ethische vragen met betrekking tot het tentoonstellen van genetisch gemodificeerde dieren in kaart gebracht en geëxpliciteerd. Wij hopen met het uitbrengen van deze samenvatting de verspreiding van die zienswijze in brede kring te stimuleren.

De staatssecretaris van Economische Zaken vroeg de RDA in 2013 om de randvoorwaarden aan te geven waar­onder bepaalde diersoorten als gezelschapsdier gehou­den kunnen worden.

In 2012 bracht de Raad voor Dierenaangelegenheden de zienswijze Zorgplicht Natuurlijk gewogen uit.

Staatssecretaris Dijksma van Economische Zaken vroeg de Raad om houderijvoorschriften voor de 'vrij te houden' en 'onder voorwaarden te houden' zoogdiersoorten op te stellen. Om tot werkbare en breed gedragen houderijvoorschriften te kunnen komen vindt de Raad dat er eerst besloten moet worden welke informatie de houderijvoorschriften moeten omvatten (sjabloon), wie deze houderijvoorschriften toetst en vaststelt en wie ze handhaaft. Daarna kunnen maatschappelijke partijen (i.c. houderijorganisaties en dierenbeschermingsorganisaties) gevraagd worden om de voor de houderijvoorschriften benodigde kennis aan te leveren, welke op dit moment voor veel diersoorten nog niet beschikbaar is.

In de zienswijze Grip op Ingrepen presenteert de Raad het afwegingskader voor ingrepen bij dieren. Ingrepen zijn veranderingen aan het dier zoals snavelkappen, leewieken en staartencouperen, maar ook tatoeëren, vriesbranden, (routinematige) keizersneden en castraties. De Raad heeft een model ontwikkeld waarmee op consistente en transparante wijze de afweging kan worden gemaakt om een ingreep wel of niet toe te laten. Deze zienswijze is geschreven op verzoek van Staatssecretaris Dijksma van Economische Zaken. Zij heeft de zienswijze gebruikt voor de afwegingen m.b.t. ingrepen die zij maakt in haar Beleidsbrief Dierenwelzijn (4 oktober 2013). De RDA-zienswijze werd met deze Beleidsbrief naar de Tweede Kamer gestuurd.

Op verzoek van de staatssecretaris van Economische Zaken heeft de Raad de verschillende methoden om wilde ganzen te doden met elkaar vergeleken en een inschatting gemaakt welke dodingmethoden het meest aanvaardbaar zijn. De Raad doet geen uitspraak over de aanvaardbaarheid van doden an sich. De zienswijze heeft ook geen betrekking op alternatieven voor doden.

De maatschappelijke belangstelling voor het welzijn van dieren in de natuur neemt toe en tegelijkertijd wordt de verantwoordelijkheid voor het natuurbeleid verplaatst van het Rijk naar de provincies.

De RDA laat zien waarom en hoe marktwerking als belanrijkste driver voor duurzame dierenwelzijnverbeteringen in de veehouderij ingezet moet worden. Deze zienswijze bevat aanbevelingen voor de ketenpartijen in de agrofoodsectoren én aanbevelingen voor de overheid, want: 'via marktwerking regelen' is iets anders dan 'aan de markt laten'!

In samenwerking met het Centrum voor Ethiek in Gezondheidszorg (CeG) en de Raad voor de Leefomgeving en Infrastructuur (RLI) is deze Essaybundel tot stand gekomen. "In hoeverre moet het humane gezondheidsbeleid meer dan nu rekening houden met de natuur in het algemeen en dieren in het bijzonder?" is de centrale vraag van deze bundel. Tien essayisten, waaronder leden van de Raad voor Dierenaangelegenheden hebben zich elk vanuit hun eigen expertise over deze vraag gebogen. De regie was in handen van de RDA, het CeG en de RLI. Op 5 april 2012 is de Essaybundel aangeboden aan Louise Fresco.

Het onderwerp fokkerij is niet nieuw op de politieke en maatschappelijke agenda. Vooral misstanden roepen vaak indringende vragen – en beelden – op. Er is overigens dankzij de fokkerij en dankzij het gebruik van voortplantingstechnieken ook veel goeds bereikt voor mens én dier. Bij het lezen van adviezen uit het verleden valt op dat deze veelal betrekking hebben op het uitvoeringsniveau. In deze zienswijze heeft de Raad voor dierenaangelegenheden zich op een hoger abstractieniveau begeven.

Een zienswijze van de Raad voor Dierenaangelegenheden van 16 maart 2010. De Raad voor Dierenaangelegenheden vindt dat alle gehouden dieren in Nederland een goed leven zouden moeten hebben.

Een dierenarts maakt niet alleen zieke dieren beter. Dierenartsen hebben ook een belangrijke rol bij het bewaken van dierenwelzijn, voedselveiligheid en volksgezondheid. Dit zijn taken in het algemeen belang; het gaat om het bewaken van veiligheden, normen en waarden die in de maatschappij belangrijk gevonden worden. De minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit vroeg de Raad te kijken naar de positie van de dierenarts.

Op verzoek van de Minister van LNV heeft de Raad aangegeven op welke wijze Identificatie & Registratie van belang is voor de bestrijding van zoönosen en bij het aansturen van het fokbeleid voor honden en katten.

Er worden in het landelijk gebied en op boerderijen steeds meer activiteiten ontwikkeld waardoor stads- en dorpsbevolking vaker in contact komen met de agrarische sector. Bij die activiteiten brengen de bezoekers soms hun huisdieren mee, vooral honden en katten. Onbewust kunnen de bezoekers en hun dieren overdraagbare ziekten meenemen naar of van de boerderij. Het doel van dit advies is om aan te geven welke gezondheidsrisico’s deze activiteiten met zich mee kunnen brengen en welke preventieve maatregelen genomen kunnen worden.

Op verzoek van de Tweede Kamer heeft de Raad een advies uitgebracht over de gevolgen van de schaalvergroting naar Megabedrijven in de varkens- en pluimveehouderij. De RDA heeft in zijn deeladvies het dierenwelzijn en de diergezondheid behandeld. Het Milieu- en Natuurplanbureau, de Raad voor het Landelijk gebied en het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu hebben in hun deeladviezen de milieu-, volksgezondheids- en ruimtelijke ordeningsaspecten behandeld. Onderstaand vindt u de betreffende rapporten.

Op welke wijze kan Nederland het welzijnsbeleid voor gezelschapsdieren op Europees niveau bevorderen? Dit advies gaat in op het bestaande politieke en maatschappelijke draagvlak in de lidstaten van de Europese Unie en op de vraag of het Europese verdrag voldoende juridische aanknopingspunten biedt voor harmonisatie.

Op verzoek van de Minister van LNV heeft de Raad het voor productie houden van knobbelzwanen in de vorm van een zogenaamde zwanendrift nogmaals beoordeeld. De Raad ziet geen zwaarwegende argumenten om zijn bezwaren zoals geformuleerd in het advies RDA 1995/01 te herzien.

Wrak vee wordt in de Nederlandse regelgeving gedefinieerd als ’vee dat meer dan licht ziek dan wel meer dan licht gewond is’. Het advies is er op gericht om via preventie het probleem van wrak vee zoveel mogelijk te voorkomen en om, als een dier toch wrak is (geworden), het lijden zoveel mogelijk te beperken.

Het rapport “Welzijn circusdieren – richtlijnen voor het houden en laten optreden van dieren in circussen” is door de Vereniging van Nederlandse Circus Ondernemingen (VNCO) ter toetsing aan de Raad voorgelegd. Daarbij heeft de VNCO de Raad verzocht zich ook uit te spreken over de mogelijkheden voor implementatie en handhaving van de richtlijnen.

Het rapport geeft een brede inventarisatie van de allergie van de mens voor het dier. Ook is een top-10 van allergieën vermeld.

Conform het ‘nee, tenzij’ karakter van de Gezondheids- en welzijnswet voor dieren (GWWD) dient het verzoek tot het houden van dromedarissen als productiedieren in Nederland getoetst te worden. De Raad adviseerde dat dromedarissen zonder aanvullende voorwaarden gehouden kunnen worden.

De Raad adviseert welke aandachtspunten vanuit Nederland in het wetboek over het Europese diergezondheidsbeleid van de Europese Commissie ingebracht zouden moeten worden. De inbreng van de Nederlandse zijde zou zich moeten concentreren op vier hoofdthema’s: preventie, bestrijding, financiering, communicatie.

Dit zijn lijsten van diersoorten die volgens de Raad voor Dierenaangelegenheden, conform Art. 33 van de Gezondheids- en welzijnswet voor dieren (GWWD) middels algemene maatregel van bestuur zouden moeten worden aangewezen. Dat wil zeggen dat de in deze lijsten opgenomen diersoorten naar mening van de Raad geschikt zijn om te worden gehouden als gezelschapsdier.

De Raad voor Dierenaangelegenheden gaat in dit advies in op de vraag welke belemmeringen er bestaan voor legkippen en vleeskuikens in de huidige professionele houderij om hun natuurlijke gedrag uit te kunnen voeren en geeft de drie belangrijkste knelpunten die prioriteit in de aanpak hebben.

De Raad voor Dierenaangelegenheden gaat in dit advies in op de vraag welke belemmeringen er bestaan voor melkvee en vleeskalveren in de huidige professionele houderij om hun natuurlijke gedrag uit te kunnen voeren en geeft de drie belangrijkste knelpunten die prioriteit in de aanpak hebben.

De Raad voor Dierenaangelegenheden gaat in dit advies in op de vraag welke belemmeringen er bestaan voor varkens in de huidige professionele houderij om hun natuurlijke gedrag uit te kunnen voeren.

Dit advies gaat in op de gevolgen van selectie en fokken op een hoge melkproductie voor de gezondheid en het welzijn van melkvee.

De Raad voor Dierenaangelegenheden inventariseerde of versoepeling van het verbod op het gebruik van dierlijke eiwitten in voeders voor landbouwhuisdieren haalbaar en acceptabel of juist ongewenst is. In het antwoord zijn de voedselveiligheid, ethische, sociale, milieu- en duurzaamheidsaspecten betrokken.

Naar aanleiding van de Werkconferentie Gezelschapsdieren (2004) werd op initiatief van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit het Forum Welzijn Gezelschapsdieren opgericht. Het Forum valt onder verantwoordelijkheid van de Raad voor Dierenaangelegenheden. Het Actieplan beschrijft de doelstellingen van het Forum en geeft aan hoe de overheid en de gezelschapsdierensector kunnen samenwerken aan verbetering van het welzijn van gezelschapsdieren.

De Raad voor Dierenaangelegenheden werkt in dit advies de vraag uit of een sluitende en bruikbare Identificatie & Registratie regeling voor hobbydierhouders een rol kan spelen bij de problematiek van hobbydieren bij een uitbraak van een zeer besmettelijke dierziekte. Daarnaast wordt er een bruikbare definitie voor de categorie gezelschapsdieren geformuleerd.

De Raad voor Dierenaangelegenheden gaat in dit advies in op de verhoogde wintersterfte van de edelherten, Heckrunderen en Konikpaarden in de Oostvaardersplassen in de winterperiode 2004-2005.

De Raad voor Dierenaangelegenheden vindt dat de ruimte die door de Europese regelgeving wordt geboden om een aantal taken van de officiële dierenarts door een erkende dierenarts te laten uitvoeren zo goed mogelijk moet worden benut.

In dit advies heeft de Raad geïnventariseerd welke dieren als gevaarlijk moeten worden aangemerkt, wat de huidige situatie is met betrekking tot het houden van gevaarlijke dieren als gezelschapsdier en hoe een en ander in het buitenland is geregeld.

De Raad voor Dierenaangelegenheden bestudeerde de opinie van de European Food Safety Autority (EFSA), inclusief het achterliggende wetenschappelijke rapport, over het bedwelmen en doden van de belangrijkste productiedieren.

Naar aanleiding van het in het Ingrepenbesluit aangekondigde verbod op ingrepen per 1 september 2006, heeft de Raad de stand van zaken met betrekking tot ingrepen bij pluimvee geïnventariseerd.

Dit advies gaat in op het spanningsveld tussen de toenemende liberalisering en globalisering en het behouden en bevorderen van het welzijn van productiedieren.

In dit advies wordt in gegaan op de vraag of immunosterilisatie een geschikt alternatief is voor de huidige wijze van het castreren (chirurgisch, onverdoofd) van voor productiedoeleinden gehouden varkens.

In dit advies wordt in kaart gebracht welke rol wilde populaties evenhoevigen kunnen spelen bij de insleep en verspreiding van besmettelijke aangifteplichtige dierziekten zoals klassieke varkenspest (KVP) en mond- en klauwzeer (MKZ).

Op verzoek van de directeur Industrie en Handel van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) heeft de Raad voor Dierenaangelegenheden de toekomstperspectieven voor agroproductieparken in Nederland verkend. De Raad constateert daarbij het volgende. De toekomst van de intensieve veehouderij in Nederland staat onder druk. De maatschappij stelt (steeds) hoge(re) eisen aan de wijze waarop producten van dierlijke oorsprong worden geproduceerd.

Op verzoek van de Voedsel en Waren Autoriteit (VWA) heeft de Raad een advies uitgebracht of en hoe bestaande en toekomstige snelle detectiemethoden ingezet kunnen worden om een mogelijk uitbraak van een aangifteplichtige besmettelijke dierziekte eerder te signaleren.

Op verzoek van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit geeft de Raad antwoord op de vraag in hoeverre aangetoond kan worden dat seksuele omgang met dieren nadelige gevolgen voor het welzijn of de gezondheid van het dier heeft.

In dit advies wordt voor de groepen reptielen, amfibieën en visachtigen per groep een tweetal lijsten voorgesteld; (1) een negatieflijst met soorten die naar mening van de Raad niet op een vanuit gezondheids- en welzijnsoogpunt aanvaardbare wijze gehouden kunnen worden en (2) een positieflijst van soorten die naar de mening van de Raad wél op een vanuit gezondheids- en welzijnsoogpunt aanvaardbare wijze gehouden kunnen worden. Reactie minister Veerman (LNV) op advies 2004/03 In een kamerbrief laat minister Veerman van LNV weten, dat het RDA-advies weliswaar een doorbraak is, maar dat hij besluit om de AMvB Art 33 GWWD niet in te vullen omdat het niet in het Kabinetsbeleid past. Kst.28286-5 (zie bijlage)

Naar aanleiding van de discussie over a) de herziening van de Europese regelgeving betreffende diergeneesmiddelen, b) de uitgangspunten van het regeerakkoord (deregulering en meer verantwoordelijkheid leggen bij de sectoren in de samenleving) en c) de wensen die er leven in de samenleving als het gaat om het toepassen van bepaalde diergeneesmiddelen adviseert de Raad hoe het distributie- en kanalisatiesysteem van diergeneesmiddelen in Nederland het beste kan worden (her)ingericht.

Verdere onderbouwing van RDA advies 2003/08 (deel 1). Deze gezamenlijke uitgave van de Raad voor Dierenaangelegenheden en de Raad voor het Landelijk Gebied gaat in op het maatschappelijk draagvlak voor het beleid aangaande de bestijding van zeer besmettelijke dierziekten (Lijst A ziekten). De aanleiding daarvoor werd gevormd door drie grote uitbraken van varkenspest (KVP), mond- en klauwzeer (MKZ) en vogelpest (AI).

Op verzoek van staatssecretaris Dijksma van Economische Zaken heeft de Raad het door haar opgestelde protocol voor gestrande grote zeezoogdieren besproken. Deze verkorte zienswijze bevat de belangrijkste bevindingen van de Raad. Op verzoek van de staatssecretaris doet de Raad tevens enkele aanbevelingen voor een volgende versie van het protocol.

In dit advies geeft de Raad voor Dierenaangelegenheden aan welke zoogdier- en vogelsoorten al dan niet gehouden kunnen worden conform door de Raad opgestelde criteria.

Naar aanleiding van recente grote dierziekte-uitbraken (o.a. mond- en klauwzeer) onderzocht de Raad voor Dierenaangelegenheden of er verbeteringen in de dodingsmethoden van drachtige grote huisdieren mogelijk zijn.

In de brochure “Zorgen voor je paard” staat wat er bij het hebben en verzorgen van een paard komt kijken. De brochure is bedoeld voor mensen die voor het eerst voor een paard gaan zorgen. De brochure is gebaseerd op het wetenschappelijke rapport “Mogelijke dierenwelzijnproblemen in de paardenhouderij”

Het doden van vissen is niet wettelijk geregeld. Deze leemte in de wetgeving dient te worden ingevuld omdat vissen net als andere gewervelde dieren pijn, angst en stress kennen. De Raad voor Dierenaangelegenheden heeft daarom criteria, waaraan het doden van paling en meerval zou moeten voldoen opgesteld.

Dit advies bracht de Raad uit op verzoek van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit naar aanleiding van de problematiek rondom de hobbymatig gehouden dieren tijdens de MKZ-crisis.

De Raad heeft geïnventariseerd welke Europese, en in het bijzonder Nederlandse, wet- en regelgeving voor hobbydieren en hobbydierhouders relevant is. Bijgaand treft u; RDA.2003.02 Rapport Wet- en regelgeving omtrent hobbydieren RDA.2003.02a Bijlage bij het rapport Wet- en regelgeving omtrent hobbydieren

Een advies van de Raad voor Dierenaangelegenheden over de wijze waarop getoetst kan worden of nog niet in Nederland gekweekte vissoorten vanuit welzijnsoogpunt op aanvaarbare wijze voor productiedoeleinden gehouden kunnen worden.

Kort advies, op verzoek van het Ministerie van LNV, over de benodigde aanwezigheid van een dierenarts bij verschillende wedstrijdvormen met dieren.

Het door CatFancy opgestelde Plan van Aanpak voor de bestrijding van schadelijke erfelijke kenmerken bij raskatten is ter beoordeling aan de Raad voor Dierenaangelegenheden voorgelegd.

Dit advies is een vervolg op advies 2002/03. Om als overheid regels te kunnen stellen voor het fokken van recreatiedieren, gebaseerd op Art. 55 van de GWWG bracht de Raad voor Dierenaangelegenheden een advies uit met de volgende vijf onderdelen: criteria om welzijnsbeperkingen te kunnen vaststellen, een groslijst van schadelijke erfelijke kenmerken, informatie over kenmerken in de groslijst, prioriteitsvolgorde bij de groslijst en tot slot mogelijke maatregelen ter bestrijding van het probleem.

Problemen voorkomend bij het fokken met hobbydieren zijn omvangrijk, divers en complex. Dit advies beperkt zich tot de schadelijke erfelijke kenmerken bij het fokken met recreatiedieren zoals konijnen, knaagdieren, hoenders en sierduiven.

De Raad is zich er van bewust dat de nota een veel breder beleidsterrein bestrijkt dan dat waarover de Raad gewoonlijk overlegt. Daarbij meent hij toch enkele kritische kanttekeningen bij de nota te moeten plaatsen.

De Raad onderschrijft de conclusies en aanbevelingen in het rapport en doet enkele aanvullende aanbevelingen.

De Raad onderschrijft de uitgangspunten voor het concept Deltapark, maar acht de uitkomsten van de voorstudie naar dit concept minder geslaagd.

Advies over de verschillende ingrepen bij dieren. Onderbouwd door de Werkgroep Ingrepen van de RDA.Advies over de verschillende ingrepen bij dieren. Onderbouwd door de Werkgroep Ingrepen van de RDA.

De Raad kan zich in algemene zin vinden in het standpunt van de KNMvD. Het massaal doden van dieren in het kader van de bestrijding van een besmettelijke dierziekte dient zorgvuldig te worden afgewogen en aan strikte voorwaarden te zijn gekoppeld.

De Raad adviseert welke dierenwelzijnseisen tijdens bestrijdingscampagnes van (aangifteplichtige besmettelijke) dierziekten zoals varkenspest en mond- en klauwzeer minimaal gehandhaafd moeten worden. Deze eisen zijn geformuleerd voor vleeskalveren, vleesstieren, melkgevend vee, nuchtere kalveren, schapen, geiten, vleesvarkens en fokvarkens.

Op 24 september 1998 verzocht de Directeur Landbouw van het ministerie LNV aan de Raad voor dierenaangelegenheden (RDA) om een streefbeeld op te stellen voor de kalkoenhouderij op het primaire bedrijf. Met het oog hierop werd de Werkgroep kalkoenhouderij ingesteld. Voordat deze Werkgroep met haar werkzaamheden aanving is door het Bureau van de Raad aan het Informatie- en Kenniscentrum Landbouw verzocht een startnotitie op te stellen (zie bijgaand). De aanbevelingen van de raad treft u in de bijlage aan.

De reactie van de Raad gaat punt voor punt in op het maatregelenpakket.

Reactie op de Leidraad Grote Grazers van de staatssecretaris van LNV. De Raad stemt in met de Leidraad en benadrukt nogmaals de noodzaak van monitoring van de diergezondheidsstatus.

De Raad is van oordeel dat de voorgestelde tariefswijzigingen negatieve implicaties zullen hebben voor het aantal bijzondere slachtingen (de zogenaamde "zorgslachtingen"). De Raad vreest dat de kostenstijging die uit deze voorstellen voortvloeit, zal leiden tot een aanzienlijke daling van het aantal zorgslachtingen: dat is zeker niet in het belang van de gezondheid en het welzijn van de dieren. De Raad acht een dergelijke ontwikkeling dan ook ongewenst.

De Raad is van mening dat het een goede zaak is dat de verschillende onderdelen van het productieproces van diervoeders nader zijn onderzocht en dat er regels worden gesteld. Er zijn grote risico’s gelopen en het is een goede zaak dat deze worden beperkt. In het Advies wordt in de Inleiding gesteld dat “volstrekte betrouwbaarheid” van dierlijke produkten als onderdeel van het voedselpakket noodzakelijk is. De Raad is van mening dat dit streven naar volstrekte betrouwbaarheid te ver gaat.

Reactie op het rapport van het IKC-L. De Raad is van oordeel, dat dit Evaluatierapport gedegen informatie levert ten behoeve van de discussie over de toelaatbaarheid van biotechnologische handelingen bij dieren. De Raad, zij het met uitzondering van de vertegenwoordigers van de Dierenbescherming, is voorts van oordeel dat het Evaluatierapport door het IKC-L met de vereiste zorgvuldigheid en objectiviteit is vervaardigd.

Reactie op de nieuwe versie van het draaiboek: de Raad geeft procedurele en inhoudelijke verbetersuggesties.

De Raad onderschrijft het standpunt van de KNMvD dat de huidige praktijk van onverdoofd, chirurgisch castreren van varkens op termijn moet worden uitgebannen. Eveneens onderschrijft de Raad dat chirurgisch castreren onder verdoving geen haalbaar alternatief is. Ook het standpunt van de KNMvD dat de immunocastratie van varkens als uiteindelijke oplossing moet worden afgewezen, wordt door de Raad gedeeld.

De Raad bepleit, onder voorwaarden, het toevoegen van de Alaskan Husky aan de lijst van vrijgestelde hondenrassen.

Vraag aan het ministerie van LNV: wie stelt de voorwaarden aan het houden van recreatiedieren: de overheid of de ‘sector’ via vergaande (zelf)regulering? Daarbij vraagt de Raad naar het standpunt van het ministerie met betrekking tot de handhaving van deze voorwaarden.

Standpunten van de Raad ten aanzien van het voorstel van wet houdende de wijziging van de GWWD van juli 1999, betrekking hebbende op de georganiseerde dierziektebestrijding.

Inhoudelijke tekst aan de minister van LNV over de wintersterfte onder de Heckrunderen in de Oostvaardersplassen in de winter van 1998-’99, waarin de Raad stelt dat ‘het experiment' in de Oostvaardersplassen is mislukt.

De zienswijze (RDA.1999.14) van de Raad betreffende het ontwerp- Besluit verlaging tegemoetkoming aangewezen dierziekten, op verzoek van de staatssecretaris van LNV.

Reactie van de Raad op het pakket beleidsmaatregelen MKZ, op verzoek van de directeur Veterinaire, Voedings- en Milieuaangelegenheden.

Advies op verzoek van de minister van LNV. Maatregelen ter verbetering van het dierenwelzijn in de veehouderij moeten volgens de Raad enerzijds liggen op het terrein dat in het rapport wordt aangeduid als "het ervoor zorgen dat de balans van voor- en nadelen vaker uitvalt in het voordeel van welzijnsvriendelijke huisvestingssystemen", anderzijds op het terrein van voorlichting, opleiding en opvoeding.

De Raad is zich bewust van het feit dat het Beleidsbesluit al in de Tweede Kamer aan de orde is geweest en dus mag gelden als vastgesteld beleid. Voor een belangrijk deel kan hij instemmen met de daarin vastgelegde prioriteiten. Toch wenst hij enkele aanvullende opmerkingen te maken.

De gezichtspunten van de Raad voor Dierenaangelegenheden aanzien van het ontwerp-Besluit welzijn productiedieren. Op verzoek van de minister van LNV.

Het rapport van de Werkgroep vleeskuikenhouderij van de Raad voor Dierenaangelegenheden geeft een beschrijving van de huisvestings- en verzorgingseisen op het primaire bedrijf, welke aan de vleeskuikenhouderij gesteld dienen te worden op het terrein van dierenwelzijn en -gezondheid.

Reactie van de Raad op de conceptregeling tot wijziging van de RAD: De Raad is met de minister van LNV van mening, dat de problematiek van agressief gedrag van honden noodzaakt tot ingrijpen.

Reactie van de Raad op het in werking stellen van Art. 66 GWWD. Brief aan de minister van LNV.

Het conceptvoorstel ziet de Raad als een adequaat instrument om de welzijnsproblemen te bestrijden. Overigens zou ook op basis van de bestaande regelgeving een strengere controle al mogelijk en gewenst zijn. De Raad betwijfelt of het juist is om dierenvervoer dat plaatsvindt in vrachtwagens of treinwagons die op schepen gestationeerd worden niet onder de richtlijn te laten vallen.

Verslag van overleg in de Raad n.a.v. het rapport: de Raad is unaniem van mening dat het belang van de volksgezondheid uitstijgt boven financieel-economische belangen van welke aard ook. Met betrekking tot het gebruik van antimicrobiële middelen als groeibevorderaar is de Raad van mening dat deze te veelvuldig gebruikt worden in de Nederlandse veehouderij en onderschrijft de Raad de mening van de Gezondheidsraad dat dit gebruik dient te verminderen. De discussie in de Raad ging voornamelijk over de mate waarin het gebruik diende te verminderen en de wijze waarop dit gerealiseerd zou kunnen worden.

Reactie van de Raad over het ontwerp- Loopvogelbesluit, op verzoek van de minister van LNV: er van uitgaande dat de omstandigheden waaronder loopvogels op dit moment in Nederland worden gehouden vanuit welzijnsoogpunt aanvaardbaar zijn, zou in overleg tussen sector en overheid tot normering moeten worden gekomen, gebaseerd op de huidige situatie op de betere bedrijven. Gelijktijdig dient onderzoek te worden gestart om een wetenschappelijke onderbouwing te leveren voor deze normering. Beide partijen zouden zich bereid moeten verklaren om de uitkomsten van dit onderzoek te aanvaarden als die zouden leiden tot wijziging van de overeengekomen normering.

Advies over de conceptregeling aanwijzing entstoffen IBR. Op verzoek van de minister van LNV. De Raad gaat akkoord met de conceptregeling.

Wijziging Art. 55 (Fokken met dieren) en Art. 117 (Vervoer van dieren) van de GWWD. Reactie van de Raad op dit wetsvoorstel, op verzoek van de minister van LNV. De Raad kan zich vinden in het wijzigingsvoorstel betreffende artikel 55. Ook ten aanzien van het wijzigingsvoorstel betreffende artikel 117 is de Raad akkoord, zij het dat het bedrijfsleven wel enige bedenkingen had.

Reactie op het ontwerp-Besluit huisvesting vleeskuikenouderdieren en de bijbehorende nota van toelichting. Op verzoek van de minister van LNV.

Zienswijze van de Raad over de beladingsgraad tijdens transport van varkens over afstanden korter dan 50 kilometer.

Plan van Aanpak opgesteld door de Raad, met begeleidende brief aan de minister van LNV.

Reactie van de Raad op het beleidsvoorstel “Wedstrijden met dieren”, van het Ministerie van LNV.

De Raad is van mening dat de recente wetenschappelijke ontwikkelingen rond het klonen van dieren geen aanleiding geven om de huidige regelgeving op dit punt aan te passen. Het klonen van dieren door middel van kerntransplantatie behoeft geen andere wettelijke voorzieningen dan de overige biotechnologische technieken die op grond van artikel 66 GWWD vergunningplichtig zijn gemaakt.

Advies over het ontwerp- Honden- en Kattenbesluit. De Raad constateert dat met het ontwerp-Besluit een belangrijke stap vooruit wordt gemaakt ten opzichte van het Honden- en Kattenbesluit 1981 in de regelgeving betreffende het bedrijfsmatig omgaan met honden en katten. Daarnaast doet de Raad enkele aanbevelingen.

De Raad dringt aan op uniformiteit van dierziektendraaiboeken. Tevens adviseert de raad verbeteringen op hoofdlijnen en in detail voor het draaiboek BSE.

De Raad geeft in dit rapport, op basis van bestaande wetenschappelijke kennis, een overzicht van de welzijnsproblematiek in de bedrijfsmatige konijnenhouderij. Naast het signaleren van de welzijnsproblematiek worden in het rapport in een aantal gevallen mogelijkheden tot verbeteringen of aanpassingen van huisvestingssystemen voorgesteld die de problematiek kunnen verminderen.

Advies aan de Vaste Kamercommissie voor Landbouw door de Afdeling Welzijnsvraagstukken van de Raad. De Afdeling is unaniem voorstander van de drie kernpunten van het Wijzigingsbesluit: groepshuisvesting, stabiele groepen en vergroting van het beschikbare vloeroppervlak per varken. Zij is ervan overtuigd dat deze drie kernpunten het welzijn van de varkens ten goede komen, mits deze punten op de juiste wijze worden ingevuld.

Brief aan het Ministerie van LNV waarin de Raad zijn zorgen uitspreekt over de relatie tussen Art. 33 (te houden diersoorten) en Art. 34 (voor productie te houden diersoorten) van de GWWD, en verschillende oplossingsmogelijkheden adviseert.

Reactie op het voorstel voor invulling van Art. 43 Gezondheids- en Welzijnswet voor dieren (GWWD): de Raad kan in grote lijnen instemmen met het voorgestelde afwegingskader en met de daaraan gegeven invulling, maar heeft een aantal duidelijke kanttekeningen daarbij.

Reactie op het voorstel voor invulling van Art. 43 Gezondheids- en Welzijnswet voor dieren (GWWD): de Raad kan in grote lijnen instemmen met het voorgestelde afwegingskader en met de daaraan gegeven invulling, maar heeft een aantal duidelijke kanttekeningen daarbij. De in het voorstel aangebrachte scheiding tussen de afwegingen bij het doden van productiedieren en van gezelschapsdieren is minder absoluut dan het voorstel aangeeft.

De Raad is van mening dat beide draaiboeken fundamentele onvolkomenheden bevatten en integraal herschreven zullen (moeten) worden. De Raad dringt aan op spoed en zorgvuldigheid.

Reactie op het rapport "Doden van vissen: literatuurstudie en praktijkobservaties" van het RIVO-DLO: De Raad waardeert de kwaliteit en de objectiviteit van het rapport. De conclusies en aanbevelingen van het rapport worden in het algemeen onderschreven. Op een aantal punten wenst de Raad echter nog in het bijzonder in te gaan.

Bespreking van het Rapport “het toetsen van biotechnologische handelingen bij dieren”. Brief aan de Commissie Biotechnologie bij dieren.

Brief aan de minister van LNV over het doden van jonge biggen tijdens de (heersende) uitbraak van Klassieke Varkenspest.

De Raad oordeelt dat het Plan van Aanpak als ontoereikend moet worden beschouwd. Het lijkt de Raad geen begaanbare weg om de Federatie om een verdergaand Plan van Aanpak te vragen. De Raad heeft daarom besloten om zelf voorstellen te ontwikkelen voor het terugdringen van de toepassing van de keizersnede bij vleesvee.

Om te kunnen beoordelen of in een bepaald onderzoeksvoorstel, in het bijzonder naar huisvestingssystemen, voldoende rekening is gehouden met welzijnsaspecten, zou dat voorstel beoordeeld moeten worden aan de hand van een aantal parameters. In dit rapport worden dergelijke parameters voor de verschillende diersoorten aangegeven.

Advies aan de minister van LNV met betrekking tot het ontwerp-Besluit bedrijfscontrole varkensziekten. De Raad is van mening dat tegen het ontwerp-Besluit geen inhoudelijke bezwaren bestaan.

Dit advies heeft betrekking op melkvee, jongvee boven de zes maanden, zoogkoeien en vleesstieren. Voor elke sector wordt een afzonderlijk streefbeeld geschetst. Het streefbeeld geeft een beschrijving van het vereiste minimum welzijnsniveau gerelateerd aan huisvesting en verzorging. Het streefbeeld is een haalbaar niveau, geen ideaalbeeld. In het streefbeeld wordt in het bijzonder aandacht gegeven aan noodzakelijke verbeteringen bij knelpunten, voorts worden grenzen aangegeven die onder invloed van het welzijn bedreigende ontwikkelingen niet overschreden mogen worden.

Dit advies geeft een beschrijving van het wenselijke minimum welzijnsniveau voor vleeskuikenouderdieren. Het streefbeeld is een haalbaar compromis, geen ideaalbeeld. In het streefbeeld wordt in het bijzonder aandacht gegeven aan noodzakelijke verbeteringen bij knelpunten, voorts worden grenzen aangegeven die onder invloed van welzijnbedreigende ontwikkelingen niet overschreden mogen worden.

De Raad voor Dierenaangelegenheden adviseert de Minister af te zien van het voornemen een definitief standpunt in te nemen omtrent het voor productie houden van chinchilla's: een definitief antwoord op de vraag of chinchilla's zonder onaanvaardbare welzijnsproblemen bedrijfsmatig kunnen worden gehouden is namelijk nog niet te geven.

Overzicht van de overeenstemmingen en verschillen van mening tussen de RDA en de Raad voor het natuurbeheer (RNB) inzake het Rapport "Gezondheid en welzijn van grote grazers in natuurgebieden" van de Veterinaire Begeleidingscommissie Natuur (VBN).

De Raad stemt, onder voorwaarden, in met de conceptvrijstellingsregeling.

Een advies op verzoek van de Directeur Landbouw aangaande het project Vitale vleeskuikens van de Productschappen Vee, Vlees en Eieren (PVE). De vermindering van de vitaliteit van vleeskuikens wordt door de Raad als een ernstig welzijnsprobleem ervaren. De Raad neemt er dan ook met instemming kennis van dat de PVE hebben besloten tot intensieve aanpak van de uitvalsproblematiek bij vleeskuikens, waarbij korte en lange termijn maatregelen evenredige aandacht krijgen. De Raad plaatst tevens enkele kanttekeningen.

Reactie op het advies van de Raad voor het Natuurbeheer (RNB) over het rapport "De Oostvaardersplassen natuurlijker", opgesteld door de Beheerscommissie Oostvaardersplassen: De Raad verzoekt de Minister in zijn beleid aangaande de Oostvaardersplassen zorg te dragen voor een evenwichtige afweging van natuurbeheerbelangen en dierenwelzijn. Tegelijkertijd realiseert de Raad zich dat de problematiek van de grote grazers in natuurgebieden zich niet beperkt tot hun welzijn en niet tot de Oostvaardersplassen. De Raad maakt zich ernstige zorgen over de gevolgen van het gevoerde beleid voor de gezondheid van dieren en van mensen. De Raad stelt zich voor in het najaar in een uitvoeriger advies op genoemde problematiek terug te komen (zie ook de bijlagen).

Een advies op verzoek van de Minister van LNV met betrekking tot het voorstel tot wijziging van het Besluit dierenvervoer 1994. De Raad kan, op enkele opmerkingen na, instemmen met de voorstellen die strekken tot implementatie van Richtlijn 95/29/EG.

Ongevraagd advies aan de minister van LNV naar aanleiding van het Rapport Welzijn van Kalveren van het Wetenschappelijk Veterinair Comité van de Europese Commissie: de Raad is van mening dat het Rapport van het Wetenschappelijk Veterinair Comité een nauwkeurig, volledig, breed en helder overzicht geeft van het onderzoek dat op het punt van het Welzijn van kalveren is verricht. Daar staat tegenover dat sommige conclusies van het Rapport onvoldoende onderbouwd lijken door de aangedragen onderzoekgegevens. De Raad is van mening dat regelgeving die op die conclusies is gebaseerd, zonder nadere analyse van de aangehaalde wetenschappelijke literatuur de noodzakelijke argumentatie ontbeert.

Advies betreffende de aanwijzing van stoffen in het kader van Art 66, lid 1c van de Gezondheids- en welzijnswet voor dieren (GWWD).

Ongevraagd advies aan de Minister van Landbouw, Natuur en Visserij over de, door de Europese Unie (EU) voorgeschreven, draaiboeken voor de bestrijding van besmettelijke dierziekten. Dit advies heeft met name betrekking op situaties waarbij naar de mening van de Raad in het kader van bovengenoemde draaiboeken tot noodvaccinatie zou moeten worden overgegaan.

Advies aan de Minister van Landbouw, Natuur en Visserij met betrekking tot het ontwerp-Besluit ritueel slachten: de Raad kan in algemene zin instemmen met een accentverschuiving van middelenvoorschriften naar doelvoorschriften, maar plaatst diverse inhoudelijke kanttekeningen bij dit ontwerp-Besluit.

Een advies aan de Minister van Landbouw, Natuur en Visserij met betrekking tot een conceptwijziging van de Regeling keuring en handel dierlijke producten: de Raad heeft grote moeite met het door de pluimveehouder zelf laten bemonsteren van water en voer in het kader van de controle op wachttijden voor diergeneesmiddelen.

Ongevraagd advies aan de Minister van Landbouw, Natuur en Visserij: Uitgangspunt van het beleid moet naar de mening van de Raad zijn dat retourzendingen van levende dieren zoveel mogelijk voorkomen moeten worden. Bij de handel in dieren tussen Lidstaten van de Europese Unie (EU) gebeurt dat al, maar in het handelsverkeer tussen Nederland en derde landen komen dergelijke retourzendingen nog teveel voor. De Raad pleit er tevens voor om goede quarantainevoorzieningen in de buurt van de plaats van binnenkomst van de dieren te behouden of ervoor te zorgen dat deze er komen.

De Raad stemt in met de conceptregeling, maar heeft wel enkele inhoudelijke vragen. De Raad vraagt onder andere om een duidelijk vastgelegde definitie van "meer dan licht ziek of meer dan licht gewond vee".

Advies aan de Directeur van de Veterinaire Dienst met betrekking tot de eisen die (ingevolge het Varkensbesluit) uit het oogpunt van welzijn moeten worden gesteld aan vloeren waarop varkens worden gehouden.