Adviezen Onderwijsraad, 2010

In discussies over het onderwijs ligt een te grote nadruk op de minimum(uren)norm en wordt onvoldoende naar voren gebracht dat leerlingen en studenten regelmatig meer tijd aan onderwijs besteden. De raad stelt een ambitieuzere insteek voor en wil extra aanbod van onderwijs en het extra gebruik hiervan stimuleren. Dit sluit aan bij de ambitie van Nederland om in de top vijf van kenniseconomieën te komen, en bij het daarmee samenhangende belang van bredere talentontwikkeling.

In dit advies betoogt de raad dat leden van plaatselijke, regionale en landelijke maatschappelijke voorhoedes meer dan nu hun betrokkenheid kunnen tonen bij het onderwijs. Het onderwijs kan deze steun goed gebruiken.

Dit advies aan de Tweede Kamer vormt een vervolg op het advies Verzelfstandiging in het onderwijs I. Het gaat na hoe grote schoolbesturen een passend model van interne organisatie realiseren. Er worden verschillende modellen gebruikt en er is veel mogelijk. In algemene zin vindt de raad dat het debat over de 'menselijke maat' scherper kan worden gevoerd; hij geeft daarvoor in dit advies een aantal handreikingen.

De raad adviseert over het wetsvoorstel in verband met de kwaliteit van het speciaal en voortgezet onderwijs. De raad stelt in de eerste plaats dat eerst de principiële vraag beantwoord zou moeten worden of er een wettelijk onderscheid moet zijn tussen regulier en speciaal onderwijs. Los daarvan stelt de raad op enkele punten van het wetsvoorstel een aanscherping voor.

Dit advies geeft antwoord op de vraag of het boeddhisme te beschouwen is als richting zoals bedoeld in de onderwijswetten. De concrete aanleiding vormt het voornemen van de gemeente Amsterdam om een bijzondere basisschool op boeddhistische grondslag op het gemeenschappelijk plan van scholen te plaatsen.

De centrale overweging in dit advies is dat leerlingen, studenten, vervolgopleidingen en potentiële werkgevers vertrouwen moeten kunnen stellen in de examinering in het Nederlandse onderwijs. De waarde van de behaalde diploma's staat of valt hiermee. De raad geeft in dit advies een aantal oplossingsrichtingen die dit vertrouwen kunnen versterken.

De Onderwijsraad adviseert naar aanleiding van een initiatiefwetsvoorstel over aanscherping van inspectietoezicht op nieuw bekostigde scholen. De conclusie van de raad is dat de huidige wetgeving voldoende ruimte biedt voor deze aanscherping. Daarnaast maakt de raad kanttekeningen bij een aantal amendementen op dit wetsvoorstel.

De Onderwijsraad brengt advies uit over instelling van een diplomaregister. De raad staat positief tegenover een diplomaregister zoals voorgesteld door de minister.

De Onderwijsraad adviseert naar aanleiding van een initiatiefwetsvoorstel over toelatingsrecht zoals dat door een aantal Kamerleden is ingediend. De algemene conclusie is dat het wetsvoorstel voor het primair en voortgezet onderwijs weinig wijziging brengt in de bestaande verhoudingen en dat vanwege wetstechnische onduidelijkheden en mogelijke uitvoeringskwesties het initiatiefwetsvoorstel te heroverwegen is.

Uitbreiding van het basisonderwijs met een pedagogisch aanbod voor alle driejarigen, gekoppeld aan een herziening van de kleuterperiode. Dat stelt de Onderwijsraad voor, om zo de voor- en vroegschoolse ontwikkeling van alle jonge kinderen te stimuleren.

In dit advies gaat de raad na hoe het beste kan worden ingegaan op initiatieven van ouders die een bepaald onderwijsaanbod willen realiseren, dat (nog) niet bestaat binnen het schoolbestuur waaronder de school van hun kinderen valt. De raad bepleit een zorgvuldige procedure, waarbij pas in laatste instantie externe verzelfstandiging (afsplitsing) aan de orde kan komen.

Geen verplicht uitstel van selectie voor iedereen, maar wel verbeteringen in het huidige stelsel om bestaande zwaktes tegen te gaan. Dat is het oordeel van de Onderwijsraad naar aanleiding van de vraag of het Nederlandse onderwijs te vroeg selecteert (namelijk op 12-jarige leeftijd wanneer de keuze voor het voortgezet onderwijs wordt gemaakt). Er is zeker een aantal zwakke punten te benoemen, maar volgens de raad kan niet worden aangetoond dat deze alleen door uitstel van selectie zouden worden opgelost. Wel is het nodig om meer doorstroomvoorzieningen te creeëren en kritisch te kijken naar initiatieven van scholen die vroege selectie bevorderen, zoals het inrichten van gymnasiumbrugklassen.

Dit advies gaat over de positie en betrokkenheid van ouders in het onderwijs. De raad onderscheidt drie posities van ouders: als individueel rechthebbende, als partner van de school en als lid van een ouder-ouderverband. De aanbevelingen van de raad richten zich op een koerswijziging van het landelijk beleid: verdere uitbouw van de positie als rechthebbende zal niet veel extra opleveren, beter is te koersen op een verdere uitbouw van de twee andere posities.

De Onderwijsraad heeft vandaag zijn advies De school en leerlingen met gedragsproblemen gepubliceerd. In het advies staan de volgende vragen centraal: Hoe kan het onderwijs aan leerlingen met gedragsproblemen verbeterd worden? Welke rol heeft de overheid hierin?

Ontwikkeling en ondersteuning van onderwijs zijn de laatste decennia in het teken komen te staan van vraagsturing. In dit advies aan de Tweede Kamer geeft de raad een aantal aanbevelingen die moeten bijdragen aan een evenwicht tussen de diverse aansturingen. De raad onderkent drie vormen van aansturing: door het onderwijsveld, door de markt en door de overheid. Deze drie vormen vullen elkaar aan.