Adviezen Onderwijsraad, 2014

De Onderwijsraad adviseert de Tweede Kamer over het initiatiefwetsvoorstel van de leden Bisschop, Van Meenen en Rog dat beoogt het onderwijstoezicht doeltreffender te regelen. De raad beziet dit voorstel tegen de achtergrond van meer autonomie voor scholen en een streven naar hogere kwaliteit van onderwijs. Hij concludeert dat kwaliteit verder reikt dan deugdelijkheid. De inspectie moet wel duidelijker onderscheid maken tussen toezicht op naleving van wettelijke voorschriften enerzijds en kwaliteitsbevordering anderzijds.

De Onderwijsraad geeft staatssecretaris Dekker (onderwijs) antwoord op twee juridische vragen. De eerste gaat over de verhouding tussen het toelatingsbeleid op grond van richting en de zorgplicht passend onderwijs van een bijzondere school. Volgens de raad staan deze twee los van elkaar. Als een bijzondere school niet aan de ondersteuningsbehoefte van een leerling kan voldoen, geldt voor die school in beginsel dezelfde zorgplicht als voor openbare scholen. Een bijzondere school mag een leerling, dus ook die met een ondersteuningsbehoefte, weigeren als de grondslag van de school niet wordt onderschreven of gerespecteerd. De school moet dan wel een consistent toelatingsbeleid voeren. De tweede vraag is hoe de vrijheid van onderwijs in artikel 23 van de Grondwet zich verhoudt tot het recht op onderwijs in het eerste protocol bij het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. De raad concludeert dat de Grondwet op dit punt niet in strijd is met het EVRM.

In een snel veranderende samenleving veranderen ook de eisen aan het onderwijs. Toenemende individualisering, automatisering, innovatie en internationalisering stellen hoge eisen aan de burgers van morgen, en aan hun opleiding nu. De druk op het onderwijsstelsel neemt toe. Aanpassingen in het stelsel vinden wel plaats, maar alleen op onderdelen. Sinds de verschijning van het rapport van de commissie-Dijsselbloem zijn beleidsmakers en politici huiverig om over het stelsel als geheel te praten, terwijl dat juist moet. Hoe kan het onderwijsstelsel zich blijven aanpassen aan veranderende eisen vanuit de samenleving? Dat is de vraag die de Onderwijsraad beantwoordt in dit advies.

De raad concentreert zich in dit advies op de wijze waarop het hoger beroepsonderwijs meer innovatieve professionals kan opleiden. Hiervoor vindt de raad het nodig dat de verbindingen tussen de drie kerntaken van het hoger beroepsonderwijs (onderwijs, onderzoek en innovatie van het beroepenveld) worden versterkt.

Dit advies richt zich op de vraag hoe de inhoudelijke samenwerking tussen onderwijs en jeugdhulpverlening bevorderd kan worden. De raad vindt dat een ononderbroken schoolloopbaan van jongeren een gezamenlijk uitgangspunt in de samenwerking zou moeten zijn. Daarvoor is het nodig dat schoolbesturen een actievere rol spelen in het lokale overleg met gemeenten. Ook zou de jeugdhulpverlening een structureel onderdeel moeten worden van de ondersteuningsstructuur op school.

Op verzoek van de staatssecretaris adviseert de Onderwijsraad over het concept-wetsvoorstel Profielen in het vmbo. De raad ziet de invoering van de profielen als een goede stap in de richting van meer flexibiliteit en maatwerk, maar voor een toekomstbestendige vmbo is meer nodig. Hij geeft de staatssecretaris daarom in overweging om dit advies te bezien in samenhang met een door de raad nog op te stellen breder advies over het vmbo.

Op verzoek van de Tweede Kamer heeft de Onderwijsraad onderzocht of de commissie-Dijsselbloem (2008) tot structurele verandering van de onderwijspolitiek heeft geleid. Ook beantwoordt de raad de vraag of er aanleiding is voor veranderingen in het beleidsproces.

De Onderwijsraad adviseert staatssecretaris Dekker (onderwijs) het concept wetsvoorstel sociale veiligheid op school te heroverwegen. Scholen zijn nu al wettelijk verplicht te zorgen voor een veilig schoolklimaat, en daarmee ook voor sociale veiligheid. Antipestbeleid maakt daarvan onderdeel uit, zo stelt de raad. Scholen kunnen hierbij gebruikmaken van een antipestprogramma, maar moeten ook ruimte houden een andere aanpak te kiezen.

De Onderwijsraad adviseert staatssecretaris Dekker (onderwijs) de voorgestelde maatregel terbeschikkingstelling aan het onderwijs (tbo-maatregel) te heroverwegen. Het onderwijsperspectief ontbreekt, zo stelt de raad. Bovendien is de raad niet overtuigd van de noodzaak, effectiviteit en uitvoerbaarheid van de voorgestelde tbo-maatregel.

Het onderwijs bereidt leerlingen en studenten voor op een samenleving die hoge eisen stelt. De arbeidsmarkt vraagt om hoogwaardige (vak)kennis. Bovendien doet de eenentwintigste eeuw een groot beroep op ict-geletterdheid, probleemoplossingsvaardigheden, kritisch denken, creativiteit, sociale competenties en vaardigheden om het eigen leren te kunnen sturen. Dit advies richt zich op de vraag hoe ervoor gezorgd kan worden dat het curriculum nu en in de toekomst voldoet aan eigentijdse eisen, zodat jongeren een stevige basis wordt geboden voor hun persoonlijk, maatschappelijk en beroepsmatig functioneren.

Leerwinst en toegevoegde waarde zijn goede instrumenten om scholen te helpen hun onderwijs te verbeteren. Ze zijn echter niet bruikbaar voor een oordeel over de kwaliteit van de school als geheel.

De raad beantwoordt in dit advies de vraag van de staatssecretaris of het humanisme kan worden beschouwd als richting. Aanleiding voor deze vraag is het verzoek tot bekostiging van een categorale mavo in Amsterdam op humanistische grondslag. Alhoewel de raad principieel voorstander is van een verruimde en pluriforme invulling van het richting begrip, dient vooralsnog te worden uitgegaan van de strikte eis in artikel 65, eerste lid, WVO, dat bekostiging van een school voor voortgezet onderwijs gerelateerd is aan ‘de verlangde richting’, waaronder verstaan zal moeten worden ‘godsdienst of levensbeschouwing’.

De raad doet in dit advies drie aanbevelingen die bijdragen aan het voorkomen van bekostiging van nieuwe scholen waarvan te verwachten is dat ze niet aan de wettelijke eisen zullen voldoen.

De raad constateert dat overgangen in het onderwijs nu niet soepel genoeg verlopen. Enerzijds ontneemt een strengere selectie kansen voor een deel van de leerlingen. De toegankelijkheid van het onderwijs komt hierdoor onder druk te staan. Anderzijds maken leerlingen lang niet altijd een goed onderbouwde keuze. De raad pleit voor het centraal stellen van het belang van leerlingen tijdens overstapmomenten en werkt dit uitgangspunt uit in drie aanbevelingen.