Adviezen Onderwijsraad, 2018

De raad vindt dat er een fundamentele bezinning nodig is op de organisatie van het onderwijsstelsel met als doel het op onderdelen aan te passen. In het licht van maatschappelijke ontwikkelingen wordt de manier waarop we het onderwijs georganiseerd hebben problematisch: (1) jongeren uit verschillende sociale groepen komen elkaar niet meer vanzelfsprekend tegen in het onderwijs; (2) plaatsing in het voortgezet onderwijs wordt steeds bepalender voor het eindniveau van jongeren; en (3) permanente educatie heeft geen formele plek in het onderwijsstelsel.

Onder de naam Curriculum.nu buigen leraren, schoolleiders en scholen zich over de vraag wat leerlingen in het primair en voortgezet onderwijs moeten kennen en kunnen. In het voorjaar van 2019 worden de resultaten gepresenteerd. Na politieke besluitvorming worden op basis hiervan de kerndoelen en eindtermen geactualiseerd. De minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media heeft de Onderwijsraad gevraagd te adviseren over het proces van curriculumvernieuwing. De raad richt zich op de volgende vraag: Hoe kan curriculumvernieuwing zo worden georganiseerd dat het een duurzame bijdrage levert aan onderwijskwaliteit?

Toetsen en examens dragen onvoldoende bij aan de kwaliteit van het onderwijs. Dat komt doordat de toetspraktijk in verschillende opzichten uit balans is. De Onderwijsraad adviseert de overheid en de onderwijsinstellingen in dit advies om toe te werken naar een evenwichtiger toets- en examenpraktijk.

Er is veel aandacht voor het lerarenberoep, zowel bij beleidsmakers als in de media. Terecht, want leraren zijn cruciaal voor goed onderwijs. Het beroep staat echter onder druk, onder andere door toenemende lerarentekorten. De Tweede Kamer heeft de Onderwijsraad de volgende adviesvraag gesteld: Hoe kunnen opleidings- en arbeidsstructuur zo worden vormgegeven dat ze op termijn bijdragen aan zowel voldoende als goede leraren?

De Onderwijsraad adviseert om de wettelijke opdracht voor burgerschapsonderwijs te richten op democratie. Hij doet dat in reactie op een conceptwetsvoorstel van de minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media. De minister wil de doelstelling en uitgangspunten van het burgerschapsonderwijs verduidelijken. De Onderwijsraad steunt die intentie. Toch is de raad kritisch over het wetsvoorstel. Daarbij gaat het zowel om de onderbouwing van het voorstel als om de invulling van het begrip burgerschap.

De Nederlandse Sportraad, de Onderwijsraad en de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving adviseren leerlingen in het primair, voortgezet en middelbaar beroepsonderwijs twee keer per dag matig intensief te laten bewegen. Sporten en bewegen is volgens de raden belangrijk en hoort een vanzelfsprekend onderdeel te zijn van het onderwijs.

De Tweede Kamer heeft de Onderwijsraad advies gevraagd over de manier waarop de overheid het onderwijs bekostigt en de mogelijkheden voor onderwijsinstellingen om hun bestedingen te verantwoorden. De raad beveelt aan om te blijven werken met lumpsumbekostiging en om terughoudend te zijn met doelfinanciering. Wel dienen de organen die een rol spelen in de verantwoording over en het toezicht op de besteding van onderwijsgelden, beter toegerust te worden op hun verantwoordelijkheden.

De minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media heeft de Onderwijsraad om advies gevraagd over het wetsvoorstel Gelijke kans op doorstroom vmbo-havo. Met dit wetsvoorstel wordt de toegang tot het havo voor vmbo’ers wettelijk geregeld, zodat overal in het land dezelfde voorwaarden voor toelating gelden. Een schoolbestuur mag een leerling die aan de voorwaarden voldoet, dan niet meer weigeren omdat het de leerling zelf niet geschikt acht voor het havo.

Twee stichtingen hebben bij de minister voor Basis- en Voortgezet onderwijs en Media bekostiging aangevraagd voor een nieuwe school voor voortgezet onderwijs met meerdere richtingen als grondslag: het Erasmus College Rivierenland in Maurik en de havo-afdeling van het Tjalling Koopmans College in Harderwijk. De minister heeft de Onderwijsraad om advies gevraagd naar aanleiding van deze bekostigingsaanvragen.

Twee stichtingen hebben bij de minister voor Basis- en Voortgezet onderwijs en Media bekostiging aangevraagd voor een nieuwe school voor voortgezet onderwijs met meerdere richtingen als grondslag: het Erasmus College Rivierenland in Maurik en de havo-afdeling van het Tjalling Koopmans College in Harderwijk. De minister heeft de Onderwijsraad om advies gevraagd naar aanleiding van deze bekostigingsaanvragen.

In het hoger onderwijs is internationalisering enerzijds al vergevorderd. De afgelopen jaren hebben hogescholen, universiteiten en overheden zich ervoor ingezet. Anderzijds dienen zich diverse dilemma’s en vragen aan. Onlangs is discussie ontstaan over verengelsing en een toenemende instroom van buitenlandse studenten. Die discussie roept de vraag op naar de betekenis van internationalisering voor de kwaliteit van het hoger onderwijs.

In deze brief komt de raad kort terug op eerdere aanbevelingen uit het advies Passend onderwijs uit 2016 in het licht van recente ontwikkelingen en nieuw onderzoek. De raad beoogt hiermee aanknopingspunten te bieden voor een nadere uitwerking van beleidsvoornemens rondom passend onderwijs.

Lerarentekorten vormen een groot en urgent maatschappelijk probleem. Vooral in het primair onderwijs is de situatie ernstig. Maar ook in het voortgezet onderwijs en het middelbaar beroepsonderwijs zijn de tekorten nijpend, vooral voor bepaalde vakken (natuurkunde, scheikunde, rekenen/wiskunde). De genomen maatregelen om de tekorten tegen te gaan, hebben vooralsnog onvoldoende effect.

Schoolleiders zijn van groot belang voor de onderwijskwaliteit. Over de jaren heen is het vak van schoolleider veranderd. De nadruk is steeds meer komen te liggen op het ontwikkelen en verbeteren van het onderwijs en het bieden van een goede werk- en leeromgeving aan leraren. Ook is de samenwerking met partijen buiten de school belangrijker geworden. De dagelijkse praktijk vraagt van schoolleiders meer aandacht voor leiderschap en minder voor managementtaken. Verdere professionalisering en een betere positionering van schoolleiders zijn daarvoor noodzakelijk. In dit advies doet de raad aanbevelingen om daarin verdere stappen te zetten.

In dit advies buigt de raad zich op verzoek van de minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media over de vraag of duurzaamheid is aan te merken als een richting in de zin van de planningssystematiek van de Wet op het voortgezet onderwijs. Gelet op het huidige, vooralsnog geldende kader, dat is gebaseerd op de betekenis die in de rechtspraak en eerdere adviezen van de raad aan het begrip richting is gegeven, adviseert de raad om duurzaamheid niet aan te merken als richting in de zin van de onderwijswetten. Of het thema duurzaamheid aandacht in het onderwijs verdient, is in dit advies niet aan de orde.