Adviezen Onderwijsraad, 2023

De Onderwijsraad spreekt waardering uit voor het in samenhang en voor de lange termijn doordenken van de toekomst van middelbaar beroepsonderwijs, hoger onderwijs en wetenschap in de toekomstverkenning Vandaag is het 2040, die de minister van onderwijs onlangs aanbood aan de Tweede Kamer. De raad adviseert om nog een stap verder te gaan en te komen tot één lange-termijnagenda voor funderend en vervolgonderwijs. De raad geeft de minister aandachtspunten mee voor de uitwerking van regionale samenwerking en dringt eropaan de rol van digitale technologie in het onderwijs nog beter te doordenken.

Het onderwijs is niet gebaat bij een nieuw coalitieakkoord met tijdelijke investeringen en losstaande voornemens die binnen vier jaar moeten worden gerealiseerd. In plaats daarvan zijn focus, structurele bekostiging en lange-termijnambities die kabinetsperioden overstijgen nodig, ook om de hardnekkige problemen in het onderwijs aan te kunnen pakken. In een brief aan een nieuw kabinet adviseert de Onderwijsraad, als onafhankelijke adviseur voor regering en parlement, te komen tot gerichte en samenhangende ambities voor het onderwijs op de lange termijn en niet te bezuinigen op onderwijs.

De overheid moet consistent sturen en zorgen voor een duidelijke positie voor schoolbesturen. Op hun beurt moeten schoolbesturen ervoor zorgen dat beslissingen over onderwijs zoveel mogelijk op school worden genomen en dat zij extern samenwerken als dat nodig is voor publieke belangen. Dit adviseert de Onderwijsraad in het advies Een duidelijke positie voor schoolbesturen. Schoolbesturen vormen een onmisbaar knooppunt in het bestel tussen school, overheid en de maatschappelijke omgeving, maar de bestuurlijke verhoudingen zijn verstoord geraakt.

Garandeer en versterk de voor- en vroegschoolse educatie (vve) voor kinderen tussen 2,5 en 6 jaar die een risico lopen op onderwijsachterstanden, adviseert de Onderwijsraad. Goed functionerende vve is volgens de raad een onmisbare schakel in het realiseren van meer gelijke onderwijskansen. De raad pleit voor een betere aansluiting tussen de voorschoolse voorziening en de basisschool door landelijke doelen te ontwikkelen voor het speel- en leeraanbod van de vve en door in te zetten op betere samenwerking en professioneel handelen van pedagogische medewerkers en leraren.

Lerarentekorten houden aan en zijn ongelijk verdeeld, waarschuwt de Onderwijsraad in de verkenning Schaarste schuurt. De raad dringt erop aan dat lerarentekorten niet alleen een probleem mogen zijn van de scholen en schoolbesturen die er het hardst door worden geraakt. En ze mogen de kansenongelijkheid in het onderwijs niet verder vergroten. Op verzoek van de minister voor Primair en Voortgezet Onderwijs heeft de raad doordacht hoe in onderwijs voorzien kan worden bij een aanhoudend tekort aan leraren. De raad werkt daartoe handelingsopties uit en de implicaties daarvan. Onderwijs blijven geven bij een tekort aan leraren vergt pijnlijke keuzes.

Maak serieus werk van Europees onderwijsbeleid, adviseert de Onderwijsraad de regering. Want de huidige afwachtende houding van Nederland doet geen recht aan de toenemende invloed vanuit Europa op het onderwijs. De raad beveelt de onderwijsministers aan om in samenspraak met het onderwijsveld te zorgen voor een strategische agenda, die duidelijkheid biedt over de Nederlandse ambities voor Europees onderwijsbeleid. Zo ontstaat focus en houvast voor het onderwijsveld en de overheid, kan Nederland beter inspelen op kansen en risico’s van Europees onderwijsbeleid en er zelf aan bijdragen.