Adviezen Gezondheidsraad, 2006

Ter voorbereiding van de overstap op digitale mammografie in het bevolkingsonderzoek naar borstkanker zijn proefprojecten opgezet in Utrecht, de Drechtsteden en Heerenveen om de haalbaarheid van digitale screening te testen. Omdat in deze projecten een essentieel onderdeel van dit bevolkingsonderzoek, de screeningsmetodiek, wordt veranderd, waren nieuwe vergunningen nodig in het kader van de Wet op het bevolkingsonderzoek (WBO). Op 21 december 2006 bracht de permanente Commissie WBO van de Gezondheidsraad een voorwaardelijk positief advies uit aan de minister van VWS over de drie vergunningaanvragen.

Het NIPED Instituut in Amsterdam wil de opbrengst onderzoeken van een vorm van getrapte screening op dikkedarmkanker via individuele risicoprofilering met het PreventieKompas, en vergelijken met die van FOBT-screening. In het kader van de Wet op het bevolkingsonderzoek (WBO) bracht de permanente Commissie WBO van de Gezondheidsraad op 21 december 2006 een voorwaardelijk positief advies uit aan de minister van VWS over de vergunningaanvraag.

Rampen als de cafébrand in Volendam en de vuurwerkramp in Enschede liggen nog vers in het geheugen. Direct na zo’n ramp treedt een draaiboek in werking voor acute hulp, en ook start de uitvoering van het nazorgbeleid. Over dit laatste aspect van het Nederlandse beleid bij rampen gaat een vandaag verschenen advies van de Gezondheidsraad. De Gezondheidsraad beveelt aan het huidige Nederlandse nazorgbeleid te continueren, omdat het nauw aansluit bij de internationale wetenschappelijke bevindingen. Pijlers van het nazorgbeleid zijn op dit moment: geïntegreerde psychosociale hulpverlening; een voorziening voor informatie en advies (IAC); gezondheidsonderzoek en monitoring; en landelijke kenniscentra.

Voor zowel de individuele werknemer als de samenleving is het van groot belang dat de beoordeling van arbeidsongeschiktheid in overeenstemming is met de stand van de wetenschap. Daarom brengt de Gezondheidsraad ter ondersteuning van de verzekeringsgeneeskundige beoordeling, op verzoek van de minister van SZW, een tiental verzekeringsgeneeskundige protocollen uit. Ze worden opgesteld door een commissie van de raad, in aansluiting op bestaande evidence based curatieve en bedrijfsgeneeskundige richtlijnen. Het advies Verzekeringsgeneeskundige protocollen: Algemene inleiding, Overspanning, Depressieve stoornis, dat vandaag verschijnt, bevat het derde en het vierde protocol in de reeks.

De laatste jaren is uit wetenschappelijk onderzoek meer bekend geworden over de essentiële bestanddelen van een goede voeding en het belang van regelmatig bewegen voor de gezondheid. Ook is duidelijk geworden dat adviezen voor voeding en bewegen verschillen voor personen met en zonder overgewicht. Op 18 december 2006 presenteerde de Gezondheidsraad het advies Richtlijnen goede voeding 2006. Het advies toetst de eerdere richtlijnen aan de huidige stand van wetenschap.

Tetrachloorethaan is een chemische vloeistof die in twee vormen voorkomt, namelijk als ‘1,1,1,2-tetrachloorethaan’ en ‘1,1,2,2-tetrachloorethaan’. De eerste wordt gebruikt in industriële productieprocessen, de tweede komt vrij wanneer in zo’n proces bepaalde chemische stoffen worden gevormd. Om werknemers die de dampen inademen te beschermen tegen mogelijk nadelige gezondheidseffecten, gaat de Gezondheidsraad na bij welke blootstelling schade op kan treden. Op grond daarvan adviseert zij dan een bovengrens. Voor 1,1,2,2-tetrachloorethaan komt die uit op 7 mg per kubieke meter lucht, gemiddeld over een achturige werkdag. Voor het afleiden van een bovengrens van 1,1,1,2-tetrachloorethaan zijn niet voldoende gegevens beschikbaar. Met dit advies, dat vandaag wordt aangeboden aan de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, is de eerste stap gezet in een drietrapsprocedure die moet leiden tot wettelijke grenswaarden.

Het UMC St Radboud wil begin 2007 in de regio Nijmegen het bestaande proefbevolkingsonderzoek naar darmkanker aanpassen dat behalve in Nijmegen ook in Amsterdam plaatsheeft. Het verzoek is om naast de twee al toegepaste tests op onzichtbare sporen bloed in de ontlasting (de standaard-FOBT en een immunochemische variant) als derde screeningstest sigmoïdoscopie, een kijkonderzoek van het laatste deel van de dikke darm, te beproeven. Het totale onderzoek is erop gericht duidelijkheid te krijgen over de verwachte opkomst, opbrengst en haalbaarheid van verschillende screeningstechnieken bij de invoering van bevolkingsonderzoek naar darmkanker in Nederland. In het kader van de Wet op het bevolkingsonderzoek (WBO) bracht de permanente Commissie WBO van de Gezondheidsraad op 7 december 2006 een positief advies uit over de vergunningaanvraag aan de minister van VWS.

Op verzoek van de minister van VWS heeft de Gezondheidsraad het conceptbulletin 'Voeding van zuigelingen en peuters', dat is opgesteld onder auspiciën van het Voedingscentrum, op zijn wetenschappelijke merites beoordeeld. In een briefadvies schrijft de raad dat de wetenschappelijke onderbouwing van de aanbevelingen in dat bulletin beter en inzichtelijker kan.

In Nederland krijgt MRSA – de meest beruchte ‘ziekenhuisbacterie’ – minder kans dan in andere landen. Patiënten uit hoogrisicogroepen worden op MRSA gescreend voordat zij worden opgenomen in een ziekenhuis, en wie eenmaal opgenomen een MRSA-besmetting blijkt te hebben wordt geïsoleerd verpleegd en krijgt gerichte antibiotica. Door dit strikte beleid blijft de verspreiding van de bacterie beperkt. De aanpak werkt, maar kost ook veel geld. Loslaten van het beleid zou echter duurder uitpakken. Dit staat in een vandaag verschenen advies van de Gezondheidsraad aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.

Op verzoek van de minister van VWS heeft de Gezondheidsraad acht vergunningaanvragen voor prenatale screening beoordeeld. Gezien de verstrekte informatie moest de Commissie WBO van de raad volstaan met een tussenbericht waarin zij aangeeft op welke punten de aanvragers nog duidelijkheid moeten verschaffen.

Gedrag heeft een grote invloed op de gezondheid. Daarom financiert de overheid regelmatig publiekscampagnes om burgers aan te zetten tot gezonder gedrag. Voorlichting via de massamedia blijkt echter alleen zinvol als het burgers in het dagelijks leven ook gemakkelijker wordt gemaakt om gezonde keuzes te maken. Dus: een campagne over bewegen, maar ook aantrekkelijke fietsroutes naar werkplekken, winkelcentra en scholen. Een leefstijlcampagne geeft mensen de informatie om hun gedrag te beoordelen. De leefomgeving helpt hen om niet alleen anders te willen, maar ook anders te doen. Dit schrijf de Gezondheidsraad in een advies dat vandaag wordt aangeboden aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.

Op verzoek van de minister van VWS heeft de Gezondheidsraad een vergunningaanvraag beoordeeld voor een voorgenomen bevolkingsonderzoek naar darmkanker door het Erasmus MC te Rotterdam. In dit onderzoek worden drie testmethoden met elkaar vergeleken. De uitkomst ervan is van belang bij het maken van de beleidskeus voor de beste strategie voor bevolkingsonderzoek naar darmkanker in Nederland.

We worden in Nederland steeds ouder en stellen ook steeds meer eisen aan de zorg. Ook is er een groeiende groep kwetsbare hoogbejaarden. Zij lijden vaak aan meerdere ziektes en hebben langdurig zorg nodig. Tegelijkertijd ontbreekt het aan wetenschappelijk onderbouwde richtlijnen voor de behandeling van ouderen en hoogbejaarden, en wordt er te weinig goed onderzoek gedaan naar de manier waarop deze vaak complexe zorg het beste ingericht kan worden. Daarom, zo concludeert de Raad voor Gezondheidsonderzoek, is meer praktijkgericht onderzoek naar de zorg voor ouderen nodig.

Calciumoxide (‘ongebluste kalk’) is een poeder dat onder meer in de bouw en in de landbouw wordt gebruikt. Blootstelling kan leiden tot irritatie van huid, ogen en slijmvliezen. Normaal gesproken stelt de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid in zo’n geval een limiet aan de concentraties in de lucht die op de werkplek mogen voorkomen. Met zo’n maximaal aanvaarde concentratie (MAC-waarde) worden werknemers dan beschermd. In het geval van calciumoxide is een veilige bovengrens echter niet te bepalen, schrijft de Gezondheidsraad in een advies dat vandaag aan de staatssecretaris wordt aangeboden. Over de gezondheidseffecten van calciumoxide zijn op dit moment namelijk onvoldoende wetenschappelijke gegevens beschikbaar.

Zwavelwaterstof is een kleurloos gas, met de sterke, karakteristieke geur van ‘rotte eieren’. In sommige bedrijfstakken kunnen mensen op de werkplek aan dit gas worden blootgesteld. Inademen kan gezondheidsschade veroorzaken. Daarom stelt de overheid voor zwavelwaterstof op de werkplek, net als voor veel andere stoffen, een maximaal aanvaarde concentratie (MAC-waarde) vast. In dat kader adviseert de Gezondheidsraad een veilige bovengrens van 2,3 milligram per kubieke meter lucht, gemiddeld over een achturige werkdag. Deze aanbeveling is de eerste stap in een drietrapsprocedure op weg naar een wettelijke norm voor beroepsmatige blootstelling. Het advies over zwavelwaterstof wordt vandaag aangeboden aan de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.

Ethanol, beter bekend als alcohol, is een kleurloze, heldere vloeistof, die in veel productieprocessen wordt gebruikt. Werknemers kunnen ermee in aanraking komen in de vorm van damp, die ze dan inademen, of via de huid, bijvoorbeeld bij het desinfecteren. Dat kan nadelige gezondheidseffecten hebben. Zo kan ethanol onder meer kanker veroorzaken. Daarom stelt de overheid voor ethanol op de werkplek, net als voor veel andere stoffen, een maximaal aanvaarde concentratie (MAC-waarde) vast. In dat kader heeft de Gezondheidsraad berekend welke concentratie ethanol in de lucht samenhangt met een bepaalde kans op overlijden door kanker, na blootstelling gedurende een heel arbeidsleven. Dit is de eerste stap op weg naar wettelijke normen voor beroepsmatige blootstelling aan ethanol. Het advies wordt vandaag aangeboden aan de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.

Stilte wordt in Nederland steeds schaarser. Zeventig procent van de Nederlandse woningen staat bloot aan meer dan 50 decibel omgevingsgeluid. Zelfs in de officiële stiltegebieden klinkt steeds vaker ongepast lawaai, vooral van vlieg- en wegverkeer. En dat terwijl uit onderzoek blijkt dat mensen meer behoefte krijgen aan plekken waar nog rust heerst. Stille, groene gebieden kunnen bovendien helpen om te herstellen van stress, suggereren de eerste onderzoeken naar effecten op de gezondheid. Bij voorkeur zijn zulke gebieden dicht bij huis te vinden. Zo liggen overlast en de mogelijkheid om te herstellen niet te ver uit elkaar. Ook rustige plekken in de stad zijn van belang. Dit schrijft de Gezondheidsraad in een advies dat vandaag wordt aangeboden aan de staatssecretaris van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer.

Epidemiologisch onderzoek laat een verband zien tussen het optreden van borstkanker bij vrouwen en tientallen jaren werken in nachtdienst. Of langdurig nachtwerk een veroorzaker is van borstkanker is daarmee echter niet aangetoond. Nader onderzoek is nodig om na te gaan of er sprake is van oorzaak en gevolg. Op dit moment is er geen reden om vrouwen die langdurig nachtwerk doen extra te screenen. Dit schrijft de Gezondheidsraad in een advies dat vandaag wordt aangeboden aan de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.

Jaarlijks worden in Nederland honderdduizenden kinderen gevaccineerd tegen kinderziektes als kinkhoest en mazelen. Meestal treden geen bijverschijnselen op, maar soms ontstaan na een vaccinatie klachten. Het RIVM registreert meldingen van deze klachten en beoordeelt of deze verband houden met de vaccinatie, of daar los van staan. Voor de ernstige of gecompliceerde meldingen volgt per geval ook nog een toetsing door de Gezondheidsraad. Over 2002 en 2003 blijkt het voor 20 ziektegevallen voorstelbaar dat deze verband houden met een vaccinatie. Alle kinderen herstelden ook weer van de bijwerking. Deze bevinding is in lijn met eerdere rapportages. Zij geeft dan ook geen aanleiding tot voorstellen voor veranderingen in het Rijksvaccinatieprogramma. Dit schrijft de Gezondheidsraad in een advies dat vandaag wordt aangeboden aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.

Mensen die op hun werk worden blootgesteld aan acrylamide in de lucht, hebben een grotere kans om aan kanker te overlijden. De Gezondheidsraad heeft onderzocht bij welke luchtconcentraties dat extra risico optreedt. Vandaag presenteert de raad zijn advies aan de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, die de gegevens weer zal gebruiken bij het vaststellen van wettelijke grenswaarden.

Zorgverleners halen soms de krant vanwege hun prestatiecijfers. Die zijn tegenwoordig openbaar omdat de overheid verwacht dat instellingen en artsen dan beter werk gaan leveren. Of het ook zo werkt, is nog niet te zeggen. Onderzoekers signaleren wel een stimulerende werking van het nieuwe beleid, maar melden ook risico’s. Artsen zouden probleempatiënten kunnen weren, hun resultaten gaan flatteren, of minder betrokken kunnen raken omdat ze niet meer op hun beroepsethos worden aangesproken. In een nieuwe publicatie van het Centrum voor ethiek en gezondheid (CEG) wordt gepleit voor een behoedzame omgang met prestatiecijfers. ‘Vertrouwen in verantwoorde zorg?’ is een gezamenlijk signalement van de Gezondheidsraad en de Raad voor de Volksgezondheid en Zorg (RVZ), de beide in het CEG participerende raden.

In drie vandaag aan de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid uitgebrachte adviezen beoordeelt de Gezondheidsraad de gevolgen van blootstelling aan methanol, mierenzuur en trichloorazijnzuur voor de vruchtbaarheid en voor de ontwikkeling van het nageslacht. De bevindingen van de commissie zijn geformuleerd in de door de Europese Unie gekozen terminologie en dienen als uitgangspunt voor de wettelijke classificatie als reproductietoxische stof.

In drie vandaag aan de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid uitgebrachte adviezen beoordeelt de Gezondheidsraad de gevolgen van blootstelling aan methanol, mierenzuur en trichloorazijnzuur voor de vruchtbaarheid en voor de ontwikkeling van het nageslacht. De bevindingen van de commissie zijn geformuleerd in de door de Europese Unie gekozen terminologie en dienen als uitgangspunt voor de wettelijke classificatie als reproductietoxische stof.

In drie vandaag aan de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid uitgebrachte adviezen beoordeelt de Gezondheidsraad de gevolgen van blootstelling aan methanol, mierenzuur en trichloorazijnzuur voor de vruchtbaarheid en voor de ontwikkeling van het nageslacht. De bevindingen van de commissie zijn geformuleerd in de door de Europese Unie gekozen terminologie en dienen als uitgangspunt voor de wettelijke classificatie als reproductietoxische stof.

Is blootstelling aan elektromagnetische velden ongezond? Het is een vraag die geregeld leidt tot maatschappelijke ongerustheid. Op dit moment kan de wetenschap nog onvoldoende aangeven of er nu wel of niet sprake is van gezondheidseffecten van elektromagnetische velden. Daarom wil de staatssecretaris van VROM op korte termijn een onderzoeksprogramma starten. Op zijn verzoek publiceert de Gezondheidsraad vandaag een advies met daarin voorstellen voor onderzoek op verschillende terreinen: epidemiologie, sociale wetenschappen, experimenteel onderzoek, metingen en modelberekeningen. De beoogde kennis moet bijdragen aan een evenwichtige meningsvorming over eventuele gezondheidseffecten van elektromagnetische velden.

Bij de toewijzing van donornieren van overledenen blijft het essentieel om te streven naar een zo goed mogelijke weefselovereenkomst tussen donor en ontvanger. Hoe beter die overeenkomst, hoe kleiner de kans dat de getransplanteerde nier afgestoten wordt door het lichaam van de ontvanger of daar voor complicaties zorgt. De criteria voor weefselovereenkomst kunnen wel eenvoudiger worden gemaakt dan ze nu zijn, waardoor meer patiënten geholpen zouden kunnen worden. Dit concludeert de Gezondheidsraad in een vandaag verschenen advies over HLA-matching bij niertransplantatie.

In 2005 verschenen de resultaten van een onderzoek naar gevallen van longvlieskanker (pleura-mesothelioom) in de regio Goor. Daar is in de jaren dertig tot zeventig van de vorige eeuw asbest gebruikt om wegen en erven te verharden.

Mensen met een antisociale persoonlijkheidsstoornis kunnen zich moeilijk in anderen verplaatsen, handelen impulsief en zijn snel agressief. Niet zelden leidt deze ernstige psychiatrische stoornis tot strafbaar gedrag, variërend van vandalisme tot ernstige vormen van geweld, met gevangenisstraf of zelfs tbs als gevolg. Om te voorkomen dat het zover komt zijn effectieve methoden beschikbaar, zoals kinderen stimuleren in hun cognitieve ontwikkeling en coachen van ouders. Zulke preventie is belangrijk, want genezing van de antisociale persoonlijkheidsstoornis op volwassen leeftijd is nog niet mogelijk. Wel kunnen cognitieve gedragstherapie en medicatie dan helpen om het gevaar voor anderen te beperken. Gebruik van bewezen effectieve methoden is daarbij essentieel. Ook is betere samenwerking tussen geestelijke gezondheidszorg, gevangenissen en tbs-instellingen noodzakelijk. Dit schrijft de Gezondheidsraad in een advies dat vandaag wordt aangeboden aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en de minister van Justitie.

De veelbelovende ontwikkelingen in de nanowetenschap en nanotechnologie inspireren gemakkelijk tot hoge verwachtingen omtrent nieuwe wondermiddelen: van geneesmiddelen voor ziekten die nu nog ongeneeslijk heten tot implantaten die de mens verbeteren. Bij stormachtige ontwikkelingen is er echter ook altijd ongerustheid over de potentiële gevaren: hoe blijven we die ongrijpbaar kleine nanodeeltjes de baas? In een vandaag verschenen advies gaat de Gezondheidsraad in op de betekenis van nanotechnologieën voor de menselijke gezondheid. De raad nuanceert zowel de beloften als de bedreigingen, en geeft aan hoe de ingrijpende ontwikkelingen in goede banen te leiden zijn.

Op verzoek van het ministerie van Volksgezondheid Welzijn en Sport (VWS) heeft de Raad voor Gezondheidsonderzoek (RGO) een advies opgesteld met aanbevelingen voor een afgeronde, breed gedragen Onderzoeksagenda Medische Biotechnologie. Het uitgangspunt voor dit advies zijn de zestien aandoeningen uit het rapport Priority Medicines en dertien technologieën die de Raad als medische biotechnologie beschouwt. Deze zijn tegen elkaar uitgezet in een matrix. Voor ieder punt in de matrix is bepaald of een technologie mogelijkheden biedt voor (het oplossen van) een aandoening.

Screening op baarmoederhalskanker kwam in Nederland op grote schaal op gang in 1976. Voor het bevolkingsonderzoek worden sinds 1996 vrouwen tussen de 30 en 60 jaar eens per vijf jaar uitgenodigd. Het opkomstpercentage is van 1994 tot 2001 gestegen van ongeveer 40 naar 63 procent, maar nam sindsdien nauwelijks meer toe.

De Gezondheidsraad adviseert bijstelling van het hersendoodprotocol dat hoort bij de Wet op de orgaandonatie (WOD). In dat protocol staat hoe artsen volgens geldend medisch inzicht de hersendood dienen vast te stellen bij mensen die hun organen beschikbaar hebben gesteld voor orgaandonatie. Dat medisch inzicht is in de afgelopen jaren veranderd, stelt de raad in een advies dat vandaag verschijnt.

Begin 1995 bracht de Gezondheidsraad, op verzoek van de toenmalige minister van Volksgezondheid, een advies uit over de stand van wetenschap inzake hartchirurgie en interventiecardiologie. Op basis van deze advisering deed deze minister later dat jaar het ‘Planningsbesluit hartchirurgie en interventiecardiologie’ het licht zien, waarin beleidsdoelen waren neergelegd voor de capaciteitsplanning van deze zorgvoorzieningen in ons land, alsmede criteria op basis waarvan het vergunningenbeleid voor de centra kon worden uitgevoerd. Hierna worden deze uitgangspunten en criteria anno 1995 kort gememoreerd.

Voedingsvezels zijn delen van planten die door de mens niet worden verteerd. Ze hebben een gunstige invloed op de gezondheid. Voor twee effecten bestaat overtuigend wetenschappelijk bewijs: voldoende inname leidt tot een betere darmwerking en beschermt tegen hartziekten. Op basis van deze kennis formuleert de Gezondheidsraad nu een nieuwe richtlijn voor de vezelconsumptie. Voor volwassenen luidt die: 3,4 gram voedingsvezel per megajoule (14 gram per 1000 kilocalorieën), wat neerkomt op 30 tot 40 gram per dag. Deze richtlijn betreft vezels die van nature voorkomen in voedingsmiddelen. Op dit moment komt negentig procent van de Nederlandse bevolking niet aan de hoeveelheid voedingsvezel die in de richtlijn is verwoord.

Bij onvolledige verbranding van steenkool komen benzo(a)pyreen (BaP) en andere polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAK) vrij. Werknemers die deze stoffen inademen, bijvoorbeeld in bedrijven die cokes, aluminium en ijzer produceren, hebben een verhoogd risico om longkanker te krijgen. Daarom stelt de overheid maximaal aanvaarde concentraties op de werkplek vast. In dat kader heeft de Gezondheidsraad afgeleid welke concentraties PAK in de lucht samenhangen met een vooraf bepaald extra risico van overlijden aan kanker. Deze berekening is de eerste stap op weg naar wettelijke normen voor beroepsmatige blootstelling. Het advies over BaP en PAK wordt vandaag aangeboden aan de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.

Als in hun familie een ernstige erfelijke aandoening voorkomt, zoals de ziekte van Huntington, dan kunnen mensen met een kinderwens er al langere tijd voor kiezen vroeg in een zwangerschap de foetus te laten onderzoeken. Een recentere optie is: invitrofertilisatie (IVF) met genetisch onderzoek voorafgaand aan de implantatie. Embryo’s met een erfelijke afwijking worden dan niet in de baarmoeder geplaatst. Een voordeel is dat de eventuele keuze voor een abortus zo wordt vermeden. Nadeel is dat IVF belastend is en niet altijd tot zwangerschap leidt. Aanstaande ouders bepalen zelf welke aanpak hun voorkeur heeft. Onderzoek van embryo’s kan ook andere erfelijke eigenschappen aan het licht brengen. Selectie daarop is echter niet of alleen onder strikte voorwaarden aanvaardbaar. Dit schrijft de Gezondheidsraad in een advies dat vandaag wordt aangeboden aan de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.