Adviezen Gezondheidsraad, 2008

Sinds jaar en dag wordt de radiotherapie in ons land van overheidswege gereguleerd op basis van een vergunningensysteem voor de radiotherapeutische centra (conform de wet bijzondere medische verrichtingen: de WBMV). De minister van VWS heeft de Gezondheidsraad nu gevraagd of er gewichtige argumenten zijn tegen het beëindigen van deze directe overheidsbemoeienis met de radiotherapie, óf dat deze vorm van zorg op (korte) termijn uit de WBMV kan treden. De raad heeft de voor- en nadelen van beide opties geanalyseerd en concludeert dat mogelijke uitstroom uit de WBMV op zijn vroegst over drie tot vier jaar zijn beslag kan krijgen, op voorwaarde dat de veiligheid, kwaliteit en doelmatigheid van de radiotherapie gewaarborgd blijven. De raad adviseert de minister verder de prioriteit te leggen bij de noodzakelijke capaciteitsuitbreiding radiotherapie tot 2015. Daarvoor dient in de eerste plaats het huidige planningsbesluit radiotherapie (uit 2000) geactualiseerd te worden.

Gamma-butyrolacton (GBL) is een olieachtige stof die in uiteenlopende bedrijfstakken wordt gebruikt als oplosmiddel of bestanddeel, bijvoorbeeld bij het produceren van polymeren (elektronica-industrie), chemische verfverwijderaars, en vitaminen en geneesmiddelen. Om werknemers die gamma-butyrolacton inademen adequaat te beschermen tegen mogelijk nadelige gevolgen, is nagegaan bij welke blootstelling gezondheidsschade op kan treden. Dit heeft geleid tot aanbevelingen voor twee gezondheidskundige advieswaarden en een zogenaamde ‘huidnotatie’.

Op 17 december 2008 adviseerde voorzitter professor André Knottnerus minister Klink van Volksgezondheid, Welzijn en Sport per brief over Q-koorts in Nederland. Q-koorts is een infectieziekte die kan optreden na overdracht van de bacterie Coxiella burnetii van (vooral) geiten en schapen naar mensen. Met name in Noord-Brabant zijn er in 2008 veel meldingen van Q-koorts geweest. De brief volgt op een internationale rondetafelconferentie die in de zomer van 2008 over dit onderwerp werd gehouden onder leiding van voorzitter Knottnerus. De belangrijkste conclusies van de daar aanwezige deskundigen, afkomstig uit Canada, Denemarken, Duitsland, Frankrijk, Nederland en Zweden, zijn door de voorzitter in de brief weergegeven.

Een goed en gevarieerd voedingspatroon levert ons de vitamine A die we nodig hebben. We krijgen dan genoeg binnen, maar ook weer niet te veel. Rokers die supplementen slikken met hoge doses beta-caroteen (een bouwsteen waarmee het lichaam zelf vitamine A aan kan maken) kunnen wel te veel innemen, omdat er bij hen een verband is gevonden tussen supplementen met beta-caroteen en een hoger risico op longkanker. Voor zwangere vrouwen blijft de eerdere aanbeveling overeind om vitamine A-supplementen, lever en leverproducten te mijden. Dit omdat zij anders aan een inname kunnen komen die hun ongeboren kind kan schaden.

De introductie van nieuwe zorgprofessionals en taakoverheveling in de gezondheidszorg hebben niet tot kwaliteitsverlies geleid. In één opzicht is er zelfs winst: praktijkondersteuners en -assistenten van huisartsen, nurse practitioners en physician assistants blijken patiënten vaak beter te kunnen begeleiden. Patiënten zijn dan ook tevreden – al zoeken ze uit zichzelf meestal ook nog de arts op. Of taakherschikking ook efficiënter is moet echter nog blijken. Dit schrijft de Gezondheidsraad in een signalement dat vandaag wordt aangeboden aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.

Gezondheidszorgonderzoek is het onderzoek naar de structuur, de organisatie, het functioneren en de effecten van de gezondheidszorg. De afgelopen jaren heeft deze discipline zich voorspoedig ontwikkeld. Volgens de Raad voor Gezondheidsonderzoek (RGO) is desondanks verbetering van de duurzaamheid en het gebruik van het onderzoek mogelijk en nodig. De raad geeft in zijn advies dat vandaag wordt aangeboden aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport twee hoofdaanbevelingen: zorg ervoor dat het vakgebied zich beter kan ontplooien én stimuleer het gebruik van het gezondheidszorgonderzoek. De raad geeft hiermee antwoord op vragen van de minister naar de omvang en de bestendigheid van het gezondheidszorgonderzoek, en de balans tussen het innovatieve onderzoek en het vraaggestuurde onderzoek.

Sinds enkele jaren zien consumenten op de verpakkingen van etenswaren logo's verschijnen: het Gezonde Keuze Klavertje en het Ik Kies Bewust logo. Die geven aan dat het product goed zou zijn voor de gezondheid. Maar is dat ook zo? In een advies dat vandaag door prof. dr. D. Kromhout is gepresenteerd en vervolgens is aangeboden aan de Directeur Generaal Volksgezondheid ir. J.I.M. de Goeij, buigt de Gezondheidsraad zich over die vraag. De raad constateert dat de twee logo's op grond van verschillende criteria worden toegekend. Ook komen ze nog niet overeen met de officiële voedingsvoorlichting in ons land. Daardoor kunnen minder gezonde producten toch een logo krijgen. Idealiter zou er dan ook één logo moeten zijn, en één set criteria voor toekenning.

Op 11 november 2008 adviseerde vice-voorzitter Kromhout minister Verburg van LNV per brief over mogelijkheden om maatschappelijke waarden rond voedselkwaliteit systematisch bij beleidsafwegingen te betrekken. Naast gezondheid - het primaire aandachtsgebied van de Gezondheidsraad - gaat het daarbij om zaken als dierwelzijn, milieu- en natuurkwaliteit, productiviteit en eerlijke handel. In het briefadvies passeren enkele wetenschappelijke en beleidsmatige ontwikkelingen op dit gebied de revue. Ook worden specifieke thema's genoemd waarover de Gezondheidsraad nader om advies kan worden gevraagd.

Blootstelling aan chemische stoffen kan de gezondheid schaden. Soms blijkt dat rechtstreeks uit onderzoek onder groepen mensen. Vaak echter ontbreken zulke epidemiologische gegevens en moet men risico’s schatten op basis van onderzoek met proefdieren. Daarmee verschijnen diverse onzekerheden ten tonele. In hoeverre komen proefdieren qua gevoeligheid overeen met mensen? In hoeverre lijken mensen onderling in dat opzicht op elkaar? In hoeverre sluiten dierexperimentele en in de praktijk optredende blootstellingspatronen bij elkaar aan? In een vandaag uitgebracht advies aan de bewindslieden van VROM en SZW, dat de afsluiting vormt van een reeks adviezen over wetenschappelijke ontwikkelingen in de toxicologie, bespreekt de Gezondheidsraad een scala aan nieuwe methodieken waarmee de zojuist bedoelde onzekerheden nauwkeuriger in kaart gebracht kunnen worden.

De beschikbare gegevens over de volksgezondheid in Nederland kunnen beter worden gebruikt. Aanwijsbare gegevenstekorten moeten worden opgeheven. Bovendien moet er ruimte komen voor innovatief wetenschappelijk onderzoek naar de volksgezondheid. Koppeling van gegevens door gebruik te maken van het burgerservicenummer (BSN) zal de kwaliteit en doelmatigheid van dit soort onderzoek aanmerkelijk kunnen bevorderen. Dat schrijft de Raad voor Gezondheidsonderzoek (RGO) in een advies dat vandaag wordt aangeboden aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.

Een nieuwe medische techniek kan wellicht een aanvulling vormen op de bestaande behandelingsvormen voor depressie. Het gaat om een methode waarbij een spoel op de schedel wordt geplaatst om activiteit in de hersenen te stimuleren. Uit dubbelblind onderzoek blijkt dat deze transcraniële magnetische stimulatie (TMS) gunstige effecten heeft bij mensen die lijden aan een depressie en bij wie medicatie niet heeft geholpen. Dat zijn hoopgevende resultaten, die aanleiding geven tot verder onderzoek.

In antwoord op vragen van de minister van Verkeer en Waterstaat over rijgeschiktheid na een hersenbloeding, bracht de Gezondheidsraad op 2 oktober 2008 een briefadvies uit. In het briefadvies wordt geadviseerd om bij bepaalde typen hersenbloeding – met name aderlijke bloedingen – de huidige eisen aan te passen.

Jodium is een microvoedingsstof die van essentieel belang is voor de productie van schildklierhormonen. De inname van deze stof blijkt in Nederland goed te zijn, en dat moet uiteraard zo blijven. Daarom is het van belang dat het huidige niveau van verrijking van bakkerszout in Nederland toegestaan blijft, en niet verlaagd wordt als gevolg van Europese regelgeving. Mochten mensen minder zout gaan gebruiken (en daarvoor zijn verschillende acties ingezet), dan moet er gezorgd worden voor compensatie van de terugloop in de jodiuminname die daarmee gepaard kan gaan.

Bepaalde groepen in de bevolking blijken niet voldoende vitamine D binnen te krijgen via de voeding. Ook komen ze niet voldoende buiten om genoeg aan te maken in de huid. Vooral ouderen lopen de kans op een tekort, omdat de productie in de huid terugloopt met de leeftijd. Maar ook mensen met een donkere huid – die minder vitamine D produceert – hebben geregeld een tekort. Verder zijn er speciale groepen die risico lopen, zoals zwangere vrouwen, gesluierde vrouwen, kinderen en ouderen in verpleeg- en verzorgingstehuizen. Voor al deze risicogroepen is het gebruik van supplementen aan te bevelen. Voor alle anderen is het advies: eet gezond, gebruik genoeg margarine, halvarine en bak- en braadproducten (want daar is extra vitamine D aan toegevoegd), en ga dagelijks minstens een kwartier naar buiten. Deze boodschap moet door eenduidige voorlichting onder de aandacht worden gebracht. Anders dan de vitamine D-inname blijkt de jodiuminname van de Nederlandse bevolking wel goed. Daar is consolideren dus voldoende.

Op veel plaatsen in de wereld wordt gewerkt aan de technologie om schone energie te produceren, die aan waterstof te binden, en daar auto’s op te laten rijden. De insteek is tot nu toe geweest om een alternatief te zoeken voor fossiele brandstoffen. Maar het gebruik van waterstof in het wegverkeer zou ook gevolgen hebben voor de gezondheid – iets wat tot nu toe weinig aandacht heeft gekregen. Die gevolgen lijken gunstig: de luchtkwaliteit in steden zou vooruitgaan, wat grote gezondheidswinst kan opleveren. Maar niet alle gezondheidseffecten laten zich al goed voorspellen, en blijvende aandacht voor dit aspect, in alle fasen van de ontwikkeling en eventuele implementatie, is noodzakelijk. Dit schrijft de Gezondheidsraad in een advies dat vandaag wordt aangeboden aan de minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer. Het is het eerste in een reeks waarin aandacht wordt besteed aan belangrijke thema’s op het gebied van gezondheid en milieu.

Welke aanpak is gewenst als er nieuwe technologieën of producten beschikbaar komen, waarvan de effecten op de volksgezondheid of het milieu zich nog niet goed laten voorspellen? En wat moet er gebeuren als er twijfel rijst over de veiligheid van producten of technieken die al op de markt zijn? Onzekerheid over gezondheids- of milieuschade vraagt om een beleid waarin voorzorg centraal staat. Dat wil echter niet zeggen dat deze technieken of producten dan maar tegengehouden of verboden moeten worden. Het voorzorgsbeginsel is meer op te vatten als een strategie om op een zorgvuldige, transparante en op de situatie toegesneden manier met onzekerheden om te gaan. De uitkomst daarvan staat niet bij voorbaat vast.

Het versterken van het onderzoek in de synthetische biologie biedt goede kansen voor de Nederlandse kenniseconomie. In de synthetische biologie worden biomoleculen, cellen, weefsels en organismen aangepast, om ze vervolgens in te kunnen zetten voor bijvoorbeeld de ontwikkeling van nieuwe geneesmiddelen, of ‘derde generatie’ biobrandstoffen. Welke toepassingen uiteindelijk beschikbaar komen zal echter pas op termijn duidelijk worden. Goed communiceren met burgers over de mogelijke baten en risico’s is in de tussentijd cruciaal, zodat die feiten en fictie kunnen onderscheiden. Dit schrijven de Gezondheidsraad, de Raad voor Gezondheidsonderzoek (RGO) en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) in een advies dat zij vandaag aanbieden aan de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.

Vorig jaar is een rapport gepubliceerd dat steeds vaker een rol speelt in de discussie rond elektromagnetische velden en gezondheid: het BioInitiative Report. Dit rapport geeft aanbevelingen om de blootstellingslimieten voor elektromagnetische velden, zoals die nu in Nederland en in vele andere landen gehanteerd worden, te verlagen. De commissie Elektromagnetische velden van de Gezondheidsraad geeft in dit advies een oordeel op hoofdlijnen over de wetenschappelijke waarde van dit rapport. Zij concludeert dat het BioInitiative rapport geen gebalanceerd en objectief beeld geeft van de huidige stand van de wetenschap en dat het geen aanleiding geeft om de gangbare opvattingen over de risico’s van blootstelling aan elektromagnetische velden te herzien.

Jaarlijks krijgen ongeveer 900 mensen te maken met een acute bloeding uit een aneurysma in de hersenen. Deze levensbedreigende uitstulping in een bloedvat kan op twee manieren behandeld worden. Klassiek is het plaatsen van een clipje, tijdens een operatie waarbij de schedel geopend wordt. Nieuwer is de mogelijkheid om via een slagader in de lies een spiraaltje of coil aan te brengen, dat het aneurysma opvult. Beide ingrepen zijn zo specialistisch dat concentratie in een beperkt aantal regionale centra van belang is. Alleen zo kan namelijk gewaarborgd worden dat centra en behandelaars een voldoende aantal behandelingen verrichten – iets wat direct van invloed is op de kwaliteit. Daarbij dient coilen de standaard behandeling te zijn, tenzij er medische redenen zijn om toch te clippen.

Voor zowel de individuele werknemer als de samenleving is het van groot belang dat de beoordeling van arbeidsongeschiktheid in overeenstemming is met de stand van de wetenschap. Daarom brengt de Gezondheidsraad ter ondersteuning van de verzekeringsgeneeskundige beoordeling, op verzoek van de minister van SZW, een tiental verzekeringsgeneeskundige protocollen uit. Ze worden opgesteld door een commissie van de raad, in aansluiting op bestaande evidence based curatieve en bedrijfsgeneeskundige richtlijnen. Het advies Verzekeringsgeneeskundige protocollen: Whiplash associated disorder I/II, Aspecifieke lage rugpijn (herziening 2008), Hartinfarct (herziening 2008), dat vandaag verschijnt, bevat het tiende en laatste protocol in de reeks en herzieningen van de eerste twee protocollen.

Platina is een zilvergrijs edelmetaal. Doordat het in hoge mate bestand is tegen corrosie heeft het een grote commerciële waarde. Er wordt in uiteenlopende bedrijfstakken mee gewerkt, zoals in de automobielindustrie, bij het produceren van sieraden en elektronica, in de (petro)chemische industrie, en in de tandheelkunde. Om werknemers die deeltjes van platina of platinaverbindingen inademen zo goed mogelijk te beschermen tegen mogelijk nadelige gevolgen, is nagegaan bij welke blootstelling schade op kan treden. Voor een specifieke groep platinaverbindingen, de zogenoemde chloroplatinaten, blijkt een veilige concentratie in de lucht bepaald te kunnen worden. Die kan vertaald worden naar een limietwaarde. Voor platina zelf en voor andere platinaverbindingen is vaststellen van een veilige blootstelling vooralsnog niet mogelijk, door een gebrek aan wetenschappelijke kennis. Ook een limiet vaststellen kan daar dus niet.

Een databank kan helpen meer inzicht te krijgen over de samenstelling en de hoogte van de blootstelling aan oplosmiddelen. Op dit moment zijn die gegevens slechts beperkt beschikbaar. Dat maakt het moeilijk uitspraken te doen over de gevolgen van blootstelling aan oplosmiddelen tijdens het werk voor de vruchtbaarheid van mannen en vrouwen, en gevolgen voor het nageslacht. Er zijn aanwijzingen dat op deze punten schade kan ontstaan. Of aanpassing van de huidige normen nodig is om ook te beschermen tegen effecten op de voortplanting, valt nog niet te zeggen. Daarvoor zijn recente en betrouwbare gegevens over blootstelling onontbeerlijk.

Veel afwijkingen of ziekten van de foetus kunnen al tijdens de zwangerschap worden vastgesteld. Soms kunnen die ook al voor de geboorte gecorrigeerd of behandeld worden. In een vandaag aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport aangeboden signalement geeft de Gezondheidsraad een update van de stand van de wetenschap en doet aanbevelingen voor een zorgvuldige verdere ontwikkeling van dit complexe en gevoelige terrein van onderzoek en therapie.

In antwoord op vragen van de minister van VROM over gevoelige bestemmingen inzake de luchtkwaliteit bracht de Gezondheidsraad op 24 april 2008 een briefadvies uit. Daarin wordt onder meer aangegeven welke bestemmingen vanuit het oogpunt van bescherming van de volksgezondheid het predicaat gevoelig verdienen.

Op verzoek van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid evalueert en beoordeelt de Gezondheidsraad de kankerverwekkende eigenschappen van stoffen waaraan mensen tijdens het uitoefenen van hun beroep kunnen worden blootgesteld. De evaluatie en beoordeling worden verricht door de subcommissie Classificatie van Carcinogene Stoffen van de Commissie Gezondheid en Beroepsmatige Blootstelling aan Stoffen van de Raad, hierna kortweg aangeduid als de commissie. In het voorliggende advies neemt de commissie arsine onder de loep. De stof wordt voor diverse industriële doeleinden gebruikt.

Steeds meer nieuwe vormen van screening vinden hun weg naar de zorg, ook in de vorm van doe-het-zelftests. Daarin liggen kansen, maar ook bedreigingen. In twee adviezen die de Gezondheidsraad (GR) en de Raad voor de Volksgezondheid en Zorg (RVZ) vandaag aanbieden aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, wordt gewezen op de verantwoordelijkheid van de overheid. Zij moet ervoor zorgen dat zinvolle screening beschikbaar en toegankelijk is, en burgers in staat stellen om zelf verantwoorde keuzes te maken en daarbij de voor- en nadelen tegen elkaar af te wegen. Maar ook zorgverleners hebben een taak. Zij moeten richtlijnen opstellen voor het aanbieden van screening, en zich daar ook aan houden.

Het verdient aanbeveling om het recent ontwikkelde vaccin tegen infectie met humaan papillomavirus, de veroorzaker van baarmoederhalskanker, aan te bieden aan alle meisjes van 12 jaar. Zo kunnen op termijn jaarlijks enkele honderden gevallen van baarmoederhalskanker voorkomen worden, en zo’n honderd sterfgevallen. Invoering in het Rijksvaccinatieprogramma moet echter wel gepaard gaan met langlopend onderzoek, om zo de effectiviteit en veiligheid te blijven monitoren. De wetenschappelijke gegevens beslaan nu immers pas een periode van maximaal zes jaar. Een ander punt is dat de kosten relatief hoog zijn. Nederland heeft namelijk al een succesvol programma van bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker, dat ook bij vaccinatie niet gemist kan worden. Maar van de extra investering in vaccinatie is wel belangrijke gezondheidswinst te verwachten. De eerste keer zou deze ook aangeboden moeten worden aan meisjes van 13 tot en met 16 jaar.

Op verzoek van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid evalueert en beoordeelt de Gezondheidsraad de kankerverwekkende eigenschappen van stoffen waaraan mensen tijdens het uitoefenen van hun beroep kunnen worden blootgesteld. De evaluatie en beoordeling worden verricht door de subcommissie Classificatie van Carcinogene Stoffen van de Commissie Gezondheid en Beroepsmatige Blootstelling aan Stoffen van de Raad, hierna kortweg aangeduid als de commissie. In het voorliggende advies neemt de commissie trichlormethine hydrochloride onder de loep. De stof wordt onder andere gebruikt als cytostaticum bij de behandeling van kanker en artritis, maar ook bij de productie van kleurstoffen voor textiel.

Op verzoek van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid evalueert en beoordeelt de Gezondheidsraad de kankerverwekkende eigenschappen van stoffen waaraan mensen tijdens het uitoefenen van hun beroep kunnen worden blootgesteld. De evaluatie en beoordeling worden verricht door de subcommissie Classificatie van Carcinogene Stoffen van de Commissie Gezondheid en Beroepsmatige Blootstelling aan Stoffen van de Raad, hierna kortweg aangeduid als de commissie. In het voorliggende advies neemt de commissie n-butylglycidylether onder de loep. n-Butylglycidylether wordt gebruikt voor vele doeleinden, waaronder de productie van epoxyharsen.

Op verzoek van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid evalueert en beoordeelt de Gezondheidsraad de kankerverwekkende eigenschappen van stoffen waaraan mensen tijdens het uitoefenen van hun beroep kunnen worden blootgesteld. De evaluatie en beoordeling worden verricht door de subcommissie Classificatie van Carcinogene Stoffen van de Commissie Gezondheid en Beroepsmatige Blootstelling aan Stoffen van de Raad, hierna kortweg aangeduid als de commissie. In het voorliggende advies neemt de commissie p-nitroaniline onder de loep. p-Nitroaniline wordt gebruikt als intermediair bij de productie van verschillende stoffen, zoals antioxidanten en kleurstoffen.

Op verzoek van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid evalueert en beoordeelt de Gezondheidsraad de kankerverwekkende eigenschappen van stoffen waaraan mensen tijdens het uitoefenen van hun beroep kunnen worden blootgesteld. De evaluatie en beoordeling worden verricht door de subcommissie Classificatie van Carcinogene Stoffen van de Commissie Gezondheid en Beroepsmatige Blootstelling aan Stoffen van de Raad, hierna kortweg aangeduid als de commissie. In het voorliggende advies neemt de commissie 4-vinylcyclohexeen onder de loep. De stof wordt voor diverse industriële doeleinden gebruikt.

Op verzoek van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid evalueert en beoordeelt de Gezondheidsraad de kankerverwekkende eigenschappen van stoffen waaraan mensen tijdens het uitoefenen van hun beroep kunnen worden blootgesteld. De evaluatie en beoordeling worden verricht door de subcommissie Classificatie van Carcinogene Stoffen van de Commissie Gezondheid en Beroepsmatige Blootstelling aan Stoffen van de Raad, hierna kortweg aangeduid als de commissie. In het voorliggende advies neemt de commissie 4-vinylcyclohexeen diepoxide onder de loep. De stof wordt gebruikt als verdunner voor andere diepoxiden en voor epoxyharsen.

Op verzoek van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid evalueert en beoordeelt de Gezondheidsraad de kankerverwekkende eigenschappen van stoffen waaraan mensen tijdens het uitoefenen van hun beroep kunnen worden blootgesteld. De evaluatie en beoordeling worden verricht door de subcommissie Classificatie van Carcinogene Stoffen van de Commissie Gezondheid en Beroepsmatige Blootstelling aan Stoffen van de Raad, hierna kortweg aangeduid als de commissie. In het voorliggende advies neemt de commissie ifosfamide onder de loep. Ifosfamide is een cytostaticum en een immuunsupressief middel dat wordt gebruikt ter behandeling van kanker.

Op verzoek van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid evalueert en beoordeelt de Gezondheidsraad de kankerverwekkende eigenschappen van stoffen waaraan mensen tijdens het uitoefenen van hun beroep kunnen worden blootgesteld. De evaluatie en beoordeling worden verricht door de subcommissie Classificatie van Carcinogene Stoffen van de Commissie Gezondheid en Beroepsmatige Blootstelling aan Stoffen van de Raad, hierna kortweg aangeduid als de commissie. In het voorliggende advies neemt de commissie 2,4,5-trimethylaniline onder de loep. De stof werd onder andere gebruikt bij de productie van kleurstoffen en geneesmiddelen.

Op verzoek van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid evalueert en beoordeelt de Gezondheidsraad de kankerverwekkende eigenschappen van stoffen waaraan mensen tijdens het uitoefenen van hun beroep kunnen worden blootgesteld. De evaluatie en beoordeling worden verricht door de subcommissie Classificatie van Carcinogene Stoffen van de Commissie Gezondheid en Beroepsmatige Blootstelling aan Stoffen van de Raad, hierna kortweg aangeduid als de commissie. In het voorliggende advies neemt de commissie stibine onder de loep. Stibine wordt gebruikt in de micro-elektronische industrie en komt vrij bij het opladen van loodaccu’s.

Op verzoek van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid evalueert en beoordeelt de Gezondheidsraad de kankerverwekkende eigenschappen van stoffen waaraan mensen tijdens het uitoefenen van hun beroep kunnen worden blootgesteld. De evaluatie en beoordeling worden verricht door de subcommissie Classificatie van Carcinogene Stoffen van de Commissie Gezondheid en Beroepsmatige Blootstelling aan Stoffen van de Raad, hierna kortweg aangeduid als de commissie. In het voorliggende advies neemt de commissie 2-nitroanisol onder de loep. 2-Nitroanisol wordt gebruikt bij de synthese van kleurstoffen en als intermediair bij productie van geneesmiddelen.

Tot voor kort droegen alle werknemers op werkplekken met apparatuur die ioniserende straling afgeeft een meetinstrument bij zich, dat de persoonlijke stralingsdosis registreert. Inmiddels beperken steeds meer instellingen individuele metingen echter tot werknemers die een reële kans op blootstelling hebben. Is er bezwaar tegen deze ontwikkeling? Nee, oordeelt de Gezondheidsraad, in een advies dat vandaag is aangeboden aan de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. De wet verplicht persoonsdosimeters alleen bij een bepaalde blootstelling. Is die er niet, dan zijn geen gezondheidsrisico’s te verwachten, en is een dosimeter ook niet nodig. Wel is het aan te raden de werknemers die geen dosimeter hoeven te dragen, maar die in bijzondere omstandigheden wel blootgesteld kunnen worden, als aparte categorie werknemers te beschouwen. Zo kunnen voor hen relevante veiligheidsmaatregelen genomen worden.

Om ervoor te zorgen dat mensen veilig kunnen werken met apparatuur of bronnen die ioniserende straling uitzenden, leiden we in ons land deskundigen op. Het opleidings-stelsel daarvoor voldoet in veel opzichten, maar een nieuwe indeling kan nog voor verbetering zorgen. Er zou een onderscheid gemaakt moeten worden tussen opleidingen voor mensen die zelf met apparatuur moeten werken die straling uitzendt (zoals radiotherapeuten en radiologen), en opleidingen voor deskundigen die toezicht houden en verantwoordelijkheid dragen voor de stralingshygiëne in een bedrijf of organisatie.

Veel luchtwegaandoeningen op de werkplek ontstaan doordat mensen stoffen inademen die tot een allergie kunnen leiden. Voorbeelden zijn meelstof en latex. Om werknemers te beschermen tegen schade aan hun gezondheid beschikken we in ons land over verschillende instrumenten. Een daarvan is beperken van de blootstelling door grenswaarden vast te stellen. In dit geval zouden die moeten voorkomen dat mensen een allergische overgevoeligheid ontwikkelen – op dat punt is de schade namelijk nog omkeerbaar. De grenswaarden zouden bij veel allergenen echter zo laag kunnen liggen dat ze lastig vast te stellen zijn, met de huidige kennis en technische mogelijkheden. Een alternatief is om een blootstelling toe te staan die een klein risico met zich meebrengt. In aanvulling daarop kan screenen van werknemers op overgevoeligheid overwogen worden. Tijdig ingrijpen kan dan erger voorkomen.

Veel ouderen lijden aan meerdere aandoeningen tegelijk. En wie gelijktijdig hulp ontvangt van verschillende medisch specialisten en andere zorgverleners loopt het risico onsamenhangende zorg te krijgen, en soms zelfs een verkeerde behandeling. Als verschillende geneesmiddelen worden gebruikt, kan dit ook gevaar opleveren. Daarom is betere afstemming nodig tussen zorgverleners, een betere informatie-uitwisseling, maar ook meer scholing. Dit schrijven de Gezondheidsraad en de Raad voor Gezondheidsonderzoek in hun gezamenlijk advies dat vandaag wordt aangeboden aan de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.

In antwoord op vragen van de Minister van VROM over hoogspanningslijnen en gezondheid bracht de Gezondheidsraad op 21 februari 2008 een briefadvies uit. Daarin wordt onder meer uiteengezet dat er geen wetenschappelijk gefundeerde beoordeling is te geven van het risico van verblijf op een sportpark onder een hoogspanningslijn.

Foliumzuur is een microvoedingsstof die we allemaal nodig hebben, maar die vooral van belang is voor vrouwen die zwanger willen worden. Een extra inname van 400 microgram per dag, vanaf vier weken voor tot acht weken na de conceptie, kan helpen voorkomen dat in de foetus een neurale buisdefect ontstaat – een aandoening waarbij de wervelkolom of het schedeldak niet goed is aangelegd. Veel vrouwen weten dit ook, en een groeiend aantal slikt dan ook rond de conceptie foliumzuur. Toch is er nog veel te winnen. Dat geldt in het bijzonder bij vrouwen met een niet-Nederlandse achtergrond of een lage opleiding. Van hen slikt driekwart geen extra foliumzuur. Daarom is gerichte voorlichting nodig, en het opzetten van een programma voor preconceptiezorg. Dat laatste valt overigens ook om andere redenen aan te bevelen, zo bleek uit een recent Gezondheidsraadadvies over dat onderwerp. Het advies over foliumzuur wordt vandaag aangeboden aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.