Adviezen Gezondheidsraad, 2010

Er is een debat nodig over de beloftes en de risico’s die zijn verbonden aan de snelle ontwikkelingen in de genoomtechnologie. Wanneer en op welke manier is het verantwoord iemands volledige genoom in kaart te brengen? Dat vraagt om herziening van bestaande beoordelingskaders en om nieuwe richtlijnen. Dat schrijft de Gezondheidsraad in een CEG-signalement over het zogenoemde ‘duizend dollar genoom’.

Voor de verdere ontwikkeling van het toegepast gezondheidsonderzoek dat op hogescholen wordt uitgevoerd, zou het goed zijn om het rijksbudget voor dat onderzoek deels op basis van open competitie en peer review te verdelen. Er zou een fonds ingericht moeten worden bij ZonMw waar hogescholen subsidie kunnen aanvragen voor onderzoek. Dat adviseert de Gezondheidsraad aan de ministers van OCW en VWS in zijn advies Gezondheidsonderzoek aan hogescholen.

De Gezondheidsraad ziet op dit moment geen aanleiding voor uitbreiding van de doelgroep van de Q-koortsvaccinatie. De raad blijft bij beperkte vaccinatie, namelijk van sommige groepen patiënten met hart- en vaatziekten die een groter risico lopen op complicaties bij Q-koorts. Dat stelt de Gezondheidsraad in een advies aan de minister van VWS.

Beslissingen over publieke investeringen in gezondheidsonderzoek kunnen beter onderbouwd worden. Dat kan bijvoorbeeld door een business case zowel voor als tegen een bepaalde investering te laten ontwikkelen. In de besluitvorming over financiering van onderzoek door de overheid zou met de beschikbare methoden ervaring moeten worden opgedaan.

In het kader van de Wet op het bevolkingsonderzoek (WBO) bracht de Commissie WBO van de raad op 31 augustus 2010 een positief advies uit aan de minister van VWS over een vergunningaanvraag van een samenwerkingsverband tussen het VU medisch centrum te Amsterdam, het Universitair Medisch Centrum Nijmegen, de Stichting Bevolkingsonderzoek Oost, de Stichting Bevolkingsonderzoek Midden-West en het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. Het advies betreft twee gerandomiseerde trials naar HPV-thuistests. Voor deze studies worden in totaal 79 000 vrouwen benaderd die in 2007 of 2008 niet hebben gereageerd op een uitnodiging (en ook niet op een herinnering) voor het bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker. De twee onderzoeksvragen betreffen: een nieuwe afname/transportmethode en een nieuw, korter vervolgtraject voor vrouwen met een positieve HPV-test.

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) verwacht dat influenza A/H1N1 in 2010-2011 op het Noordelijk halfrond het dominante griepvirus zal zijn en heeft het daarom opgenomen in het vaccin tegen seizoensgriep. Deze ontwikkeling leidde bij de minister van VWS tot de vraag of het ook voor het seizoen 2010-2011 aanbeveling verdient om zwangere vrouwen en kinderen te vaccineren tegen griep. Eerder, op 8 april 2010, brachten Gezondheidsraad en RIVM/CIb advies uit met betrekking tot vaccinatie van kinderen; op 31 augustus brachten zij het gevraagde advies uit met betrekking tot zwangere vrouwen.

Veel Nederlanders – ook kinderen en jongeren – zijn te dik. Preventieprojecten tegen overgewicht en obesitas proberen de bevolking tot gezonder eten en meer bewegen te stimuleren. Maar wat doet al die aandacht voor een gezondere leefstijl met het risico op eetstoornissen? In het advies Voor dik en dun concludeert de Gezondheidsraad dat het beschikbare wetenschappelijke onderzoek te mager is om hierover uitsluitsel te geven. Het weinige dat we er over weten, vormt echter geen reden voor bezorgdheid.

De Gezondheidsraad adviseert de regels die gelden voor de rijgeschiktheid van mensen met epilepsie aan te passen. Voor mensen die beroepsmatig autorijden, kan de verplichte werkgeversverklaring vervallen. Bovendien kunnen bij mensen die geen epileptische aanval meer hebben gehad de opgelegde rijbeperkingen sneller opgeheven worden. Dat schrijft de raad in een brief aan de minister van Infrastructuur en Milieu.

Aluminium, aluminiumpoeder, aluminiumlegeringen en aluminiumverbindingen worden in uiteenlopende bedrijfstakken verwerkt. Om werknemers die deeltjes van aluminium of aluminiumverbindingen inademen zo goed mogelijk te beschermen tegen mogelijk nadelige gevolgen, is nagegaan bij welke blootstelling schade op kan treden. Voor een specifieke aluminiumverbinding, aluminiumchloorhydraat kan een limietwaarde worden vastgesteld. Voor andere aluminiumverbindingen en voor aluminium zelf is vaststellen van een veilige blootstelling − door een gebrek aan wetenschappelijke kennis − vooralsnog niet mogelijk; een limietwaard vaststellen voor deze stoffen is daarmee niet opportuun.

In 2006 leidde de Commissie Gezondheid en Beroepsmatige Blootstelling aan Stoffen (GBBS) voor zwavelwaterstof (H2S) als gezondheidskundige advieswaarde af: 2.3 mg/m3 (tijdgewogen gemiddelde over 8 uur per dag). Een advies van de Scientific Committee on Occupational Exposure Limits van de Europese Unie (SCOEL) over zwavelwaterstof en nieuw verschenen studies sinds 2007, zijn voor de commissie geen aanleiding om de advieswaarde uit 2006 te herzien. Dit schrijft de commissie in een vandaag uitgebracht briefadvies aan de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.

Beroepsmatige blootstelling aan endotoxinen komt vooral voor in de agrarische sector en aanverwante bedrijfstakken. Om werknemers die endotoxinen inademen adequaat te beschermen, is nagegaan bij welke blootstelling gezondheidsschade op kan treden. Dit heeft geleid tot een aanbeveling voor een gezondheidskundige advieswaarde voor beroepsmatige blootstelling aan endotoxinen. Dit schrijft de Gezondheidsraad in een advies dat vandaag is aangeboden aan de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.

De afgelopen jaren heeft het denken over het begrip gezondheid zich meer of minder kritisch bewogen rond de oude definitie van de WHO: een toestand van volledig lichamelijk, geestelijk en maatschappelijk welbevinden. Tegen deze achtergrond besloten ZonMw en de Gezondheidsraad om aan dit conceptuele vraagstuk een internationale conferentie te wijden, getiteld Is health a state or an ability? Towards a dynamic concept of health. Het verslag van die bijeenkomst is vandaag aangeboden aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. De titel van de bijeenkomst is een vlag die de lading aardig dekt, aldus de overgrote meerderheid van de deelnemers. In het licht van zowel wetenschappelijke als maatschappelijke ontwikkelingen is er inderdaad groeiende behoefte aan een meer dynamische kijk op gezondheid.

In het advies Vaccinatie van mensen tegen Q-koorts − dat vandaag wordt aangeboden aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport − gaat de Gezondheidsraad in op de vraag wat de toegevoegde waarde is van humane vaccinatie tegen Q-koorts. De raad ziet een rol voor vaccinatie in de individuele gezondheidszorg, voor specifieke groepen hart- en vaatpatiënten. Vaccinatie tegen Q-koorts in het kader van een publiek programma zoals het Rijksvaccinatieprogramma is niet aangewezen.

Eind 2008 kreeg een Belgisch proefschrift nogal wat aandacht in de media, omdat het zou aantonen dat langdurige blootstelling aan GSM- of radarstraling de levensduur van ratten zou verkorten. En natuurlijk werd er gespeculeerd dat dit dan ook wel voor de mens zou gelden. De Tweede Kamer stelde zelfs vragen hierover aan de minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu. Deze vroeg daarom de Gezondheidsraad om een oordeel over het proefschrift. De Commissie Elektromagnetische velden van de raad heeft het proefschrift en de wetenschappelijke publicatie die intussen over het onderzoek was verschenen, nauwkeurig bestudeerd en aan de minister hierover gerapporteerd.

Hoewel het gebruik van asbest in 1993 is verboden, vindt blootstelling in de leefomgeving en op de werkplek nog steeds plaats door onder andere verbouwingen, reparatie van schepen, bodemsanering en de aanwezigheid van asbest in het milieu. De meest voorkomende gevolgen van blootstelling aan asbest zijn longvlies- en buikvlieskanker (mesothelioom) en longkanker. De Gezondheidsraad heeft de onderzoeken naar de relatie tussen asbest en kanker opnieuw beoordeeld en adviseert in een vandaag aan de bewindslieden van Volkshuisvestiging, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (VROM) en van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) uitgebracht advies om de blootstellingsgrenzen te verlagen.

Voortschrijdend wetenschappelijke inzicht maakt het bij een aantal ziektebeelden wenselijk om de regels voor rijgeschiktheid aan te passen, aldus de Gezondheidsraad in het advies Rijgeschiktheid: Voorstel tot enkele wijzigingen van de Regeling eisen geschiktheid 2000. Met name voor bezitters van een groep 2-rijbewijs (C, C+E, D en D+E) die een TIA hebben gehad, kan dit advies − dat vandaag is aangeboden aan de minister van Verkeer en Waterstaat − positieve gevolgen hebben.

Het binnenmilieu in klaslokalen laat op veel Nederlandse basisscholen te wensen over. Tijdens het stookseizoen is het er vaak bedompt. In de zomer is het er warm of leiden geluiden van buiten of van het ventilatiesysteem de aandacht af. In hoeverre leerlingen gezondheidsklachten krijgen door de atmosfeer in hun lokaal is onvoldoende wetenschappelijk onderzocht. Hetzelfde geldt voor de mogelijke invloed op de leerprestaties. Nader onderzoek is gewenst, stelt de Gezondheidsraad in een vandaag verschenen advies. Vast staat wel dat veel scholen beter zouden moeten ventileren.

Over de effecten en neveneffecten van medische zorg voor kinderen is veel te weinig bekend. Duidelijk is wel dat nieuwe behandelingen die zieke kinderen het leven redden, zelden tot volledige genezing leiden, maar vaak tot een milder, chronisch ziektebeeld. Het aantal kinderen met een chronische ziekte in Nederland zal de komende decennia dan ook toenemen, evenals het aantal volwassenen met een chronische ziekte die wortelt in de kindertijd. Genoeg reden om flink te investeren in het wetenschappelijk onderzoek naar ziekte bij kinderen, aldus de Raad voor Gezondheidsonderzoek (RGO) in het gisteren verschenen advies Kind en ziekte: onderzoek voor gezondheid.

De Commissie Wet bevolkingsonderzoek (WBO) adviseert geen vergunning te verlenen voor een beslishulp bij opsporing en behandeling van prostaatkanker. Volgens de commissie is niet voldaan aan de wettelijke eis van 'wetenschappelijke deugdelijkheid'. Dat geldt voor zowel de aanvraag van het Erasmus MC te Rotterdam als voor de gezamenlijke aanvraag van het NDDO Institute for Prevention and Early Diagnostics (NIPED), Erasmus MC, VUmc en het UMC St Radboud.

De Commissie Wet bevolkingsonderzoek (WBO) adviseert geen vergunning te verlenen voor een beslishulp bij opsporing en behandeling van prostaatkanker. Volgens de commissie is niet voldaan aan de wettelijke eis van 'wetenschappelijke deugdelijkheid'. Dat geldt voor zowel de aanvraag van het Erasmus MC te Rotterdam als voor de gezamenlijke aanvraag van het NDDO Institute for Prevention and Early Diagnostics (NIPED), Erasmus MC, VUmc en het UMC St Radboud.

Voldoende lichaamsbeweging is van groot belang voor de gezondheid. Het gaat niet alleen om sporten, maar vooral om dagelijks bewegen, van lopen en fietsen naar school, werk en winkels tot traplopen, stevig wandelen en buitenspelen. De inrichting van de gebouwde omgeving lijkt een stimulerend effect te kunnen hebben, al is hard wetenschappelijk bewijs nog schaars. Kansen kunnen echter ook nu al worden benut, zeker waar raakvlakken bestaan met andere beleidsterreinen, zoals verkeersveiligheid en milieu. Dit schrijft de Gezondheidsraad in het vandaag aan de minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer aangeboden advies Beweegredenen. De invloed van de gebouwde omgeving op ons beweeggedrag.

Sporten in sportscholen en fitnesscentra draagt bij aan een gezonde leefwijze, vooral als er geen doping wordt gebruikt. Middelen om de prestatie te verhogen of om een gespierd en slank uiterlijk te krijgen, zijn schadelijk voor de gezondheid en kunnen nadelige fysieke en psychische effecten hebben. Daarom adviseert de Gezondheidsraad om met gerichte voorlichting sporters te informeren over de risico’s van deze middelen.

Op verzoek geven de Ge­zond­heids­raad en het RIVM/CIb de mi­nis­ter van VWS advies over de vraag of zwan­ge­re vrouwen, kin­de­ren en huis­ge­no­ten van baby’s in het seizoen 2010-2011 vac­ci­na­tie moet worden aan­ge­bo­den tegen de sei­zoens­griep.

Op 14 juli 2009 vroeg de minister van VWS in het kader van de Wet op het bevolkingsonderzoek (WBO) advies over een gemeenschappelijke vergunningaanvraag van de acht centra voor prenatale screening. Bij de screening op downsyndroom komt ook informatie beschikbaar over trisomie 13 en trisomie 18; ernstige chromosoomafwijkingen die over het algemeen niet met het leven verenigbaar zijn. Het probleem is hoe om te gaan met die informatie. Een nieuwe methode voor het berekenen van de kans op aanwezigheid van trisomie 13/18 – op basis van dezelfde uitgangswaarden van de combinatietest als bij de kansberekening voor downsyndroom – zou het bestaande probleem kunnen helpen ondervangen. De aanvraag heeft als inzet de informatievoorziening aan de vrouw en de prenatale zorg te verbeteren. Vandaag bracht de Commissie WBO hierover een voorwaardelijk positief advies uit aan de minister.

Opname in het Rijksvaccinatieprogramma van pneumokokkenvaccinatie voor zuigelingen heeft geleid tot een sterke daling van pneumokokkenziekte. Onlangs zijn er, ter vervanging van het huidige vaccin, nieuwe vaccins met bredere dekking beschikbaar gekomen. Naar het oordeel van de Gezondheidsraad is met beide nieuwe vaccins een goede bestrijding van pneumokokkenziekte mogelijk. De Raad adviseert met de nieuwe vaccins voorlopig vast te houden aan een schema van vier doses. Dit valt te lezen in het advies ‘Vaccinatie van zuigelingen tegen pneumokokkeninfecties (2)’ dat de Gezondheidsraad vandaag aanbiedt aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.

In 2005 constateerde de Gezondheidsraad dat pasgeborenen screenen op cystic fibrosis (taaislijmziekte) gezondheidswinst oplevert. Met de daadwerkelijke invoering diende toentertijd nog gewacht te worden omdat de toereikendheid van de screeningsmethoden nog niet was aangetoond. Uit het CHOPIN- onderzoek (Cystic fibrosis Hielprik Onderzoek bij Pasgeborenen In Nederland) blijkt dat er inmiddels een goede teststrategie beschikbaar is, en dat daarom het moment is aangebroken cystic fibrosis in de hielprikscreening op te nemen. Dit valt te lezen in het advies Neonatale screening op cystic fibrosis dat de Gezondheidsraad vandaag aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport aanbiedt.

In een vandaag aan de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid uitgebracht advies beoordeelt de Gezondheidsraad de gevolgen van blootstelling aan ribavirine voor de vruchtbaarheid en voor de ontwikkeling van het nageslacht. De bevindingen van de commissie dienen als uitgangspunt voor de wettelijke classificatie als reproductietoxische stof.

Methanol wordt voornamelijk gebruikt voor de productie van andere chemische stoffen en verder ook in brandstoffen. Cyclische zuuranhydriden worden onder meer gebruikt bij de productie van plastics en harsen. Om werknemers die methanol of cyclische zuuranhydriden inademen adequaat te beschermen, is voor de afzonderlijke stoffen nagegaan bij welke blootstelling gezondheidsschade op kan treden. Voor methanol heeft dit geleid tot een aanbeveling voor een gezondheidskundige advieswaarde en een zogenaamde ‘huidnotatie’. Voor een aantal cyclische zuuranhydriden is het risico op allergische overgevoeligheid in kaart gebracht, waaronder die van trimellietzuur-anhydride en hexahydroftaalzuuranhydride. Dit schrijft de Gezondheidsraad in twee adviezen die vandaag zijn aangeboden aan de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.

Methanol wordt voornamelijk gebruikt voor de productie van andere chemische stoffen en verder ook in brandstoffen. Cyclische zuuranhydriden worden onder meer gebruikt bij de productie van plastics en harsen. Om werknemers die methanol of cyclische zuuranhydriden inademen adequaat te beschermen, is voor de afzonderlijke stoffen nagegaan bij welke blootstelling gezondheidsschade op kan treden. Voor methanol heeft dit geleid tot een aanbeveling voor een gezondheidskundige advieswaarde en een zogenaamde ‘huidnotatie’. Voor een aantal cyclische zuuranhydriden is het risico op allergische overgevoeligheid in kaart gebracht, waaronder die van trimellietzuuranhydride en hexahydroftaalzuuranhydride. Dit schrijft de Gezondheidsraad in twee adviezen die vandaag zijn aangeboden aan de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.

De invloed van biotechnologie op onze samenleving neemt toe. Dit creëert kansen, maar roept ook vragen op. De Trendanalyse Biotechnologie 2009: Mondiaal momentum die op 19 januari in een symposium aangeboden wordt aan minister Cramer, licht deze kansen en vragen toe. Nederland zal de gevolgen ondervinden van internationale en snelle ontwikkelingen in de biotechnologie. Dit dwingt de overheid tot nieuwe keuzes.