Adviezen Gezondheidsraad, 2017

De stof 1,2-dibroomethaan is kankerverwekkend. Mensen die de stof tijdens hun werkzame leven inademen, lopen een extra risico op kanker. De minister van SZW heeft vastgelegd dat dat risico niet groter mag zijn dan 4 extra sterfgevallen op 1.000 beroepsmatig blootgestelde mensen. Volgens een schatting van de Gezondheidsraad komt dat overeen met een concentratie van 0,2 microgram 1,2-dibroomethaan per kubieke meter lucht, uitgaande van 40 jaar blootstelling. Niet alleen inademing van de stof levert een risico op, ook huidcontact met de stof verhoogt het risico. Het advies is uitgebracht in het Engels en heeft een Nederlandse samenvatting.

De Europese regelgeving voor rijgeschiktheid bij hart- en vaataandoeningen is onlangs veranderd. De wijzigingen zijn gebaseerd op aanbevelingen van een expertgroep van de Europese Commissie. Deze expertgroep heeft nagegaan welke aanpassingen nodig zijn naar aanleiding van nieuwe wetenschappelijke inzichten en verbeterde behandelmethoden. De vaste Commissie Rijgeschiktheid van de Gezondheidsraad heeft beoordeeld welke gevolgen die wijzigingen hebben voor de Nederlandse Regeling Eisen Geschiktheid 2000 (REG2000). De commissie adviseert de minister van Infrastructuur en Waterstaat om de meeste wijzigingen in de Europese regelgeving over te nemen in de REG2000. Daarbij geeft de commissie het advies om de specifiekere indeling en formulering van de Europese expertgroep aan te houden. Alleen voor aangeboren hartafwijkingen adviseert de commissie de huidige regeling niet aan te passen.

De Gezondheidsraad heeft diethyleenglycol (mono)methylether (DEGME) onder de loep genomen. DEGME wordt onder meer gebruikt als toevoeging aan brandstof voor vliegtuigen en in professionele drukinkt en textielverf.

De Commissie Bevolkingsonderzoek van de Gezondheidsraad adviseert de staatssecretaris van VWS om onder een aantal voorwaarden een vergunning te verlenen voor een onderzoek naar de relatie tussen aderverkalking en de kans op een hart- of herseninfarct. Het onderzoeksvoorstel van het Erasmus MC is onderdeel van het Erasmus Rotterdam Gezondheid Onderzoek (ERGO). De commissie vindt het onderzoek wetenschappelijk deugdelijk en vindt het wetenschappelijk nut duidelijk opwegen tegen de risico’s voor de deelnemers, mits niet actief wordt gezocht naar aandoeningen en afwijkingen buiten de onderzoeksvraag om. Andere voorwaarden zijn dat de mate van aderverkalking (kalkscore) alleen desgevraagd en neutraal wordt medegedeeld en dat de informatiefolder en het toestemmingsformulier worden aangepast.

De Commissie Bevolkingsonderzoek van de Gezondheidsraad adviseert de minister van VWS om de vergunningaanvraag van het Academisch Medisch Centrum voor een wetenschappelijk onderzoek naar een risicomodel binnen het landelijke bevolkingsonderzoek naar darmkanker af te wijzen. In het risicomodel wordt de uitslag van de ontlastingstest gecombineerd met andere informatie in een risicoscore. De commissie heeft de wetenschappelijke deugdelijkheid van de onderzoeksopzet niet kunnen vaststellen en zij vindt het nut van het onderzoek niet duidelijk opwegen tegen de risico’s voor de deelnemers.

In Nederland werken bijna 1,3 miljoen mensen soms of regelmatig ’s nachts. Werk in de nachtelijke uren verstoort het dag-nachtritme van het lichaam wat kan leiden tot nadelige gezondheidseffecten. Nachtwerk veroorzaakt gezondheidsproblemen op korte termijn. Slaapproblemen komen anderhalf tot tweemaal vaker voor bij nachtwerkers dan bij dagwerkers. Er is ook sterk bewijs voor het bestaan van gezondheidsrisico’s op lange termijn. Nachtwerk verhoogt het risico op diabetes mellitus (type 2) en hart- en vaatziekten, en dat risico neemt toe naarmate men meer jaren nachtwerk verricht. Het onderzoek is niet eenduidig als het gaat om het risico op borstkanker. Over de relatie tussen nachtwerk en andere ziekten kan wegens een gebrek aan onderzoek geen uitspraak worden gedaan. De Gezondheidsraad adviseert de minister van SZW op basis van de bewezen gezondheidseffecten nachtwerk waar mogelijk te beperken.

Infectie met het rotavirus leidt jaarlijks tot duizenden ziekenhuisopnames van jonge kinderen. Vaccinatie kan veel hiervan voorkomen. Bovendien kan vaccinatie de sterfte aan rotavirus vrijwel uitbannen. Dat weegt op tegen de kleine kans op een ernstige bijwerking vindt de raad. Daarom adviseert hij kinderen te vaccineren tegen rotavirus. Het betreft in ieder geval kinderen die te vroeg geboren zijn, een laag geboortegewicht hebben of een aangeboren afwijking. Voor deze kinderen zijn de gevolgen van een rota-infectie het ernstigst. De raad is ook positief over algemene vaccinatie: die levert meer gezondheidswinst op maar is niet kosteneffectief bij de huidige vaccinprijzen. Dit schrijft de raad aan de minister van VWS. De gezamenlijke, verbindende notitie van Zorginstituut en Gezondheidsraad kunt u hieronder downloaden.

Op verzoek van de minister van IenM heeft de Gezondheidsraad geadviseerd over rijbewijskeuring van personen met narcolepsie en idiopathische hypersomni. De minister is voornemens om de beleidsruimte voor het CBR te verruimen zodat in plaats van de bestaande test om de rijprestaties te kunnen beoordelen (MWT: Maintenance of Wakefull-test) ook een goedkopere en minder belastende test gebruikt kan worden (SART: Sustainend Attention to Response Task). De vaste Commissie Rijgeschiktheid is net als de minister van oordeel dat de specialist op gebied van slaapgerelateerde stoornissen de rijgeschiktheid dient te beoordelen. Zij concludeert ook dat het gebruik van de MWT danwel de SART daar geen onderdeel van hoeft uit te maken, gegeven de zwakke correlatie van beide testen met de rijprestaties.

Op verzoek van de minister van IenM heeft de Gezondheidsraad geadviseerd over een onderzoeksrapport over de effecten op het rijgedrag bij langdurig gebruik van ICADTS categorie III-medicijnen. De vaste Commissie Rijgeschiktheid ziet op basis van het onderzoek geen aanleiding voor een eventuele versoepeling van de eisen voor rijgeschiktheid bij langdurig gebruik van categorie III-medicijnen. Zij adviseert om de eisen met betrekking tot rijgeschiktheid en medicijngebruik (hoofdstuk 10 van de Regeling eisen geschiktheid 2000) in een breder verband te evalueren.

De Commissie Bevolkingsonderzoek van de Gezondheidsraad adviseert de minister van VWS om de vergunningaanvraag van de MoederVlekkenKliniek af te wijzen. De initiatiefnemer van de MoederVlekkenKliniek wil laagdrempelige huidkankerscreening aanbieden aan mensen met een gemiddeld risico voor deze vorm van kanker. Op basis van de huidige stand van de wetenschap kan de commissie geen oordeel geven over de wetenschappelijke deugdelijkheid van de voorgestelde screening en de nut-risicoverhouding lijkt onvoldoende gunstig.

Volgens de nieuwe beweegrichtlijnen zouden volwassenen wekelijks ten minste twee en een half uur matig intensief moeten bewegen en kinderen dagelijks minstens een uur. Ook worden voor beide groepen spier- en botversterkende activiteiten aanbevolen. Dit alles verlaagt het risico op chronische ziekten als diabetes en, hart- en vaatziekten, en depressieve symptomen en, bij ouderen, botbreuken. De Gezondheidsraad adviseert de minister van VWS om te stimuleren dat mensen blijvend meer bewegen en minder stilzitten.

Op verzoek van de minister van IenM heeft de Gezondheidsraad geadviseerd over rijgeschiktheid bij diabetes mellitus naar aanleiding van een wijziging in de Europese regelgeving. De vaste Commissie Rijgeschiktheid van de raad onderschrijft het nieuwe voorstel om iemand met diabetes mellitus bij afgifte of verlenging pas een rijbewijs te verstrekken drie maanden na een ernstige hypoglykemie – in wakkere uren –. De rijgeschiktheid dient beoordeeld te worden door een (diabetes) specialist. Dit kan een internist, endocrinoloog of diabetoloog zijn. De aanbevelingen van de commissie zijn uitgewerkt in de vorm van een voorstel tot aanpassing van de Regeling Eisen Geschiktheid (REG2000).

Op verzoek van de minister van IenM heeft de Gezondheidsraad geadviseerd over rijgeschiktheid bij personen met een curatief behandelde hersentumor en met een hypofysetumor. Aanleiding zijn problemen die zich in de praktijk blijken voor te doen bij de toepassing van twee bepalingen uit de Regeling Eisen Geschiktheid (REG2000). De vaste Commissie Rijgeschiktheid heeft een voorstel gedaan tot aanpassing van de REG2000.

Inademing van tarwemeelstof kan leiden tot allergische klachten aan luchtwegen en ogen. Dit is een risico voor werknemers in bakkerijen en de meelverwerkende industrie. De concentratie tarwemeelstof in de lucht op de werkplek is van invloed op het aantal werknemers dat overgevoelig raakt voor de stof. De nieuwe advieswaarde, bedoeld om het aantal mensen dat op de werkplek overgevoelig raakt te beperken, is 0,2 milligram inhaleerbaar tarwemeelstof per kubieke meter. Dit schrijft de Gezondheidsraad in een advies dat vandaag is aangeboden aan de minister van SZW.

Mensen ondergaan soms medische verrichtingen die geen gezondheidswinst opleveren. Het blijkt niet eenvoudig om deze ongewenste ‘medicalisering’ terug te dringen. Voor allerlei ziekten en klachten die voorheen niet werden herkend of onbehandeld bleven bestaan tegenwoordig medische behandelingen. Maar soms schiet de geneeskunde zijn doel voorbij. Dan krijgen mensen een test terwijl niets erop wijst dat zij iets mankeren. Of ze krijgen een behandeling waar ze niet beter van worden. Het blijkt niet eenvoudig om deze ongewenste ‘medicalisering’ terug te dringen. Volgens de Gezondheidsraad zijn er verbeteringen nodig in het arts-patiënt-contact (meer consulttijd) en in de betrouwbaarheid van medische informatie op internet. Ook zou de toelating van nieuwe medische apparatuur en tests beter moeten worden gereguleerd. En in medische richtlijnen zou het risico van medicalisering meer aandacht moeten krijgen.

Recreatie in het groen is belangrijk voor de volksgezondheid in Nederland. De afgelopen decennia is de aanleg van ‘gezond groen’ achtergebleven bij de groei en veranderde samenstelling van de stedelijke bevolking. De Gezondheidsraad adviseert in en om steden meer groen voor recreatie aan te leggen. De Omgevingswet biedt gemeenten de gelegenheid om dit groen in te passen in hun plannen voor een gezonde, duurzame en klimaatbestendige stad.

Werknemers die in direct contact komen met jonge kinderen zouden door hun werkgever – periodiek herhaalde – vaccinatie tegen kinkhoest aangeboden moeten krijgen. Dit geldt voor mensen die werken in het ziekenhuis (bijvoorbeeld op de afdelingen pediatrie, neonatologie of spoedeisende hulp), maar ook voor werknemers in de kraamzorg, bij consultatiebureaus of in de kinderopvang. Dit advies over kinkhoest maakt deel uit van een reeks adviezen over vaccinatie van werknemers. Vaccinatie van werknemers kan helpen om hen te beschermen wanneer ze op hun werk worden blootgesteld aan virussen en bacteriën. Soms loopt de werknemer zelf niet zoveel risico, maar kan hij wel derden besmetten, bijvoorbeeld kwetsbare patiënten of jonge kinderen. Ook dan kan vaccinatie uitkomst bieden. Op verzoek van de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid ontwikkelde de Gezondheidsraad in een eerder advies twee kaders waarmee werkgevers kunnen beoordelen wanneer vaccinatie aan te raden is: één om de gezondheid van werknemers te beschermen en één in het belang van derden.

Een bioptische telescoop (BTS) is een kleine telescoop die op een brillenglas geplaatst wordt voor een beter zicht op afstand. Sinds 2009 is het in uitzonderingsgevallen toegestaan overdag een personenauto te besturen met behulp van een BTS. De vaste Commissie Rijgeschiktheid heeft de minister van IenM nu geadviseerd over rijden met een BTS in het donker. Zij beveelt aan om de beperking om uitsluitend overdag te mogen rijden op te heffen, onder de voorwaarde van een door het CBR afgenomen individuele rijtest in het donker.

Alle zuigelingen krijgen vitamine K toegediend na de geboorte. Dat is nodig, omdat een tekort aan deze vitamine kan leiden tot bloedingen, die ernstige, soms levenslange, gevolgen kunnen hebben. Toediening gebeurt nu oraal. De Gezondheidsraad adviseert de minister van VWS om zuigelingen die borstvoeding gaan krijgen voortaan de vitamine K toe te dienen via een intramusculaire injectie. Daarmee zijn ze beter beschermd tegen het optreden van bloedingen.

Mogelijkheden om het DNA van menselijke embryo’s te veranderen zijn in een stroomversnelling geraakt. Met het aanbrengen van wijzigingen in het embryonale DNA kunnen erfelijke ziekten bij het nageslacht worden voorkomen. Om de ontwikkelingen in goede banen te leiden is een geactualiseerd juridisch-ethisch beoordelingskader onmisbaar. Overheid, wetenschap en samenleving zullen bovendien samen moeten bepalen wie wanneer waarover besluit en op basis van welke argumenten. Dit schrijven de COGEM en de Gezondheidsraad in een gezamenlijk signalement aan de minister van VWS, de staatssecretaris van IenM en de Tweede Kamer. De Gezondheidsraad verbindt daaraan het advies de Embryowet aan te passen.

In Nederland worden risicogroepen gescreend op tuberculose door de GGD. In 2012 heeft de minister van VWS voorwaarden gesteld aan de vergunning voor de uitvoering van dit bevolkingsonderzoek. In hoeverre is daaraan inmiddels voldaan? De Gezondheidsraad concludeert dat er goede plannen zijn gemaakt, maar dat de uitvoering traag verloopt.

Voor de uitvoering van bepaalde bevolkingsonderzoeken is een vergunning vereist van de minister van VWS. Dit geldt bijvoorbeeld voor bevolkingsonderzoek naar ‘ernstige ziekten of afwijkingen die niet te behandelen of te voorkomen zijn’. Maar wat is precies een ernstige onbehandelbare ziekte? En wanneer is er sprake van een ‘aanbod’ aan bevolkingsonderzoek? Daarover gaat dit advies.

Beroepsmatige blootstelling aan vinylchloride monomeer (VCM) kan leiden tot leverkanker. Dit is een risico voor werknemers in de kunststofindustrie die met deze verbinding in aanraking komen. Dit schrijft de Gezondheidsraad in een vandaag verschenen advies aan de minister van SZW.