Adviezen Adviesraad internationale vraagstukken, 2004

De AIV heeft geconstateerd dat het proces dat zou moeten leiden tot een Declaratie inzake de Rechten van Inheemse Volken in een impasse verkeert. Hij acht een doorbraak van groot belang en zou de Nederlandse regering willen adviseren zich daarvoor in te zetten en wel om twee redenen: de inhoud van de Declaratie en de discussie over collectieve rechten in het algemeen. Ook ten aanzien van veel andere onderwerpen zou Nederland voorstellen kunnen lanceren die internationaalrechtelijk verantwoord en politiek haalbaar zijn.

In het advies richt de AIV zich specifiek op de lopende onderhandelingen binnen de General Agreement on Trade in Services (GATS) en op de vraag wat deze onderhandelingen betekenen voor de verschillende groepen ontwikkelingslanden.

In het advies gaat de AIV in op recente ontwikkelingen binnen het systeem van de rechten van de mens in de VN in het algemeen en de Commissie voor de Rechten van de Mens in het bijzonder. Ook wordt stilgestaan bij de wijze waarop Nederland de naleving van mensenrechten beter kan bevorderen met gebruikmaking van het VN-systeem.

Nederland moet naar het oordeel van de AIV erop inzetten dat de Europese Raad in december 2004 beslist dat binnen 24 maanden onderhandelingen met Turkije over het EU-lidmaatschap beginnen. De tussenliggende periode kan Turkije dan gebruiken om een aantal concrete actiepunten uit te voeren ter versterking van democratie en rechtstaat. Het is verder aan de Europese Commissie om te beslissen over het precieze moment van begin van de onderhandelingen.

Volkenrecht stelt grenzen aan preëmptief optreden zoals geformuleerd in de Amerikaanse Veiligheidsstrategie. In het advies ‘Preëmptief optreden’ wijzen de AIV en de CAVV erop, dat het internationale recht duidelijke grenzen stelt aan de toelaatbaarheid van militair optreden. Zij uiten zich kritisch over het concept 'preëmptief optreden' zoals dat bekend is geraakt uit de Amerikaanse Veiligheidsstrategie van 2002.

Er moet een gespecialiseerde commissie van de Veiligheidsraad worden ingesteld om het probleem van falende staten het hoofd te bieden, aldus de AIV en de CAVV. Er is een wereldwijde verantwoordelijkheid, zowel uit het oogpunt van solidariteit als van eigen belang, om het falen van staten te voorkomen, af te wenden of terug te draaien. Hierbij moeten middelen van buitenlands beleid, ontwikkelingssamenwerking, economisch beleid en defensie op geïntegreerde wijze worden ingezet.

In dit vervolgadvies op het briefadvies ‘Nederlands voorzitterschap EU 2004’ gaat de AIV in op de vraag hoe een volgende fase in de ontwikkeling van het beleidsterrein asiel en migratie er uit zou moeten zien en in welke mate, met inachtneming van de subsidiariteits- en evenredigheidsbeginselen, communautaire regelgeving wenselijk dan wel noodzakelijk is. De AIV is zich bewust van weerstanden tegen verdergaande Europese samenwerking, maar kiest desondanks voor een hoog ambitieniveau.

Ontwikkelingen op het gebied van crisisbeheersing en de implicaties daarvan voor Nederland volgen elkaar in hoog tempo op. De AIV constateert dat de Verenigde Naties en haar lidstaten op grond van een aantal dramatische ervaringen minder optimistisch zijn geworden over crisisbeheersing. Erkend wordt dat er grenzen zijn aan wat de VN op dit gebied aankan. De noodzaak van geïntegreerd optreden, veiligheidsbeleid waarbij niet alleen het militaire aspect maar ook het civiele aspect aandacht krijgt, is steeds duidelijker geworden.