Adviezen Adviesraad internationale vraagstukken

De AIV bracht in maart 2024 op eigen initiatief een briefadvies uit over de wenselijkheid van een stabiel en voorspelbaar financieel kader voor de Nederlandse officiële ontwikkelingshulp (ODA).

Eind 2022 bracht de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV) op verzoek van de Tweede Kamer een briefadvies uit over de Oekraïne-oorlog. Nu de oorlog inmiddels twee jaar duurt, acht de AIV het moment rijp voor een vervolgadvies.

Klimaatverandering is een mondiaal probleem dat om een mondiale oplossing vraagt. Het behalen van de doelen uit het Parijsakkoord is een collectieve opgave waarbij iedereen een rol heeft te vervullen. De klimaattransitie vindt echter plaats in een wereld die zich laat kenmerken door grote ongelijkheid. De armste landen, die het minst hebben bijgedragen aan het probleem, worden in vele opzichten het hardst geraakt door klimaatverandering. Daarnaast hebben zij minder toegang tot de middelen die nodig zijn om de klimaattransitie vorm te geven en staan zij tegelijkertijd voor de uitdaging om de totale energieopwekking fors te doen groeien om in ontwikkelingsbehoeften te kunnen voorzien. Tenslotte kan de transitie zelf leiden tot oneerlijke effecten, zoals misstanden bij het winnen van de benodigde grondstoffen. Dit gebrek aan internationale klimaatrechtvaardigheid maakt het behalen van de doelen van het Parijsakkoord en het stoppen van de opwarming van de aarde onmogelijk. Ook leidt het tot een toename van ongelijkheid, armoede, instabiliteit en conflict. De AIV benadrukt dat het om deze en andere redenen in het Nederlandse belang is om de inspanningen voor internationale klimaatrechtvaardigheid op te voeren. De AIV doet in dit rapport concrete aanbevelingen hoe Nederland hier werk van kan maken.

De rol van Turkije op het wereldtoneel plaatst Nederland voor de nodige dilemma’s. Al jaren roept het eigenzinnige Turkse buitenland- en veiligheidsbeleid weerstand op. Turkije wordt autocratisch bestuurd en de mensenrechtensituatie verslechtert. Maar de geopolitieke rol van Turkije is nu belangrijker dan ooit. Gelegen op de grens tussen oost en west en aan de Zwarte Zee kan deze NAVO-bondgenoot bemiddelen in de oorlog in Oekraïne, een mogelijkheid die andere landen ontberen. Bovendien vervult Turkije een voor de Europese Unie (EU) cruciale rol in het beheersen van migratie uit fragiele regio's. De relatie moet op een strategischer leest worden geschoeid. Een proactief beleid op basis van verschillende scenario's stelt Nederland in staat om op ontwikkelingen in en rond Turkije te anticiperen, aldus de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV) in het vandaag gepubliceerde advies 'De geopolitieke rol van Turkije: trends en toekomstscenario’s'.

Op 7 juli 2022 heeft de Tweede Kamer de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV) gevraagd een spoedadvies te schrijven over de gevolgen van deze oorlog voor het buitenlands beleid voor Nederland en de EU. Nu de oorlog ruim een half jaar duurt, en voorlopig geen einde kent, is het verstandig dat Nederland nadenkt over een toekomststrategie. Op welke wijze kan Nederland de veiligheidspolitieke en sociaaleconomische belangen beschermen tegen de achtergrond van de oorlog en in het licht van de veranderende geopolitieke verhoudingen? Nederland heeft zich verbonden aan de oorlog in Oekraïne en is verwikkeld in een hybride conflict met Rusland. De oorlog veroorzaakt op vele fronten problemen voor de Nederlandse en Europese samenlevingen. De kwetsbare veiligheidssituatie dwingt het parlement en de regering na te denken over een toekomststrategie voor het buitenlandse beleid. De AIV doet een aantal urgente aanbevelingen. Op 7 december 2022 verzorgde de AIV in de Tweede Kamer een technische briefing over dit advies. Hier kunt u de briefing voor de Vaste Kamercommissie voor Buitenlandse Zaken en Buitenlandse Handel terugkijken.

De coronapandemie is nog niet voorbij. De kans is groot dat we later dit jaar met een nieuwe virusvariant te maken krijgen die dominant wordt. Het is niet van tevoren te voorspellen hoe ziekmakend deze zal zijn en in hoeverre onze opgebouwde immuniteit ons zal beschermen. Het verdere verloop van de pandemie is dus onzeker. Het is daarom belangrijk dat de overheid voorbereid is op verschillende toekomstscenario’s voor het verloop van de COVID-19-pandemie. Dit kan voorkomen dat overheid en samenleving worden overvallen en ad hoc belangrijke besluiten moeten nemen. Samen met dertien andere adviescolleges heeft de AIV verschillende coronascenario's uitgewerkt in het advies 'Coronascenario's doordacht: handreiking voor noodzakelijke keuzes'. De AIV schetst in dit advies de broodnodige internationale dimensie, want een land alleen kan een pandemie onmogelijk oplossen. Deze bijdrage bouwt voort op het advies 'Fundament voor een Nederlandse mondiale gezondheidsstrategie' dat in april 2022 door de AIV is uitgebracht.

Afrika lijdt het hardst onder de schokeffecten van de geopolitieke en geo-economische crises die de wereld teisteren. Hongersnood maakt de werkelijkheid met de dag grimmiger. Daar moet onmiddellijk verandering in komen. Nederland kan daaraan een nuttige bijdrage leveren zonder na te laten een coherente en doelgerichte agenda te ontwikkelen, gebaseerd op gezamenlijke belangen.

De rechtsstaat, democratie en mensenrechten staan onder grote druk. De wereldwijde machtsverhoudingen, de opmars van autocratische regimes, migratieproblemen en de Russische aanval op Oekraïne dwingen de Nederlandse regering tot een andere aanpak van het mensenrechtenbeleid. De strategie moet anders. Dit staat in het advies van de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV) dat op 7 juli 2022 verscheen.

De regering heeft in het coalitieakkoord een Nederlandse mondiale gezondheidsstrategie aangekondigd. Dat is een goede stap, want de alarmerende ervaringen met de COVID-pandemie en de mondiale ongelijkheid in toegang tot gezondheidszorg en –diensten, tonen eens te meer aan dat het staande mondiale gezondheidsbeleid niet toereikend is. Een dergelijke strategie heeft echter pas kans van slagen als Nederland zich aansluit bij de prioriteiten van de Wereldgezondheidsorganisatie WHO en bereid is om de mondiale gezondheid in de volle breedte te bevorderen. Dat staat in het advies ‘Fundament voor een Nederlandse mondiale gezondheidsstrategie’ dat de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV) op verzoek van de Tweede Kamer heeft uitgebracht. De Tweede Kamer vroeg de AIV om advies over een fundament van een Nederlandse mondiale gezondheidsstrategie. In dit advies draagt de AIV daarvoor de bouwstenen aan.

Door de veranderde geopolitieke situatie staat het thema industriebeleid hoog op de Europese agenda. Ingrijpende crises, zoals de pandemie, de klimaatcrisis en, recentelijk, de oorlog in Oekraïne, dwingen de landen van de Europese Unie (EU) hun strategische kwetsbaarheid te verminderen. De AIV adviseert de regering om in de EU actief industriebeleid te voeren. Een afwegingskader helpt daarbij om de verschillende publieke belangen en afwegingen in de industriepolitiek met elkaar te verbinden en om keuzes te maken.

Europa is in oorlog. Met de invasie van Oekraïne schendt Rusland op grove wijze bestaande internationale afspraken over de Oekraïense territoriale integriteit. De Oekraïense bevolking wordt op niets ontziende wijze aangevallen, met vele doden en vluchtelingen tot gevolg. Ook de veiligheid van het Europese continent staat onder druk. Gevreesd moet worden voor verdere escalatie en directe dreiging voor het NAVO-grondgebied. De Europese bijdrage aan de collectieve verdediging van Europa moet dan ook fors worden vergroot. De regering dient zo snel mogelijk minimaal 2% van het BBP te investeren in Defensie. Hiermee zal op korte termijn de basisgereedheid, de inzetbaarheid en de beschikbaarheid van de Nederlandse krijgsmacht op het vereiste niveau kunnen worden gebracht. Alleen zo kan Nederland een passend aandeel leveren binnen de NAVO en bijdragen aan de collectieve verdediging van Europa. Voor de lange termijn dient de regering te werken aan een Defensiewet waarmee een langdurige Defensieplanning kan worden gewaarborgd.

Volledig autonome wapensystemen kunnen niet volgens de regels van het internationaal humanitair recht worden ingezet en moeten worden verboden. Tevens dient er betere regulering te komen van gedeeltelijk autonome wapensystemen. De AIV en CAVV roepen de Nederlandse regering op zich hiervoor in te spannen. Verder moet Nederland meer investeren in de ontwikkeling en het verantwoord gebruik van nieuwe technologieën door Defensie en in samenwerking met NAVO-landen.

Sociale bescherming, met name inkomenszekerheid, versterkt aantoonbaar de positie van de allerarmsten in Afrika. Volgens de Adviesraad Internationale Vraagstukken zal een Nederlandse bijdrage aan sociale beschermingsprogramma’s vooral slagen in multilateraal verband, met oog voor de lokale omstandigheden. Het heeft voor Nederland geen zin om mee te doen aan initiatieven voor sociale bescherming als het ter plaatse ontbreekt aan politieke wil, stabiliteit of aan vertrouwen tussen burgers en de overheid. Ook adviseert de AIV dat Nederland, om structurele financiering mogelijk te maken, zich internationaal sterk zou moeten maken voor het tegengaan van belastingontwijking.

Sinds de vluchtelingencrisis van 2015 bevindt het Europese asielbeleid zich in een impasse. Hoe die impasse, die het Europese handelingsvermogen op het terrein van asiel en migratie schaadt, te doorbreken staat in dit advies centraal. Naar het oordeel van de AIV zijn twee grote akkoorden nodig, een akkoord intern tussen de lidstaten van de Unie onderling en een akkoord extern met buitenlandse partnerlanden. Dit advies beschrijft hoe deze akkoorden zouden kunnen worden bereikt en welke elementen van deze akkoorden onderdeel zouden moeten uitmaken.

De digitale kloof tussen Afrika en de rest van de wereld is groot. De huidige coronacrisis heeft dit probleem verergerd. Voor een hele generatie dreigt daardoor nog meer achterstand. Dit is één van de uitkomsten van dit advies aan kabinet en parlement. Deze ontwikkeling vermindert het perspectief op werk en inkomen voor miljoenen Afrikaanse jongeren. De Nederlandse regering ondersteunt al de nodige initiatieven voor meer en betere toegang tot het internet, evenals het bevorderen van werkgelegenheid voor Afrikaanse jongeren. Niettemin is de AIV van mening dat extra inspanningen absoluut noodzakelijk zijn, vooral in Europees en multilateraal verband.

Nederland, Aruba, Curaçao en Sint Maarten zijn op elkaar aangewezen om ondermijnende drugscriminaliteit en sociaaleconomische achteruitgang terug te dringen. De AIV adviseert veel nauwere samenwerking, betere benutting van de mogelijkheden die het Statuut biedt, en een meer strategische opstelling van het Koninkrijk in de bredere regio. De Coronacrisis onderstreept de noodzaak van structurele hervormingen in de Caribische landen. Nederland biedt hulp, maar is naar het oordeel van de AIV ook medeverantwoordelijk voor een sociaaleconomisch langetermijnplan voor alle Caribische landen. Dit ter ondersteuning van de zwakste bevolkingsgroepen, maar tevens om de landen weerbaarder te maken tegen klimaatverandering en te helpen bij de transitie naar een duurzame en meer gediversifieerde economie.

De veiligheid van Europa staat als gevolg van de nieuwe dreigingen, ingrijpende geopolitieke verschuivingen en veranderingen in de trans-Atlantische betrekkingen onder druk: Europa is kwetsbaar geworden. Het zal veiligheidsvraagstukken waarvoor de NAVO niet in actie komt of de VS geen directe interesse hebben zelfstandig het hoofd moeten kunnen bieden.

In het advies bespreken de CAVV en de AIV hoe het verlenen van "niet-letale steun" aan niet-statelijke gewapende entiteiten zich verhoudt tot kernbeginselen van het internationale recht. Het non-interventiebeginsel alsmede het geweldverbod, en onder welke voorwaarden "niet-letale steun" aan niet-statelijke gewapende entiteiten kan leiden tot (mede-)aansprakelijkheid in relatie tot schendingen van internationaal humanitair recht en mensenrechten die deze entiteiten plegen. Ook reikt het advies met het oog op toekomstige beoordelingen elementen aan voor een toetsingskader. De daarvoor vereiste situationele afweging omvat noodzakelijkerwijs mede politiek-strategische inschattingen van de internationale situatie.

Het internet is lange tijd bejubeld als forum van vrije informatie-uitwisseling, als aanjager van mensenrechten en als motor van innovatie en economische groei. Het open en vrije karakter ervan is essentieel. Het is bovendien een instrument om fundamentele rechten te beschermen en te bevorderen, en het belang daarvan zichtbaar te maken en te houden. Tegelijkertijd is in toenemende mate duidelijk geworden dat het internet, ondanks zijn grote waarde, ook grote maatschappelijke schade kan aanrichten. Regulering van online content levert risico’s en dilemma’s op. Steeds moeten keuzes worden gemaakt tussen verschillende (mensen)rechten.

De coronacrisis is een humanitaire, sociaaleconomische en financiële crisis, met enorme gevolgen voor kwetsbare landen, onder meer (maar niet alleen) in Afrika. Snelle actie van de internationale gemeenschap is geboden om deze landen te ondersteunen in de strijd tegen de gevolgen van het COVID-19 virus. De coronacrisis is in eigen land niet voorbij zolang ze elders op de wereld voortwoekert. Wereldwijde uitbanning is daarmee ook welbegrepen eigenbelang. Terwijl internationale samenwerking meer dan ooit onmisbaar is, verscherpt de pandemie juist de rivaliteit tussen de VS en China. Deze machtsstrijd verplaatst zich ook naar de internationale organisaties en ondermijnt de sinds 1945 opgebouwde multilaterale orde. Naar het oordeel van de AIV dient Europa een leiderschapsrol te vervullen in de wereldwijde respons.

De AIV meent dat acties van staten en andere actoren om klimaatverandering binnen de doelstellingen van de Overeenkomst van Parijs te houden zowel noodzakelijk als mogelijk zijn. In dit briefadvies wordt betoogd dat snelle en krachtige interventie daarom gewenst is. Naar het oordeel van de AIV kunnen maatregelen op het gebied van financiering en het ontwikkelen van standaarden het verschil maken. Bovenal meent de AIV dat Nederland via en binnen de EU actief samenwerking dient te zoeken, en leiderschap dient te tonen.

Nederland en de EU moeten strategischer optreden in hun relatie met China. Daartoe kan Nederland meer doen om de onderlinge verschillen tussen EU-lidstaten ten aanzien van China te overbruggen.

Duurzame ontwikkeling en mensenrechten zijn twee kanten van dezelfde medaille. De Nederlandse mensenrechteninzet en het beleid voor duurzame ontwikkeling moeten daarom scherp op elkaar worden afgestemd. De duurzame ontwikkelingsdoelen (Sustainable Development Goals of SDG’s) van de Verenigde Naties bieden een bruikbaar handvat. Het internationale bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties spelen daarin een sleutelrol.

De wapenbeheersingsverdragen uit de 20ste eeuw zijn ontoereikend voor de 21ste eeuw. Een nieuwe kernwapenwedloop dreigt. Daarom is het volgens de AIV dringend nodig om nieuw overleg tussen de kernwapenmogendheden te bevorderen. De AIV is van oordeel dat alles op alles moet worden gezet om te voorkomen dat ooit weer een kernwapen tot ontploffing komt. De AIV doet aanbevelingen voor de Nederlandse inspanningen op deze terreinen, mede met het oog op geloofwaardige afschrikking, stabiliteit en risicoreductie.

Het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie noopt Nederland tot een heroriëntatie. Tevens valt de Brexit samen met grote veranderingen rond en binnen Europa die om gezamenlijk handelingsvermogen vragen: de EU moet meer zijn dan een markt en ook bescherming bieden inzake veiligheid, migratie en klimaat. Deze dubbele ontwikkeling vergt van Nederland een actieve inzet met nieuwe partners.

Binnen het Koninkrijk der Nederlanden dreigt een tweedeling in mensenrechten te ontstaan. Mensenrechtenverdragen die door het Koninkrijk zijn ondertekend, zijn vaak alleen in Nederland van kracht. Staatsburgers in het Caribische deel van het Koninkrijk hebben daardoor minder rechten dan hun Europese medeburgers. De AIV stelt daarom dat de regering in Den Haag beter moet samenwerken met de andere landen van het Koninkrijk - Aruba, Curaçao en Sint Maarten - bij de uitvoering van internationale mensenrechtenverplichtingen.

Binnen de NAVO bestaat op een toenemend aantal terreinen interne verdeeldheid. Het is daarmee twijfelachtig geworden of de NAVO slagvaardig en eensgezind kan optreden wanneer dat nodig blijkt. Bovendien is er onduidelijkheid over het politieke leiderschap van de Verenigde Staten, en gaat dat gepaard met zorgen over de eenheid van het bondgenootschap als waardengemeenschap. Zo is een moeizame relatie ontstaan met het belangrijke lid Turkije, dat het minder nauw neemt met de rechtsstatelijkheid en de pluriforme democratie en nota bene in Rusland nieuwe raketsystemen heeft besteld. Ook in enkele andere NAVO-landen baren ontwikkelingen betreffende de rechtsstatelijkheid zorgen.

Sinds de eurocrisis van 2010-2012 zijn de onderlinge economische verschillen tussen de landen van de eurozone alleen maar groter geworden. In reactie op de economische en financiële crisis zijn de afgelopen jaren belangrijke stappen gezet om de Economische en Monetaire Unie (EMU) te versterken. Toch is de AIV van oordeel dat de doorgevoerde maatregelen onvoldoende zijn om de eurozone te wapenen tegen een nieuwe crisis. De overheidsschuld ligt in een aantal eurolanden op een onverantwoord hoog peil, terwijl het grote bedrag aan uitstaande slechte leningen nog steeds het voortbestaan van banken bedreigt. Er kan nog altijd worden getwijfeld aan het vermogen van de EMU om snel en effectief op te treden in tijden van crisis. De veelheid aan actoren zonder duidelijke taakverdeling en verantwoordelijkheden compliceert en vertraagt in de huidige situatie de besluitvorming. Verder ondervinden maatregelen waartoe al is besloten, zoals de voltooiing van de bankenunie en de kapitaalmarktunie, vertraging in de uitvoering.

In Europa is sprake van groeiende maatschappelijke vervreemding tussen burgers onderling en tussen burgers en de politiek. Men zoekt beschutting achter nationale grenzen en sommigen zijn zelfs bereid democratische rechten en vrijheden van andersdenkenden ter discussie te stellen. De democratische rechtsstaat in een aantal Europese landen (waaronder Hongarije, Polen, Rusland en Turkije) is in de gevarenzone gekomen.

De afgelopen jaren is sterk bezuinigd op de Nederlandse presentie in het buitenland. Het aantal en de bezetting van de buitenlandse vertegenwoordigingen zijn ingekrompen. Het postennetwerk van Nederland is verkleind en verzwakt. Structureel is ten minste een bedrag van EUR 70-80 miljoen per jaar nodig is om de grootste knelpunten weg te nemen.

De Brexit betekent behalve een breuk, ook de start van een nieuwe relatie tussen de EU en het Verenigd Koninkrijk. Om veiligheid, vrijheid en welzijn te verzekeren in Europa, staat het belang van een voortzetting van de samenwerking voorop. Voortzetting van samenwerking draagt ook bij aan stabiliteit en perspectief voor mensen in de landen rondom Europa. De AIV vindt het cruciaal dat tijdens de onderhandelingen het front van de EU27 gesloten blijft. Dit betekent dat ook Nederland zich niet ontvankelijk mag tonen voor mogelijke Britse voorstellen die beogen om de EU-lidstaten tegen elkaar uit te spelen. De AIV pleit voor een stevige inzet van de Nederlandse regering wat betreft de positie van elkaars ingezetenen en de rekening die het VK moet voldoen in verband met de uittreding.

De staat van de Nederlandse krijgsmacht is zorgwekkend. De veiligheidssituatie is de afgelopen jaren verslechterd als gevolg van dreigingen vanuit zowel Rusland, het Midden-Oosten als Noordelijk Afrika. Tegelijkertijd is de inzetbaarheid van de krijgsmacht verder uitgehold. In de komende vier jaar zal het defensiebudget moeten groeien naar het Europees NAVO-gemiddelde, vindt de adviesraad. In de daaropvolgende vier jaar moet de 2% bbp-norm worden bereikt.

In dit briefadvies komt de AIV tot de conclusie dat Nederland alsnog tot ratificatie van de Associatieovereenkomst tussen de EU en Oekraïne dient over te gaan. De overeenkomst biedt kansen om Oekraïne te helpen zich te ontwikkelen in de richting van rechtsstaat en economische modernisering. Daarnaast gelden daarvoor steekhoudende internationaal-politieke argumenten.

Nederland dreigt de internationale norm om 0,7% van het nationale inkomen te besteden aan ontwikkelingssamenwerking los te laten. Door afspraken in het Regeerakkoord zal de begroting voor ODA (officiële ontwikkelingshulp) de komende jaren afnemen tot 0,45% van het Bruto Nationaal Inkomen (BNI). Naar het oordeel van de AIV zal er behoefte zal blijven aan een (omvangrijk) budget om armoede wereldwijd te helpen uitbannen, oorzaken van migratie weg te nemen, vluchtelingen in hun eigen regio op te vangen en om substantieel bij te dragen aan de uitvoering van het klimaatverdrag en de internationale 2030-Agenda voor duurzame ontwikkeling.

De burgerbevolking in Syrië, Jemen, Libië lijdt sterk onder het oorlogsgeweld. De AIV onderzoekt in het advies ‘De bescherming van de burgerbevolking in gewapend conflict’ waarom het internationaal recht en militaire missies de burgerbevolking onvoldoende bescherming bieden in gewapende conflicten. Betere naleving van het internationaal recht en beter functioneren van militaire missies zijn noodzakelijk. Nieuwe wegen moeten worden ingeslagen en er moet meer werk worden gemaakt van het voorkomen van conflicten.

Europa, dus ook Nederland, wordt direct bedreigd door de veiligheidsrisico’s afkomstig uit Noordelijk Afrika: terrorisme en religieus extremisme, drugs- en mensensmokkel, proliferatie van wapens en grote migratiestromen. De AIV beveelt het kabinet in het advies ‘Veiligheid en stabiliteit in Noordelijk Afrika’ aan om aanzienlijk meer financiële middelen aan te wenden voor een intensivering van het geïntegreerde veiligheids- en stabiliteitsbeleid ten behoeve van Noordelijk Afrika.

De werking van het Schengenstelsel wordt zowel geschaad door de gebrekkige controle van bepaalde buitengrenzen als door te grote interne verschillen bij de behandeling van asielverzoeken en de opvang. Er zal een nauwere samenwerking van een zo groot mogelijk aantal lidstaten van de Europese Unie moeten komen die een effectief gezamenlijk asiel- en immigratiebeleid willen voeren, aldus de AIV in het briefadvies ‘De toekomst van Schengen’, dat op verzoek van de Tweede Kamer is opgesteld. Volgens de AIV zal de nauwere samenwerking tussen een aantal EU-landen een volledig werkend gezamenlijk asielsysteem moeten omvatten.

Decentrale overheden krijgen een steeds grotere rol in de uitvoering van nationale en Europese wetgeving. De EU en het Rijk moeten zich daarom meer rekenschap geven van het toegenomen belang van decentrale overheden bij de totstandkoming van wetgeving. Omdat de directe relatie tussen EU-wetgever en decentrale overheden niet formeel is omschreven in de Europese Verdragen, zal dit naar de mening van de AIV op termijn gaan knellen. De Europese Commissie zou de regio’s meer inspraak moeten geven.

Duurzaam ondernemen is te belangrijk om alleen aan bedrijven over te laten. Het maatschappelijk belang van duurzame ontwikkeling vraagt dat de overheid een actieve rol blijft spelen, niet alleen met wetten en toezicht maar vooral met een gecoördineerde inzet van meerdere rollen. Dat stelt de AIV in ‘Daadkracht door de Dutch Diamond’.

De Europese lidstaten zullen naar het oordeel van de AIV in de toekomst vaker hun heil zoeken bij samenwerking in groepen van kleinere samenstelling om problemen op te lossen. Het wordt steeds moeilijker alle lidstaten te binden aan dezelfde einddoelen en strategieën om deze doelen te bereiken. Het werken met kopgroepen vereist geen verdragswijziging. Dit kan worden gezien als een pragmatisch antwoord op een nieuwe werkelijkheid van een aanzienlijk toegenomen verscheidenheid binnen de EU.

Als gevolg van de toenemende instabiliteit aan de randen van Europa neemt de behoefte aan inzet van militaire eenheden - waaronder militaire snelle reactiemachten - toe. De wederzijdse afhankelijkheid op defensiegebied tussen de lidstaten van de EU en NAVO is sterk gegroeid. Dit geldt zeker voor Nederland dat met een aantal Europese landen nauwe defensiesamenwerking is aangegaan. Aanpassing van het concept en de opzet van de EU Battlegroups is noodzakelijk, aldus de AIV in het advies ’Inzet van snelle reactiemachten’.

Bij de inzet van autonome wapens zal altijd sprake moeten zijn van ‘betekenisvolle menselijke controle’, aldus de AIV en de CAVV in het advies ‘Autonome wapensystemen. De noodzaak van betekenisvolle menselijke controle’. De mens speelt een cruciale rol tijdens de besluitvorming voordat het wapen wordt ingezet. Het internationale recht dat het gebruik van geweld reguleert, is ook van toepassing op autonome wapens.

In 2015 zal de internationale gemeenschap een nieuwe agenda voor duurzame ontwikkeling vaststellen. Die zal forse investeringen vergen, ook van het bedrijfsleven. Vanwege de omvang en verscheidenheid aan financiële middelen zullen hoge eisen worden gesteld aan coördinatie in internationaal verband. De AIV pleit voor verankering op multilateraal niveau.

Het buitenlands- en veiligheidsbeleid van Nederland wordt geconfronteerd met een nieuwe werkelijkheid. Aan de flanken van Europa is een ‘gordel van instabiliteit’ ontstaan die een directe bedreiging vormt voor de veiligheid van Europa. Daarom adviseert de AIV in het advies ‘Instabiliteit rond Europa. Confrontatie met een nieuwe werkelijkheid’ de regering het Nederlandse veiligheidsbeleid te herijken.

In 2014 is een hevige politieke en maatschappelijke discussie losgebarsten over het Transatlantic Trade & Investment Partnership (TTIP). Geschillen over investeringen worden soms opgelost via internationale arbitrage. Meestal kunnen investeerders ook klagen bij een nationale rechter, maar nationale rechtspraak biedt niet altijd voldoende waarborgen tegen discriminatie van buitenlandse investeerders. Daarom is een vorm van internationale geschillenbeslechting noodzakelijk, zo stelt de AIV.

De Europese Unie onderhoudt al sinds het midden van de vorige eeuw speciale betrekkingen met een groep landen uit Afrika, de Caraïben en de Stille Oceaan (ACS). De partnerschapsovereenkomst loopt in 2020 af. Een vervolg verdient serieuze aandacht, stelt de AIV in het advies ‘ACS–EU-Samenwerking na 2020. Op weg naar een nieuw partnerschap?’ De focus zou vooral moeten komen te liggen op het versterken van politieke dialoog tussen de ACS en de EU als collectief.

Het internet werd aanvankelijk gezien als een nieuwe technologie met een grote bijdrage voor de vrijheid van meningsuiting, maar deze technologie heeft ook gevolgen voor andere mensenrechten, met name de privacy. Overheden en bedrijven gaan steeds meer diensten verlenen via het internet. De AIV vindt het zinvol als de Mensenrechtenambassadeur niet alleen gesprekken voert met andere landen, maar ook mensenrechtendialogen voert met grote internetbedrijven.

Alleen met een pragmatische instelling kan het gesprek met landen uit de Arabische regio resultaat opleveren. Beleid van Nederland op basis van alleen principiële overwegingen schaadt de doelgroepen in die landen. Dit stelt de AIV in het advies ‘Nederland en de Arabische regio. Principieel en pragmatisch’. Hervormingen van een politiek bestel vereisen het geduld van soms enkele generaties. Regeringen en volksvertegenwoordigers in het Westen moeten daar rekening mee houden in hun doelstellingen voor het buitenlands beleid.

Een volwaardige Arctische strategie voor de behartiging van Nederlandse belangen in het Noordpoolgebied is noodzakelijk, aldus de AIV in het advies ‘De toekomst van de Arctische regio. Samenwerking of confrontatie?’. Klimaatverandering, geopolitieke ontwikkelingen en economische kansen maken het Noordpoolgebied steeds relevanter. De AIV bepleit de instelling van een interdepartementale commissie voor Arctische aangelegenheden en een grotere rol voor de EU in het Noordpoolgebied.

Het internationale economische en financiële stelsel functioneert niet goed en is dringend aan hervorming toe. Als niet snel wordt ingegrepen, raakt het hopeloos achterhaald. Dat stelt de AIV in ‘Naar betere mondiale financiële verbondenheid’. De AIV wijst er op dat besluitvorming uit de pas loopt met de huidige geopolitieke verhoudingen, dat arme landen nauwelijks vertegenwoordigd zijn en dat de steeds grotere vervlechting van financiële markten en internationale vermogenscumulatie adequate reacties vergen.

De EU zal maatregelen moeten nemen om de gasafhankelijkheid te verminderen van de lidstaten die voor 50% of meer afhankelijk zijn van Russisch gas. Dit constateert de AIV. Het belangrijkste middel hiervoor is het vergroten van connecties binnen het pijpleidingennetwerk binnen de EU en extra gasopslag. Ook de toename van reverse flows, die zorgen dat gas in twee richtingen door pijpleidingen kan stromen, is hierbij van belang. Goede resultaten zijn al geboekt, maar betere verbindingen tussen Oost- en West-Europa zijn gewenst.

De definitie van ODA is een belangrijk onderdeel van het stelsel van internationale afspraken die niet zonder meer unilateraal kan worden losgelaten. Een discussie over een verandering van de ODA-definitie moet worden afgestemd op de Declaraties van Parijs, Accra en Busan over effectiviteit van hulp alsmede op de VN Sustainable Development Goals en de post-2015 ontwikkelingsagenda.

Om uit de huidige vertrouwenscrisis in Europa te komen, moeten Nederlandse politici een ondubbelzinnige en consistente visie op de EU uitdragen. Dat stelt de AIV in het advies ‘Naar een gedragen Europese samenwerking. Werken aan vertrouwen’. De AIV ziet de oplossing voor het verminderen van het wantrouwen bij de burger in een meersporenaanpak. Aan de ene kant moet het democratische gehalte van de EU verbeterd worden. Aan de andere kant moet het debat over Europa, zowel op nationaal als EU-niveau, worden gepolitiseerd.

De vier vrijheden van Europees burgerschap - vrij verkeer van goederen, diensten, kapitaal en personen – maken dat EU-burgers eisen mogen stellen aan lidstaten waarvan zij niet de nationaliteit hebben. De Europese Unie kan en moet wel meer doen om de rechtsstaat ín de lidstaten te helpen waarborgen. Dat stelt de AIV in het advies ‘De rechtsstaat: waarborg voor Europese burgers en fundament van Europese samenwerking’.

De opmars van Azië houdt de komende 20 jaar aan. De grote uitdaging is om China echt te integreren in het stelsel van wereldbestuur en medeverantwoordelijk te maken voor het oplossen van gemeenschappelijke mondiale vraagstukken, aldus de AIV in het advies ‘Azië in opmars. Strategische betekenis en gevolgen’. Van belang is ook dat gevestigde en opkomende landen het eens worden over de spelregels voor een toekomstige wereldorde.

De AIV waardeert het dat het kabinet de traditie heeft voortgezet regelmatig het mensenrechtenbeleid te toetsen aan veranderende omstandigheden en de hoofdlijnen van dat beleid vast te leggen in een nota of brief aan de Staten-Generaal. De AIV onderschrijft de benadering van de beleidsbrief ten volle, deelt de ambities die daaruit spreken en spreekt de hoop uit dat het kabinet deze kan verwezenlijken, te midden van de talrijke mondiale spanningen en ondanks de bezuinigingen die ook het Ministerie van Buitenlandse Zaken treffen.

De EU zet haar eigen toekomst op het spel als zij niet in staat is de polarisatie tussen noordelijke en zuidelijke lidstaten te voorkomen en voorwaarden te scheppen om komende generaties een perspectief op zinvol werk te bieden. Dit schrijft de AIV in het advies ‘Naar een versterkte sociale dimensie van de Europese Unie’.

Criminele netwerken veroorzaken veel menselijk leed en beïnvloeden een aanzienlijk deel van de wereldeconomie. Veel corrupt beleid dat mensen uitbuit en arm houdt, wordt door criminaliteit veroorzaakt. Criminelen kunnen de kapitalen die zij verdienen nog steeds relatief eenvoudig witwassen, ook in westerse landen.

Nederland moet zich inspannen zijn partners binnen de EU te doordringen van de noodzaak op korte termijn een gezamenlijk initiatief te nemen om een oplossing van het Israëlisch-Palestijnse conflict naderbij te brengen. Om een maximaal effect te bereiken is het raadzaam dit zo mogelijk tezamen met de VS te doen, zo nodig moet de EU echter haar eigen verantwoordelijkheid nemen. Dit staat te lezen in het AIV-advies ‘Tussen woord en daad. Perspectieven op duurzame vrede in het Midden-Oosten’, dat is opgesteld op verzoek van de Eerste Kamer.

Mondiale milieuproblemen − met name klimaatverandering en biodiversiteitsverlies − en schaarste aan zoetwater, landbouwgrond en grondstoffen zullen bij ongewijzigd beleid de komende decennia fors toenemen. Internationale samenwerking alsmede regulering en meer sturing door de overheid zijn nodig, zo stelt de AIV. Internationale samenwerking bij de levering en regulering van milieugoederen en hulpbronnen is een gemeenschappelijk belang en een gedeelde verantwoordelijkheid.

Uitvoering van de Nederlandse ontwikkelingssamenwerking via de klassieke hulpkanalen is niet meer van deze tijd. Dat schrijft de AIV in het advies ‘Wisselwerking tussen actoren in internationale samenwerking. Naar flexibiliteit en vertrouwen’. Het advies bevat diverse suggesties voor de vormgeving van de bepleite flexibele samenwerking.

Het Europees Parlement (EP) is door het Verdrag van Lissabon per 1 december 2009 een machtige instelling geworden. Wil Nederland hier zijn voordeel mee doen, dan moeten Nederlandse politici investeren in een betere relatie met het EP en de cruciale rol uitdragen in het politieke debat. Alleen dan kan Nederland meer invloed krijgen op Europese besluitvorming en zal het EP meer vertrouwen krijgen van de Nederlandse bevolking. Dat stelt de AIV in het advies ‘Nederland en het Europees Parlement. Investeren in nieuwe verhoudingen’.

Verschuivende armoedepatronen in de wereld dwingen tot aanpassing van het Nederlandse ontwikkelingsbeleid, aldus de AIV. Traditionele donorprogramma’s voor armoedebestrijding zijn niet meer adequaat. Het verdient daarom aanbeveling in het ontwikkelingsbeleid meer aandacht te besteden aan interventies via maatschappelijk verantwoord ondernemen en aan de inzet van multilaterale en maatschappelijke organisaties voor emancipatie van achtergestelde groepen en voor mensenrechten en arbeidsnormen.

De AIV maakt zich grote zorgen over eventuele nieuwe bezuinigingen op Defensie. Deze zouden ernstig afbreuk doen aan een effectief buitenlands- en veiligheidsbeleid. De AIV richt zich daarom met dit briefadvies tot de Staten-Generaal en het toekomstige kabinet, temeer daar nieuwe bezuinigingen op Defensie in strijd zijn met de grondwettelijke taken van de krijgsmacht en verdragsrechtelijke verplichtingen van Nederland.

Sinds eind 2010 zijn in een aantal landen hervormingen gaande, waarvan nog niet duidelijk is waartoe die zullen leiden. De AIV ziet twee trends: een sterke wens onder de bevolking tot meer zeggenschap en het sterker worden van het accent op de islamitische identiteit. De AIV meent dat de ontwikkelingen in de regio om een nieuwe aanpak van het Midden-Oosten Vredesproces vragen.

Een grondige bezinning op nieuwe diplomatieke wegen in de politieke crisis over het nucleaire programma van Iran, daarvoor pleit de AIV in een advies aan de Nederlandse regering. Deze internationale controverse brengt namelijk grote veiligheidsrisico’s met zich, terwijl er geen harde aanwijzingen zijn dat Iran op korte termijn over een kernwapen zal beschikken. Het is daarom beter het conflict te de-escaleren en te zoeken naar nieuwe diplomatieke initiatieven die leiden naar een duurzame oplossing.

In het briefadvies, geschreven op verzoek van de Tweede Kamer, wijst de AIV erop dat het concept van de receptorbenadering niet nieuw is. De minister schrijft dat hij het hele beleidsinstrumentarium zal blijven inzetten. De AIV steunt die lijn maar maakt daarbij ook kanttekeningen. Teveel aandacht voor de lokale cultuur en traditionele sociale instituties als aanknopingspunten om mensenrechten te bevorderen kan ertoe leiden dat er te weinig aandacht is voor de slachtoffers van mensenrechtenschendingen als gevolg van deze traditionele culturele praktijken. Het gaat in de visie van de AIV uiteindelijk om balans en maatvoering.

Om op korte termijn stabiliteit in de Eurozone te scheppen moet het financieel-economisch bestuur in de Europese Unie worden versterkt, dat stelt de AIV. De Europese banken- en schuldencrisis heeft stevige tekortkomingen blootgelegd in de crisispreventie en het crisismanagement van de EU. Een sterker financieel-economisch bestuur kan ervoor zorgen dat in rustiger vaarwater de hoogstnoodzakelijke hervormingen worden doorgevoerd, aldus de AIV. Dat zal bovendien ten goede komen aan duurzame economische groei binnen de Unie en aan het politieke en maatschappelijke draagvlak voor de EU.

Nederland kan alleen via nauwe samenwerking met andere nationale krijgsmachten militair handelingsvermogen en daarmee internationale invloed behouden, zo meent de AIV. Vooralsnog ontbreekt het aan een gemeenschappelijke visie op de rol van Europa op het wereldtoneel en op het Europese defensiebelang. Nederland moet zich samen met gelijkgezinde EU-landen sterk maken voor het opstellen van een nieuwe Europese veiligheidsstrategie. Daarnaast is een bottom-up benadering nodig voor verdieping van bilaterale defensiesamenwerking.

Ernstige digitale aanvallen kunnen een gewapend conflict veroorzaken waarop het oorlogsrecht van toepassing is. Dat stellen de AIV en de CAVV in het advies ‘Digitale oorlogvoering’. Het debat mag niet worden overheerst door militaire en technologische antwoorden op deze nieuwe dreiging. De schaarse defensiemiddelen zouden vooralsnog slechts op beperkte schaal moeten worden ingezet voor het ontwikkelen van offensieve capaciteiten en de nadruk moet liggen op het verbeteren van de verdediging van de eigen defensienetwerken en het opbouwen van een inlichtingencapaciteit op digitaal gebied.

Het Europese Hof voor de Rechten van de Mens speelt een belangrijke rol in het toezicht op de naleving van mensenrechten in alle lidstaten van de Raad van Europa. Regeringen van lidstaten, waaronder Nederland, moeten ervoor zorgen dat het Hof in onafhankelijkheid tot een oordeel over individuele klachten kan komen. Voorstellen die de toegang van klagers tot het Hof beperken verdienen geen ondersteuning. Het zou goed zijn te onderzoeken waarom het aandeel van Nederland in de verzoeken tot het treffen van een voorlopige maatregel en de toewijzing daarvan relatief hoog is, zo stelt de AIV.

Het mensenrechtenbeleid van de Europese Unie behoeft verbetering, aldus de AIV. De AIV beveelt de regering aan om doelgericht in te zetten op het voeren van mensenrechtenbeleid via de EU, daar waar dit daadwerkelijk het meest effectief lijkt te zijn. De AIV acht de tijd echter nog niet rijp om in algemene zin te stellen dat optreden via de EU de voorkeur heeft boven bilateraal optreden. Nederland doet er goed aan de rechten van de mens dan ook zo krachtig mogelijk te blijven bevorderen door middel van het eigen buitenlands beleid.

Hervorming in de Arabische regio is gebaat bij snelle en substantiële ondersteuning van het maatschappelijk middenveld. Vooral in Tunesië, Egypte en Marokko is er nu een window of opportunity voor maatschappelijke veranderingen ten goede. Aan het welslagen van de ‘Arabische Lente’ kan Nederland een specifieke bijdrage leveren door maatschappelijke organisaties als vakbonden en mensenrechtenorganisaties te steunen. Dat stelt de AIV in het advies ‘Hervormingen in de Arabische regio. Kansen voor democratie en rechtsstaat?’.

De Millennium Ontwikkelingsdoelen uit 2000 verdienen een vervolg, zo stelt de AIV. Maar de acht internationale afspraken tégen armoede en vóór ontwikkeling moeten ook vernieuwd worden. Die vernieuwing is bovendien een niet te missen kans voor een grondige herformulering van de internationale ontwikkelingsagenda. En anders dan bij de Millenniumdoelen moeten ontwikkelingslanden hierbij een grote rol krijgen.

De AIV gaat in op de vraag hoe de regering in de steeds veranderende internationale context haar buitenlands beleid vorm geeft en welke plaats daarbij is weggelegd voor het internationale recht, in het bijzonder dat op het terrein van de rechten van de mens. Onder invloed van (mondiale en nationale) maatschappelijke spanningen kan gemakkelijk erosie van het internationale recht en van de internationale rechtsorde plaatsvinden. Onderhoud en versterking van deze verworvenheden is van fundamenteel belang, juist ook door een land als Nederland.

Om piraterij – zoals voor de kust van Somalië – goed te bestrijden is het volgens de AIV dringend nodig dat de Nederlandse overheid, reders en verzekeringsmaatschappijen meer en beter gaan samenwerken. Bepaalde schepen zijn bijzonder kwetsbaar voor aanvallen van piraten. In uitzonderlijke gevallen zouden zulke schepen een Nederlands militair beveiligingsteam aan boord moeten krijgen of een kapitein zou de bevoegdheid moeten hebben gewapende particuliere beveiligers in te zetten.

De EU kan verder worden uitgebreid met de landen uit de Westelijke Balkan mits de hand wordt gehouden aan strenge voorwaarden. Dit schrijft de AIV in het advies ‘Het vermogen van de EU tot verdere uitbreiding’, dat op verzoek van de regering en de Tweede Kamer is uitgebracht. De absorptie- of integratiecapaciteit van de EU, dat wil zeggen het vermogen van de Unie nieuwe lidstaten op te nemen zonder dat de politieke doelstellingen van de Europese samenwerking in gevaar worden gebracht, kan door middel van doelbewust beleid worden beïnvloed.

Als een staat zelf niet in staat of bereid is om mensen te beschermen tegen massale wreedheden, gaat de verantwoordelijkheid tot het bieden van bescherming volgens de Responsibility to Protect over op de internationale gemeenschap. Ondanks een fragiele consensus, meent de AIV dat sprake is van internationaal recht in wording, dat in toenemende mate richting geeft aan het denken over soevereiniteit, mensenrechten en vrede en veiligheid en formuleert een aantal voorstellen ter zake.

Roekeloos snijden in de uitgaven van het buitenlandbeleid kan schade opleveren voor Nederlandse belangen. Dat stelt de AIV in een brief aan de Eerste en Tweede Kamer en aan het toekomstig kabinet. Grondslagen van het buitenlands beleid - of het nu gaat over Europa, ontwikkelingssamenwerking, defensie of andere kernonderdelen - zijn misschien niet vanzelfsprekend meer, maar Nederland kán niet zonder een actief buitenlands beleid.

De AIV maakt zeven algemene kanttekeningen bij het WRR-rapport en doet daarbij een aantal eigen aanbevelingen.

Een sterker Europees toezicht op banken en financiële instellingen is naar het oordeel van de AIV noodzakelijk. De Europese Raad moet daarbij de rol overnemen van de Eurogroep. Daarnaast moet werk worden gemaakt van versterking van het EU-crisismanagement en bescherming tegen protectionisme en staatssteun.

De NAVO moet het politiek overleg tussen de VS en Europa centraal stellen. Een brede politieke dialoog is noodzakelijk over zeer uiteenlopende veiligheidsrisico’s, van massavernietigingswapens en interstatelijke conflicten tot terrorisme, piraterij en conflicten over energie en grondstoffen. Het bondgenootschap moet ook scherpere eisen stellen aan de besluitvorming over militaire operaties buiten het NAVO verdragsgebied. Dat stelt de AIV in het advies ‘Het nieuwe Strategisch Concept van de NAVO’.

Demografische ontwikkelingen behoren met klimaatverandering tot de grootste uitdagingen waarvoor de wereld zich in de 21e eeuw gesteld zal zien. De AIV is van oordeel dat er nationaal en internationaal veel meer aandacht moet komen voor de relatie tussen demografische ontwikkelingen en onder meer economische groei en duurzame ontwikkeling, vrede en veiligheid, schaarste, energieverbruik, milieu, migratie/mobiliteit en menselijke waardigheid. De AIV beveelt aan om een ambassadeur Bevolkingsvraagstukken en Duurzame Ontwikkeling aan te stellen.

Terwijl het politieke draagvlak voor ontwikkelingssamenwerking misschien niet meer vanzelfsprekend is, blijkt het maatschappelijk draagvlak in Nederland voor het beginsel van en de doelen van ontwikkelingssamenwerking onveranderd sterk. Voor draagvlakversterking in het algemeen is naar het oordeel van de AIV een duidelijk, transparant, efficiënt en vooral ook coherent OS-beleid een absolute voorwaarde.

Hoe kan duurzame vrede het beste worden vormgegeven na een periode van oorlogsmisdaden en grootschalige mensenrechtenschendingen? De AIV/CAVV zijn van mening dat per situatie moet worden gezocht naar de juiste combinatie van middelen, zoals strafrechtelijke vervolgingen, waarheidscommissies en herstelmaatregelen.

Het rapport kan worden gezien als een praktijktoets van de huidige aanpak van dit type operaties, zoals bijvoorbeeld in Afghanistan. Naar de mening van de AIV zal gedurende de gehele conflictcyclus in internationaal verband moeten worden samengewerkt tussen diplomatie, defensie, ontwikkelingssamenwerking en andere civiele partners.

De AIV is positief over de voorstellen van de Europese Commissie uit december 2008 en de speciale aandacht die de Commissie geeft aan de oostelijke buurlanden. De AIV ziet in het Oostelijk Partnerschap mogelijkheden tot multilaterale samenwerking waar het Europees Nabuurschapsbeleid alleen in bilaterale samenwerking voorziet. De AIV is kritisch over het feit dat zowel de Nederlandse regering als de Commissie er sterk de nadruk op legt dat een perspectief op toetreding tot de Unie voor deze landen op dit ogenblik niet aan de orde is.

De krijgsmacht zal vaker worden ingezet als gevolg van klimaatverandering. Tot die conclusie komt de AIV in zijn advies getiteld ‘Klimaatverandering en Veiligheid’, dat op verzoek van de minister van Defensie is opgesteld. Zo zal de krijgsmacht in de toekomst waarschijnlijk vaker worden ingezet na klimaat-gerelateerde natuurrampen, zoals orkanen en overstromingen. Daarnaast kan de krijgsmacht bij crisisbeheersingsoperaties te maken krijgen met conflicten die door klimaatverandering zijn of worden verergerd.

In het advies wijst de AIV erop dat staten de universaliteit van mensenrechten op het eerste gezicht lijken te aanvaarden, maar dat het debat hierover onder de oppervlakte doorgaat. Het advies gaat in op de mogelijkheden binnen het buitenlands beleid om de kloof tussen principes en praktijk te overbruggen.

De AIV constateert dat het internationaal klimaatbeleid dringend moet inspelen op de gevolgen van klimaatverandering in kwetsbare ontwikkelingslanden. Op de geïndustrialiseerde landen rust een verantwoordelijkheid om ontwikkelingslanden te ondersteunen en Nederland moet hierbij een voortrekkersrol spelen.

Het beleid van Rusland zal in de komende jaren gekenmerkt zijn door assertiviteit, gebaseerd op het hervonden zelfvertrouwen als grote mogendheid in de wereld. Rusland zal onomwonden zijn eigen economische en geopolitieke belangen nastreven. Daar waar Rusland en de EU gedeelde belangen hebben, zal Rusland zich - tegelijkertijd - constructief opstellen en tot samenwerking bereid zijn, aldus het advies dat de AIV op verzoek van de Eerste Kamer heeft opgesteld.

De sinds 2005 doorgevoerde hervorming van de Europese ontwikkelingssamenwerking vergroot de meerwaarde van de EU voor de armoedebestrijding in de wereld. Dat biedt volgens de AIV kansen voor versterking van de internationale positie van de EU, van Nederland en van de ontwikkelingslanden waarmee Nederland samenwerkt.

De financiën van de EU moeten grondig worden herzien, aldus de AIV. Dit moet mogelijk zijn binnen het bestaande begrotingskader en zonder wezenlijke verhoging van de totale uitgaven van de EU. Het moet er op termijn tevens toe leiden dat de noodzaak tot correctie van begrotingsonevenwichtigheden komt te vervallen.

Nederland is in Afghanistan (Uruzgan) vooral afhankelijk van private diensten als lokaal luchttransport en voedsel- en brandstoftransporten. De AIV acht het van groot publiek belang dat, gelet op de problemen waartoe de inhuur van particuliere bedrijven bij militaire operaties kan leiden, dit onderwerp een centrale plaats in de politieke discussie gaat innemen.

In dit briefadvies bepleit de AIV bepleit een ombudsman voor Ontwikkelingssamenwerking. Ontwikkelingssamenwerking is gebaat bij een extern onafhankelijk klachtenmechanisme. Zo’n regeling draagt bij aan de transparantie én de kwaliteit van de hulp. Nederland kan hier in zijn eigen ontwikkelingsbeleid al mee beginnen. De AIV stelt verder voor dat Nederland binnen de OESO - de organisatie van rijke landen - een experiment start voor een ‘Multilaterale Ombudsman’.

De AIV heeft met waardering kennisgenomen van de nota. Het is een document waarin de regering weidse vergezichten verbindt met vaak concrete doelen en instrumenten ter realisering daarvan en dat spreekt de AIV zeer aan. Waar het nu echter op aankomt is het tenuitvoerleggen van de intenties daaruit, waarbij het niet lastig is te voorspellen dat dat in tal van opzichten een weerbarstige aangelegenheid zal zijn.

In dit advies gaat de AIV in op de verworvenheden en zwakheden van het VN-verdragssysteem op het terrein van de rechten van de mens en bespreekt initiatieven voor hervormingen. Ondanks het verzet tegen versterking van het toezicht door onafhankelijke experts, ziet de AIV aanzienlijke mogelijkheden om te komen tot een verdere verbetering van het verdragssysteem.

Het is niet nodig de bepalingen van de Grondwet over de inzet van de krijgsmacht opnieuw te wijzigen, zo concludeert de AIV. De huidige procedures bij de uitzending van Nederlandse militairen werken goed. Een grondwetswijziging die vastlegt dat de toestemming van de Tweede Kamer (of van beide Kamers) nodig is voor de uitzending van militairen – zoals het rapport Van Baalen voorstelt – is daarom in wezen overbodig.

De AIV acht de tijd gekomen dat de EU het tegen China gerichte wapenembargo intrekt, na de inwerkingtreding van een nieuwe EU-Gedragscode voor wapenexport. De AIV adviseert dat Nederland opheffing van dit embargo binnen de EU actief bevordert. De adviesraad ziet een eindeloze handhaving hiervan als een vorm van conditionaliteit die geen recht doet aan de in bijna twintig jaar gegroeide geest van partnerschap tussen de EU en China. Ook kan de effectiviteit van het verbod worden betwist.

In dit advies geeft de AIV een overzicht van de organisatiestructuur en werkwijze, het lidmaatschap, de organisatorische hervormingen van de OESO, in combinatie met een sterkte/ zwakteanalyse. Daarnaast doet de adviesraad aanbevelingen voor de toekomstige ontwikkeling van de organisatie.

Naar de mening van de AIV heeft de Benelux-samenwerking een duidelijke meerwaarde zowel op praktisch als politiek gebied die vooral tot uitdrukking komt in het bredere kader van de Europese samenwerking. Tegelijkertijd acht de AIV een veel sterkere politieke aansturing vanuit de drie hoofdsteden noodzakelijk. De AIV doet aanbevelingen voor inhoudelijke en organisatorische versterking.

De AIV is van mening dat de regering en de politieke partijen onvoldoende rekening houden met het belang van Europa voor Nederland. De AIV geeft aanbevelingen voor de beleidsterreinen asiel- en migratie, de interne en externe veiligheid en de energiezekerheid, terreinen waarop meer Europese samenwerking is geboden. Verder is stroomlijning van de besluitvorming dringend noodzakelijk en moet Nederland een aantal verdragswijzigingen met voorrang nastreven.

Het Nederlandse ontwikkelingsbeleid dat zich richt op de bevordering van de private sector in ontwikkelingslanden mist naar het oordeel van de AIV voldoende strategische visie en sturingsmogelijkheden. De AIV pleit in zijn rapport voor een fundamentele (her)formulering van het Nederlandse beleid op dit terrein.

De AIV analyseert aan de hand van een aantal algemene observaties per internationale organisatie; welke stappen de regering naar de opvatting van de AIV zou moeten zetten ter versterking van de rol van NGO’s en bedrijven in deze organisaties.

Internationale anti-terrorisme-instrumenten moeten periodiek worden geëvalueerd. In het bijzonder moet het gebruik van geweld als instrument van terrorismebestrijding zeer terughoudend worden gehanteerd, zowel vanwege het escalatierisico als de mogelijke radicaliserende werking. Verder constateert de AIV dat belangrijke operationele anti-terrorisme-instrumenten van de EU, zoals het Europees Arrestatiebevel en het financiële sanctieregime, de toets van respect voor fundamentele rechtsbeginselen niet volledig doorstaan. De AIV pleit ervoor dat de EU een beoogd Kaderbesluit over bepaalde procedurele rechten in strafzaken, versneld invoert.

De regering moet actief streven naar maatschappelijk draagvlak voor de militaire operatie in Uruzgan, zo adviseert de AIV. Publieke steun voor de krijgsmacht in het algemeen alsmede voor specifieke militaire operaties is van groot belang. Ter vergroting van het maatschappelijk draagvlak moet de regering zich duidelijk uitspreken over de volgende vijf factoren: legitimiteit, belangen en waarden, succes, leiderschap en kosten waaronder vooral mogelijke slachtoffers.

Een integrale en multilaterale aanpak moet het uitgangspunt zijn van elke strategie om proliferatie tegen te gaan. Het Non-proliferatieverdrag (NPV) dat daarvan de kern vormt, is echter aan erosie onderhevig mede omdat de huidige kernwapenstaten niet of niet voldoende ontwapenen. Dit is een van de belangrijkste conclusies uit het advies van de AIV.

De regering moet krachtig en publiekelijk stelling nemen tegen uitholling van het absolute verbod op foltering, aldus de AIV in een interim-advies. Ook in concrete gevallen waarbij foltering aan de orde is of waar zich ontwikkelingen voordoen die het absolute folterverbod ernstig dreigen te ondermijnen, moet Nederland stelling nemen, ongeacht waar deze plaats hebben en wie daarbij betrokken is. Het handhaven en uitdragen van een norm als het folterverbod kan gezien worden als een lakmoesproef voor de rechtsstaat.

Regering en parlement moeten en kunnen een veel actievere rol spelen in Europese wet- en regelgeving dan in het verleden het geval is geweest, zo stelt de AIV. Het beeld dat in het verleden wel is gecreëerd over regelgeving die “wordt opgelegd door Brussel”, doet geen recht aan de invloed die regering en parlement wel degelijk kunnen uitoefenen op Europese besluitvorming en het wekt bovendien bij de burger de indruk dat niemand meer greep heeft op dat besluitvormingsproces.

De ontwikkelingen op de wereldenergiemarkten maken het noodzakelijk dat energievoorzieningszekerheid een nieuwe hoofddoelstelling van het buitenlands beleid wordt. Zo kunnen op het hoogste ambtelijke en politieke niveau goede beleidsafwegingen gemaakt worden met de juiste prioriteitstelling. Dit is de belangrijkste aanbeveling van de Algemene Energieraad (AER) en de AIV in hun gezamenlijk advies 'Energiek buitenlands beleid'.

De EU heeft naar het oordeel van de AIV belang bij veiligheid en stabiliteit aan de oostgrenzen en het ontwikkelen van een gezonde economische relatie met haar oostelijke buren. Oekraïne en Moldavië hebben toetreding tot de Unie als speerpunt van hun buitenlands beleid gemaakt. Juist dat biedt de EU de kans om vaart te zetten achter het bevorderen van politieke en economische hervormingen. Belangrijk is wel dat de landen laten zien dat ze serieus vooruitgaan en de hervormingen beklijven.

Als klein land heeft Nederland groot belang bij effectieve internationale structuren om aan de uitdagingen van de komende decennia het hoofd te bieden. Voor de EU, de NAVO en de VN bestaat geen serieus alternatief. Nederlandse inspanningen dienen er dan ook op gericht te zijn om deze structuren te versterken; aan dit besef zou de overheid tegenover de eigen bevolking duidelijker uitdrukking moeten geven, aldus de AIV.

Het succes van ontwikkelingsinterventies hangt af van de lokale religieuze en culturele context. Dit besef daagde al in de jaren zeventig van de vorige eeuw en is dertig jaar later door het Tweede Kamerlid Hirsi Ali weer op de agenda gezet. Een eenduidig antwoord is door de weerbarstige werkelijkheid nog steeds niet eenvoudig te geven, maar in het AIV-advies 'De invloed van cultuur en religie op ontwikkeling. Stimulans of stagnatie?' worden wel aanbevelingen gedaan om er op constructieve wijze mee om te gaan.

De AIV belicht in dit advies de samenhang in beleid tussen migratie en ontwikkelingssamenwerking. De bijdrage van ontwikkelingssamenwerking aan migratiebeleid is maar beperkt te realiseren en aan te tonen. Omgekeerd moet er ook oog zijn voor de rol van migratiebeleid bij het bevorderen van ontwikkeling.

Om te voorkomen dat de organisatie zijn geloofwaardigheid verliest en wordt gepasseerd, moet de Verenigde Naties effectief en daadkrachtig reageren op bedreigingen van deze tijd. Daartoe zijn drastische hervormingen noodzakelijk. Dit standpunt verwoordt de AIV in het rapport ‘De hervormingen van de Verenigde Naties, het rapport Annan nader beschouwd’.

De AIV heeft grote waardering voor de wervende daadkracht van het Sachs-rapport. De schrijvers van het rapport hebben evenwel geworsteld met enkele dilemma’s. Sterke nadruk wordt gelegd op het nemen van verantwoordelijkheid, zowel door de ontwikkelingslanden als door de internationale donorgemeenschap. Het is de vraag hoe de externe sturing in ontwikkelingsprocessen zich daarmee verhoudt. Een tweede dilemma betreft de enorme diversiteit van het armoedeprobleem versus de noodzaak tot het stellen van prioriteiten. Een derde dilemma speelt bij de financiering.

De Parlementaire Assemblee is de motor achter veel activiteiten van de Raad op het terrein van normstelling en toezicht op de naleving van normen. Omdat het de bevoegdheid heeft zich uit te spreken en aanbevelingen te doen over alle aspecten van het mandaat van de Raad van Europa, vervult deze instelling een belangrijke rol binnen de Raad van Europa. De AIV wenst deze te onderstrepen en formuleert een aantal aanbevelingen ter verdere versterking van deze rol.

De AIV heeft geconstateerd dat het proces dat zou moeten leiden tot een Declaratie inzake de Rechten van Inheemse Volken in een impasse verkeert. Hij acht een doorbraak van groot belang en zou de Nederlandse regering willen adviseren zich daarvoor in te zetten en wel om twee redenen: de inhoud van de Declaratie en de discussie over collectieve rechten in het algemeen. Ook ten aanzien van veel andere onderwerpen zou Nederland voorstellen kunnen lanceren die internationaalrechtelijk verantwoord en politiek haalbaar zijn.

In het advies richt de AIV zich specifiek op de lopende onderhandelingen binnen de General Agreement on Trade in Services (GATS) en op de vraag wat deze onderhandelingen betekenen voor de verschillende groepen ontwikkelingslanden.

In het advies gaat de AIV in op recente ontwikkelingen binnen het systeem van de rechten van de mens in de VN in het algemeen en de Commissie voor de Rechten van de Mens in het bijzonder. Ook wordt stilgestaan bij de wijze waarop Nederland de naleving van mensenrechten beter kan bevorderen met gebruikmaking van het VN-systeem.

Nederland moet naar het oordeel van de AIV erop inzetten dat de Europese Raad in december 2004 beslist dat binnen 24 maanden onderhandelingen met Turkije over het EU-lidmaatschap beginnen. De tussenliggende periode kan Turkije dan gebruiken om een aantal concrete actiepunten uit te voeren ter versterking van democratie en rechtstaat. Het is verder aan de Europese Commissie om te beslissen over het precieze moment van begin van de onderhandelingen.

Volkenrecht stelt grenzen aan preëmptief optreden zoals geformuleerd in de Amerikaanse Veiligheidsstrategie. In het advies ‘Preëmptief optreden’ wijzen de AIV en de CAVV erop, dat het internationale recht duidelijke grenzen stelt aan de toelaatbaarheid van militair optreden. Zij uiten zich kritisch over het concept 'preëmptief optreden' zoals dat bekend is geraakt uit de Amerikaanse Veiligheidsstrategie van 2002.

Er moet een gespecialiseerde commissie van de Veiligheidsraad worden ingesteld om het probleem van falende staten het hoofd te bieden, aldus de AIV en de CAVV. Er is een wereldwijde verantwoordelijkheid, zowel uit het oogpunt van solidariteit als van eigen belang, om het falen van staten te voorkomen, af te wenden of terug te draaien. Hierbij moeten middelen van buitenlands beleid, ontwikkelingssamenwerking, economisch beleid en defensie op geïntegreerde wijze worden ingezet.

In dit vervolgadvies op het briefadvies ‘Nederlands voorzitterschap EU 2004’ gaat de AIV in op de vraag hoe een volgende fase in de ontwikkeling van het beleidsterrein asiel en migratie er uit zou moeten zien en in welke mate, met inachtneming van de subsidiariteits- en evenredigheidsbeginselen, communautaire regelgeving wenselijk dan wel noodzakelijk is. De AIV is zich bewust van weerstanden tegen verdergaande Europese samenwerking, maar kiest desondanks voor een hoog ambitieniveau.

Ontwikkelingen op het gebied van crisisbeheersing en de implicaties daarvan voor Nederland volgen elkaar in hoog tempo op. De AIV constateert dat de Verenigde Naties en haar lidstaten op grond van een aantal dramatische ervaringen minder optimistisch zijn geworden over crisisbeheersing. Erkend wordt dat er grenzen zijn aan wat de VN op dit gebied aankan. De noodzaak van geïntegreerd optreden, veiligheidsbeleid waarbij niet alleen het militaire aspect maar ook het civiele aspect aandacht krijgt, is steeds duidelijker geworden.

De AIV ziet ook voor de toekomst een belangrijke toegevoegde waarde en een verbindende rol voor de Raad van Europa. Hiervoor is het wel noodzakelijk dat het gehele scala aan activiteiten van de Raad en de wijze waarop daaraan nu invulling wordt gegeven, systematisch wordt doorgelicht. De Raad van Europa dient zich te concentreren op kerntaken. Nederland kan en moet, door een actieve inzet tijdens het voorzitterschap bijdragen aan een hoger profiel voor en een effectiever functioneren van de organisatie.

De AIV geeft in dit briefadvies een oordeel over het door de Conventie over de toekomst van Europa bereikte resultaat en adviseert hoe Nederland hiermee moet omgaan tijdens de Intergouvernementele Conferentie.

De AIV en ACVZ adviseren in dit briefadvies om de algemene aanpak van het thema ‘asiel en migratie’ te agenderen tijdens het Nederlandse EU-voorzitterschap en dragen een aantal aandachtsgebieden aan.

In dit vervolgadvies buigt de AIV zich opnieuw over de Conventie over de toekomst van Europa. De AIV actualiseert eerdere aanbevelingen en verdisconteert enkele politieke realiteiten nu deze Conventie in een beslissende fase is beland. De voornaamste aanbevelingen van de AIV zijn gericht op het tegengaan van intergouvernementele tendensen, het behoud van het institutionele evenwicht en een versterking van de positie van de Europese Commissie.

Zolang de Europese landen - waaronder ook Nederland - op het gebied van defensie onverminderd vasthouden aan hun soevereine beslissingsbevoegdheid, zal defensiesamenwerking niet resulteren in een wezenlijk doeltreffender Europese defensie en blijft het in hoofdzaak bij de huidige versnippering, aldus de AIV. In een periode waarin veel intenties worden uitgesproken voor Europese samenwerking op defensieterrein heeft de AIV zich op verzoek van de regering verdiept in de praktische mogelijkheden en beperkingen op dat gebied.

Staten zoals Nederland dienen meer hun best te doen om te komen tot een rechtvaardiger verdeling van welvaart in de wereld. Een keuze voor een beter geïntegreerd mensenrechten- en ontwikkelingsbeleid kan daarbij het verschil maken. Dit concludeert de AIV in het advies, getiteld 'Een mensenrechtenbenadering van ontwikkelingssamenwerking'.

In dit advies gaat de AIV in op de vraag in hoeverre Poverty Reduction Strategy Papers (PRSP’s) in een aantal Afrikaanse landen een adequaat middel vormen om te komen tot lokaal beleid dat gericht is op pro-poor growth. Tevens wordt stilgestaan bij de rol die bilaterale donoren (met name Nederland) daarbij spelen.

De dreiging waarop het Amerikaanse streven naar een raketschild is gebaseerd, is een mogelijk toekomstbeeld. Een aanval met een massavernietigingswapen kan nu al doeltreffend zijn met technisch simpele en toegankelijke overbrengingsmiddelen, bijvoorbeeld zeecontainers. Daar heeft de aanvaller geen raketten voor nodig. Daarnaast kan raketverdediging op de langere termijn negatieve gevolgen hebben voor de strategische stabiliteit en een nieuwe wapenwedloop op gang brengen. Volgens de AIV dient raketverdediging geen hoge prioriteit te krijgen.

Nederland dient extra geld vrij te maken om het voorzitterschap van de OVSE in 2003 tot een succes te maken, meent de AIV. Er is weinig ruimte voor nationale accenten. De agenda wordt in belangrijke bepaald door de noodzaak om met 55 staten gezamenlijk adequaat te reageren op internationale ontwikkelingen. Conflictpreventie en wederopbouw direct na conflicten zijn daarbij prioritair.

De AIV wil dat de positie van de Europese Commissie wordt versterkt. Regeringen van de lidstaten van de EU hebben nu teveel het voortouw. Op termijn moet de Commissie een centrale rol spelen en weer wetgever zijn, in samenspel met het Europees Parlement (EP), dat moet gaan bestaan uit een 'Landenkamer' en een 'Volkerenkamer'.

Gelijkwaardigheid tussen mannen en vrouwen moet beter in het denken en doen van mensen verankerd worden. Op het ministerie van Buitenlandse Zaken moet gendergelijkheid een grotere rol spelen in het inzicht, de betrokkenheid en het handelen van medewerkers en het management. Hiervoor levert de AIV in dit advies een strategie en een vragenlijst, die ook te gebruiken zijn door andere ministeries en (internationale) organisaties.

In dit briefadvies zet de AIV uiteen welke onderwerpen naar de mening van de AIV voldoende aandacht dienen te krijgen bij de opstelling van de agenda bij het toekomstdebat van de Europese Unie. Het gaat daarbij om legitimiteit en democratie, coherentie van het externe optreden en veiligheidsbeleid.

De AIV stelt voor dat de lidstaten van de Europese Unie zijn gebonden aan de voorstellen die de conventie doet voor de IGC 2004. Het is aan de conventie om te bepalen over welke onderwerpen ze zich buigt. De conventie kiest zelf haar eigen voorzitter en bepaalt zelf de eigen werkzaamheden. Dit schrijft de AIV in een advies dat is uitgebracht op verzoek van de Tweede Kamer.

De AIV is blij met de notitie Mensenrechten 2001. De regering schetst een mensenrechtenbeleid dat inspeelt op de ontwikkelingen die zich sinds de nota ‘De rechten van de mens in het buitenlands beleid’ van 1979 en de latere voortgangsnotities hebben voltrokken. Tegelijkertijd echter acht de AIV de notitie niet geheel geslaagd. Zijn kernbezwaar is dat de regering belangrijke mogelijkheden heeft laten liggen om een aantal betrekkelijk vage en breed geformuleerde beleidsvoornemens te operationaliseren en de uitvoering daarvan toetsbaar te maken.

In dit advies gaat de AIV in op racisme en rassendiscriminatie in heden en verleden en op het recht op rechtsherstel voor slachtoffers van rassendiscriminatie. De AIV doet, onder meer met het oog op de Wereldconferentie in zomer 2001, een reeks aanbevelingen.

In dit advies heeft de AIV een aantal onderwerpen behandeld die zijn gerelateerd aan de vrijheid van godsdienst of overtuiging. Gezien de beperkte tijd die beschikbaar was ter voorbereiding van dit advies, heeft de AIV zich beperkt tot de onderwerpen die direct relevant zijn voor de problematiek rond registratie of herregistratie.

De AIV geeft in dit advies een analyse van de politieke context van het Europese Veiligheids- en Defensiebeleid, de defensiemarkt, de militair-industriële trans-Atlantische betrekkingen, organisatorische en institutionele aspecten van Europees militair-industrieel beleid en de beleidsimplicaties voor Nederland.

In dit advies geeft de AIV een schets van de verhoudingen tussen de subnationale overheden, de nationale staten en de Europese Unie. Tevens gaat het advies in op de institutionele inbedding van subnationale overheden op het Europese en het nationale niveau en de ontwikkelingen in Nederland.

In dit advies besteedt de AIV aandacht aan een aantal meer algemene juridische aspecten van de problematiek van geweld tegen vrouwen en de ontwikkeling van normstelling in een aantal internationale fora. Tevens wordt ingegaan op het toezicht op naleving van normen en specifieke vormen van geweld tegen vrouwen. De AIV staat verder stil bij een aantal actuele ontwikkelingen en een aantal aspecten rond het vervolgingsbeleid in Nederland en het verlenen van de vluchtelingenstatus.

In dit advies geeft de AIV een algemene schets van tegenstellingen en conflicten in Afrika. Vervolgens wordt ingegaan op de staat in Afrika, vraagstukken rond de bewapening, economische factoren, de sociale context, de rechten van de mens en de internationale, Europese en Nederlandse betrokkenheid bij de veiligheid en stabiliteit in Afrika.

De AIV beveelt de regering aan zich te richten op een vorm van bemiddeling tussen de vraag vanuit de Tweede Kamer en het aanbod van deskundigheid op het gebied van defensie. Een beperkt aantal deskundigen zou kunnen worden aangezocht om op te treden als makelaars in kennis en informatie tussen de Tweede Kamer en de defensiekennisinfrastructuur, zowel in Nederland en daarbuiten.

De AIV geeft in dit briefadvies een beschouwing over het ontwerp-Handvest Grondrechten.

De AIV geeft in dit advies een antwoord op vragen over het juridisch karakter van een Handvest, de relatie tussen het Handvest en bestaande internationaalrechtelijke (verdrags-)teksten, de gevolgen ervan voor de burger en de eventuele beroepsprocedures die aan het Handvest moeten worden gehecht.

In dit advies van de AIV en CAVV wordt allereerst ingegaan op een aantal algemene morele en politieke aspecten van het vraagstuk van de humanitaire interventie. Vervolgens wordt een aantal aspecten beschreven van humanitaire interventies die worden uitgevoerd met en zonder een mandaat van de Veiligheidsraad. Tevens wordt een analyse gegeven van de samenhang tussen de volkenrechtelijke, morele en politieke aspecten van humanitaire interventies.

In dit advies biedt de AIV een korte terugblik op de financieel-monetaire crisis in de opkomende markten in 1997 en 1998. Vervolgens wordt ingegaan op de mogelijke wisselwerking tussen financieel beleid en handelspolitiek. Het advies sluit af met conclusies en aanbevelingen voor de voorkoming en bestrijding van (de gevolgen van) financiële crises.

Naar het oordeel van de AIV dienen de Europese Unie en de lidstaten zich te bezinnen op de institutionele structuur voor de komende decennia. Daarvoor is het noodzakelijk een toekomstvisie op de Europese Unie en de instellingen te ontwikkelen, die recht doet aan de idealen die de grondslag vormen van het Europese integratieproces en die het functioneren van een Europese Unie van ongeveer dertig lidstaten mogelijk maakt.

In dit advies over de werkwijze en het functioneren van de Commissie voor de Rechten van de Mens van de Verenigde Naties is de AIV ingegaan op de vraag of landen- en thema-resoluties nog wel het juiste instrumentarium zijn om daadwerkelijke naleving van mensenrechten te bevorderen, op de vraag of het implementatiedebat met betrekking tot de economische, sociale en culturele rechten niet voornamelijk zou moeten worden gevoerd in de gespecialiseerde organisaties, en op de rol en het functioneren van NGO’s.

Dit advies van de AIV bevat een analyse van de ontwikkelingen op internationaal veiligheidsgebied, de aanpassingen sinds 1993 in de voor Nederland meest relevante internationale organisaties en het Nederlandse veiligheids- en defensiebeleid.

In dit briefadvies spreekt de AIV zijn zorg uit over het besluit van de regering geen gehoor te geven aan een verzoek van het verdragscomité dat toezicht houdt op naleving van het Internationale Verdrag tegen Foltering en andere wrede, onmenselijke, onterende, behandeling of bestraffing.

Dit advies beoogt bij te dragen aan helderheid en zakelijkheid in de betrekkingen tussen Turkije en de Europese Unie. De AIV constateert dat er geen doorslaggevende reden is waarom Turkije ten principale als mogelijk lid van de Europese Unie zou moeten worden afgewezen, maar, tegelijk, dat Turks lidmaatschap nog ver weg ligt.

In dit advies biedt de AIV allereerst een overzicht van de Europese ontwikkelingen betreffende de informatievoorziening in asielzaken. Vervolgens worden de bestaande initiatieven onderling vergeleken en formuleert de AIV zijn uitgangspunten voor een EU-asielinformatiesysteem.

In grote lijnen onderschrijft de AIV de doelstellingen van de minister voor ontwikkelingssamenwerking, te weten het vergroten van de doelmatigheid, doeltreffendheid en de kwaliteit van de structurele bilaterale ontwikkelingssamenwerking. De AIV ondersteunt het voornemen de hulp te concentreren en het aantal landen te verminderen waarmee Nederland een structurele bilaterale relatie aangaat of voortzet.

In aansluiting op het advies ‘Europa Inclusief’ besteedt de AIV in dit advies aandacht aan de economische aspecten van de uitbreiding, de Cohesie- en structuurfondsen, institutionele aspecten en enkele aspecten van het Gemeenschappelijk Buitenlands- en Veiligheidsbeleid.

De AIV staat een strikte scheiding voor tussen humanitaire hulp en andere vormen van hulp, zoals hulp bij wederopbouw. Dit is van belang voor het behoud van de neutraliteit van de hulpverlening en maakt het mogelijk dat humanitaire organisaties zich beter kunnen houden aan de oorspronkelijke uitgangspunten van hun mandaat. Een zodanige strikte opvatting van het takenpakket van humanitaire organisaties moet, naar de mening van de AIV, leiden tot een noodzakelijke bijstelling van het beleid. Een nauwgezette afbakening tussen hulp enerzijds en politieke en eventueel militaire bemoeienis anderzijds is eveneens wenselijk.

De AIV heeft in dit advies aandacht besteed aan een aantal aspecten die samenhangen met de begrippen culturele verscheidenheid en universaliteit van de rechten van de mens. Bij de beantwoording van de vraag hoe culturele diversiteit zich verhoudt tot universaliteit van mensenrechten dient voorop te staan dat mensenrechten een uiting van cultuur zijn en dat mensenrechten altijd binnen een specifieke context moeten worden toegepast.

Nederland heeft door ratificatie van het Zesde Protocol bij het EVRM en het Tweede Protocol bij het BuPo-verdrag aanvaard dat de doodstraf onder alle omstandigheden als een schending van de rechten van de mens is te beschouwen. Het huidige volkenrecht brengt met zich mee dat de doodstraf in bepaalde situaties moet worden beschouwd als een schending van de rechten van de mens. Het Nederlandse beleid dient naar het oordeel van de AIV erop gericht te zijn een algemeen verbod op de doodstraf aanvaard te krijgen.

Dit AIV-advies behandelt conventionele wapenbeheersing in Europa, de verspreiding van en handel in lichte wapens, wapenexport en exportcontroles en regionale en mondiale wapenbeheersing. De AIV heeft de verschillende aspecten van conventionele wapenbeheersing bekeken in het besef dat conventionele wapenbeheersing in veel gevallen weliswaar noodzakelijk is, maar de mogelijkheden er gestalte aan te geven beperkt zijn.

De AIV levert in dit briefadvies commentaar op de notitie van het kabinet inzake de voorstellen van de Europese Commissie in het kader van Agenda 2000. De volgende onderwerpen komen aan bod: toetreding, structuurfondsen, Gemeenschappelijk Landbouwbeleid en de financiering van de Unie.

In dit advies van de AIV wordt ingegaan op de vraag met welke landen onderhandelingen voor toetreding kunnen worden gestart. Daarnaast beoogt dit advies de voor- en nadelen die aan toetreding van nieuwe lidstaten zijn verbonden in kaart te brengen en te bezien of het gewenst is toetreding van specifieke landen te bevorderen.