Adviezen Adviesraad internationale vraagstukken, 2005

De regering moet krachtig en publiekelijk stelling nemen tegen uitholling van het absolute verbod op foltering, aldus de AIV in een interim-advies. Ook in concrete gevallen waarbij foltering aan de orde is of waar zich ontwikkelingen voordoen die het absolute folterverbod ernstig dreigen te ondermijnen, moet Nederland stelling nemen, ongeacht waar deze plaats hebben en wie daarbij betrokken is. Het handhaven en uitdragen van een norm als het folterverbod kan gezien worden als een lakmoesproef voor de rechtsstaat.

Regering en parlement moeten en kunnen een veel actievere rol spelen in Europese wet- en regelgeving dan in het verleden het geval is geweest, zo stelt de AIV. Het beeld dat in het verleden wel is gecreëerd over regelgeving die “wordt opgelegd door Brussel”, doet geen recht aan de invloed die regering en parlement wel degelijk kunnen uitoefenen op Europese besluitvorming en het wekt bovendien bij de burger de indruk dat niemand meer greep heeft op dat besluitvormingsproces.

De ontwikkelingen op de wereldenergiemarkten maken het noodzakelijk dat energievoorzieningszekerheid een nieuwe hoofddoelstelling van het buitenlands beleid wordt. Zo kunnen op het hoogste ambtelijke en politieke niveau goede beleidsafwegingen gemaakt worden met de juiste prioriteitstelling. Dit is de belangrijkste aanbeveling van de Algemene Energieraad (AER) en de AIV in hun gezamenlijk advies 'Energiek buitenlands beleid'.

De EU heeft naar het oordeel van de AIV belang bij veiligheid en stabiliteit aan de oostgrenzen en het ontwikkelen van een gezonde economische relatie met haar oostelijke buren. Oekraïne en Moldavië hebben toetreding tot de Unie als speerpunt van hun buitenlands beleid gemaakt. Juist dat biedt de EU de kans om vaart te zetten achter het bevorderen van politieke en economische hervormingen. Belangrijk is wel dat de landen laten zien dat ze serieus vooruitgaan en de hervormingen beklijven.

Als klein land heeft Nederland groot belang bij effectieve internationale structuren om aan de uitdagingen van de komende decennia het hoofd te bieden. Voor de EU, de NAVO en de VN bestaat geen serieus alternatief. Nederlandse inspanningen dienen er dan ook op gericht te zijn om deze structuren te versterken; aan dit besef zou de overheid tegenover de eigen bevolking duidelijker uitdrukking moeten geven, aldus de AIV.

Het succes van ontwikkelingsinterventies hangt af van de lokale religieuze en culturele context. Dit besef daagde al in de jaren zeventig van de vorige eeuw en is dertig jaar later door het Tweede Kamerlid Hirsi Ali weer op de agenda gezet. Een eenduidig antwoord is door de weerbarstige werkelijkheid nog steeds niet eenvoudig te geven, maar in het AIV-advies 'De invloed van cultuur en religie op ontwikkeling. Stimulans of stagnatie?' worden wel aanbevelingen gedaan om er op constructieve wijze mee om te gaan.

De AIV belicht in dit advies de samenhang in beleid tussen migratie en ontwikkelingssamenwerking. De bijdrage van ontwikkelingssamenwerking aan migratiebeleid is maar beperkt te realiseren en aan te tonen. Omgekeerd moet er ook oog zijn voor de rol van migratiebeleid bij het bevorderen van ontwikkeling.

Om te voorkomen dat de organisatie zijn geloofwaardigheid verliest en wordt gepasseerd, moet de Verenigde Naties effectief en daadkrachtig reageren op bedreigingen van deze tijd. Daartoe zijn drastische hervormingen noodzakelijk. Dit standpunt verwoordt de AIV in het rapport ‘De hervormingen van de Verenigde Naties, het rapport Annan nader beschouwd’.

De AIV heeft grote waardering voor de wervende daadkracht van het Sachs-rapport. De schrijvers van het rapport hebben evenwel geworsteld met enkele dilemma’s. Sterke nadruk wordt gelegd op het nemen van verantwoordelijkheid, zowel door de ontwikkelingslanden als door de internationale donorgemeenschap. Het is de vraag hoe de externe sturing in ontwikkelingsprocessen zich daarmee verhoudt. Een tweede dilemma betreft de enorme diversiteit van het armoedeprobleem versus de noodzaak tot het stellen van prioriteiten. Een derde dilemma speelt bij de financiering.

De Parlementaire Assemblee is de motor achter veel activiteiten van de Raad op het terrein van normstelling en toezicht op de naleving van normen. Omdat het de bevoegdheid heeft zich uit te spreken en aanbevelingen te doen over alle aspecten van het mandaat van de Raad van Europa, vervult deze instelling een belangrijke rol binnen de Raad van Europa. De AIV wenst deze te onderstrepen en formuleert een aantal aanbevelingen ter verdere versterking van deze rol.