Adviezen Adviesraad internationale vraagstukken, 2007

De financiën van de EU moeten grondig worden herzien, aldus de AIV. Dit moet mogelijk zijn binnen het bestaande begrotingskader en zonder wezenlijke verhoging van de totale uitgaven van de EU. Het moet er op termijn tevens toe leiden dat de noodzaak tot correctie van begrotingsonevenwichtigheden komt te vervallen.

Nederland is in Afghanistan (Uruzgan) vooral afhankelijk van private diensten als lokaal luchttransport en voedsel- en brandstoftransporten. De AIV acht het van groot publiek belang dat, gelet op de problemen waartoe de inhuur van particuliere bedrijven bij militaire operaties kan leiden, dit onderwerp een centrale plaats in de politieke discussie gaat innemen.

In dit briefadvies bepleit de AIV bepleit een ombudsman voor Ontwikkelingssamenwerking. Ontwikkelingssamenwerking is gebaat bij een extern onafhankelijk klachtenmechanisme. Zo’n regeling draagt bij aan de transparantie én de kwaliteit van de hulp. Nederland kan hier in zijn eigen ontwikkelingsbeleid al mee beginnen. De AIV stelt verder voor dat Nederland binnen de OESO - de organisatie van rijke landen - een experiment start voor een ‘Multilaterale Ombudsman’.

De AIV heeft met waardering kennisgenomen van de nota. Het is een document waarin de regering weidse vergezichten verbindt met vaak concrete doelen en instrumenten ter realisering daarvan en dat spreekt de AIV zeer aan. Waar het nu echter op aankomt is het tenuitvoerleggen van de intenties daaruit, waarbij het niet lastig is te voorspellen dat dat in tal van opzichten een weerbarstige aangelegenheid zal zijn.

In dit advies gaat de AIV in op de verworvenheden en zwakheden van het VN-verdragssysteem op het terrein van de rechten van de mens en bespreekt initiatieven voor hervormingen. Ondanks het verzet tegen versterking van het toezicht door onafhankelijke experts, ziet de AIV aanzienlijke mogelijkheden om te komen tot een verdere verbetering van het verdragssysteem.

Het is niet nodig de bepalingen van de Grondwet over de inzet van de krijgsmacht opnieuw te wijzigen, zo concludeert de AIV. De huidige procedures bij de uitzending van Nederlandse militairen werken goed. Een grondwetswijziging die vastlegt dat de toestemming van de Tweede Kamer (of van beide Kamers) nodig is voor de uitzending van militairen – zoals het rapport Van Baalen voorstelt – is daarom in wezen overbodig.

De AIV acht de tijd gekomen dat de EU het tegen China gerichte wapenembargo intrekt, na de inwerkingtreding van een nieuwe EU-Gedragscode voor wapenexport. De AIV adviseert dat Nederland opheffing van dit embargo binnen de EU actief bevordert. De adviesraad ziet een eindeloze handhaving hiervan als een vorm van conditionaliteit die geen recht doet aan de in bijna twintig jaar gegroeide geest van partnerschap tussen de EU en China. Ook kan de effectiviteit van het verbod worden betwist.

In dit advies geeft de AIV een overzicht van de organisatiestructuur en werkwijze, het lidmaatschap, de organisatorische hervormingen van de OESO, in combinatie met een sterkte/ zwakteanalyse. Daarnaast doet de adviesraad aanbevelingen voor de toekomstige ontwikkeling van de organisatie.

Naar de mening van de AIV heeft de Benelux-samenwerking een duidelijke meerwaarde zowel op praktisch als politiek gebied die vooral tot uitdrukking komt in het bredere kader van de Europese samenwerking. Tegelijkertijd acht de AIV een veel sterkere politieke aansturing vanuit de drie hoofdsteden noodzakelijk. De AIV doet aanbevelingen voor inhoudelijke en organisatorische versterking.