Adviezen Adviesraad internationale vraagstukken, 2010

Om piraterij – zoals voor de kust van Somalië – goed te bestrijden is het volgens de AIV dringend nodig dat de Nederlandse overheid, reders en verzekeringsmaatschappijen meer en beter gaan samenwerken. Bepaalde schepen zijn bijzonder kwetsbaar voor aanvallen van piraten. In uitzonderlijke gevallen zouden zulke schepen een Nederlands militair beveiligingsteam aan boord moeten krijgen of een kapitein zou de bevoegdheid moeten hebben gewapende particuliere beveiligers in te zetten.

De EU kan verder worden uitgebreid met de landen uit de Westelijke Balkan mits de hand wordt gehouden aan strenge voorwaarden. Dit schrijft de AIV in het advies ‘Het vermogen van de EU tot verdere uitbreiding’, dat op verzoek van de regering en de Tweede Kamer is uitgebracht. De absorptie- of integratiecapaciteit van de EU, dat wil zeggen het vermogen van de Unie nieuwe lidstaten op te nemen zonder dat de politieke doelstellingen van de Europese samenwerking in gevaar worden gebracht, kan door middel van doelbewust beleid worden beïnvloed.

Als een staat zelf niet in staat of bereid is om mensen te beschermen tegen massale wreedheden, gaat de verantwoordelijkheid tot het bieden van bescherming volgens de Responsibility to Protect over op de internationale gemeenschap. Ondanks een fragiele consensus, meent de AIV dat sprake is van internationaal recht in wording, dat in toenemende mate richting geeft aan het denken over soevereiniteit, mensenrechten en vrede en veiligheid en formuleert een aantal voorstellen ter zake.

Roekeloos snijden in de uitgaven van het buitenlandbeleid kan schade opleveren voor Nederlandse belangen. Dat stelt de AIV in een brief aan de Eerste en Tweede Kamer en aan het toekomstig kabinet. Grondslagen van het buitenlands beleid - of het nu gaat over Europa, ontwikkelingssamenwerking, defensie of andere kernonderdelen - zijn misschien niet vanzelfsprekend meer, maar Nederland kán niet zonder een actief buitenlands beleid.

De AIV maakt zeven algemene kanttekeningen bij het WRR-rapport en doet daarbij een aantal eigen aanbevelingen.

Een sterker Europees toezicht op banken en financiële instellingen is naar het oordeel van de AIV noodzakelijk. De Europese Raad moet daarbij de rol overnemen van de Eurogroep. Daarnaast moet werk worden gemaakt van versterking van het EU-crisismanagement en bescherming tegen protectionisme en staatssteun.

De NAVO moet het politiek overleg tussen de VS en Europa centraal stellen. Een brede politieke dialoog is noodzakelijk over zeer uiteenlopende veiligheidsrisico’s, van massavernietigingswapens en interstatelijke conflicten tot terrorisme, piraterij en conflicten over energie en grondstoffen. Het bondgenootschap moet ook scherpere eisen stellen aan de besluitvorming over militaire operaties buiten het NAVO verdragsgebied. Dat stelt de AIV in het advies ‘Het nieuwe Strategisch Concept van de NAVO’.