Adviezen Adviesraad internationale vraagstukken, 2011

Ernstige digitale aanvallen kunnen een gewapend conflict veroorzaken waarop het oorlogsrecht van toepassing is. Dat stellen de AIV en de CAVV in het advies ‘Digitale oorlogvoering’. Het debat mag niet worden overheerst door militaire en technologische antwoorden op deze nieuwe dreiging. De schaarse defensiemiddelen zouden vooralsnog slechts op beperkte schaal moeten worden ingezet voor het ontwikkelen van offensieve capaciteiten en de nadruk moet liggen op het verbeteren van de verdediging van de eigen defensienetwerken en het opbouwen van een inlichtingencapaciteit op digitaal gebied.

Het Europese Hof voor de Rechten van de Mens speelt een belangrijke rol in het toezicht op de naleving van mensenrechten in alle lidstaten van de Raad van Europa. Regeringen van lidstaten, waaronder Nederland, moeten ervoor zorgen dat het Hof in onafhankelijkheid tot een oordeel over individuele klachten kan komen. Voorstellen die de toegang van klagers tot het Hof beperken verdienen geen ondersteuning. Het zou goed zijn te onderzoeken waarom het aandeel van Nederland in de verzoeken tot het treffen van een voorlopige maatregel en de toewijzing daarvan relatief hoog is, zo stelt de AIV.

Het mensenrechtenbeleid van de Europese Unie behoeft verbetering, aldus de AIV. De AIV beveelt de regering aan om doelgericht in te zetten op het voeren van mensenrechtenbeleid via de EU, daar waar dit daadwerkelijk het meest effectief lijkt te zijn. De AIV acht de tijd echter nog niet rijp om in algemene zin te stellen dat optreden via de EU de voorkeur heeft boven bilateraal optreden. Nederland doet er goed aan de rechten van de mens dan ook zo krachtig mogelijk te blijven bevorderen door middel van het eigen buitenlands beleid.

Hervorming in de Arabische regio is gebaat bij snelle en substantiële ondersteuning van het maatschappelijk middenveld. Vooral in Tunesië, Egypte en Marokko is er nu een window of opportunity voor maatschappelijke veranderingen ten goede. Aan het welslagen van de ‘Arabische Lente’ kan Nederland een specifieke bijdrage leveren door maatschappelijke organisaties als vakbonden en mensenrechtenorganisaties te steunen. Dat stelt de AIV in het advies ‘Hervormingen in de Arabische regio. Kansen voor democratie en rechtsstaat?’.

De Millennium Ontwikkelingsdoelen uit 2000 verdienen een vervolg, zo stelt de AIV. Maar de acht internationale afspraken tégen armoede en vóór ontwikkeling moeten ook vernieuwd worden. Die vernieuwing is bovendien een niet te missen kans voor een grondige herformulering van de internationale ontwikkelingsagenda. En anders dan bij de Millenniumdoelen moeten ontwikkelingslanden hierbij een grote rol krijgen.

De AIV gaat in op de vraag hoe de regering in de steeds veranderende internationale context haar buitenlands beleid vorm geeft en welke plaats daarbij is weggelegd voor het internationale recht, in het bijzonder dat op het terrein van de rechten van de mens. Onder invloed van (mondiale en nationale) maatschappelijke spanningen kan gemakkelijk erosie van het internationale recht en van de internationale rechtsorde plaatsvinden. Onderhoud en versterking van deze verworvenheden is van fundamenteel belang, juist ook door een land als Nederland.