Adviezen Adviesraad internationale vraagstukken, 2012

Het Europees Parlement (EP) is door het Verdrag van Lissabon per 1 december 2009 een machtige instelling geworden. Wil Nederland hier zijn voordeel mee doen, dan moeten Nederlandse politici investeren in een betere relatie met het EP en de cruciale rol uitdragen in het politieke debat. Alleen dan kan Nederland meer invloed krijgen op Europese besluitvorming en zal het EP meer vertrouwen krijgen van de Nederlandse bevolking. Dat stelt de AIV in het advies ‘Nederland en het Europees Parlement. Investeren in nieuwe verhoudingen’.

Verschuivende armoedepatronen in de wereld dwingen tot aanpassing van het Nederlandse ontwikkelingsbeleid, aldus de AIV. Traditionele donorprogramma’s voor armoedebestrijding zijn niet meer adequaat. Het verdient daarom aanbeveling in het ontwikkelingsbeleid meer aandacht te besteden aan interventies via maatschappelijk verantwoord ondernemen en aan de inzet van multilaterale en maatschappelijke organisaties voor emancipatie van achtergestelde groepen en voor mensenrechten en arbeidsnormen.

De AIV maakt zich grote zorgen over eventuele nieuwe bezuinigingen op Defensie. Deze zouden ernstig afbreuk doen aan een effectief buitenlands- en veiligheidsbeleid. De AIV richt zich daarom met dit briefadvies tot de Staten-Generaal en het toekomstige kabinet, temeer daar nieuwe bezuinigingen op Defensie in strijd zijn met de grondwettelijke taken van de krijgsmacht en verdragsrechtelijke verplichtingen van Nederland.

Sinds eind 2010 zijn in een aantal landen hervormingen gaande, waarvan nog niet duidelijk is waartoe die zullen leiden. De AIV ziet twee trends: een sterke wens onder de bevolking tot meer zeggenschap en het sterker worden van het accent op de islamitische identiteit. De AIV meent dat de ontwikkelingen in de regio om een nieuwe aanpak van het Midden-Oosten Vredesproces vragen.

Een grondige bezinning op nieuwe diplomatieke wegen in de politieke crisis over het nucleaire programma van Iran, daarvoor pleit de AIV in een advies aan de Nederlandse regering. Deze internationale controverse brengt namelijk grote veiligheidsrisico’s met zich, terwijl er geen harde aanwijzingen zijn dat Iran op korte termijn over een kernwapen zal beschikken. Het is daarom beter het conflict te de-escaleren en te zoeken naar nieuwe diplomatieke initiatieven die leiden naar een duurzame oplossing.

In het briefadvies, geschreven op verzoek van de Tweede Kamer, wijst de AIV erop dat het concept van de receptorbenadering niet nieuw is. De minister schrijft dat hij het hele beleidsinstrumentarium zal blijven inzetten. De AIV steunt die lijn maar maakt daarbij ook kanttekeningen. Teveel aandacht voor de lokale cultuur en traditionele sociale instituties als aanknopingspunten om mensenrechten te bevorderen kan ertoe leiden dat er te weinig aandacht is voor de slachtoffers van mensenrechtenschendingen als gevolg van deze traditionele culturele praktijken. Het gaat in de visie van de AIV uiteindelijk om balans en maatvoering.

Om op korte termijn stabiliteit in de Eurozone te scheppen moet het financieel-economisch bestuur in de Europese Unie worden versterkt, dat stelt de AIV. De Europese banken- en schuldencrisis heeft stevige tekortkomingen blootgelegd in de crisispreventie en het crisismanagement van de EU. Een sterker financieel-economisch bestuur kan ervoor zorgen dat in rustiger vaarwater de hoogstnoodzakelijke hervormingen worden doorgevoerd, aldus de AIV. Dat zal bovendien ten goede komen aan duurzame economische groei binnen de Unie en aan het politieke en maatschappelijke draagvlak voor de EU.

Nederland kan alleen via nauwe samenwerking met andere nationale krijgsmachten militair handelingsvermogen en daarmee internationale invloed behouden, zo meent de AIV. Vooralsnog ontbreekt het aan een gemeenschappelijke visie op de rol van Europa op het wereldtoneel en op het Europese defensiebelang. Nederland moet zich samen met gelijkgezinde EU-landen sterk maken voor het opstellen van een nieuwe Europese veiligheidsstrategie. Daarnaast is een bottom-up benadering nodig voor verdieping van bilaterale defensiesamenwerking.