Adviezen Adviesraad internationale vraagstukken, 2015

De Europese lidstaten zullen naar het oordeel van de AIV in de toekomst vaker hun heil zoeken bij samenwerking in groepen van kleinere samenstelling om problemen op te lossen. Het wordt steeds moeilijker alle lidstaten te binden aan dezelfde einddoelen en strategieën om deze doelen te bereiken. Het werken met kopgroepen vereist geen verdragswijziging. Dit kan worden gezien als een pragmatisch antwoord op een nieuwe werkelijkheid van een aanzienlijk toegenomen verscheidenheid binnen de EU.

Als gevolg van de toenemende instabiliteit aan de randen van Europa neemt de behoefte aan inzet van militaire eenheden - waaronder militaire snelle reactiemachten - toe. De wederzijdse afhankelijkheid op defensiegebied tussen de lidstaten van de EU en NAVO is sterk gegroeid. Dit geldt zeker voor Nederland dat met een aantal Europese landen nauwe defensiesamenwerking is aangegaan. Aanpassing van het concept en de opzet van de EU Battlegroups is noodzakelijk, aldus de AIV in het advies ’Inzet van snelle reactiemachten’.

Bij de inzet van autonome wapens zal altijd sprake moeten zijn van ‘betekenisvolle menselijke controle’, aldus de AIV en de CAVV in het advies ‘Autonome wapensystemen. De noodzaak van betekenisvolle menselijke controle’. De mens speelt een cruciale rol tijdens de besluitvorming voordat het wapen wordt ingezet. Het internationale recht dat het gebruik van geweld reguleert, is ook van toepassing op autonome wapens.

In 2015 zal de internationale gemeenschap een nieuwe agenda voor duurzame ontwikkeling vaststellen. Die zal forse investeringen vergen, ook van het bedrijfsleven. Vanwege de omvang en verscheidenheid aan financiële middelen zullen hoge eisen worden gesteld aan coördinatie in internationaal verband. De AIV pleit voor verankering op multilateraal niveau.

Het buitenlands- en veiligheidsbeleid van Nederland wordt geconfronteerd met een nieuwe werkelijkheid. Aan de flanken van Europa is een ‘gordel van instabiliteit’ ontstaan die een directe bedreiging vormt voor de veiligheid van Europa. Daarom adviseert de AIV in het advies ‘Instabiliteit rond Europa. Confrontatie met een nieuwe werkelijkheid’ de regering het Nederlandse veiligheidsbeleid te herijken.

In 2014 is een hevige politieke en maatschappelijke discussie losgebarsten over het Transatlantic Trade & Investment Partnership (TTIP). Geschillen over investeringen worden soms opgelost via internationale arbitrage. Meestal kunnen investeerders ook klagen bij een nationale rechter, maar nationale rechtspraak biedt niet altijd voldoende waarborgen tegen discriminatie van buitenlandse investeerders. Daarom is een vorm van internationale geschillenbeslechting noodzakelijk, zo stelt de AIV.

De Europese Unie onderhoudt al sinds het midden van de vorige eeuw speciale betrekkingen met een groep landen uit Afrika, de Caraïben en de Stille Oceaan (ACS). De partnerschapsovereenkomst loopt in 2020 af. Een vervolg verdient serieuze aandacht, stelt de AIV in het advies ‘ACS–EU-Samenwerking na 2020. Op weg naar een nieuw partnerschap?’ De focus zou vooral moeten komen te liggen op het versterken van politieke dialoog tussen de ACS en de EU als collectief.