Adviezen Adviesraad internationale vraagstukken, 2020

Sinds de vluchtelingencrisis van 2015 bevindt het Europese asielbeleid zich in een impasse. Hoe die impasse, die het Europese handelingsvermogen op het terrein van asiel en migratie schaadt, te doorbreken staat in dit advies centraal. Naar het oordeel van de AIV zijn twee grote akkoorden nodig, een akkoord intern tussen de lidstaten van de Unie onderling en een akkoord extern met buitenlandse partnerlanden. Dit advies beschrijft hoe deze akkoorden zouden kunnen worden bereikt en welke elementen van deze akkoorden onderdeel zouden moeten uitmaken.

De digitale kloof tussen Afrika en de rest van de wereld is groot. De huidige coronacrisis heeft dit probleem verergerd. Voor een hele generatie dreigt daardoor nog meer achterstand. Dit is één van de uitkomsten van dit advies aan kabinet en parlement. Deze ontwikkeling vermindert het perspectief op werk en inkomen voor miljoenen Afrikaanse jongeren. De Nederlandse regering ondersteunt al de nodige initiatieven voor meer en betere toegang tot het internet, evenals het bevorderen van werkgelegenheid voor Afrikaanse jongeren. Niettemin is de AIV van mening dat extra inspanningen absoluut noodzakelijk zijn, vooral in Europees en multilateraal verband.

Nederland, Aruba, Curaçao en Sint Maarten zijn op elkaar aangewezen om ondermijnende drugscriminaliteit en sociaaleconomische achteruitgang terug te dringen. De AIV adviseert veel nauwere samenwerking, betere benutting van de mogelijkheden die het Statuut biedt, en een meer strategische opstelling van het Koninkrijk in de bredere regio. De Coronacrisis onderstreept de noodzaak van structurele hervormingen in de Caribische landen. Nederland biedt hulp, maar is naar het oordeel van de AIV ook medeverantwoordelijk voor een sociaaleconomisch langetermijnplan voor alle Caribische landen. Dit ter ondersteuning van de zwakste bevolkingsgroepen, maar tevens om de landen weerbaarder te maken tegen klimaatverandering en te helpen bij de transitie naar een duurzame en meer gediversifieerde economie.

De veiligheid van Europa staat als gevolg van de nieuwe dreigingen, ingrijpende geopolitieke verschuivingen en veranderingen in de trans-Atlantische betrekkingen onder druk: Europa is kwetsbaar geworden. Het zal veiligheidsvraagstukken waarvoor de NAVO niet in actie komt of de VS geen directe interesse hebben zelfstandig het hoofd moeten kunnen bieden.

In het advies bespreken de CAVV en de AIV hoe het verlenen van "niet-letale steun" aan niet-statelijke gewapende entiteiten zich verhoudt tot kernbeginselen van het internationale recht. Het non-interventiebeginsel alsmede het geweldverbod, en onder welke voorwaarden "niet-letale steun" aan niet-statelijke gewapende entiteiten kan leiden tot (mede-)aansprakelijkheid in relatie tot schendingen van internationaal humanitair recht en mensenrechten die deze entiteiten plegen. Ook reikt het advies met het oog op toekomstige beoordelingen elementen aan voor een toetsingskader. De daarvoor vereiste situationele afweging omvat noodzakelijkerwijs mede politiek-strategische inschattingen van de internationale situatie.

Het internet is lange tijd bejubeld als forum van vrije informatie-uitwisseling, als aanjager van mensenrechten en als motor van innovatie en economische groei. Het open en vrije karakter ervan is essentieel. Het is bovendien een instrument om fundamentele rechten te beschermen en te bevorderen, en het belang daarvan zichtbaar te maken en te houden. Tegelijkertijd is in toenemende mate duidelijk geworden dat het internet, ondanks zijn grote waarde, ook grote maatschappelijke schade kan aanrichten. Regulering van online content levert risico’s en dilemma’s op. Steeds moeten keuzes worden gemaakt tussen verschillende (mensen)rechten.

De coronacrisis is een humanitaire, sociaaleconomische en financiële crisis, met enorme gevolgen voor kwetsbare landen, onder meer (maar niet alleen) in Afrika. Snelle actie van de internationale gemeenschap is geboden om deze landen te ondersteunen in de strijd tegen de gevolgen van het COVID-19 virus. De coronacrisis is in eigen land niet voorbij zolang ze elders op de wereld voortwoekert. Wereldwijde uitbanning is daarmee ook welbegrepen eigenbelang. Terwijl internationale samenwerking meer dan ooit onmisbaar is, verscherpt de pandemie juist de rivaliteit tussen de VS en China. Deze machtsstrijd verplaatst zich ook naar de internationale organisaties en ondermijnt de sinds 1945 opgebouwde multilaterale orde. Naar het oordeel van de AIV dient Europa een leiderschapsrol te vervullen in de wereldwijde respons.