Adviezen Adviesraad internationale vraagstukken, 2022

De rol van Turkije op het wereldtoneel plaatst Nederland voor de nodige dilemma’s. Al jaren roept het eigenzinnige Turkse buitenland- en veiligheidsbeleid weerstand op. Turkije wordt autocratisch bestuurd en de mensenrechtensituatie verslechtert. Maar de geopolitieke rol van Turkije is nu belangrijker dan ooit. Gelegen op de grens tussen oost en west en aan de Zwarte Zee kan deze NAVO-bondgenoot bemiddelen in de oorlog in Oekraïne, een mogelijkheid die andere landen ontberen. Bovendien vervult Turkije een voor de Europese Unie (EU) cruciale rol in het beheersen van migratie uit fragiele regio's. De relatie moet op een strategischer leest worden geschoeid. Een proactief beleid op basis van verschillende scenario's stelt Nederland in staat om op ontwikkelingen in en rond Turkije te anticiperen, aldus de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV) in het vandaag gepubliceerde advies 'De geopolitieke rol van Turkije: trends en toekomstscenario’s'.

Op 7 juli 2022 heeft de Tweede Kamer de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV) gevraagd een spoedadvies te schrijven over de gevolgen van deze oorlog voor het buitenlands beleid voor Nederland en de EU. Nu de oorlog ruim een half jaar duurt, en voorlopig geen einde kent, is het verstandig dat Nederland nadenkt over een toekomststrategie. Op welke wijze kan Nederland de veiligheidspolitieke en sociaaleconomische belangen beschermen tegen de achtergrond van de oorlog en in het licht van de veranderende geopolitieke verhoudingen? Nederland heeft zich verbonden aan de oorlog in Oekraïne en is verwikkeld in een hybride conflict met Rusland. De oorlog veroorzaakt op vele fronten problemen voor de Nederlandse en Europese samenlevingen. De kwetsbare veiligheidssituatie dwingt het parlement en de regering na te denken over een toekomststrategie voor het buitenlandse beleid. De AIV doet een aantal urgente aanbevelingen. Op 7 december 2022 verzorgde de AIV in de Tweede Kamer een technische briefing over dit advies. Hier kunt u de briefing voor de Vaste Kamercommissie voor Buitenlandse Zaken en Buitenlandse Handel terugkijken.

De coronapandemie is nog niet voorbij. De kans is groot dat we later dit jaar met een nieuwe virusvariant te maken krijgen die dominant wordt. Het is niet van tevoren te voorspellen hoe ziekmakend deze zal zijn en in hoeverre onze opgebouwde immuniteit ons zal beschermen. Het verdere verloop van de pandemie is dus onzeker. Het is daarom belangrijk dat de overheid voorbereid is op verschillende toekomstscenario’s voor het verloop van de COVID-19-pandemie. Dit kan voorkomen dat overheid en samenleving worden overvallen en ad hoc belangrijke besluiten moeten nemen. Samen met dertien andere adviescolleges heeft de AIV verschillende coronascenario's uitgewerkt in het advies 'Coronascenario's doordacht: handreiking voor noodzakelijke keuzes'. De AIV schetst in dit advies de broodnodige internationale dimensie, want een land alleen kan een pandemie onmogelijk oplossen. Deze bijdrage bouwt voort op het advies 'Fundament voor een Nederlandse mondiale gezondheidsstrategie' dat in april 2022 door de AIV is uitgebracht.

Afrika lijdt het hardst onder de schokeffecten van de geopolitieke en geo-economische crises die de wereld teisteren. Hongersnood maakt de werkelijkheid met de dag grimmiger. Daar moet onmiddellijk verandering in komen. Nederland kan daaraan een nuttige bijdrage leveren zonder na te laten een coherente en doelgerichte agenda te ontwikkelen, gebaseerd op gezamenlijke belangen.

De rechtsstaat, democratie en mensenrechten staan onder grote druk. De wereldwijde machtsverhoudingen, de opmars van autocratische regimes, migratieproblemen en de Russische aanval op Oekraïne dwingen de Nederlandse regering tot een andere aanpak van het mensenrechtenbeleid. De strategie moet anders. Dit staat in het advies van de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV) dat op 7 juli 2022 verscheen.

De regering heeft in het coalitieakkoord een Nederlandse mondiale gezondheidsstrategie aangekondigd. Dat is een goede stap, want de alarmerende ervaringen met de COVID-pandemie en de mondiale ongelijkheid in toegang tot gezondheidszorg en –diensten, tonen eens te meer aan dat het staande mondiale gezondheidsbeleid niet toereikend is. Een dergelijke strategie heeft echter pas kans van slagen als Nederland zich aansluit bij de prioriteiten van de Wereldgezondheidsorganisatie WHO en bereid is om de mondiale gezondheid in de volle breedte te bevorderen. Dat staat in het advies ‘Fundament voor een Nederlandse mondiale gezondheidsstrategie’ dat de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV) op verzoek van de Tweede Kamer heeft uitgebracht. De Tweede Kamer vroeg de AIV om advies over een fundament van een Nederlandse mondiale gezondheidsstrategie. In dit advies draagt de AIV daarvoor de bouwstenen aan.

Door de veranderde geopolitieke situatie staat het thema industriebeleid hoog op de Europese agenda. Ingrijpende crises, zoals de pandemie, de klimaatcrisis en, recentelijk, de oorlog in Oekraïne, dwingen de landen van de Europese Unie (EU) hun strategische kwetsbaarheid te verminderen. De AIV adviseert de regering om in de EU actief industriebeleid te voeren. Een afwegingskader helpt daarbij om de verschillende publieke belangen en afwegingen in de industriepolitiek met elkaar te verbinden en om keuzes te maken.

Europa is in oorlog. Met de invasie van Oekraïne schendt Rusland op grove wijze bestaande internationale afspraken over de Oekraïense territoriale integriteit. De Oekraïense bevolking wordt op niets ontziende wijze aangevallen, met vele doden en vluchtelingen tot gevolg. Ook de veiligheid van het Europese continent staat onder druk. Gevreesd moet worden voor verdere escalatie en directe dreiging voor het NAVO-grondgebied. De Europese bijdrage aan de collectieve verdediging van Europa moet dan ook fors worden vergroot. De regering dient zo snel mogelijk minimaal 2% van het BBP te investeren in Defensie. Hiermee zal op korte termijn de basisgereedheid, de inzetbaarheid en de beschikbaarheid van de Nederlandse krijgsmacht op het vereiste niveau kunnen worden gebracht. Alleen zo kan Nederland een passend aandeel leveren binnen de NAVO en bijdragen aan de collectieve verdediging van Europa. Voor de lange termijn dient de regering te werken aan een Defensiewet waarmee een langdurige Defensieplanning kan worden gewaarborgd.