Adviezen Raad voor Volksgezondheid en Samenleving, 2013

Zorginstellingen verkeren in turbulente omstandigheden, waarin veel zekerheden verdwijnen en plaatsmaken voor een strijd om het voortbestaan. De druk van buitenaf om garant te staan voor de kwaliteit en veiligheid van zorg neemt toe en wordt meer dan ooit de sleutel tot overleven. Om dit te bereiken is een andere weg aangewezen dan het aanscherpen van de eisen die aan het bestuur en interne toezicht gesteld worden.

De beweging van een terugtredende overheid slaagt alleen wanneer maatschappelijke initiatieven ruimte krijgen om publieke voorzieningen naar eigen waarden en inzicht te organiseren. Dat vereist een fundamentele verandering van de verhouding tussen overheid en samenleving op het gebied van zeggenschap, financiering en rechtsstatelijke waarborgen. Ook vraagt het van overheden, politici én samenleving dat zij accepteren dat er meer verschil ontstaat in identiteit, omvang, keuzeaanbod en kwaliteit van voorzieningen als zorg, onderwijs en welzijn. Dat stelt de RMO in zijn op 5 juli verschenen advies ‘Terugtreden is vooruitzien. Maatschappelijke veerkracht in het publieke domein’.

Patiënten en zorgverleners willen meer ‘gezamenlijke besluitvorming en gedeelde uitvoering (zelfmanagement)’; dat bevordert zowel de kwaliteit van de zorg, als de effectiviteit. Hiervoor is vooral nodig dat keuzemogelijkheden en -opties worden geïmplementeerd in de praktijkrichtlijnen van zorgverleners, dat de informatievoorziening aan patiënten wordt verbeterd en de organisatie van de zorg hierop beter wordt ingericht en last but not least dat zorgverzekeraars in hun beloningssysteem een bonus toekennen voor de mate waarin patiënten betrokken worden in de besluitvorming.

De organisatie van solidariteit zal in de toekomst meer bij mensen zelf komen te liggen. Solidariteit wordt daarmee dynamischer en minder gestold in beleid, waardoor de waarde ervan weer zichtbaar en doorleefd wordt. Dit stelt de RMO in zijn advies ‘Rondje voor de publieke zaak. Pleidooi voor de solidaire ervaring’ dat is aangeboden aan staatssecretaris Martin Van Rijn.

We hebben in Nederland een solidair zorgstelsel waar we trots op mogen zijn. Het stelsel is vóór en ván iedereen. Die solidariteit gaat niet vanzelf, maar vraagt om meer wederkerigheid van alle betrokkenen, burgers, zorgverleners, zorgverzekeraars en zorginstellingen. Iedereen beperkt het beroep op formele solidariteitsoverdrachten en collectieve middelen tot het noodzakelijke. Er is ruimte om wederkerigheid ook informeel tot stand te laten komen. Solidariteit op die basis, ‘werkt’ en maakt het stelsel houdbaar.

Burgers hebben de afgelopen tien jaar steeds meer mogelijkheden gekregen en benut om hun onbehagen te uiten. Maar paradoxaal genoeg levert dit geen beter zicht op wat de oorzaken van onvrede en onmacht zijn. Ook ontbreekt het vaak aan mogelijkheden om iets met of aan dat onbehagen te doen. In Het onbehagen voorbij schetst de RMO een handelingsperspectief voor politici en bestuurders.