Adviezen Raad voor Volksgezondheid en Samenleving

Besteed meer aandacht aan de maatschappelijke impact en gevolgen voor mensenrechten als er in de toekomst weer pandemiemaatregelen nodig zijn. Dat staat in een gezamenlijk advies van het Maatschappelijk Impact Team (MIT), de Raad voor Volksgezondheid & Samenleving (RVS) en het College voor de Rechten van de Mens (het College) over de Wet publieke gezondheid. Volgens de organisaties moet de Wet publieke gezondheid worden aangepast om dit te regelen.

De huidige manier waarop systemen van hulp en ondersteuning werken, schiet tekort voor mensen in bestaansonzekerheid. In dit advies presenteert de Raad drie principes die ervoor zorgen dat deze systemen bestaansonzekerheid gaan voorkomen en verminderen.

Om kinderen gezond en veilig te kunnen laten opgroeien, moeten we meer én expliciet oog hebben voor de belangen van kinderen. In dit advies stelt de RVS dat dit geen zaak is van professionals in het jeugddomein alleen. Oog hebben voor belangen van kinderen in levensdomeinen van ouders én sterke sociale netwerken zijn cruciaal om problemen bij kinderen te voorkomen.

In de zorg werkt de huidige manier van verantwoorden al een tijd niet meer. Toch laat verbetering hiervan lang op zich wachten. In dit advies identificeert de Raad blijvende problemen bij de huidige verantwoordingspraktijk en adviseren wij voor een paradigmashift in verantwoorden.

Binnen het huidige zorgstelsel krijgen burgers niet de juiste zorg en ondersteuning aangeboden. In dit advies beantwoordt de Raad de vraag welke aanpassingen in het zorgstelsel nodig zijn om het stelsel duurzaam en adaptief te maken.

De volksgezondheid staat onder druk. Nederland heeft zijn koppositie in de EU wat betreft de gemiddelde levensverwachting ruimschoots verloren. Volgens de Raad moeten de sociale determinanten van gezondheid - zoals wonen, werk, inkomen, onderwijs, leefomgeving - centraal staan in de zorg voor de volksgezondheid, ofwel publieke gezondheidszorg. In dit advies doet de Raad aanbevelingen om een stevig fundament van publieke gezondheidszorg te verwezenlijken.

Een sterke, goed functionerende eerstelijnszorg is van groot belang voor de samenleving. Echter staan een aantal essentiële waarden en functies van eerstelijnszorg momenteel onder druk. De Raad vindt dit zorgelijk en stelt dat anders kijken naar en anders organiseren van eerstelijnszorg noodzakelijk en urgent is. Dit advies stelt hiervoor 4 uitgangspunten voor.

Regio’s in Nederland verschillen aanzienlijk van elkaar. Verschillen in bijvoorbeeld landschap en regionale cultuur geven Nederland karakter, maar veel andere verschillen tussen regio’s zijn onwenselijk. Het tegengaan hiervan vergt stevige veranderingen in het rijksbeleid.

Sinds enkele jaren lijkt regionaal werken steeds meer dé manier om opgaven aan te pakken op het gebied van gezondheid, zorg en ondersteuning. Of het nu gaat om verkiezingsprogramma’s van politieke partijen, visiedocumenten van veldpartijen, of recent in het Integraal Zorgakkoord en in plannen voor het opzetten van een ‘regionale preventie infrastructuur’: de regio lijkt hét centrale ankerpunt. De RVS roept op tot een meer bedachtzame inzet van de regio. Dat vraagt om een scherper politiek en maatschappelijk gesprek over de beloften van de regio. En over de keerzijden en wenselijkheid van regionaal werken. Lees de online publicatie hier.

Iedereen in Nederland heeft recht op passende zorg en ondersteuning, maar de werkelijkheid is anders. Binnen de zorgsector is te weinig aandacht voor verschillen tussen mensen zoals lichamelijke en psychische vermogens, culturele achtergrond en sekse. Dit verkleint de kansen van mensen op passende zorg. De Nederlandse samenleving wordt bovendien steeds diverser. Dit heeft gevolgen voor de zorgvraag en zorgt voor nieuwe vormen van kwetsbaarheid. Bovendien vinden in de dagelijkse praktijk van de zorg discriminatie en uitsluiting plaats. De dubbele opdracht van erkennen van verschil en het bestrijden van ongelijkheid stelt de samenleving en de zorg voor een grote opgave.

Benut de bouwopgave en energietransitie als kans om socialere buurten te creëren. Daartoe roepen de Raad voor Volksgezondheid & Samenleving (RVS) en het College van Rijksadviseurs (CRa) op in het gezamenlijke advies ‘Ruimte maken voor Ontmoeting’ dat zij vandaag aanbieden aan Minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening Hugo de Jonge. Lees het advies via deze link. U kunt het advies hieronder ook als PDF downloaden.

Nu het normale leven weer is opgepakt en er andere grote problemen zijn die om aandacht vragen, lijkt de pandemie soms al lang geleden. Maar corona is niet weg en het verdere verloop is onzeker. Het is daarom belangrijk dat de overheid en samenleving voorbereid zijn op verschillende toekomstscenario’s voor het verloop van de Covid-19-pandemie. Om hierbij te helpen, werkten 14 adviescolleges 5 coronascenario's verder uit: (1) Verkoudheid (2) Griep+ (3) Externe dreiging (4) Continue strijd en (5) Worst case.

Er moet ruimhartig worden omgegaan met werkenden met langdurige klachten na covid, en in het bijzonder met zorgpersoneel dat in de frontlinie heeft gestaan gedurende de pandemie. Dat stelt de Raad voor Volksgezondheid & Samenleving (RVS) in het advies ‘(Maat)werk bij langdurige klachten na covid’. Dit maatwerk is nodig om deze groep te erkennen, te steunen en te behouden op de arbeidsmarkt.

Het Nederlandse innovatiebeleid voor zorg en sociaal domein is dringend aan herziening toe. Personeelstekorten, gezondheidsverschillen en milieubelastende zorgorganisaties: de uitdagingen in de zorg en het sociaal domein zijn enorm. Dit vraagt om beleid dat maatschappelijke opgaven centraal stelt. Dat stelt de Raad voor Volksgezondheid & Samenleving (RVS) in het advies ‘De kunst van het innoveren. Tijd voor een maatschappelijk perspectief op zorginnovatie’.

Jongeren maken zich zorgen over hun toekomst. 14 adviesraden voor regering en het parlement werkten samen aan een inspiratiebundel van artikelen. Daarin roepen we de samenleving en politiek op om te zorgen dat de huidige én toekomstige jonge generaties een hoopvolle toekomst tegemoet gaan. Voor een toekomst met perspectief moeten jongeren een stem krijgen in het politieke debat en mee kunnen bouwen aan beleid, ook op lange termijn.

Door een stijgende zorgvraag door vergrijzing en toenemende personeelstekorten rust er een steeds zwaardere verantwoordelijkheid op iedereen die zorg verleent. Voor betaalde krachten, vrijwilligers en naasten is daarom een fundamentele omslag nodig in de organisatie van de zorg. De Raad pleit voor een andere verdeling van verantwoordelijkheden.

Problematische schulden zijn een individueel én een maatschappelijk probleem: een probleem dat met de huidige stijging van de prijzen voor energie en levensmiddelen snel groter dreigt te worden. Voor het voorkómen van risicovolle en problematische schulden is snel nieuw beleid nodig dat de bestaanszekerheid van mensen centraal stelt.

Dit advies gaat over het belang van passende zorg en ondersteuning voor mensen voor wie de dood door ziekte of toenemende kwetsbaarheid in zicht komt, zonder dat duidelijk is wanneer deze zal volgen. Het is daarbij niet altijd wenselijk dat het medische perspectief zo lang en zo vanzelfsprekend centraal staat.

De RVS heeft aan de hand van concrete casuïstiek onderzocht hoe de wettelijke stelsels van zorg en ondersteuning aangepast kunnen worden om domeinoverstijgende samenwerking beter mogelijk te maken. De Raad doet daartoe verschillende aanbevelingen.

Kinderen en gezinnen met complexe problemen krijgen nog te vaak niet de zorg die zij nodig hebben. Ondanks de enorme inzet van alle betrokkenen – van hulpverleners tot gemeenten – komt deze groep nog te vaak in crisissituaties terecht. Reden voor de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd, Kinderombudsman, Nationale ombudsman, Nederlandse Zorgautoriteit en Raad voor Volksgezondheid & Samenleving om sinds april 2021 de handen ineen te slaan. Onder de noemer 'Samen verder' voerde de coalitie de afgelopen tijd gesprekken met jongeren, ouders, professionals, jeugdhulpaanbieders en beleidsmakers in de zoektocht naar oplossingen. De coalitie wil hiermee een bijdrage leveren aan de ambitie om kinderen en gezinnen met complexe problemen samen verder te helpen.

Corona gaat niet meer weg. We zullen moeten leren leven met het virus, en dat betekent dat bestrijding van het virus ook niet meer het enige is dat telt bij de aanpak van deze crisis. De coronapandemie én de maatregelen die genomen zijn om de verspreiding van het virus in te dammen, hebben het maatschappelijk leven diepgaand ontwricht. Wat volgens het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) en de Raad voor Volksgezondheid & Samenleving (RVS) nu nodig is, is een meervoudige aanpak, mét een helder toekomstperspectief over de doelen die we als samenleving nastreven. Na twee jaar met corona kunnen we een aantal lessen trekken.

De Raad onderzoekt in dit inspiratieadvies of en hoe we beter kunnen samenleven met de dood waar dat nu problemen oplevert. Dat is zeker niet alleen een opdracht voor beleidsmakers. In dit advies stellen we de vraag hoe we elkaar als samenleving beter kunnen ondersteunen bij sterven en rouwen.

Sinds 2012 sluit de minister van VWS op het terrein van de curatieve zorg hoofdlijnenakkoorden met vertegenwoordigers van zorgaanbieders, zorgverleners, zorgverzekeraars, gemeenten en patiënten. In die akkoorden maken partijen afspraken over de maximaal toegestane financiële groei en over inhoudelijke onderwerpen. Aanvankelijk bestonden de hoofdlijnenakkoorden vooral uit afspraken over het beheersen van de zorguitgaven. In de latere hoofdlijnenakkoorden staan ook steeds meer inhoudelijke afspraken.

De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd, Kinderombudsman, Nationale Ombudsman, Nederlandse Zorgautoriteit en Raad voor Volksgezondheid & Samenleving slaan de handen ineen. Onder de noemer ‘Samen verder’ willen deze 5 organisaties gezamenlijk bijdragen aan de ambitie om de zorg voor kinderen en gezinnen duurzaam te verbeteren en een handreiking doen waar die verbetering nu nog stagneert.

Gezondheidsachterstanden van groepen Nederlanders hangen vaak samen met maatschappelijke problemen die langere tijd duren en elkaar kunnen versterken. Denk aan werkloosheid, een laag inkomen, schulden, een ongezonde leefomgeving en een gebrek aan sociale relaties. De wijk waar je geboren en getogen bent, maakt ook verschil. Steeds meer regionale en lokale programma’s proberen door de aanpak van deze problemen hardnekkige gezondheidsachterstanden tegen te gaan en lopen daarbij tegen obstakels aan. In dit advies geven we aanbevelingen over hoe hiermee om te gaan.

De Raad heeft een verkenning uitgevoerd naar het Nederlandse vaccinatiestelsel. Binnen het Rijksvaccinatieprogramma (RVP) is de vaccinatiegraad hoog, wat zorgt voor een aanzienlijke gezondheidswinst. Hoewel de term ‘vaccinatiestelsel’ suggereert dat er sprake is van een doelmatig geordend samenhangend geheel, is er eerder sprake van een lappendeken dan van een stelsel. In deze verkenning identificeert de Raad de knelpunten en geeft denkrichtingen voor oplossingen.

De gevolgen van de coronacrisis zijn een belangrijk vraagstuk voor veel burgers, zorgmedewerkers en bestuurders. De coronacrisis tast niet alleen onze fysieke gezondheid aan, maar ook onze mentale gezondheid, onze manier van samenleven en ons welzijn. Met een nieuw kabinet in aantocht kijkt de Raad vooruit. Wat is het perspectief? In dit advies komt de Raad met 4 prioriteiten voor het nieuwe kabinet.

Onze samenleving kampt met een tekort aan zorgverleners. Dit tekort zal in de toekomst verder toenemen. In het licht van deze tekorten is het schrijnend dat steeds meer mensen die in de zorg werken de sector verlaten, soms al snel nadat zij zijn begonnen met werken. In dit advies heeft de RVS onderzocht wat ervoor nodig is om te zorgen dat zorgverleners hun werk goed kunnen en blijven doen. Op basis hiervan doet de RVS aanbevelingen om knelpunten die bijdragen aan de uitstroom van zorgverleners te verhelpen. Hierbij richt de Raad zich tot werkgevers en werkgeversorganisaties, maar ook tot andere partijen zoals zorgverzekeraars, beroeps- en brancheverenigingen, en de Rijksoverheid. Het voorkomen van de uitstroom van zorgverleners vraagt volgens de Raad bij uitstek om een gezamenlijke benadering. De RVS hoopt met dit advies een bijdrage te leveren aan de maatschappelijke discussie over zorgen in een krappe arbeidsmarkt. De Raad belicht deze opgave als een probleem dat vraagt om een brede, integrale benadering.

Wat goede zorg is, is afhankelijk van de behoeften en omstandigheden van de unieke patiënt. De voorkeuren en context van de patiënt moeten daarom leidend zijn in het besluitvormingsproces met de arts. In dit advies beantwoordt de RVS de vraag die het ministerie van VWS in februari 2020 stelde: Wat is er nodig om – in geval van een complexe zorgvraag – te komen tot een uitkomstgericht besluitvormingsproces, dat uitgaat van wat daadwerkelijk belangrijk is voor de desbetreffende patiënt? Bij complexe zorgvragen gaat het om vragen naar lichamelijke, sociaalmaatschappelijke én psychische zorg.

In december 2018 heeft de toenmalige minister van Medische Zorg en Sport de Raad voor Volksgezondheid & Samenleving (RVS) gevraagd om naast het advies ‘De B van Bekwaam - naar een toekomstbestendige Wet BIG’ aanvullend advies uit te brengen over de vraag: ‘Hoe kunnen behandelingen van de huid met onder andere IPL- en laserapparatuur als voorbehouden handeling in de wet BIG worden opgenomen, zonder specifieke technieken in de wet te noemen?’ Het verzoek is voortgekomen uit de Kamerbehandeling van een wijziging van de Wet BIG in verband met het tuchtrecht (BIG I). Tijdens deze behandeling is de suggestie gekomen om bij de voorbereiding van de Wet BIG II te onderzoeken of het mogelijk is om een meer algemene definitie te gebruiken in plaats van het benoemen van specifieke technieken in de wet, aangezien deze in de toekomst achterhaald kunnen zijn of aangevuld dienen te worden. In dit briefadvies doet de RVS aanbevelingen aan de minister.

Tijdens de coronacrisis hebben patiënten en zorgverleners noodgedwongen in korte tijd veel nieuwe ervaringen opgedaan met digitale zorg. Vooral het gebruik van beeldbellen heeft een enorme vlucht genomen. Waar innovaties de afgelopen jaren moeizaam van de grond kwamen, was er door de coronacrisis vaak geen andere keus. In dit advies beantwoordt de RVS de vraag die het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport tijdens de coronacrisis stelde: hoe zij de snelle en zinvolle ontwikkelingen van digitale zorg op een goede manier kan continueren. Dat is een urgente vraag nu fysiek contact weer vaker mogelijk is.

De toegankelijkheid van acute zorg staat steeds meer onder druk door stijgende eisen aan kwaliteit en strakke financiële kaders. Verstedelijking, vergrijzing en het oplopende personeelstekort voeren de druk verder op. Ook de coronapandemie heeft laten zien dat de toegankelijkheid van acute zorg in het geding is. De vraag over de regie voor toegankelijke acute zorg is alleen maar belangrijker geworden.

Het maatschappelijke gezondheidsrisico van het coronavirus heeft tot verregaande maatregelen geleid. Maatregelen met als doel om kwetsbare mensen te beschermen, IC-capaciteit niet te overvragen en professionals in de zorg niet te overspoelen. Maatregelen in een crisis, die diep op onze samenleving ingrijpen.

Het laatste decennium is het aantal daklozen in Nederland ruim verdubbeld. Naast persoonlijk leed brengt dat ook grote maatschappelijke gevolgen met zich mee. Dit wordt in de huidige coronacrisis eens te meer duidelijk.

Wat is er nodig om te voorkomen dat kinderen in jeugdhulp belanden voor problematiek die (mede) is ontstaan door groeiende kwetsbaarheid in de context waarin zij opgroeien? Hoe kunnen partners uit andere domeinen (niet-jeugdhulp) een rol spelen in het versterken van het gewone leven? In het behouden en versterken van stabiliteit in gezinnen/huishoudens waar ook kinderen opgroeien? En hoe kunnen sociale netwerken en informele structuren hier aan bijdragen?

In dit advies wil de Raad een fundamenteel andere van kijken bieden op de houdbaarheid van zorg en de toekomst van de stelsels van zorg en ondersteuning. We zien dat het huidige debat over stelsels op dit moment vooral gevoerd vanuit over hoe het stelsel financieel en personeel houdbaar blijft.

De Raad is van mening dat de waarde van de derde levensfase in het huidige maatschappelijke debat en in beleid, regelgeving en arrangementen te weinig aandacht krijgt. Er gaat veel aandacht uit naar kwetsbare, eenzame en afhankelijke veelal oude ouderen. Tegelijkertijd is er het beeld van de genietende, consumerende en vitale jonge oudere die net met pensioen is: reizen, concertbezoek, lekker eten, samen fietsen. Deze clichébeelden dienen vervangen te worden door een realistischer en vollediger beeld van de diverse groep jonge ouderen die onze samenleving rijk is. Mensen in de derde levensfase zouden vaker en op een passende manier kunnen worden uitgenodigd om deel te blijven nemen aan de maatschappij.

De toegang tot zorg en ondersteuning voor mensen met complexe problemen heeft de afgelopen tijd de bijzondere belangstelling genoten van de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS). In 2017 heeft de Raad aan Nederlanders om reacties gevraagd op de zogeheten Zorgagenda voor een gezonde samenleving. Duizenden patiënten, cliënten, mantelzorgers, vrijwilligers, zorg- en hulpverleners, bestuurders en gemeenten deelden hun ervaringen met de RVS. Ze beschreven hun ideeën over wat er goed gaat en wat er nog beter kan in de zorg en hulp in Nederland. Eén van de belangrijkste pijnpunten die hieruit naar voren kwam, was het probleem van de toegang tot zorg en ondersteuning. Of beter gezegd: de ontoegankelijkheid van hulp voor kwetsbare mensen.

In de praktijk van de jeugdzorg heerst veel onduidelijkheid over drang. Jeugdigen en ouders zitten met vragen als: wanneer is jeugdzorg vrijwillig en wanneer niet? Jeugdprofessionals vragen zich af wat ‘kan en mag’ in wat intussen het ‘drangkader’ is gaan heten. En advocaten en rechtswetenschappers uiten zorgen over de rechtspositie van jeugdigen en ouders bij de inzet van drang. De discussie over drang binnen de jeugdzorg is niet nieuw. Maar de introductie van het onderwerp in parlementaire stukken en gemeentebeleid heeft de discussie wel een extra impuls gegeven. Wat de zaak complexer maakt, is dat niet altijd duidelijk is wat er precies onder drang moet worden verstaan.

De Raad verwacht dat de huidige Wet BIG onvoldoende in staat zal zijn de snelle veranderingen in de zorgpraktijk op te vangen. Bekwaamheid moet daarbij meer dan bevoegdheid het uitgangspunt zijn. Dat stelt de Raad voor de Volksgezondheid (RVS) in dit door minister Bruno Bruins (Medische Zorg en Sport) gevraagde advies over de toekomstbestendigheid van de Wet op de Beroepen in de Individuele Gezondheidszorg (BIG). Aanvullend aan dit advies biedt de Raad in oktober 2020 het gevraagde advies 'Regulering van behandeling van de huid met IPL- en lasterapparatuur' aan.

Praktijk van verantwoording moet op de schop Verantwoorden in de zorg moet fundamenteel anders. Het initiatief moet liggen bij zorgverleners die verantwoording afleggen en niet bij de partijen die verantwoording vragen. Daarmee komt verantwoorden in het teken te staan van het verbeteren van zorg en ondersteuning. Alleen zo zal verantwoording bijdragen aan een proces van leren en verbeteren in de zorg. Ook zal het vertrouwen tussen betrokken partijen toenemen en krijgt de patiënt zorg die meer is toegesneden op de persoonlijke situatie. Dat zegt de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving in het vandaag verschenen advies ‘Blijk van vertrouwen. Anders verantwoorden voor goede zorg’.

Kunstmatige intelligentie (AI – Artificial Intelligence) doet zijn intrede in de zorg. Het is naar de mening van de Raad een waardevolle technologie. Het kan zowel de kwaliteit, de toegankelijkheid en pluriformiteit als de betaalbaarheid en solidariteit van de zorg doen toenemen. Het is tegelijkertijd een waardenvolle technologie - AI is niet waardenvrij - die diezelfde publieke belangen kan ondermijnen. Wanneer de overheid deze ontwikkelingen op het gebied van AI helemaal vrij laat, lopen we het risico dat we afhankelijk worden van dominante private partijen.

De Nederlandse Sportraad, de Onderwijsraad en de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving adviseren leerlingen in het primair, voortgezet en middelbaarberoepsonderwijs twee keer per dag matig intensief te laten bewegen. Sporten en bewegen is volgens de raden belangrijk en hoort een vanzelfsprekend onderdeel te zijn van het onderwijs.

Niet alleen jongvolwassenen zelf, ook beleidsmakers, werkgevers en onderwijsinstellingen, hebben een rol om knelpunten door mentale druk onder jongvolwassenen te voorkomen. De Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS) pleit daarom voor een maatschappelijke aanpak, door onder andere meer aandacht voor persoonsvorming en ‘arbeidsmarktkunde’ in het onderwijs en betere begeleiding bij het maken van studie- en beroepskeuzes.

Verhoog de grens van de jeugdhulpplicht op de korte termijn van 18 naar 21 jaar, in sommige gevallen zelfs naar 23 jaar en zorg voor meer ruimte voor maatwerk. Zet jeugdhulp in het teken van het behalen van ‘levensdoelen’ en laat jongeren vanaf hun 16de aanspraak maken op voorzieningen buiten de Jeugdwet, zoals de Wmo of de Zvw. Zorg bij jeugdhulp (ook) voor meer aansluiting bij de belevingswereld van jongeren. Dit staat in het advies ‘Leeftijdsgrenzen – Betere kansen voor kwetsbare jongeren’ dat de Raad voor Volkgezondheid en Samenleving (RVS) vandaag heeft overhandigd aan minister Hugo de Jonge (VWS).

Op donderdag 8 maart is in het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) de reizende tentoonstelling WHO CARES officieel geopend door Rijksbouwmeester Floris Alkemade, Chris Kuijpers, DG Bestuur, Ruimte en Wonen (BZK) en Kees van der Burg, DG Langdurige Zorg (VWS). De tentoonstelling is een overzicht van de vorig jaar georganiseerde ontwerpprijsvraag WHO CARES, die ging over nieuwe vormen van wonen, zorg en ondersteuning.

De RVS ging in gesprek over De Zorgagenda voor een gezonde samenleving. Ruim 17.000 patiënten, cliënten, mantelzorgers, vrijwilligers, zorg- en hulpverleners, bestuurders en gemeenten deelden hun dagelijkse ervaringen met de RVS. Ze beschreven hun ideeën over wat er goed gaat en wat er nog beter kan in de zorg en hulp in Nederland. U kunt hier de uitgebreide versie van De Zorgagenda voor een gezonde samenleving downloaden inclusief het essay Gezien en gehoord – 17.000 ervaringen met zorg en hulp.

De overheid moet fabrikanten van geneesmiddelen anders aanpakken. Als zij na onderhandeling niet bereid zijn maatschappelijk aanvaardbare prijzen voor hun product te vragen zal de overheid gebruik moeten maken van de mogelijkheden die (internationale) regelgeving biedt om een middel toch voor de patiënt beschikbaar te krijgen. Voorbeelden van deze ultieme maatregelen: aanpak van misbruik van machtspositie door fabrikanten, stimulering van apotheekbereiding, toestaan dat patiënten op recept van een arts zelf geneesmiddelen via internet bestellen, en verlenen van dwanglicenties.

Steeds meer mensen hebben te maken met een combinatie van fysieke, mentale en sociale problemen. Dat geldt voor ouderen, maar bijvoorbeeld ook voor jongeren en jongvolwassenen met schulden en psychische klachten, en voor mensen met één of meer chronische aandoeningen.

In zijn advies Zorgrelatie centraal. Partnerschap leidend voor zorginkoop stelt de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS) dat zorginkoop heeft bijgedragen aan betaalbare zorg, maar dat de transactie tussen inkoper en aanbieder te dominant is geworden en de nadruk vooral op prijs en doelmatigheid zijn komen te liggen. Uniforme regelingen hebben de overhand gekregen, voor de specifieke noden van de patiënt is te weinig ruimte. Het huidige proces van zorginkoop vraagt bovendien om een strakke en uitgebreide verantwoording met hoge administratieve lasten tot gevolg.

Voor een groeiende groep Nederlanders is de samenleving te ingewikkeld geworden. Zij lopen een verhoogd risico om in de schulden te raken. De Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS) onderzocht hoe overheden en andere organisaties kunnen voorkomen dat mensen in de schulden raken. Eenvoud is het sleutelwoord. De RVS denkt dat veel schulden voorkomen kunnen worden door regels eenvoudiger te maken. Het is een van de aanbevelingen in het vandaag gepubliceerde advies “Eenvoud loont. Oplossingen om schulden te voorkomen”.

‘Evidence-based’: het is een toverformule die is doorgedrongen tot in de haarvaten van de praktijk, het beleid en de financiering van de zorg. Eerst het bewijs leveren en dan pas toepassen, betalen of inkopen. Richtlijnen, protocollen, toezichtkaders, kwaliteitsindicatoren en zorgcontracten getuigen hiervan. Deze benadering heeft in de hand gewerkt dat het accent in de zorg is komen te liggen op externe verantwoording, transparantie, standaardisatie en controle. De onderliggende aanname is dat bewezen zorg ook altijd goede zorg is. In het advies Zonder context geen bewijs. Over de illusie van evidence-based practice in de zorg wordt deze aanname aan een kritisch onderzoek onderworpen: wat is dan het bewijs en hoe is het tot stand gekomen en is het bewijs ook houdbaar in verschillende situaties?

De RVS agendeert in De Zorgagenda zes kernopgaven voor een gezonde samenleving.

Druk gedrag bij kinderen, onzekerheid onder jongvolwassenen, afnemende vruchtbaarheid, overbelasting in het spitsuur van het leven, functievermindering met het ouder worden: iedere levensfase gaat gepaard met verschijnselen die kunnen leiden tot vragen, ongemakken en problemen.

De invoering van digitaal ondersteunde zorg (“e-health”) in Nederland gaat langzaam. De rijksoverheid kan versnelling aanbrengen door meerjarenafspraken te maken over brede toepassing van e-health en door een ‘e-health snelweg’ te realiseren waardoor data-uitwisseling makkelijker en goedkoper wordt.

Het vluchtelingenvraagstuk blijft ons land beroeren. Internationale afspraken en nationale besluiten staan op gespannen voet. Landelijk beleid staat haaks op wensen en mogelijkheden van gemeenten. Overheidsmaatregelen leiden tot conflicten met burgers. Feiten en emoties lopen voortdurend door elkaar. Dat maakt de discussie complex. De burgemeester speelt een sleutelrol in het omgaan met die complexiteit. Dat schrijft de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS) in het essay Grensconflicten.

Jeugdhulpverleners, leerkrachten, huisartsen en andere professionals krijgen regelmatig te maken met problematische situaties in kwetsbare gezinnen. Het maken van een professionele inschatting over wat nodig is voor een gezin vergt durf. Durf om te allen tijde met ouders en kinderen in gesprek te blijven.

De zorg in Nederland is een keurslijf geworden. Er is te weinig ruimte voor individuele keuzes en particulier initiatief. Dat stelt de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS) in zijn advies Verlangen naar samenhang. Over systeemverantwoordelijkheid en pluriformiteit.

Op 4 juni 2015 markeerde de Raad voor de Volksgezondheid en Zorg het overgaan in de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving. Ter gelegenheid daarvan vond een slotsymposium plaats. Dit slot kunt u opnieuw beleven in de afscheidsbundel “Wil de penningmeester van de zorg nu opstaan?”. De bundel bevat de inhoudelijke bijdragen en mooie sfeerbeelden.

In dit advies brengt de Raad voor de Volksgezondheid en Zorg de opkomst van consumenten-eHealth onder de aandacht. Onder consumenten-eHealth verstaat de Raad direct op de markt zonder tussenkomst van zorgverleners aan de consument aangeboden informatie- en communicatietechnologie, die beoogt de gezondheid van gebruikers te ondersteunen of te verbeteren.

In dit advies brengt de Raad voor de Volksgezondheid en Zorg de opkomst van consumenten-eHealth onder de aandacht. Onder consumenten-eHealth verstaat de Raad direct op de markt zonder tussenkomst van zorgverleners aan de consument aangeboden informatie- en communicatietechnologie, die beoogt de gezondheid van gebruikers te ondersteunen of te verbeteren.

In de toekomst zullen burgers tot op hogere leeftijd doorwerken dan nu het geval is. Voor veel mensen zal dit zonder problemen gaan, maar voor een deel van de werkenden zal het moeilijk zijn om tot het vijfenzestigste jaar te werken, laat staan dat ze nog langer door kunnen werken. Hoe kunnen we ervoor zorgen dat ook deze groep kan blijven participeren op de arbeidsmarkt? Dit is van belang omdat participatie voor veel mensen een belangrijke waarde is en kan bijdragen aan een betere gezondheid en omdat langer doorwerken de houdbaarheid van collectieve arrangementen kan verbeteren. De centrale vraag in dit advies is hoe vanuit een gezondheidsoogpunt bijgedragen kan worden aan langer doorwerken.

Ouderen blijven langer zelfstandig wonen. Een aangename leefomgeving die uitnodigt om naar buiten te gaan ondersteunt dat.

De positie van zorgverzekeraars in het zorgstelsel is sinds 2006 veranderd. Van zorgverzekeraars wordt verwacht dat ze namens hun verzekerden betaalbare, toegankelijke en kwalitatief hoogwaardige zorg inkopen. Deze zorg kopen ze in op een concurrerende zorginkoopmarkt, maar ze treden soms ook op als regionale zorgregisseur en als actor binnen een preconcurrentieel samenwerkingsverband. Ze hebben bij het invullen van deze rol steeds meer vrijheidsgraden en lopen hierbij in toenemende mate een financieel risico.

Op tal van plekken ontplooien mensen initiatieven om de ondersteuning voor zichzelf en elkaar te verbeteren. Dit roept de vraag op hoe de beweging naar meer zelfredzaamheid en eigen verantwoordelijkheid in het sociale domein kan worden verbreed. In zijn advies ‘Leren innoveren in het sociaal domein’ focust de RMO op de rol van de overheid in het transformatieproces. Met het creëren van voorwaarden en aansturing nemen gemeenten daarbij een sleutelpositie in. Verandering schuilt in het zichzelf anders opstellen en leren wat werkt. Op 3 december ontving staatssecretaris Van Rijn het eerste exemplaar.

Het stelsel van jeugdhulp staat aan de vooravond van grote veranderingen. Een belangrijke vraag voor beleidsmakers, professionals en jeugdzorgorganisaties is hoe de zorg voor kinderen en gezinnen die kampen met zware of complexe problematiek er uit moet komen te zien. Hoe sluit de gespecialiseerde zorg inhoudelijk en organisatorisch goed aan op een versterking van eigen kracht en eerstelijnszorg en ondersteuning? Deze vraag staat centraal in het briefadvies ‘Samen verder, verder samen. Zorgen voor kinderen met complexe problemen’ dat de RMO op 2 december aanbood aan staatssecretaris Van Rijn.

Journalistiek is van grote waarde in een democratie. Burgers hebben baat bij een betrouwbaar en divers aanbod van informatie, nieuws en opinie. Goede journalistiek stelt burgers zo in staat een tegengeluid te laten horen – en levert daar zelf ook een belangrijke bijdrage aan. Door snelle ontwikkelingen in het medialandschap is het onduidelijk hoe de journalistiek haar democratische functies in de toekomst vorm zal geven. In het veranderend medialandschap past het de overheid niet te sturen op specifieke media. Over de rol die de overheid wel in kan nemen spreekt de Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling (RMO) zich uit in het vandaag verschenen briefadvies.

Buitenlandse financiering van Nederlandse moskeeën staat als thema al jaren op de politieke agenda. Dat is begrijpelijk, omdat er politiek-maatschappelijke zorgen leven over deze financiering en de mogelijke doorwerking in de Nederlandse samenleving. De vraag, welke instrumenten de overheid heeft om ondermijnende vormen van financiering tegen te gaan is dan ook nog steeds actueel. Op verzoek van het kabinet heeft de RMO hierover in een brief geadviseerd.

Wat betekent de veranderende rolverdeling tussen overheid en samenleving voor de omgang met veiligheidsvraagstukken in het sociale domein? Deze vraag staat centraal in het gezamenlijke briefadvies van de RMO en de Raad voor het openbaar bestuur (Rob) over veiligheidsvraagstukken in het sociale domein. De grootste uitdaging: het goed onderscheiden van verantwoordelijkheden op het gebied van veiligheid. Het sociaal domein is gebaat bij bestuurders die hun rol kennen en professionals en burgers de ruimte geven om veiligheid op hun eigen manier te realiseren.

Dit advies bepleit als toekomstperspectief dat de patiënt/burger/verzekerde (verder patiënt genoemd) kan beschikken over al zijn gezondheidsgegevens, als hij dat kan en wil; in eerste instantie via internet door een muisklik op een knop op een website (naar analogie van Blue Button, een initiatief van de overheid in de VS), uiteindelijk in de vorm van een levenslang persoonlijk gezondheidsdossier (PGD). Het PGD bevat (digitale) kopieën van bestaande (elektronische) medische dossiers van zorgaanbieders/zorgverleners (verder te noemen zorgaanbieders) en gegevens die de patiënt daar zelf aan toevoegt.

Dit advies schetst twee toekomstscenario’s voor de gezondheidszorg: Polderaars en Kosmopolieten. Mensen kunnen in de nabije toekomst zelf meer aan hun gezondheid doen, zorgtaken oppakken, en gezamenlijk zorg inkopen en risico’s delen. Hiervoor moeten we afscheid nemen van de verzorgingsstaat en moeten mensen meer zeggenschap krijgen over de zorg die ze ontvangen. Hoe snel dit zal gaan is echter onzeker. Deze onzekerheid geldt ook voor de solidariteit in de zorg bij oplopende zorguitgaven. Een verplichte verzekering tegen hoge, onvoorziene zorgkosten blijft nodig. Maar er zijn scenario’s denkbaar dat deze moet worden beperkt tot een maximum prijs van gezondheidswinst of dat mensen minder zorg dan nu collectief willen financieren, en er ruimte komt voor meer vrije keus.

De overheid kan de autonomie van burgers versterken met behulp van nieuwe inzichten uit de psychologie en de gedragseconomie, maar alleen onder strikte voorwaarden. Nudging, het sturen van gedrag via automatische en onbewuste denkprocessen, is alleen toelaatbaar als dit het vermogen van burgers versterkt om verleidingen te weerstaan die niet overeenstemmen met hun eigen waarden en doelen. Dat betekent terughoudendheid bij meer omstreden beleidsonderwerpen, volledige transparantie over de ingezette instrumenten en voldoende tegenkrachten in het democratische beleidsproces. Dat stelt de RMO in zijn op 26 maart verschenen advies ‘De verleiding weerstaan. Grenzen aan beïnvloeding van gedrag door de overheid.’

Gemeenten kunnen een grote bijdrage leveren aan de houdbaarheid van zorg en ondersteuning. Ze kunnen met de decentralisaties nog meer synergie realiseren en burgers voorzien van maatwerk. Deze transformatie (Kanteling), waarmee zij een impuls geven aan de sociale samenhang en aan de eigen verantwoordelijkheid van de burger, is al begonnen. Aan een aantal randvoorwaarden moet nog door het rijk, gemeenten en de zorg worden gewerkt.

Zorginstellingen verkeren in turbulente omstandigheden, waarin veel zekerheden verdwijnen en plaatsmaken voor een strijd om het voortbestaan. De druk van buitenaf om garant te staan voor de kwaliteit en veiligheid van zorg neemt toe en wordt meer dan ooit de sleutel tot overleven. Om dit te bereiken is een andere weg aangewezen dan het aanscherpen van de eisen die aan het bestuur en interne toezicht gesteld worden.

De beweging van een terugtredende overheid slaagt alleen wanneer maatschappelijke initiatieven ruimte krijgen om publieke voorzieningen naar eigen waarden en inzicht te organiseren. Dat vereist een fundamentele verandering van de verhouding tussen overheid en samenleving op het gebied van zeggenschap, financiering en rechtsstatelijke waarborgen. Ook vraagt het van overheden, politici én samenleving dat zij accepteren dat er meer verschil ontstaat in identiteit, omvang, keuzeaanbod en kwaliteit van voorzieningen als zorg, onderwijs en welzijn. Dat stelt de RMO in zijn op 5 juli verschenen advies ‘Terugtreden is vooruitzien. Maatschappelijke veerkracht in het publieke domein’.

Patiënten en zorgverleners willen meer ‘gezamenlijke besluitvorming en gedeelde uitvoering (zelfmanagement)’; dat bevordert zowel de kwaliteit van de zorg, als de effectiviteit. Hiervoor is vooral nodig dat keuzemogelijkheden en -opties worden geïmplementeerd in de praktijkrichtlijnen van zorgverleners, dat de informatievoorziening aan patiënten wordt verbeterd en de organisatie van de zorg hierop beter wordt ingericht en last but not least dat zorgverzekeraars in hun beloningssysteem een bonus toekennen voor de mate waarin patiënten betrokken worden in de besluitvorming.

De organisatie van solidariteit zal in de toekomst meer bij mensen zelf komen te liggen. Solidariteit wordt daarmee dynamischer en minder gestold in beleid, waardoor de waarde ervan weer zichtbaar en doorleefd wordt. Dit stelt de RMO in zijn advies ‘Rondje voor de publieke zaak. Pleidooi voor de solidaire ervaring’ dat is aangeboden aan staatssecretaris Martin Van Rijn.

We hebben in Nederland een solidair zorgstelsel waar we trots op mogen zijn. Het stelsel is vóór en ván iedereen. Die solidariteit gaat niet vanzelf, maar vraagt om meer wederkerigheid van alle betrokkenen, burgers, zorgverleners, zorgverzekeraars en zorginstellingen. Iedereen beperkt het beroep op formele solidariteitsoverdrachten en collectieve middelen tot het noodzakelijke. Er is ruimte om wederkerigheid ook informeel tot stand te laten komen. Solidariteit op die basis, ‘werkt’ en maakt het stelsel houdbaar.

Burgers hebben de afgelopen tien jaar steeds meer mogelijkheden gekregen en benut om hun onbehagen te uiten. Maar paradoxaal genoeg levert dit geen beter zicht op wat de oorzaken van onvrede en onmacht zijn. Ook ontbreekt het vaak aan mogelijkheden om iets met of aan dat onbehagen te doen. In Het onbehagen voorbij schetst de RMO een handelingsperspectief voor politici en bestuurders.

Voor een succesvolle invoering van de Wet forensische zorg (Wfz) en de Wet verplichte GGZ (WvGGZ), die gezamenlijk tot doel hebben de aansluiting van forensische en reguliere geestelijke gezondheidszorg te verbeteren, is noodzakelijk dat de ministers van VenJ en VWS een gezamenlijk uitgedragen visie hanteren op de zorg voor patiënten met ernstige psychische aandoeningen, waarin zij de voor- en doorzorg voor deze patiënten als uitgangspunt nemen. De ggz zal voor een herkenbaar en begrensd profiel moeten kiezen door prioriteit te leggen bij de zorg voor deze patiënten. Hiertoe moet krachtig worden ingezet op verdergaande ambulantisering, onder meer door substantiële uitbreiding van het aantal (F)ACT-teams. Ook zorgverzekeraars en gemeenten moeten hun verantwoordelijkheid voor de keten van forensische zorg nemen.

De huidige etnische categorisering door de overheid dient te worden stopgezet. Nu het voorkeursbeleid voor etnische groepen is afgeschaft, ontbreekt de legitimatie om de categorisering te continueren. Dat schrijft de Raad in zijn briefadvies Tussen afkomst en toekomst, Etnische categorisering door de overheid, dat is aangeboden aan minister Leers.

De organisatie van preventie van welvaartsziekten staat in geen verhouding tot de ziektelast. Meer effectiviteit en efficiency in de organisatie van preventie van welvaartsziekten begint met versterking van het eigenaarschap bij de landelijke en de lokale overheid en bij zorgverzekeraars

De medisch-specialistische zorg zal in 2020 wezenlijk anders georganiseerd moeten zijn, wil deze zorg de veranderende zorgvraag kunnen beantwoorden. Het ordeningsprincipe moet zijn: zorg dichtbij als het kan en ver weg als het moet. De zorg moet zich organiseren in netwerken van kennis en kunde, die een regionale oriëntatie hebben. Dit brengt een herordening van het zorglandschap met zich mee: deconcentratie van relatief eenvoudige, veelvoorkomende medisch-specialistische zorg en concentratie van de complexere en acute zorg.

Internet heeft een ambivalente uitwerking op het publiek debat. Enerzijds hebben mensen veel mogelijkheden om informatie te vergaren en met elkaar uit te wisselen. Hun (potentiële) invloed op de politiek-maatschappelijke agenda is dan ook fors. Anderzijds vinden er allerlei vormen van in- en uitsluiting plaats. Ten onrechte suggereren het wijdverbreide gebruik van internet en de vele online discussieplatforms dat iedereen directe en vrije toegang tot informatie heeft.

Sturen op gezondheidsdoelen leidt tot een betere kwaliteit van de gezondheidszorg en betere zorg voor de patiënt. Bovendien vergroot het de effectiviteit van de ingezette middelen, zowel in menskracht als in geld.

Wat wordt in concreto in dit briefadvies behandeld? De Raad beantwoordt eerst de vraag van VWS of de ombuigingsdoelstellingen van het kabinet en de voorgenomen overheveling van functies uit de AWBZ naar de Wmo aanleiding is de compensatieplicht in de Wmo aan te passen.

Rijk, provincies en gemeenten zullen de komende jaren verwikkeld zijn in de overheveling van alle taken van de jeugdzorg naar de gemeente. De Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling (RMO) spreekt zich in het briefadvies Bevrijdend kader voor de jeugdzorg uit over de inhoudelijke koersverandering van deze stelselherziening van de jeugdzorg.

Meer kwaliteit met minder mensen is mogelijk door in de zorg slimmer te werken. Om de verspreiding van arbeidsbesparende innovaties te versnellen en verbreden, zijn betere financiële prikkels noodzakelijk en is meer leiderschap in de zorg nodig. Een zo groot mogelijke mate van zelfredzaamheid van patiënten en cliënten moet het leidend principe worden in de zorg.

Het kabinet creëert perspectief en voorwaarden voor een goed en houdbaar zorgaanbod dat adequaat inspeelt op de veranderende zorgvraag en zorgvrager. Het stemt bezuinigingen in de zorg hier op af.

De legitimiteit van maatschappelijke organisaties staat onder druk. Of het nu gaat om welzijnsinstellingen, scholen, omroepen of ontwikkelingsorganisaties: overal is de druk groot om meer diensten te verlenen tegen minder geld, om meer verantwoording af te leggen tegen minder vrijheid om eigen keuzes te maken. In hun overlevingstocht zitten organisaties gevangen in enerzijds disciplinering vanuit wetgeving en toezichtorganen en anderzijds de eisen van de markt. Ze raken vervreemd van hun achterban, aan wie ze juist hun legitimiteit zouden moeten ontlenen.

In de zorgsector moeten en de vraag en het aanbod een andere weg inslaan. Niet meer, zoals tot nu toe, kiezen voor zorg en ziekte (zz), maar voor gedrag en gezondheid (gg). Van zz naar gg dus.

Het vertrouwen in de overheid is niet altijd gebaat bij een verkleining van de kloof tussen burger en de politiek. Nabijheid en legitimiteit staan soms met elkaar op gespannen voet. Dat staat in het briefadvies dat de RMO op verzoek van zijn collega, de Raad voor het Openbaar bestuur, heeft geschreven.

Welk probleem lost dit advies op? Onduidelijkheid over de wijze waarop het tegenwicht van de zorggebruiker tegenover zorgverzekeraar, zorgaanbieder en overheid geëffectueerd kan worden in het zorgstelsel.

Het briefadvies De relatie medisch specialist en ziekenhuis in het licht van de kwaliteit van zorg is een nazorgtraject voorvloeiend uit het advies Governance en kwaliteit van zorg van maart 2009.

Gezondheid 2.0: patiënten en zorgverleners werken actief samen waardoor de doeltreffendheid en de kwaliteit van de zorg toeneemt.

Om het tekort aan artsen en de groeiende zorgvraag op te lossen, vindt de RVZ het noodzakelijk veranderingen in de organisatie van de medisch specialistische zorg aan te brengen, de instroom in de vervolgopleidingen tot specialist te vergroten en de numerus fixus voor de initiële opleiding geneeskunde over vijf jaar los te laten.

Overheidsorganisaties kunnen zuiniger met hun budgetten omspringen. Een cultuur van zuinigheid kan een forse besparing op de overheidsuitgaven opleveren. Daarvoor moet wel een einde komen aan het belonen van budgetuitputting.

Polarisatie hoort bij een open democratische samenleving. Het geeft stem aan emoties en belangen. Maar we kunnen er ook in doorslaan. En dan wordt het eerder bedreigend dan verrijkend. De RMO presenteert in het advies ‘Polariseren binnen onze grenzen’ drie strategieën om de verrijkende kanten van polariseren beter te benutten: in het domein van de civil society, op het terrein van politieke besluitvorming en binnen de juridische conflictbeslechting.

Opvoeden is steeds meer een individuele aangelegenheid geworden. Gezinnen zijn meer op zichzelf aangewezen, ‘de ogen in de straat zijn afgenomen’ en steeds vaker zijn het vooral professionals die gezinnen ondersteunen. De sociale omgeving – familie, buren, lokale middenstand, scholen – kan meer betrokken worden bij de ondersteuning van gezinnen. Daarmee sloten de Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling (RMO) en de Raad de Volksgezondheid en Zorg (RVZ) in het najaar van 2008 het pre-advies Versterking voor gezinnen af.

De WMO is een participatiewet die goed past bij de nieuwe verhouding tussen overheid en burger. Maar de nadruk moet niet liggen op allerlei institutionele aanpassingen, maar op culturele veranderingen in de onderlinge ondersteuning. Dat schrijft de RMO in een informeel briefadvies aan staatssecretaris Bussemaker.

Vandaag prsenteerden de Onderwijsraad, de Raad voor het Openbaar Bestuur en de Raad voor de Volksgezondheid en Zorg het advies ’Buiten de gebaande paden. Advies over intersectoraal Gezondheidsbeleid’ gepresenteerd en overhandigd aan minister Klink van VWS.

Een betaalbare en toegankelijke zorg voor iedereen, ook als er in de toekomst veel meer ouderen en chronisch zieken zijn. Dat kan als de veldpartijen meer risico gaan lopen; als de overheid – complementair hieraan – een goede verdeling en gebruik van de krappe middelen stimuleert; en als de cliënten meer betalen voor extra wooneisen, dienstverlening en hulp bij levensvragen.

Welk probleem lost dit advies op? Onduidelijkheid over wat het publieke belang ‘kwaliteit van zorg’ precies is en hoe getoetst kan worden of zorginstellingen hieraan voldoen. Inadequaat intern toezicht zorginstellingen.

De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft de Raad voor de Volksgezondheid en Zorg verzocht de rol van de farmaceutische industrie in relatie tot zorgaanbieders en patiënten(organisaties) onder de loep te nemen. Het gaat hierbij om de invloed die de farmaceutische industrie heeft op het geneesmiddelengebruik in Nederland.

Selectieve zorginkoop niet meer alle zorg contracteren, alleen goede én doelmatige zorg contracteren en verzekerden sturen naar gecontracteerde zorg is de beste manier om tegemoet te komen aan een groeiende en veranderende zorgvraag.

De laatste decennia is er terecht veel aandacht voor de rechten van patiënten. Over de keerzijde daarvan, verantwoordelijkheden en verplichtingen van patiënten, wordt nauwelijks gesproken. Maar tijden veranderen. De kosten van de gezondheidszorg stijgen snel. Kosten, die door alle burgers gezamenlijk moeten worden opgebracht. Burgers verwachten dan ook van elkaar een prudent en doelmatig gebruik van de gezondheidszorg. Daarnaast vragen zorginhoudelijke ontwikkelingen om een actieve inbreng van patiënten. En ook wijzigingen in het zorgstelsel leggen meer verantwoordelijkheden bij de patiënt.

De laatste decennia is er terecht veel aandacht voor de rechten van patiënten. Over de keerzijde daarvan, verantwoordelijkheden ...

Wij gaan in dit advies na wat de betrokken patiënten en hun zorgverleners beschouwen als adequate zorgarrangementen. Vervolgens onderzoeken we in hoeverre scenario 4 de uitvoering van deze adequate zorgarrangementen bevordert of belemmert. We bespreken welke maatregelen eventueel nodig zijn om de voordelen te vergroten en de nadelen te verkleinen. We eindigen met onze conclusies en met aanbevelingen over de te volgen koers.

Eind juni 2006 is het advies Zinnige en duurzame zorg uitgebracht. Dat advies gaf onder meer antwoord op de vraag welke criteria moeten worden gehanteerd om prioriteiten te stellen bij het vergoeden van zorg uit collectieve middelen. Twee onderdelen bleven onbeantwoord: wat houdt ‘rechtvaardigheid’ in en wat zijn de rollen en verantwoordelijkheden van de te onderscheiden partijen bij de prioriteitenstelling.

Dat we in Nederland in een democratie leven, lijkt vanzelfsprekend. Maar dat is niet zo. De samenleving is ingewikkelder geworden, door de toegenomen etnische diversiteit, individualisering en pluriformiteit. De samenleving is ook gespannener en ontvlambaarder geworden.

Welk probleem lost dit advies op? Het toegenomen risico dat de arts en andere zorgprofessionals niet meer op basis van hun professionele competentie kunnen beslissen over de diagnose en de behandeling van hun patiënten.

Het nieuwe kabinet moet inzetten op betere zorgresultaten. De opbrengst centraal; dat is de beste investering voor behoud van maatschappelijk draagvlak voor de steeds maar toenemende uitgaven. De agenda ontstond na raadpleging van 100 deskundigen in de gezondheidszorg.

Welk probleem lost dit advies op? Een goede gezondheid is belangrijk voor individuele burgers en een bevolking met gezonde burgers is belangrijk voor een welvarende en goed functionerende maatschappij. Een aantal volksgezondheidsproblemen zoals overgewicht, vallen bij ouderen en psychische problemen blijkt echter hardnekkig. Nieuwe beleidsstrategieën zijn nodig. Dit advies reikt zo’n strategie aan.

Welk probleem lost dit advies op? Een aantal tekortkomingen in de rechtspositie van de individuele patiënt die hem beletten ‘zorgconsument’ te worden.

Bij een krimpende beroepsbevolking en een toenemende zorgvraag zijn ingrijpende keuzes onontkoombaar.

Zinnige en duurzame zorg: transparante keuzen in de zorg voor een houdbaar zorgstelsel

De berichtgeving in de media over tbs-incidenten neemt toe, terwijl het feitelijke aantal incidenten niet stijgt. Deze constatering doet de RMO in zijn advies Ontsnappen aan medialogica. Tbs in de maatschappelijke beeldvorming

Leg de verantwoordelijkheid voor het vastgoed en de kapitaallasten volledig bij de zorginstelling, zónder overheidsbemoeienis, maar geef haar dan ook bevoegdheden op dit vlak

In Verschil maken, het advies van de RMO over ‘eigen verantwoordelijkheid na de verzorgingsstaat’, gaat de RMO in op wat de overheid kan doen om de eigen verantwoordelijkheid van burgers te bevorderen. Eerder minder dan meer, luidt in het kort het antwoord, maar vooral anders: de overheid heeft een ander repertoire van beleidsinstrumenten nodig.

Mensen met een beperking moeten in de samenleving kunnen meedoen, niet met behulp van de AWBZ, maar op eigen kracht of door de WMO.

Het briefadvies Duurzame solidariteit bevat de resultaten van een debatronde in de zorgsector. In de debatten stond het RVZ-signalement Houdbare solidariteit in de gezondheidszorg centraal. Het briefadvies is samen te vatten in acht actiepunten voor het kabinet:

Autochtonen en allochtonen dreigen steeds meer langs elkaar heen te leven. Zo neemt het aantal interetnische contacten af, zijn achterstanden hardnekkig en verslechtert de onderlinge beeldvorming. De RMO laat in dit advies zien welke mogelijkheden de overheid heeft om deze ontwikkelingen te keren. Belangrijk is daarbij om verbinden op met structurele en etniciteit-overstijgende methoden te bevorderen.