Adviezen Raad voor Volksgezondheid en Samenleving, 2020

Onze samenleving kampt met een tekort aan zorgverleners. Dit tekort zal in de toekomst verder toenemen. In het licht van deze tekorten is het schrijnend dat steeds meer mensen die in de zorg werken de sector verlaten, soms al snel nadat zij zijn begonnen met werken. In dit advies heeft de RVS onderzocht wat ervoor nodig is om te zorgen dat zorgverleners hun werk goed kunnen en blijven doen. Op basis hiervan doet de RVS aanbevelingen om knelpunten die bijdragen aan de uitstroom van zorgverleners te verhelpen. Hierbij richt de Raad zich tot werkgevers en werkgeversorganisaties, maar ook tot andere partijen zoals zorgverzekeraars, beroeps- en brancheverenigingen, en de Rijksoverheid. Het voorkomen van de uitstroom van zorgverleners vraagt volgens de Raad bij uitstek om een gezamenlijke benadering. De RVS hoopt met dit advies een bijdrage te leveren aan de maatschappelijke discussie over zorgen in een krappe arbeidsmarkt. De Raad belicht deze opgave als een probleem dat vraagt om een brede, integrale benadering.

Wat goede zorg is, is afhankelijk van de behoeften en omstandigheden van de unieke patiënt. De voorkeuren en context van de patiënt moeten daarom leidend zijn in het besluitvormingsproces met de arts. In dit advies beantwoordt de RVS de vraag die het ministerie van VWS in februari 2020 stelde: Wat is er nodig om – in geval van een complexe zorgvraag – te komen tot een uitkomstgericht besluitvormingsproces, dat uitgaat van wat daadwerkelijk belangrijk is voor de desbetreffende patiënt? Bij complexe zorgvragen gaat het om vragen naar lichamelijke, sociaalmaatschappelijke én psychische zorg.

In december 2018 heeft de toenmalige minister van Medische Zorg en Sport de Raad voor Volksgezondheid & Samenleving (RVS) gevraagd om naast het advies ‘De B van Bekwaam - naar een toekomstbestendige Wet BIG’ aanvullend advies uit te brengen over de vraag: ‘Hoe kunnen behandelingen van de huid met onder andere IPL- en laserapparatuur als voorbehouden handeling in de wet BIG worden opgenomen, zonder specifieke technieken in de wet te noemen?’ Het verzoek is voortgekomen uit de Kamerbehandeling van een wijziging van de Wet BIG in verband met het tuchtrecht (BIG I). Tijdens deze behandeling is de suggestie gekomen om bij de voorbereiding van de Wet BIG II te onderzoeken of het mogelijk is om een meer algemene definitie te gebruiken in plaats van het benoemen van specifieke technieken in de wet, aangezien deze in de toekomst achterhaald kunnen zijn of aangevuld dienen te worden. In dit briefadvies doet de RVS aanbevelingen aan de minister.

Tijdens de coronacrisis hebben patiënten en zorgverleners noodgedwongen in korte tijd veel nieuwe ervaringen opgedaan met digitale zorg. Vooral het gebruik van beeldbellen heeft een enorme vlucht genomen. Waar innovaties de afgelopen jaren moeizaam van de grond kwamen, was er door de coronacrisis vaak geen andere keus. In dit advies beantwoordt de RVS de vraag die het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport tijdens de coronacrisis stelde: hoe zij de snelle en zinvolle ontwikkelingen van digitale zorg op een goede manier kan continueren. Dat is een urgente vraag nu fysiek contact weer vaker mogelijk is.

De toegankelijkheid van acute zorg staat steeds meer onder druk door stijgende eisen aan kwaliteit en strakke financiële kaders. Verstedelijking, vergrijzing en het oplopende personeelstekort voeren de druk verder op. Ook de coronapandemie heeft laten zien dat de toegankelijkheid van acute zorg in het geding is. De vraag over de regie voor toegankelijke acute zorg is alleen maar belangrijker geworden.

Het maatschappelijke gezondheidsrisico van het coronavirus heeft tot verregaande maatregelen geleid. Maatregelen met als doel om kwetsbare mensen te beschermen, IC-capaciteit niet te overvragen en professionals in de zorg niet te overspoelen. Maatregelen in een crisis, die diep op onze samenleving ingrijpen.

Het laatste decennium is het aantal daklozen in Nederland ruim verdubbeld. Naast persoonlijk leed brengt dat ook grote maatschappelijke gevolgen met zich mee. Dit wordt in de huidige coronacrisis eens te meer duidelijk.

Wat is er nodig om te voorkomen dat kinderen in jeugdhulp belanden voor problematiek die (mede) is ontstaan door groeiende kwetsbaarheid in de context waarin zij opgroeien? Hoe kunnen partners uit andere domeinen (niet-jeugdhulp) een rol spelen in het versterken van het gewone leven? In het behouden en versterken van stabiliteit in gezinnen/huishoudens waar ook kinderen opgroeien? En hoe kunnen sociale netwerken en informele structuren hier aan bijdragen?

In dit advies wil de Raad een fundamenteel andere van kijken bieden op de houdbaarheid van zorg en de toekomst van de stelsels van zorg en ondersteuning. We zien dat het huidige debat over stelsels op dit moment vooral gevoerd vanuit over hoe het stelsel financieel en personeel houdbaar blijft.

De Raad is van mening dat de waarde van de derde levensfase in het huidige maatschappelijke debat en in beleid, regelgeving en arrangementen te weinig aandacht krijgt. Er gaat veel aandacht uit naar kwetsbare, eenzame en afhankelijke veelal oude ouderen. Tegelijkertijd is er het beeld van de genietende, consumerende en vitale jonge oudere die net met pensioen is: reizen, concertbezoek, lekker eten, samen fietsen. Deze clichébeelden dienen vervangen te worden door een realistischer en vollediger beeld van de diverse groep jonge ouderen die onze samenleving rijk is. Mensen in de derde levensfase zouden vaker en op een passende manier kunnen worden uitgenodigd om deel te blijven nemen aan de maatschappij.