Adviezen Kiesraad, 2014

Dit advies gaat over een notitie van de minister van Binnenlandse Zaken waarin de mogelijkheden geïnventariseerd worden om voor 2 specifieke groepen Nederlanders een kiescollege te vormen, met als enige taak om de leden van de Eerste Kamer te kiezen. Het gaat om een kiescollege voor Nederlandse kiesgerechtigden in Caribisch Nederland en een kiescollege voor Nederlandse kiesgerechtigden in het buitenland (niet-ingezetenen). De Kiesraad is van mening dat de notitie een goede basis vormt voor verdere politieke besluitvorming.

Dit advies gaat over een ontwerpregeling om de Kiesregeling te wijzigen met het oog op de gecombineerde provinciale statenverkiezingen én waterschapsverkiezingen vanaf 2015. Kiezers kunnen op dezelfde dag voor beide verkiezingen hun stem uitbrengen. Om te voorkomen dat stempassen en andere stukken voor beide verkiezingen door elkaar worden gehaald, zijn onderscheidende kenmerken nodig. Dit wordt geregeld in een wijziging van de Kiesregeling. Het ontwerp voor deze wijziging is aan de Kiesraad voorgelegd. In hoofdlijnen kan deze zich goed vinden in voorgestelde wijzigingen.

Dit advies gaat over een ontwerpregeling om de Kiesregeling te wijzigen in verband met de gecombineerde staten- en waterschapsverkiezingen. Doordat kiezers vanaf 2015 tegelijkertijd stemmen voor algemeen bestuursleden van waterschappen en voor provinciale statenleden, moet een aantal modellen (zoals het aanvraagformulier voor een kiezerspas of voor een schriftelijke volmacht) aangepast worden in de Kiesregeling. De Kiesraad adviseert om een duidelijk onderscheid te maken tussen de documenten voor de waterschapsverkiezing en de provinciale statenverkiezing. Stembureauleden moeten gemakkelijk kunnen zien voor welke verkiezing een document gebruikt kan worden.

Dit advies gaat over een ontwerpbesluit van de minister van BZK dat voorstelt om bij toekomstige experimenten met centraal tellen van stemmen zogeheten transportboxen te gebruiken. Bij de laatste verkiezingen is in een aantal gemeenten geëxperimenteerd met het tellen van de stemmen op één centrale locatie in de gemeente - en niet meer in de afzonderlijke stembureaus. Voor het vervoer van stembiljetten en andere stembescheiden werden toen gewone stembussen gebruikt. De Kiesraad is van mening dat het goed is als gemeenten de vrijheid hebben om ook bij toekomstige experimenten de stembescheiden in stembussen te vervoeren. Ook plaatst de Kiesraad aantekeningen bij de verwachte efficiëncywinst en kostenbesparing die het gebruik van de transportboxen de gemeenten zou gaan opleveren.

In dit advies blikt de Kiesraad terug op de gemeenteraadsverkiezingen van 19 maart 2014 en de Europees Parlementsverkiezing op 22 mei 2014. De Kiesraad adviseert de minister onder meer om in de Kieswet het maken van een stemfie – een foto die de kiezer van zichzelf met zijn of haar stembiljet maakt in het stemhokje – expliciet te verbieden. De Raad stelt dat de stemfie op gespannen voet staat met stemvrijheid en stemgeheim. Iedere mogelijkheid dat kiezers onder druk worden gezet of druk voelen om op een bepaalde partij en/of kandidaat te stemmen en daarvan bewijs te leveren, moet worden voorkomen.

Dit advies gaat over de conceptregeling die voorstelt om de Kiesregeling te wijzigen met het oog op de eisen aan de programmatuur voor de berekening van de verkiezingsuitslag. De Kiesraad geeft de voorkeur aan centrale vaststelling van de specificatie van de wet- en regelgeving voor software waarmee de verkiezingsuitslag wordt berekend. Verder De Raad is van mening dat het onwenselijk is dat een niet nader bepaalde instantie deze specificatie toetst, omdat deze instantie zo bepaalt hoe de regels rond de vaststelling van de uitslag geïnterpreteerd moeten worden. Wel is de Raad voorstander van een toetsing om te bepalen of de software aan de wet- en regelgeving voldoet.

Dit advies gaat over een integrale wijziging van de Kieswet. Minister Plasterk had de Kiesraad gevraagd hierover te adviseren, na sterke aandrang vanuit de Eerste Kamer. De Kiesraad is van mening dat de Kieswet deels verouderd, onduidelijk en niet-consistent is en enkele onnodige belemmeringen bevat voor een efficiënt verloop van het verkiezingsproces. Verder biedt de wet geen adequaat antwoord op een aantal actuele vraagstukken, zoals de vraag of het maken van een 'stemselfie' in het stemlokaal is toegestaan. Geadviseerd wordt om de Kieswet leesbaarder te maken en het verkiezingsproces efficiënter te laten verlopen. Door de inzet van digitale hulpmiddelen kunnen politieke partijen kandidatenlijsten bijvoorbeeld elektronisch indienen en hoeft het hoofdstembureau niet langer betrokken te worden bij de berekening van de verkiezingsuitslag.

Dit advies gaat over de wijziging van de experimentenregeling centraal tellen van stemmen die de minster van BZK voorstelt. Bij de laatste gemeenteraadsverkiezingen is in vijf gemeenten geëxperimenteerd met het tellen van de stemmen op één centrale locatie in de gemeente - en niet meer in de afzonderlijke stembureaus. Het ziet ernaar uit dat hiermee bij de komende verkiezing voor het Europees Parlement opnieuw wordt geëxperimenteerd. De Kiesraad adviseert om ook personen die het gemeentelijk stembureau bijstaan bij het tellen van de stemmen verplicht een training te laten volgen. Verder stelt de Kiesraad voor om centrale tellingen de volgende dag te laten plaatsvinden.

Dit advies gaat over de Tijdelijke experimentenregeling centrale stemopneming waarin regels worden voorgesteld voor het experiment op 19 maart 2014 met het centraal tellen van de stemmen in 5 gemeenten. De Kiesraad is van mening dat het belangrijks is dat bepaald wordt dat de stembescheiden op een beveiligde locatie worden opgeslagen en dat veilig vervoer naar die locatie gegarandeerd is.

Dit advies gaat over het ontwerpbesluit dat voorstelt om het Kiesbesluit en het Waterschapsbesluit te wijzigen voor de gecombineerde waterschapsverkiezingen en provinciale statenverkiezingen. De Kiesraad adviseert met het oog op de waterschapsverkiezingen in de Basisregistraties Adressen en Gebouwen per adres te noteren in het beheersgebied van welk waterschap dit adres zich bevindt. Dit bespaart zowel de waterschappen als de gemeenten aanzienlijke terugkerende administratieve lasten en verkleint de kans op fouten bij het versturen van stempassen naar kiesgerechtigden.

Deze reactie gaat over het rapport 'Elke stem telt - Elektronisch stemmen en tellen' van de Commissie-Van Beek. De Kiesraad is net als de Commissie-Van Beek van mening dat het verkiezingsproces gebaat is bij de inzet van elektronische apparatuur voor het stemmen en tellen van de stemmen. Het door de Commissie voorgestelde stemsysteem – stemprinter en –teller – heeft ook de voorkeur van de Kiesraad. Wel plaatst de Raad kanttekeningen bij enkele eisen die de Commissie aan haar voorkeursvariant stelt.