Adviezen Kiesraad, 2015

Dit advies gaat over een initiatiefwetsvoorstel van Kamerlid Klein (Klein) dat voorstelt om de stukken voor de kandidaatstelling (ook) digitaal in te leveren. De Kiesraad staat positief tegenover dit voorstel. Geadviseerd wordt om sommige punten verder uit te werken om uitvoeringsproblemen bij de kandidaatstelling te voorkomen. Als stukken voor de kandidaatstelling zowel digitaal als op papier ingeleverd kunnen worden, moet bijvoorbeeld met het oog op de hanteerbaarheid van het proces het aantal personen naast de inleveraar beperkt worden tot maximaal twee andere personen. Verder moet voorkomen worden dat eventuele dubbele inlevering van stukken leidt tot schrapping van kandidaten, als het om dezelfde lijsten gaat.

Dit advies gaat over een initiatiefwetsvoorstel van Kamerlid Klein (Klein) waarin wordt voorgesteld om kieskringen af te schaffen. De Kiesraad onderschrijft in zijn advies deze conclusie, omdat in de praktijk vrijwel geen gebruik meer gemaakt wordt van de mogelijkheid om per kieskring verschillende kandidatenlijsten in te dienen. Zolang de uitslag in persoon moet worden overgebracht naar de Kiesraad is de tussenkomst van een hoofdstembureau bij de vaststelling van de uitslag nog wel wenselijk. Daarom stelt de Kiesraad voor de uitslagberekening provinciale hoofdstembureaus te behouden.

Dit advies gaat over het Ontwerpbesluit van minister Plasterk dat voorstelt om in het stemlokaal te experimenteren met een nieuw model stembiljet. Geadviseerd wordt om dit experiment in enkele gemeenten gelijktijdig uit te voeren met het centraal tellen van stemmen. Op die manier worden de effecten van het nieuwe stembiljet op centrale stemopneming ook inzichtelijk.

Dit advies gaat over het conceptwetsvoorstel dat invoering van permanente kiezersregistratie voor kiezers in het buitenland voorstelt. De Kiesraad heeft deze permanente registratie al eerder bepleit en ondersteunt daarom het voorstel. Verder stelt de Kiesraad voor om het mogelijk te maken voor Nederlandse kiezers in het buitenland om te stemmen op ambassades of consulaten. Het stemmen op ambassades of consulaten kan bijdragen aan een verhoging van de opkomst van kiezers buiten Nederland, zoals beoogd in het wetsvoorstel.

De Kiesraad kan niet ingaan op het verzoek van de eilandsraad van Bonaire om onderzoek te doen naar het (mogelijk) ronselen van onderhandse volmachten. De eilandsraad van Bonaire had een motie aanvaard waarin de Kiesraad om onderzoek werd gevraagd. De Kiesraad heeft immers, zo wordt toegelicht in een brief aan de Minister van BZK, geen toezichthoudende taken en onderzoeksbevoegdheid met betrekking tot vermeende misstanden in de verkiezingspraktijk.

Dit advies gaat over een wetsvoorstel dat er naar streeft om lijstencombinaties af te schaffen. De Kiesraad is van mening dat de vraag of de afschaffing van de figuur van lijstencombinaties een goede zaak is een politieke afweging is.

In dit advies blikt de Kiesraad terug op de Eerste Kamerverkiezing van 26 mei 2015. De Kiesraad is van mening dat de verkiezing over het algemeen goed is verlopen, maar dat het verkiezingsproces op enkele punten kan worden verbeterd. Geadviseerd wordt om duidelijk in de Kieswet te vermelden dat kiezers (provinciale statenleden) bij de Eerste Kamerverkiezing de mogelijkheid hebben om een vervangend stembiljet aan te vragen als zij hun stembiljet verkeerd hebben ingevuld. Verder stelt de Kiesraad voor om de processen-verbaal van de kandidaatstelling en van de stemming door het centraal stembureau van de Eerste Kamerverkiezing (Kiesraad) elektronisch te publiceren.

Dit advies van de Kiesraad aan minister Plasterk (BZK) en aan de voorzitter van de Tweede Kamer gaat over de aanpak van misbruik van de volmachtregeling. De Kiesraad is van mening dat hiervoor de delictsomschrijving van het ronselen van volmachtstemmen moet worden aangescherpt. Nu is niet altijd helder wat wel en niet mag met betrekking tot volmachtverlening. Bovendien moet het mogelijk worden dat mensen die worden veroordeeld voor misbruik van de volmachtregeling door de rechter tijdelijk worden uitgesloten van het kiesrecht. Ook bij enkele andere kiesrechtdelicten moet dit kunnen. Dit advies is gebaseerd op een onderzoek van de Kiesraad naar de werking van strafbepalingen in het verkiezingsproces. Aanleiding hiervan vormden geruchten over ronselen van volmachten bij gemeenteraadsverkiezingen en het uitblijven van concrete vervolging.

Dit advies gaat over het voornemen van de minister van BZK om lijstencombinaties af te schaffen. De minister had de Kiesraad in het licht van de voorgenomen afschaffing verzocht om advies uit te brengen over een aanpassing van het systeem van restzetelverdeling. De Kiesraad is van mening dat er op zich geen grond is voor compensatie van kleinere partijen voor afschaffing, omdat zowel kleine als grote partijen profijt kunnen hebben van het gebruik van de lijstencombinatie - en omdat de lijstencombinatie niet ten gunste van de kleine partijen is ingevoerd. Wel is het zo, dat het feitelijk vooral kleine partijen waren die de afgelopen decennia lijstencombinaties aangingen.

Dit advies gaat over een conceptwetsvoorstel waarin wordt voorgesteld om een kiescollege op Bonaire, Sint Eustatius en Saba te introduceren om de leden van de Eerste Kamer te kiezen. Daarmee krijgen Nederlandse inwoners van Caribisch Nederland invloed op de samenstelling van de Eerste Kamer en niet-Nederlandse inwoners van die eilanden behouden het kiesrecht voor de eilandsraden. Geadviseerd wordt om de keuze voor een kiescollege per eiland of één kiescollege voor heel Caribisch Nederland niet in de Grondwet op te nemen. Dit met het oog op de lopende evaluatie van de staatkundige structuur van Caribisch Nederland.

In zijn evaluatieadvies blikt de Kiesraad terug op de gecombineerde verkiezingen voor de provinciale staten en waterschappen van 18 maart 2015. Deze gecombineerde verkiezingen hebben geleid tot bijna een verdubbeling van de opkomst voor de waterschapsverkiezingen. De Kiesraad is van mening dat een betere voorlichting en instructie over een aantal zaken wenselijk is. Bijvoorbeeld het aanpassen van de gegevens op de stempas zodat duidelijk is dat Nederlandse kiezers met een dubbele nationaliteit zich op het stembureau voor de provinciale statenverkiezingen mogen legitimeren met een Europees paspoort. Ook is gebleken dat bij het stemmen onduidelijk was welke persoonlijke gegevens mogen worden afgeschermd op (de kopie van) het identiteitsbewijs.

Eindrapport Informatiepunt Verkiezingen gecombineerde verkiezingen 2015

Dit advies gaat over het ontwerpvoorstel dat nastreeft om het onderzoek naar een nieuw stembiljet voor kiezers in het stemlokaal te hervatten. De Kiesraad kan zich vinden in de beslissing van minister Plasterk (BZK) om een experiment uit te voeren met het stembiljet dat, blijkens evaluatie, al eens succesvol door Nederlandse kiezers in het buitenland is gebruikt. Wel herinnert de Raad aan een eerder gemaakte opmerking dat de voorgestelde regeling, waarbij een stem op een partij geldt als een stem op de lijsttrekker van die partij, ertoe kan leiden dat sluipenderwijs de partijstem in het Nederlandse kiesstelsel wordt ingevoerd.

Dit advies gaat over een ontwerpregeling waarin wordt voorgesteld de Kiesregeling te wijzigen in verband met de invoering van de Wet raadgevend referenda. Hiervoor moeten formulieren ontwikkeld worden, bijvoorbeeld waarmee verzoeken tot het houden van een referendum worden ingediend. De Kiesraad is van mening dat het goed is om de formulieren in de Kiesregeling te integreren, omdat formulieren voor andere verkiezingen hier ook in opgenomen zijn. In veel gevallen kan daarom worden volstaan met een uitbreiding van de bestaande formulieren in de Kiesregeling, zodat de formulieren zoveel mogelijk uniform zijn. Ook adviseert de Kiesraad over de eisen die aan de software voor de uitslagberekening van een referendum worden gesteld. De eis dat de software voor meerdere besturingssystemen ontwikkeld moet worden, vindt de Raad overbodig, omdat hij als centraal stembureau de enige gebruiker is van het systeem.

Dit advies gaat over de ontwerpregeling waarin wordt voorgesteld om voorzieningen te treffen voor de circa 30 gemeenten waar experimenten plaatsvinden bij de gecombineerde provinciale staten- en waterschapsverkiezingen op 18 maart 2015. Het gaat bijvoorbeeld om voorzieningen voor het geval stembiljetten op de verkeerde tellocatie worden gebracht. De kans bestaat namelijk dat sommige kiezers hun stembiljet in de verkeerde stembus gooien. De Kiesraad adviseert te evalueren hoe vaak dat voorkomt en welke factoren daarop van invloed zijn, zoals de plaatsing en het opschrift van de stembus. Daarnaast wordt geadviseerd de gevolgen van verkeerde stembiljetten in de verkeerde stembus voor de telling, voor zover mogelijk, vast te leggen om het telproces inzichtelijker te maken.