Adviezen Kiesraad, 2019

De Kiesraad heeft een advies uitgebracht over een wetsvoorstel dat een andere wijze van verkiezing van de Eerste Kamer beoogt. Hiervoor is een wijziging van de Grondwet nodig. Kern van het wetsvoorstel is dat elke drie jaar de helft van de leden van de Eerste Kamer wordt gekozen, en wel voor een periode van zes jaar. In plaats van iedere vier jaar in zijn geheel. Dit is een terugkeer naar hoe het was tussen 1922 en 1983.

De Kiesraad kan zich vinden in het voorstel om een kiescollege in te stellen voor Nederlanders in het buitenland. Dit blijkt uit een advies over een wetsvoorstel dat dit mogelijk maakt. Via een kiescollege kunnen ook Nederlanders buiten Nederland invloed hebben op de samenstelling van de Eerste Kamer. Wel vraagt de Kiesraad aandacht voor het minimum aantal leden van zo’n kiescollege. En voor het bepalen van de stemwaarde: het gewicht van de stemmen van elk lid van het kiescollege. Op deze pagina het vollledige advies.

De Kiesraad kan zich vinden in het voorstel om een kiescollege in te stellen voor Nederlanders in het buitenland. Dit blijkt uit een advies over een wetsvoorstel dat dit mogelijk maakt. Via een kiescollege kunnen ook Nederlanders buiten Nederland invloed hebben op de samenstelling van de Eerste Kamer. Wel vraagt de Kiesraad aandacht voor het minimum aantal leden van zo’n kiescollege. En voor het bepalen van de stemwaarde: het gewicht van de stemmen van elk lid van het kiescollege.

Gemeenten mogen zelf kiezen of ze bij verkiezingen centraal tellen of (volledig) tellen in de stembureaus. Dit is de kern van een (3e) versie van een conceptwetsvoorstel over de aanpassing procedure vaststelling uitslag. De Kiesraad kan zich vinden in die keuzevrijheid, valt te lezen in een advies over dit wetsvoorstel. Gemeenten kunnen immers goed inschatten welke telmethode in hun geval het best uitvoerbaar is. Aangezien kiezers straks geïnformeerd worden waar en wanneer de telling plaatsvindt, voorziet de Kiesraad geen verwarring.

De Kiesraad ondersteunt de wens om te gaan experimenten met een kleiner stembiljet. Dit staat in een advies over een wetsvoorstel voor een experimenteerwet met (twee) nieuwe typen stembiljetten. De Raad ziet deze experimenten als opmaat naar het mogelijk maken van het elektronisch tellen van stembiljetten. Geadviseerd wordt voldoende voorlichting richting kiezers te geven over de experimenten met de nieuwe stembiljetten.

De verkiezingen voor de leden van het Europees Parlement (23 mei) en de Eerste Kamer (27 mei) zijn goed verlopen – op enkele incidenten na. Dit concludeert de Kiesraad in zijn advies ter evaluatie van beide verkiezingen. Wel doet de Kiesraad naar aanleiding van deze verkiezingen enkele aanbevelingen. Zo wordt geadviseerd de training van stembureauleden op een paar punten te verbeteren, met name over het geven van hulp aan bepaalde groepen kiezers in het stembureau. Ook wordt ervoor gepleit om in de trainingmeer aandacht te besteden aan de mogelijkheid van kiezers om aanwezig te zijn bij het tellen van de stemmen in de stembureaus. Nu worden kiezers soms weggestuurd.

De verkiezingen van 20 maart van dit jaar, voor provinciale staten, waterschappen én kiescolleges zijn goed verlopen. Dit concludeert de Kiesraad in zijn advies ter evaluatie van deze verkiezingen. Niet alles verliep echter vlekkeloos. In zijn advies doet de Kiesraad daarom enkele aanbevelingen. Deze betreffen zaken als de bezorging van stempassen, de kleur van stempassen, de publicatie van processen-verbaal, van stembureaus op internet, en ‘lijstuitputting’.

Alle gemeenten gaan straks centraal tellen. De hoofdstembureaus worden afgeschaft. En er komen meer mogelijkheden om eventuele fouten die worden gemaakt bij het tellen van uitslagen te corrigeren. Dit zijn enkele elementen uit (de tweede versie) van een conceptwetsvoorstel ter verbetering van de procedure voor vaststelling van de uitslag. In zijn advies over dit wetsvoorstel geeft de Kiesraad aan in grote lijnen in te stemmen met deze wijzigingen, maar vraagt aandacht voor enkele knelpunten.

In zijn advies stemt de Kiesraad in met een regeling waardoor een lid ook tijdelijk vervangen kan worden aan het einde van de zittingsperiode van het vertegenwoordigend orgaan.

De Kiesraad heeft advies uitgebracht over een voorgesteld model proces-verbaal in verband met de mogelijke toewijzing van extra zetels voor Nederland in het Europees Parlement, bij uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie (Brexit). Dit proces-verbaal is feitelijk een aanvulling op het proces-verbaal dat wordt gebruikt voor de vaststelling van verkiezingen voor de Nederlandse leden van het Europees Parlement op 23 mei 2019. De Kiesraad vindt het belangrijk dat het ontwerp voor het nieuwe proces-verbaal zelfstandig leesbaar is. Daarom worden enkele aanpassingen voorgesteld.