Adviezen Kiesraad, 2020

De Kiesraad heeft instemmend geadviseerd over een wijziging van een uitwerking van het Tijdelijk Experimentenbesluit. Dat besluit maakt het mogelijk om Nederlandse kiezers in het buitenland op verzoek een elektronisch vervangend briefstembewijs te verstrekken.

De Kiesraad onderschrijft de noodzaak van uitzonderlijke maatregelen bij de verkiezingen, met het oog op de COVID-19 pandemie. Wel wijst de Kiesraad op de risico’s van het briefstemmen en adviseert om dit alleen op aanvraag mogelijk te maken. Dit schrijft de Kiesraad in zijn advies over het conceptwetsvoorstel dat extra maatregelen bij de komende Tweede Kamerverkiezing mogelijk maakt. In het conceptwetsvoorstel wordt met name geregeld dat kiezers al op maandag en dinsdag voorafgaand aan de dag van stemming kunnen stemmen en dat alle kiezers van 70 jaar en ouder per brief kunnen stemmen.

De Kiesraad heeft een advies uitgebracht over de tijdelijke regeling coronamaatregelen verkiezingen. De regeling bevat een uitwerking van de afstands- en hygiënemaatregelen die in het stemlokaal moeten worden nageleefd. Daarnaast legt de regeling in enkele modellen vast hoe deze maatregelen vooraf en bij de ingang van het stemlokaal aan de kiezer worden gecommuniceerd. Eerder bracht de Kiesraad advies uit over de tijdelijke wet en het tijdelijk besluit coronamaatregelen verkiezingen. De maatregelen die hierin zijn vastgelegd, worden in de voorgestelde regeling verder uitgewerkt.

De Kiesraad stemt in met enkele voorgestelde tijdelijke afwijkingen van het Kiesbesluit. Deze hangen samen met voorgenomen beschermende maatregelen rondom het verkiezingsproces, in verband met de Covid-19 pandemie. De wijzigingen zijn noodzakelijk als de Tijdelijke wet verkiezingen Covid-19 in werking treedt. De Kiesraad heeft over deze wet eerder advies over uitgebracht.

De Kiesraad stemt op hoofdlijnen in met een wetsvoorstel van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over maatregelen voor de komende verkiezingen met het oog op de bescherming tegen COVID-19. Op enkele punten is de Kiesraad echter kritisch. Met name is de Kiesraad geen voorstander van het verhogen van het aantal volmachtstemmen per gevolmachtigde van 2 naar 3. Ook vindt de Kiesraad het bezwaarlijk om bepaalde stemlokalen slechts voor een beperkte groep kiezers open te stellen. De Kiesraad doet verder in het advies een voorstel om de voorgestelde taakverdeling tussen stembureauleden te verbeteren.

De Kiesraad is in een advies positief over een wetsvoorstel dat de definitieve invoering regelt van een nieuw compact stembiljet voor kiezers buiten Nederland. Op dit stembiljet staan de kandidaten niet met naam genoemd, maar kruist de kiezer een lijst- en kandidaatsnummer aan De kiezer krijgt dit stembiljet per mail toegestuurd, en kan het zelf printen. Laten opsturen via de gewone post is ook nog steeds mogelijk.

In het najaar vinden gemeentelijke herindelingsverkiezingen plaats, alsook de eilandsraadsverkiezing in Sint Eustatius. In maart 2021 volgt dan de Tweede Kamerverkiezing. Het is niet onwaarschijnlijk dat bij die verkiezingen speciale maatregelen nodig zijn als gevolg van de corona-pandemie. Met name wordt dan gedacht aan het voorkomen van drukte in stemlokalen en het bieden van voldoende fysieke bescherming tegen de verspreiding van het virus. In een advies aan minister Ollongren van BZK gaat de Kiesraad in op de wettelijke ruimte die er is voor een aantal denkbare maatregelen. Hierbij dringt de Kiesraad erop aan gemeenten in juli duidelijkheid te geven over de wijze waarop de verkiezingen plaats zullen vinden.

De minister van BZK wil experimenteren met de mogelijkheid voor kiezers in het buitenland om desgewenst een elektronisch vervangend briefstembewijs aan te vragen. De kiezer kan dit printen en vervolgens met het stembiljet retourneren. Dit is een oplossing voor kiezers die bijvoorbeeld hun papieren briefstembewijs zijn kwijtgeraakt, en in de knel komen als ze moeten wachten op een vervangend papieren briefstembewijs. De Kiesraad is in een advies positief over het ontwerpbesluit van de minister om te gaan experimenteren met een elektronisch vervangend briefstembewijs, maar vraagt op enkele punten aandacht voor de uitwerking.