Adviezen Kiesraad, 2022

De Kiesraad heeft advies uitgebracht over de voorgestelde wijziging van het Kiesbesluit door het toevoegen van een pandemieafdeling. Het is belangrijk dat het verkiezingsproces beter bestand is tegen een uitbraak van een infectieziekte met een pandemisch potentieel. Het wetsvoorstel introduceert enkele specifieke maatregelen die van kracht zijn zodra zich een infectieziekte voordoet die potentieel tot een pandemie kan uitgroeien. De nadere invulling en de beoogde uitvoering hiervan, wordt geregeld in het voorstel tot wijziging van het Kiesbesluit.

Het kabinet is van plan om Nederlanders die in het buitenland wonen indirecte invloed te laten uitoefenen op de samenstelling van de Eerste Kamer door middel van een speciaal te vormen kiescollege. De leden daarvan worden rechtstreeks gekozen door de Nederlanders in het buitenland. De Kiesraad adviseerde eerder over de hoofdlijnen van dit plan. Aanvullend heeft de minister van BZK de Kiesraad om advies gevraagd over de ontwerpregeling voor het kiescollege niet-ingezetenen. Daarin wordt voorgesteld om de verkiezing van het kiescollege voor niet-ingezetenen aan de bestaande modelformulieren toe te voegen en enkele specifieke modellen en regelingen vast te stellen.

De Kiesraad is het ermee eens om in de Kieswet maatregelen op te nemen die van kracht worden als zich een infectieziekte voordoet die potentieel tot een pandemie kan uitgroeien. Zo wordt het verkiezingsproces beter bestand tegen een onvoorziene gezondheidscrisis.

In grote lijnen kan de Kiesraad zich vinden in wijzigingen van het Kiesbesluit over de vaststelling van verdere regels over de programmatuur die bij verkiezingen wordt gebruikt om de uitslag vast te stellen. Een van die wijzigingen is het nieuwe hoofdstuk (Ea) in het Kiesbesluit dat overeenkomt met de wijziging van de Kieswet. Ook kan de raad zich vinden in de opgenomen minimale transparantievereisten, zoals het vrij beschikbaar stellen van de standaardprogrammatuur.

De Kiesraad adviseert op de hoofdlijnen van het wetsvoorstel over de aanpassing van de Wet publieke gezondheid en de Kieswet. Het wetsvoorstel van de minister van VWS creëert een structurele grondslag voor het treffen van gezondheidsmaatregelen bij verkiezingen. De Kiesraad adviseert het voorstel op een aantal punten aan te passen.

Het nieuwe stembiljet voor kiezers buiten Nederland wordt na een periode van experimenten definitief ingevoerd. De experimenten waren er op gericht om het stemmen voor kiezers buiten Nederland eenvoudiger te maken. Ook was het doel dat er minder te laat uitgebrachte briefstemmen binnenkwamen. De Kiesraad vindt het goed dat de verbeteringen die uit de experimenten voortkwamen nu een vaste plek in het verkiezingsproces hebben gekregen.

De nieuwe procedure voor de vaststelling van verkiezingsuitslagen introduceert diverse controle- en herstelmogelijkheden en heeft als doel te zorgen voor een betrouwbaarder en transparanter proces van uitslagvaststelling. Om dat te bereiken is het voornemen om het wettelijke proces van uitslagvaststelling ingrijpend te veranderen. Een aanpassing van de in het proces te gebruiken standaardformulieren (modellen) hoort daarbij. De Kiesraad kan zich in grote lijnen vinden in de voorgestelde modellen. In dit advies doet de raad een aantal opmerkingen en aanbevelingen.

De Kiesraad adviseert bij de evaluatie van de gemeenteraadsverkiezingen maart 2022 om de regels voor het registreren van partijnamen (aanduidingen) en de kandidaatstelling op een aantal punten aan te passen, zodat deze in iedere gemeente op dezelfde wijze kunnen worden toegepast. Bij deze verkiezingen zijn veel verschillende partijen en centraal stembureaus betrokken. Dat maakt een heldere en eenduidige inrichting van het verkiezingsproces noodzakelijk. Vanwege de coronapandemie golden er opnieuw bijzondere maatregelen, zoals het vervroegd stemmen op maandag en dinsdag. Gelet op de verhoogde uitvoeringslast voor gemeenten en het feit dat sommige maatregelen op gespannen voet staan met de kernwaarden van het verkiezingsproces, ligt verlenging van de maatregelen volgens de Kiesraad alleen voor de hand als het huidige gezondheidsrisico van het Covid-19-virus dit noodzakelijk maakt. De Kiesraad constateert verder dat de gemeenteraadsverkiezingen in het algemeen goed zijn verlopen.

De Kiesraad vindt dat er veranderingen nodig zijn om de kandidaatstellingsprocedure robuuster en efficiënter in te richten. Politieke partijen moeten de kandidatenlijst digitaal kunnen indienen en kiezers moeten de mogelijkheid krijgen om een ondersteuningsverklaring digitaal af te leggen bij de gemeenten.

Het kabinet is van plan om Nederlanders die in het buitenland wonen indirecte invloed te laten uitoefenen op de samenstelling van de Eerste Kamer. Net zoals kiezers in Nederland dat via de provinciale staten hebben. Voor de kiezers buiten Nederland wordt aan de Eerste Kamerverkiezing deelgenomen door de leden van een speciaal te vormen kiescollege. De leden daarvan worden rechtstreeks gekozen door de Nederlanders in het buitenland. Momenteel wordt daarvoor een wetsvoorstel voorbereid. Als dit wetsvoorstel in werking zou treden dan moeten er aanvullend regels gemaakt worden voor de inrichting en de werkwijze van dit kiescollege en het centraal stembureau voor de kiescollegeverkiezing.

De minister van BZK is van plan het Kiesbesluit te wijzigen in verband met de nieuwe procedure voor de vaststelling van verkiezingsuitslagen en de invoering van het nieuwe stembiljet voor kiezers buiten Nederland. De Kiesraad doet in zijn advies een concreet voorstel voor nieuwe technische eisen aan de logo’s van politieke partijen die op het stembiljet voor kiezers buiten Nederland worden ingezet. Verder adviseert de raad overlap tussen Kieswet en Kiesbesluit te vermijden, de handelwijze bij schorsing het telproces in het stembureau te verduidelijken en de eisen aan digitale telbestanden toe te voegen. Ook stelt de Kiesraad voor om het bezorgmoment van kiezersinformatie te vervroegen.